Гуйҗун Китаб

Гуйҗун Китаб

Торати Китабу

Хуадян

Торати Китабу

Торати Китабу

Торати Китабу

Сульманэди Цунмин Хуа

(Датуршон, Җефон, Левит,

Исраилжынмуди фур, Чунфә фалү)

На хуэйзў йүян фанхади

Ба зыҗиди пинлүн җочў җыгә җўхо дафадилэ:

ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-176-7

© Фанйи Китабуди Янҗюйүан, 2011

Гуйҗун Китабушон зандёди минзыди цыйзы

Датур – Датуршон

Җефон – Җефон

Левит – Левит

Фур – Исраилжынмуди фур

Фалү – Чунфә фалү

Торати Китабу

Торати Китабу

Датур

Җефон

Левит

Фур

Фалү

Датуршон, Җефон, Левит,

Исраилжынмуди фур,

Чунфә фалү

Фанйи Китабуди Янҗюйүан

2011

Мулў

Щүян | 7
Датуршон | 9
Җефон | 120
Левит | 218
Исраилжынмуди фур | 285
Чунфә фалү | 376
Хуадян | 456

Щүян

Гуйҗун нянҗяму!

Нимуди мянчян на хуэйзў йүян ту йихуэй фанхади Торати Китабу. Тасы Гуйҗун Китабуди йигә буфын. Хўда ги жынму ба дин ёҗинди Фу гигили – җысы Гуйҗун Китабу. Тасы зэ йиче шыҗешон дин нянди дэ зунхўди, йинцысыдо дун-яди сангә дин дади җёмыншон – җысы яхўти, христиан дэ ислам – йиче Гуйҗун Китабу хуэйҗәсы тади юди буфынсы гуйҗунди.

Мый йигә жын, булүн та зэ натар җў, тасы найигә минзўди дэ щинфу нагә җёмын еба, ё зо йигә нынгу ба җыгә фу на зыҗиди фуму йүян няншонни. Гуйҗун Китабу ги йиче сыхуршон җўди жынмуди заён вынти ги хуэйдадини: замуда натар лэди, виса заму хуәдини, виса зэ шыҗешон җымущезы ха сыюр, жын вучонлиди йиху са ба та дындини.

Гуйҗун Китабу литу ю 60 дуә бын фуни, ба таму гәён Хўдади шынжынму хын дуәди быйн яншон щели. Та ба зоха шыҗе до заму шыдэди ту йигә быйн яншонди сычин либян тифәдини.

Ба Гуйҗун Китабу нын фынчын лёнгә да буфын. Зэ ту йигә буфын литу ю Торати, Зэбур, шынжынмуди фу дэ лисы фуни. Ди эргә буфынсы Инҗил (ба Инҗил кәҗя фандо хуэйзў йүяншонли). Торати Китабу – җысы Хўда ги Муса шынжын гихади ву бын фалү фу: Датуршон, Җефон, Левит, Исраилжынмуди фур дэ Чунфә фалү (ги мый йи бын фу вәму щелигә байир щүян).

Җы ву бын фу гуон бусы кэтурди, таму хансы йиче Гуйҗун Китабуди җун-ё фу. Зэ таму литу тифәдисы: замуҗя Хўда ба дун-я дэ жынму зохали, замуҗя жынму зэ дун-яшон санкэли, замуҗя таму гантуә гўнахарли, замуҗя Хўда ба Гәҗяди минжын җянчўлэ, лян таму динли хәтунли зэмусы ги таму ба Тади фалү гигили.

Торати Китабусы на гўдэ яхўти йүян щехади. На хуэйзў йүян фан җыгә фуди сыхур, сыйүн гўдэ яхўтиди бынвынли. Нянҗяму дан ба замуҗяди хуади йисы бу җыдоли, таму нын зэ җы йи бын фуди йирди хуадяншон ба таму зоҗян.

Фанйи Китабуди Янҗюйүан ги фанйижынму, бянҗижынму зэмусы ги шелүха чўбан җы бын фуди сыхур бонли монди жынму чынщин дощедини.

Хуэйзўжынму ба җы йи бын фу надо шуни дансы нян, җыгә до вәмушонсы да щихуан.

Фанйи Китабуди Янҗюйүан.

Датур

ДАТУРШОН

Датуршон фуди щүян

Торати Китабу лян Датуршон фу кэсыдини. Җысы Муса фалү литуди ту йи бын фу (на яхўти хуа «Торасы» җётё хуэйҗәсы фалү).

Датуршон фу на яхўти йүян ю гәҗяди минзыни – җысы «Берешит» (зусы «Датуршон»), на грек йүян «Генесис» (зусы «Фасын»). Зэ җы йи бын фу литу фәдисы шыҗе, димян, жынзў, Исраил минжын чўшы либян сычин.

Фуди туршон (1-11 буфын) тифәдисы замуҗя Хўда лян Тади хуа ба чүан шыҗе зохали. Кәсы Хўдади вида гуон бусы зэ җыгәшон. Суйжан жынму ба гўнахар ганха да Та гынчян лийүанли еба, кәсы Хўда ба та зохади жынму мә лёхади, хан цощиндини. Вончян чиди шыҗеди йиче лисы – җысы Хўда дэ жынму җунҗянниди лянщи.

Йиху зэ җёнфә литу (12-50 буфын) тифәдисы нэще жын, ба сый Хўда җянчўлэли, җё тамуди хубый чынха Тади минжынни. Зэ Ибращимэ, Исхар, Ягўбэ дэ Ягўбэди шы эргә эрзы сынхуә либян щёфә литу фәдисы Хўда ги таму гихади щүян: тамуди хубый чынха фур дуәдини, ба Хўда ги таму щүхади нэгә димян җаншонни, таму ги йиче жынзў чынха бэрэкэтини. Суйжан таму бусы дин ходи жынму еба, зэ Датуршон фу литу заму ба тамуди ванҗён дэ бухо ганбан е няндини, – кәсы таму ги Хўдади җёхо гили хуэйдали, зунхў Тали.

Зэ Датуршон фу литу нын канҗян гәшы-гўёнди тицэ дэ ще фуди ёнзыни, – җы есы дащихуанди щүфә, есы җүнмый щёфә, есы минзў дэ жынмуди миндан, есы сывын ёнзыди панвон. До вәмушон бу гуанван, йинцысы йиче бынвын лян хуа гынзыди фашу тянмандини. Билүн, зо жынди сыхур (жын на яхўти хуа фәдисы «Адам»), Хўда ба та лян тў зўшонли (на яхўти хуа тўсы «Адама»; Датур 2:7). Ди эрлэ, жын ё вуло җыгә тў дини (2:5, 3:23), ди санлэ, вучонлиди йиху, та йүан хуэйдо тў ди литуни (3:19). Җымуҗяди хуа гынзыди фашу ба щүфә вон хони дабандини, хан ба зуәзоҗя фәди вонщён е җё вон хони дунни. Юди сыхур хуа гынзыди фашу бёфә минзыди хуэйҗәсы дилищүә минзыди чўшыдини. Билүн, Вавилон чынпуди минзы на яхўти хуасы «Бавел» да «балал» («хуәдё» дунцышон чўлэли) нын бёфә замуҗя Хўда зэ нэтар ба димяншон җўди йиче жынди йүян хуәдёли зэмусы вон натар ба димяншонди йиче жын сакэли (11:9). Кәсы ба җыгә хуа гынзыди фашу дансы фанчи, дуәди сыхур фанбугуәлэ. Зэ җыгә фанйишон ба җымуҗяди җун-ё чинкуон е зыгидини.

1

Замуҗя Хўда ба тян, димян дэ таму литуди йиче дунщи зохали

1¹Датур Хўда ба тян дэ димян зохали. ²Димянсы луандундунди зэмусы кунди, йикуэзы хинан зэ мәйир кын готуни, Хўдади Лин зэ фи мяншон фидини. ³Хўда фәсы:

– Җё гуонлён юха.

Гуонлён зу юли. ⁴Хўда канҗян гуонлёнсы ходи, ба гуонлён лян хинан фынкэли, ⁵ба гуонлён җёчын быйтянли, ба хинан – еванли.

Хушон долэли, ганзо е долэли – җысы ту йитян.

⁶Хўда фәсы:

– Җё тян динзы зэ фиди донҗунни юха, җё та ба фиди шонха фынкэ.

Зу җымуҗя чынли. ⁷Хўда ба тян динзы зохали зэмусы ба дихади фи да тян динзы готуди фи фынкэли. Зу җымуҗя чынли. ⁸Хўда ба тян динзы нанчын «тянли». Хушон долэли, ганзо е долэли – җысы ди эртян. ⁹Хўда фәсы:

– Җё тян дихади фи шудо йичур, җё ган ди чўлэ.

Зу җымуҗя чынли. ¹⁰Хўда ги ган ди нанлигә минзы «димян», ба шуцуанди фи җёчын «хэли». Хўда канҗянли, жыгә дуәму хо.

¹¹Йиху Хўда фәсы:

– Җё зэ димяншон заёнди цому җончўлэ: ги зырди цомё зэмусы җочў гәҗяди ёнзы ги зырди заён фу. Тади зыр зэ тади готян литуни.

Зу җымуҗя чынли. ¹²Димян ба цому сынчўлэли: җочў гәҗяди ёнзы ги зырди цомё зэмусы җочў гәҗяди ёнзы ги зырди заён фу. Тади зыр зэ тади готян литуни. Хўда канҗянли, жыгә дуәму хо. ¹³Хушон долэли, ганзо е долэли – җысы ди сан тян.

¹⁴Хўда фәсы:

– Җё тян динзышон ю гуонлён, ба быйтян дэ еван фынщёкэ, ба жызы, сыҗи дэ нянщян зыги. ¹⁵Җё гуонлён зэ тян динзышон, зущён дын йиён, ба димян жолён.

Зу жымужя чынли. ¹⁶Хўда ба лёнгә да гуонлён зохали: дади – җё пый быйтянни, щёди – жё гуан еванни* зэмусы ба щинщю зохали. ¹⁷Хўда ба таму гәдо тян готули, җё таму җо димянни, ¹⁸гуан быйтян дэ еванни зэмусы җё ба гуонлён лян хинан фынщёкэни. Хўда канҗянли, җыгә дуәму хо. ¹⁹Хушон долэли, ганзо е долэли – җысы ди сы тян.

²⁰Хўда фәсы:

– Җё фи литуди заён хуәвар фандандан. Җё чёр да димян готу вон тяншон фи.

²¹Зэмусы Хўда хан ба хэ литуди хын дади есын, зэ фи литу фанданданди гәён хуәвар дэ заён чёр зохали. Хўда канҗян җыгә дуәму хо, ²²зу ги таму гили кухуанли:

– Ниму вон дуәни йин, ба хэниди фи җанман, җё чёр зэ димяншон е вон дуәни йин.

²³Хушон долэли, ганзо е долэли – җысы ди ву тян.

²⁴Хўда фәсы:

– Җё димян ба заён хуәвар сынчўлэ: сынлин, пачун дэ заён есын.

Зу җымуҗя чынли. ²⁵Хўда зэ дишон ба заён есын, сынлин, пачун дэ хуәвар ду зохали. Хўда канҗянли, җыгә дуәму хо.

²⁶Хўда фәсы:

– Җё Заму җочў Замуди ёнзы дэ щёнфа ба жынму зоха, җё таму гуан йиче хэниди йү, тяншонди чёр, йиче димянди сынлин, есын дэ пачун.

²⁷Зу җымуҗя Хўда җочў Гәҗяди ёнзы ба таму зохали, ба нанжын дэ нүжын зохали. ²⁸Хўда ги таму панвонли холи зэмусы фәди:

– Ниму сын-ёнчи, вон дуәни йинчи, ба димян җанман зэмусы гуан та; гуан хэниди йү, тяншоди чёр дэ йиче димянди хуәвар.

²⁹Хўда фәсы:

– Вә ги ниму ба йиче ги зырди цомё, йиче ги зырди фуди готян гидини, җё ниму чыни. ³⁰Ги димянди есын, тяншонди чёр, йиче пачун дэ ю минди хуәвар, – Вә ба чинцо дэ цэфи гидини, җё таму чыни.

Зу җымуҗя чынли. ³¹Хўда ба Гәҗя зохади йиче дунщи канли – саду тэ холи. Хушон долэли, ганзо е долэли – җысы ди лю тян.

2

2¹Зу җымуҗя ба тян дэ димян, йиче тяншонди дэ димянди дунщи ду зохали. ²Ди чи тян Хўда ба Гәҗяди гункў зўванли. Ди чи тян Та ба гун ванчынлиди йимяр, хуанхали. ³Хўда ги ди чи тянди нэйитян панвонли холи, ба та зўчын гуйҗун жызыли, йинцысы нэйитян Та ба зохади гункў ванчынлиди йимяр, хуанхали. ⁴Җы зусы зуәзо тян дэ димянди лисы.

Зэ Эдем фуйүанни

Анлахў Торля зо тян дэ димянди сыхур, ⁵дишон мәю йигә дунзы, мәю цомё, йинцысы Анлахў Торля ги димяншон мә дафа йү зэмусы мәю вуло тади жын. ⁶Гуонсы да ди литу тончўлэди йи гўзы фи ба димян вон шыни мынли. ⁷Нэхур Анлахў Торля на дишонди тў золигә жын, ги тади бизы литу ба хуә чи чуйгили, жын зу хуәли. ⁸Йиху Анлахў Торля зэ дунфонни, Эдем литу зэлигә фуйүанзы, зу нэтар Та ба зохади жын нандунхали. ⁹Анлахў Торля ги йүанзыни ба заён хокан дэ хочыди готян фу зэшонли. Йүанзыди донҗунни җонди йигә ги минди фу зэмусы хан ю йигә фуни, җыгә фу нын җё жын җыдо, – сасы хади, сасы ходи⁺. ¹⁰Да Эдем литу тонди йигә хә; та җё йүанзыдини, йиху та фынчын сы гўзыли. ¹¹Ту йигә хә җёдисы Фисон: та җочў Хавила җуви дифон тондини – җысы ю җинзыди вәр. ¹²(Нэгә дифонди җинзысы ходи, нэтар хан ю бдолах щён дэ оникс шытуни.) ¹³Ди эргә хә җёдисы Гихон: та җочў йиче Куш дифон тондини*. ¹⁴Ди сангә хә җёдисы Тигр: та да Ассирия дунбонгә тондини. Ди сыгә хәсы Евфрат⁺. ¹⁵Анлахў Торля ба жын нандундо Эдем йүанзыни җё та вуло дэ җокан җыгә йүанзыни. ¹⁶Анлахў Торля ги жын гилигә фынфу:

– Ба йүанзы литуди йиче фушонди готян ни ду нын чы, ¹⁷гуонсы ба йигә фушонди готян ни бу нын чы (җыгә фу нын җё ни җыдо – сасы ходи, сасы хади), йинцысы сый чы нэгә фушонди готян, нэйитян та яндин вучондёни.

¹⁸Йиху Анлахў Торля фәсы:

– Жын йигәр хуәдини, җыму бу хо. Вә ги та зо йигә бонбан, лян та йиёнди.

¹⁹Анлахў Торля лян дишонди тў зўли заён есын дэ чёрли. Йиху ба таму линдо жын гынчян, щён канйихар, ба са минзы жын ги таму нангини. Жын ба замуҗяди минзы ги таму нангили, йиче хуәвар зу ба нэмуҗяди минзы дыйшонли. ²⁰Жын ги йиче җяниди сынлин, чёр дэ йиманди есын ба минзы нангили, кәсы таму литу ги гәҗя мәдый зошон зущён та йиёнди бонбан. ²¹Нэхур Анлахў Торля җё жын фили шыҗёли, та фиди нэгә курни ба тади йигынзы лыйба дынчўлэли, ба нэгә вәр на жути бячўли⁺. ²²Анлахў Торля на нэ йигынзы лыйба золигә нүжын, йиху ба та линдо нэгә жын гынчянли. ²³Жын фәсы:

– Җыгә гўдўсы вәди гўдў литуди,

жутисы вәди жути литуди.

Ба та җёчын нүжынни,

йинцысы та да жынди шынзышон нахади.

²⁴Йинви җыгә мый йигә жын да нён-лозы гынчян зудё, лян тади нүжын чынфон пыйдуйдини, лёнгәр чынха йигә шынзыдини.

²⁵Таму лёнгәр: нанжын дэ нүжынсы җиншынзы, таму е җыбудо, щю – җысы са.

3

3¹Анлахў Торля зохади чунсын литу дин җяндисы чончун. Чончун вынли нүжынли:

– Хўда җыншы бу җё ниму чы йүанзыниди мый йигә фушонди готянма? ²Нүжын хуэйдади:

– Йүанзыниди йиче фушонди готян вәму ду нын чы, ³гуон ба донҗун нэгә фушонди готян бу нын чы. Хўда фәсы бу җё вәму чы нэгә фушонди готян, ба та бу җё ду, йинцысы яндин вучонни!⁺

⁴Чончун фәсы:

– Ниму бу вучон, ⁵йинцысы Хўда җыдони, дансы чыли нэгә готян, нимуди нянҗин зу зынкэни; ниму гәҗя, зущён Хўда йиён, нын җыдо ха-хони.

⁶Нүжын канҗянли, нэгә фушонди готян хокан, щён зэмусы нын ги эргили. Та җюлигә готян зу чышонли. Ги тади нанжын е гилигә готян – нанжын лян та йидарни чыли. ⁷Тамуди нянҗин донвәр зынкэли, дунли – тамуди шынзы җиндини. Йинви нэгә ги гәҗя на инжирфуди еер бянлигә гэ куазыди лянлянзы. ⁸Хушон хан лёнди сыхур таму тинжянли, замуҗя Анлахў Торля зэ йүанзыни зудини, зу чёндо фу быйхули.

– ⁹Ни зэ натарни? – Анлахў Торля җёли жынли.

¹⁰Нэгә жын хуэйдади:

– Вә тинҗянли, замуҗя Ни зэ йүанзыни зудини. Вә зу хэли пали, йинцысы вәди шынзы җиндини, йинви нэгә чёнхали.

– ¹¹Сый ги ни фәли нисы җиншынзыди? – Җў вынли. – Ни ба Вә бу җё чы нэгә фушонди готян чылима?

¹²Жын хуэйдади:

– Ни ги вә гихади нэгә нүжын, – та ги вә гили нэгә фушонди готянли, вә зу чыли.

– ¹³Ни виса җымуҗя ганли? – Анлахў Торля вынли нүжынли.

Та хуэйдади:

– Чончун ба вә хундёли, йинви нэгә вә чыли.

¹⁴Анлахў Торля ги нэгә чончун фәсы:

– Ви ни ганхади җыгә сычин,

Вә ба ни зуйни:

йиче сынлин дэ есын литу

зыю нисы җухади,

ни зэ дўзышон пани,

йибыйзы чы тўни.

¹⁵Вә җё ни дэ нүжын лёнгәр

чынха дуйтуни,

Нимуди хубый йиҗя лян йиҗя

е чынха дуйтуни:

Тади эрзы да ниди туни,

ни ба та да җүәхугыншон динни.

¹⁶Җў ги нүжын фәсы:

– Ни хуэ вавади сыхур яндин чылини,

ён вавади сыхур шу тындунни.

Ни вонщён ниди нанжынни:

та ги ни дон җонгуйдини.

¹⁷Җў ги нанжын фәсы:

– Тинли ниди чижын хуади йимяр,

ни ба Вә бу җё чыди готян чыли!

Зу ви ни – димянсы җухади:

Ни да димяншон шу кўди дый лёншыни.

¹⁸Ба цыязы дунзы

та ги ни җончўлэни,

ни чы тандониди ецони.

¹⁹Хан тоншон ни зын гәҗяди кулённи.

Йиху йүан хуэйдо тў литуни,

йинцысы ба ни да тў литу нахади,

йинви нисы тў,

ни йүанхуэй чынха тўни.

²⁰Ту йигә жын, Адан, ги гәҗяди нүжын нанлигә Хэва минзы, йинцысы та чынха дун-яшонди йиче жынди мамали*. ²¹Анлахў Торля на пизы зўлигә йишон ги жын дэ тади щифузы чуангили. ²²Йиху Анлахў Торля фәсы:

– Ба ха-хо җыдолиди йимяр, жын җыхур чынха зулян Заму литуди йигәли. Кан, бә җё та ба ги минди фуди готян чы, чынха йинавар хуәди!⁺

²³Анлахў Торля ба жын да Эдем йүанзыни ганчўчили, җё вуло дини (да натар ба та нахади.). ²⁴Ба жын ганчўчи, Та ги Эдем йүанзыди дунбонгә гәлигә Херувим*, шуни нади да сымян җуанди хуә до, җё та каншу ги минди фу гынчян чиди лўни.

4

Каин дэ Авель

4¹Адан лян тади щифузы Хэва тунли чуонли. Та ба вава хуэшонли, йиху сын-ёнлигә эрзы – Каин. Хэва фәсы:

– Чечў Җўди бонцу вә дыйлигә эрзы!*

²Йиху та ба Каинди щүнди Авель сын-ёнхали. Авель чынха фон-ёнди жынли, Каинсы җуонҗяхан. ³⁻⁵Гуәлищезы жызы Каин ба дишонди лёншы ги Җў налэ җүчын гўрбанили. Авель е да тади тушур ёнчүн литу җянчўлэли җигә ёнгозы, ба тамуди ю ги Җў жүгили.

Җў щихуанди җешули Авельди гўрбанили, кәсы ба Каинди гўрбани мә жын, йинви нэгә та чишонлэли, тади лян фали юцули. ⁶Җў вынли Каинли:

– Виса ни чишонлэли? Виса ни фон ляндини? ⁷Ни дансы ган хо сычин, ба ту тэчелэ. Дансы бу ганли, гўнахар зэ мын гынчян дындини. Гўнахар щён гуан нини, кәсы ни ё ги та дон җонгуйдини⁺.

⁸Каин ги гәҗяди щүнди Авель фәсы:

– Заму зу тандони.

Таму доли тандонили. Нэтар Каин ги щүнди Авель щяли шули, ба та дасыли. ⁹Җў вынли Каинли:

– Ниди щүнди зэ нанини?

Каин хуэйдади:

– Бу җыдо. Нандый вәсы җокан щүндиди жынма?

¹⁰Җў фәсы:

– Ни ганлигә са сычин? Ниди щүндиди ще зэ димяншонни: ще ги Вә чў шындини. ¹¹Нисы җудёди; йинви ни лян щүндиди ще ба ди яндёли, димян бу җешу нили. ¹²Замуҗя ни вуло җуонҗя еба, кәсы та ги ни бу ги шучын. Да җыгә сыхур ни чынха юванжын дэ лищёнжынни.

¹³Каин ги Җў фәсы:

– Җыгә зуй до вәшон җундихын, вә шубучў. ¹⁴Ни ба вә да димяншон җуйдини, вә да Ниди мянчян цонхани. Вә чынха юванжын дэ лищёнжынли – мый йигә жын ба вә нын дасы.

¹⁵Кәсы Җў фәсы:

– Сый дан ба Каин дасыли, ги та ба чи лэзыди чу богини.

Җў зу ги Каинди шыншон зўли йигә җихо, бә җё пынҗян тади жын ба та дасыли⁺. ¹⁶Каин да Җў гынчян зудёли, җўдо Нод дифоннили, зэ Эдем йүанзынниди дунбонгә. ¹⁷Каин лян тади щифузы тунли чуонли, та ба вава хуэшонли, йиху сын-ёнлигә эрзы Енох. Каин зу нэгә сыхуршон щюгэли чынпули, ба та нанчын Енохли, лян гәҗя эрзыди минзы йиён. ¹⁸Енох чынха Ирадди дадали, Ирад чынха Мехиаельди дадали, Мехиаель чынха Мафусалди дадали, Мафусал чынха Ламехди дадали. ¹⁹Ламех чүли лёнгә щифузы: ту йигә җёдисы Ада, ди эргә – Цилла. ²⁰Ада сын-ёнлигә эрзы Цавал. Та чынха зэ җонфон литу җўди жынму дэ фон-ёнди жынмуди дадали. ²¹Тади щүндиди минзысы Цувал. Та чынха йиче на лира дэ суәназы фади жынмуди дадали. ²²Цилла сын-ёнлигә эрзы Тувалкаин, тасы зў те җясыди дэ тун пынпынзыди теҗён. Тувалкаинди мыймыйсы Ноема. ²³Ламех ги гәҗяди лопәму фәсы:

– Ада дэ Цилла, ниму ба вә тин!

Лопәму, ниму тин, вә фә сани!

Дансы нанжын шонли вә – вә дасы нэгә жынни!

Дансы эрвазы дали вә – вә дасы нэгә эрвазыни!

²⁴Ги дасы Каинди жын ба чи лэзыди чу богини,

кәсы ги дасы Ламехди – чи бянҗя чишы хуэй.

²⁵Адан кә лян тади щифузы тунли чуонли. Та сын-ёнлигә эрзы, нанлигә Сиф минзы, йинцысы Хэва фәли: «Хўда ги вә цыминлигә щин эрзы, җё тихуан щянчян Каин дасыди Авельни»*. ²⁶Сиф гынчян сын-ёнлигә эрзы, минзы җёдисы Енос; зу да нэхур дашон жынму бэвонтуә Җўли.

5

Аданди хубый

5¹Җысы Аданди хубый. Хўда ба жын зохади сыхур, җочў гәҗяди ёнзы золи тали. ²Та ба нанжын дэ нүжын зохали, ги таму панвонли холи. Зохади сыхур, Хўда ги таму ба минзы е нангили – «жын»⁺.

³Адан йибый саншы суйди сыхур дыйлигә эрзы, лян та йиёнди. Адан ги та нанлигә минзы Сиф. ⁴Ба Сиф сын-ёнхади йиху, Адан хуәли бабый суй; та хан дыйли эрнүли. ⁵Хуәдо җюбый саншы суйшон, Адан вучонли.

⁶Сиф йибый лин ву суйди сыхур дыйлигә эрзы Енос. ⁷Ба Енос сын-ёнхади йиху, Сиф хуәли бабый лин чи суй; та хан ю эрнүлэ. ⁸Хуәдо җюбый шы эр суйшон, Сиф вучонли.

⁹Енос җюшы суйди сыхур дыйлигә эрзы Каинан. ¹⁰Ба Каинан сын-ёнхади йиху, Енос хуәли бабый шыву суй; та хан ю эрнүлэ. ¹¹Хуәдо җюбый лин ву суйшон, Енос вучонли.

¹²Каинан чишы суйди сыхур дыйлигә эрзы Малелеил. ¹³Ба Малелеил сын-ёнхади йиху, Каинан хуәли бабый сышы суй; та хан ю эрнүлэ. ¹⁴Хуәдо җюбый шы суйшон, Каинан вучонли.

¹⁵Малелеил люшы ву суйди сыхур дыйлигә эрзы Иаред. ¹⁶Ба Иаред сын-ёнхади йиху, Малелеил хуәли бабый саншы суй; та хан ю эрнүлэ. ¹⁷Хуәдо бабый җюшы ву суйшон, Малелеил вучонли.

¹⁸Иаред йибый люшы эр суйшонди сыхур дыйлигә эрзы Енох. ¹⁹Ба Енох сын-ёнхади сыхур, Иаред хуәли бабый суй; та хан ю эрнүлэ. ²⁰Хуәдо җюбый люшы эр суйшон, Иаред вучонли.

²¹Енох люшы ву суйди сыхур дыйлигә эрзы Мафусал. ²²Мафусал сын-ёнхади йиху, Енох хуәли санбый суй, та җочў Хўдади лўфу зули, та хан ю эрнүлэ. ²³Енох хуәли санбый люшы ву суй. ²⁴Та җочў Хўдади лўфу зули. Йиху Енох бу җянли, Хўда ба та җешухали.

²⁵Мафусал йибый башы чи суйди сыхур дыйлигә эрзы Ламех. ²⁶Ламех сын-ёнхади йиху, Мафусал хуәли чибый башы эр суй; та хан ю эрнүлэ. ²⁷Хуәдо жюбый люшы җю суйшон, Мафусал вучонли.

²⁸Ламех йибый башы эр суйди сыхур дыйлигә эрзы. ²⁹Ламех ги та нанлигә Нух минзы зэмусы фәсы: «Зэ Җў җудёди дишон, җыгә вава ги заму зэ димяншон ганди гункўшон куан щинни*⁺.

³⁰Нух сын-ёнхади йиху, Ламех хуәли вубый җюшы ву суй; та хан ю эрнүлэ. ³¹Хуәдо чибый чишы чи суйшон, Ламех вучонли.

³²Нух вубый суйди сыхур дыйли сангә эрзы: Сим, Хам, Иафет.

6

Нухди лисы

6¹Жынму зэ димяншон йүәщин дуәхали. Таму е сын-ён нүзымули. ²Ба жынмуди нүзымуди җүнмый канҗян, Хўдади эрзыму, ба сый каншон, зу ба та ги гәҗя чүшонли. ³Йинви нэгә Җў фәсы:

– Вәди Лин лян жынму йинавар бу зынҗон, йинцы тамусы жути; җё тамуди гуонйин жызы чынха йибый эршы суй.

⁴Зу нэгә сыхур дэ вонхуди жызышон димяншон хан ю да ханзыди жынни, йинцысы Хўдади эрзыму* до жынмуди нүзыму гынчян лэдини, нүзыму да тамушон сын-ён эрнүдини. Таму чынха шонвоннянди чўли минди батырли⁺. ⁵Җў канҗянли, жынму зэ димяншон ганли дуәшо ха сычин; таму щинниди нети есы хади⁺. ⁶Ба жынму зэ димяншон зохади йимяр, Хўда хухуэйли, щинни е пәфанли. ⁷Җў зу фәсы:

– Вә ба зохади жынму да димяншон щёмедёни, лян таму ба йичеди есын, пачун дэ чёр. Ба таму зохади йимяр, Вә хухуэйдини. ⁸Җў гуон ба йигә жын каншонли, тади минзы җёди Нух.

⁹⁻¹⁰Җысы Нухди лисы. Нух ю сангә эрзыни: Сим, Хам дэ Иафет. Зэ җўди йиче жын литу гуон Нухсы гундоди дэ мәцуәди жын. Та җочў Хўдади лўфу зудини.

¹¹Димян зэ Хўдади нянҗинни чынха сыбудыйдили: тади готу ха сычин мандёли. ¹²Хўда канҗянли, димян чынха сыбудыйдили: жынму ду зэ җя лўшон зудини. ¹³Хўда ги Нух фәсы:

– Вә ба димяншон җўди жын ду щёмедёни: зэ димяншон тамуди ха сычин мандини. Вә ба таму лян димян йидарни щёмедёни. ¹⁴Кәсы ни на гофер муту бан ги гәҗя зў йигә чуан, ги литу щён җиҗян фонзы, ба ли-вэ на сунҗё җанчў. ¹⁵Чончисы йибый вушыгә метр, куандисы эршы вугә метр, годисы шы вугә метр, ¹⁶ба динзы зэ вон гони зў бангә метр, да бонни зў йигә мын. Ба чуан литу зўчын санцынзы. ¹⁷Вә ба димян на хунфи яндёни, ба йиче юминди щёмедёни. Зэ димян готу җўди ду шәдёни. ¹⁸⁻¹⁹Кәсы лян ни вә щён дин хәтунни. Ни лян ниди эрзыму, щифузы, эрзыди щифурму җиндо чуан литучи зэмусы ба лёнгә фон сынлин, гунди дэ муди, надо чуан литу, җё таму, зулян ни йиён, ба мин җюха. ²⁰Җё мый йидуйдурди чёр, сынлин дэ димяншонди заён хуәвар лян ни йидарни җиндо чуан литу, җё ба мин җюха. ²¹Ни ги гәҗя дэ сынлин ба заён чыди нашон, – ги гәҗя дэ таму ба лёншы шелүха. ²²Нух зу җочў Хўда гихади фынфу ганли.

7

7¹Хўда ги Нух фәсы:

– Ни лян ниди җящя йидарни җиндо чуан литу. Вә канҗяндини, йиче җўди жын литу гуонсы ни до Вәшон гундоди. ²Ни да йиче ганҗин сынлин литу ба чи дуйдур муди дэ гунди, да йиче буганҗинди литу ба йидуйдур муди дэ гунди ³зэмусы да йиче тяншонди чёр литу ба чи дуйдур муди дэ гунди нашон. Җё таму йиху зэ димяншон вон дуәни йинчи. ⁴Чи тянди йиху Вә ги димяншон ба йү дафачини (та щя сышы тян дэ сышы вэщини). Вә ба Вә зохади йиче хуәвар да димяншон щёмедёни.

⁵Нух зу җочў Хўда гихади фынфу ганли. ⁶Нух любый суйди сыхур, хунфи фатуәли. ⁷Нух лян тади эрзыму, тади щифузы лян эрзыди щифурму йидарни җинли чуан литули, дуәли хунфили. ⁸Да йиман сынлин литу, ганҗинди дэ буганҗинди, чёр дэ заён димяншонди пачун, ⁹ги чуан литу лэли йи дуйдур, муди дэ гунди, – җочў Хўда фәхади. ¹⁰Чи тянди йиху хунфи фатуәли. ¹¹Нух любый суйди нэйинян, эр йүә шы чиди нэйитян, дихади мәйир кынди фичүан ду кэкэли, тяншонди шанзы е кэкэли; ¹²йү вон димяншон щяли сышы тян дэ сышы вэщи. ¹³Зу нэйитян Нух лян тади эрзыму Сим, Хам дэ Иафет, лян щифузы дэ эрзымуди щифур ду җиндо чуан литули, ¹⁴лян таму йидарни йиче есын дэ сынлин җочў гәҗяди ёнзы зэмусы йиман димяншонди пачун җочў гәҗяди ёнзы дэ йиче чёр (ю моди дэ ю бонзыди) җочў гәҗяди ёнзы е ду җинчили. ¹⁵Таму литу сый ю хуә чи йидуйдурҗя җиндо Нухди чуан литули, ¹⁶мый йигә ёнзыди гунди дэ муди, – замуҗя Хўда ги Нух фәли. Җў да Нухди хуту ба чуанди мын гуанчўли. ¹⁷Хунфи фали сышы тян. Фи шонлэди сыхур, ба чуан гончелэли, чуан зу футуәли. ¹⁸Фи зысы вонче чедини, ба димян яндёли. Чуан зэ фи готу фудини. ¹⁹Фи йүәщин голи, ба йиче зэ тян дихади го сан ду гэчўли. ²⁰Фи ли го сан на чигә метр челэли, сан ду зэ фи литу буҗянли. ²¹Зу нэхур димяншон җўди йиче хуәвар ду шәдёли: чёр, сынлин, есын дэ димяншонди йиче пачун зэмусы йиман жын. ²²Димяншон сый ю хуә чи, ду вучонли. ²³Йиче димяншонди жын, сынлин, заён хуәвар дэ тяншонди чёр – таму ду да димяншон щёмедёдини. Гуонсы Нух лян та зэ чуан литуди хуәвар ба мин җюхали. ²⁴Хунфи фали йибый вушы тян.

8

8¹Хўда ба Нух дэ лян та зэ чуан литу йидарниди есын дэ сынлин җичелэли. Хўда вон димяншон ба фын дафачили, фи тунхули, ²дихади мәйир кынди фичүан гуанчўли, тяншонди шанзы ду гуанчўли, йү җўхали. ³⁻⁴Фи манмар да димяншон хачили, йибый вушы тянди йиху фи тунтуәли: чийүә шы чиди нэйитян чуан зандо Араратди саншонли. ⁵Фи манмар тунди йичыр до шыйүәли. Шыйүәди ту йитяншон санди диндир чўлэли. ⁶Гуәли сышы тян. Нух ба зўхади чуонзы кэкэ, ⁷зу да чуан литу ба йигә лова фончўчили. Димян хан мә ганлиди йимяр, җыгә лова зэ тяншон фидилэ. ⁸Йиху Нух ба йигә гәзы фончўчили, щён канйихар, фи тунли мәю; ⁹кәсы гәзы ба луәди вәр мә зоҗуә, та йүан фихуэйлэли, йинцысы йиче ди хан зэ фи литуни. Нух чынкэ шу ба гәзы надо чуан литули. ¹⁰Гуәли чи тян, та кә ба гәзы фончўчили. ¹¹Нэгә гәзы хубар фихуэйлэли – зуйтузы литу чеди маслинафуди еер, Нух ба хунфи җўхади дунли. ¹²Та кә дынли чи тян, йүанхуэй ба гәзы фончўчили, кәсы нэгә гәзы зэ мә фидилэ. ¹³Нух любый лин йи суйди нэйинян, җынйүә чў йи фи сынхачили. Нух ба чуан кэкэ канҗянли: димян гандёли. ¹⁴⁻¹⁵Эр йүә эршы чи тянди нэйитян, димян ганлиди йимяр, Хўда ги Нух фәди:

– ¹⁶Ни лян щифузы, эрзыму лян тамуди щифур да чуан литу ду чўлэ. ¹⁷Ба йиче хуәвар, чёр, тугў дэ димяншонди пачун линчўлэ: җё таму вон дуәни йинчи, ба димян җанман⁺.

¹⁸Нух лян тади эрзыму, щифузы лян эрзымуди щифур да чуан литу чўлэли; ¹⁹йиче димяншонди есын, чёр, пачун җочў гәҗяди ёнзы е чўлэли.

²⁰Нух ги Җў гэлигә шо гўрбаниди җуәзы; та да мый йигә ёнзыди ганҗин сынлин дэ чёр литу җянчўлэли җигә, жүли шоди гўрбанили. ²¹Җў ба шо гўрбаниди щён видо щишон разыли, ги Гәҗя фәсы:

– Вә ви жынмуди ганбан ба димян зэ бу җули. Да нянчинди сыхур жынмуди вонщён ха еба, кәсы Вә зэ бу щёме йиче юминдили⁺. ²²Че димян юди сыхур, тади готу са җунзы, шу шучын, дун дэ жә, щятян дэ дунтян, быйтян дэ еван зэ буҗўли.

9

9¹Хўда ги Нух дэ тади эрзыму гили кухуанли:

– Ниму дуәйү сын-ён, ба димян җаншон⁺. ²Җё димяншонди йиче есын, тяншонди йиче чёр, димяншонди йиче пачун, хэниди йиче йүр зунхў ниму: Вә ба таму ги нимуди шуни җёгидини. ³Ба йиче юминди сынлин Вә гиди җё ниму чыни, зущёнсы зочян Вә ба чинцо дэ цэфи гихади йиён⁺. ⁴Кәсы ниму йидяр ду бу нын чы ю щеди жу, йинцысы мин зэ ще литуни⁺. ⁵Ви нимуди ще, сый ёли нимуди минли (буфә җысы сынлин хуэйҗәсы жын), Вә е ё тади минни. ⁶Сый дансы садё жын, данлин жын ба та е садёни, йинцысы жын җочў Хўдади ёнзы зохади⁺. ⁷Ниму дуәйү сын-ён, ба димян җаншон.

⁸Хўда ги Нух дэ тади эрзыму фәсы:

– ⁹⁻¹¹Вә лян ниму дэ нимуди хубый зэмусы да чуан литу чўлэди йиче хуәвар (чёр, сынлин дэ есын) дин хәтунни. Да җыгә сыхур хунфи ба йиче хуәвар зэ бу щёмели, ба димян зэ бу зўгуонли.

¹²Хўда фәсы:

– Җы зусы Вә лян ниму дэ йиче хуәвар динха йинаварди хәтунди җихо: ¹³Вә зэ йүнцэ литу щянчўлэлигә гон – җы зусы Вә лян димяншон җўди жынму дэ хуәвар динха хәтунди җихо. ¹⁴Вә дан җисы да димян готу ба йүнцэ шудо йидарни, йүнцэ литу чўлэгә гонни. ¹⁵Нэхур Вә зу ба Вә лян ниму дэ лян йиче хуәвар динхади хәтун щёнчелэни; хунфи зэ бу щёме йиче хуәварли. ¹⁶Вә дан ба йүнцэ литуди гон канҗян, зу ба гәҗя лян димяншон җўди жынму дэ йиче хуәвар динхади йинаварди хәтун җичелэни.

¹⁷Хўда ги Нух хан фәсы:

– Җысы хәтунди җихо. Вә ба та лян йиче зэ димяншон җўди хуәвар диншонли. ¹⁸Да чуан литу чўлэди Нухди эрзымусы Сим, Хам (тасы Ханаанди дада) дэ Иафет. ¹⁹Таму сангәрсы Нухди эрзы, зу да тамушон йиче димяншонди жын сын-ёнхади. ²⁰Нух вуло дидини; тасы ту йигә жын, сый ба путойүанзы җуншонли. ²¹Йихуэй Нух ба путоҗю хәшон зуйдёли, йинви нэгә та җиншынзы зэ гәҗяди җонфон литу тонхали⁺. ²²Ханаанди дада Хам ба тади щю канҗянли, зу ба җыгә ги лёнгә дищүн фәли⁺. ²³Сим дэ Иафет ги гәҗяди шыншон пыйлигә позы, вонху тунди җинли җонфон литу, ба дадади щю лян позы шанчўли. Таму ба лян вонгуә мә җуан, йинви нэгә ба дадади җиншынзы мә канҗян. ²⁴Нух зуйгуәлэди йиху, җинщинлэ, ба щё эрзы ганхади җыдоха, ²⁵фәсы:

– Ханаансы җудёди. Җё та чынха дищүнмуди линйирди нў!

²⁶Та хан фәли:

– Җё вәму куаҗён Сим бэвонди Анлахў Торля! Җё Ханаан чынха Симди нўчи. ²⁷Хўда панвонди җё Иафетди хубый җўдо сыҗу-бахани! Җё Иафет хубый җўдо Сим хубыйди җонфонди донҗуннини! Җё Ханаан чынха тади нў.

²⁸Хунфи гуәлиди йиху, Нух хуәли санбый вушы суй. ²⁹Хуәдо җюбый вушы суйшон, Нух вучонли.

10

10¹Җысы Нухди эрзымуди Сим, Хам дэ Иафетди хубый. Хунфи гуәлиди йиху, Сим, Хам дэ Иафет юли эрнүли.

²Иафетди эрзыму: Гомер, Магог, Мадай, Иаван, Фувал, Мешех дэ Фирас. ³Гомерди эрзыму: Аскеназ, Рифат дэ Фогарма. ⁴⁻⁵Иаванди эрзыму: Элиса дэ Фарсис зэмусы киттейжынму дэ роданейжынму (таму ба хэянзыди дифон дэ хэдо җаншонли). Җы зусы Иафетди хубый, таму җўди дифон, тамуди җящя дэ минзў: тамуди мый йигә минзў ю гәҗяди йүянни.

⁶Хамди эрзыму: Хуш, Мицраим, Фут дэ Ханаан. ⁷Хушди эрзыму: Сева, Хавила, Сафта, Раама дэ Савтеха. Раамди эрзыму: Шева дэ Дедан⁺. ⁸⁻⁹Хуш ю йигә эрзы Нимродни; тасы дун-яшонди ту йигә батыр зэмусы до Җў мянчян тасы йигә видади давижын. (Зу да җытар чўлэлигә кугәр: «Зэ Җўди мянчян ни зущёнсы Нимрод йиёнди вида давижын!») ¹⁰Датур тади хуоншонди гуйҗясы Вавилон, Урук дэ Аккад (таму ду зэ Сеннаар гуйҗянини). ¹¹Нимрод да җыгә гуйҗя зудо Ассирияли, зэ нэтар та гэлигә Ниневия чынпу, Реховот-Ир дэ Калах чынпу,⁺ ¹²зэ Ниневия дэ Калах чынпуди (җысы җинчын) донҗунни гэлигә Ресен чынпу.

¹³Мицраимди хубыйсы лудэйжынму, анамейжынму, лехавейжынму, нафтухейжынму, ¹⁴патрусейжынму, каслухейжынму дэ кафторейжынму (тамуди хубыйсы филистимжынму).

¹⁵Ханаанди эрзысы Сидон (җысы тади тушур) дэ Хет, ¹⁶тамуди хубыйсы евусейжынму, аморейжынму, гергесейжынму, ¹⁷хиввейжынму, аркейжынму, синейжынму, ¹⁸⁻¹⁹арвадейжынму, цемарейжынму дэ хаматейжынму. Йиху хананейжынмуди җящя куанкуанди ба җымуҗяди дифон җаншонли: да Сидон тамуди гуйҗя доли Герар бонгәрли, йиху доли Газы дифонли, да Содом, Гоморра, Адма дэ Цевоим чынпу до Лаша дифонли. ²⁰Җы зусы Хамди хубый; тамуди җящя, минзў дэ җўди дифон. Тамуди гә зў фәдисы гәҗяди хуа.

²¹Сим е ю эрнүли. Тасы йиче Еверди эрзымуди хубый, Иафетди да гәгә⁺. ²²Симди эрзымусы Елам, Ашшур, Арфаксад, Луд дэ Арам. ²³Арамди эрзымусы Уц, Хул, Гефер дэ Маш. ²⁴Арфаксат ю йигә эрзы Салани, Салади эрзысы Евер. ²⁵Евер гынчян сын-ёнхади лёнгә эрзы: ту йигә җёдисы Фалек, йинцысы зу нэгә сыхур димян фынщёкэдини, ди эргәсы Йоктан. ²⁶Йоктан е ю эрзымуни: Алмодад, Шалеф, Хацармавеф, Иерах, ²⁷Гадорам, Узал, Дикла, ²⁸Овал, Авимаил, Шева, ²⁹Офир, Хавила дэ Иовав. Җы ду зусы Иоктанди эрзыму,⁺ ³⁰таму җўди дифон да Меша вон дунбонгә, до Сефар саншондини. ³¹Җы зусы Симди хубый; тамуди җящя, минзў дэ җўди дифон, тамуди гә зў фәдисы гәҗяди хуа.

³²Җы зусы Нух эрзымуди җящя, тамуди щинмин дэ да таму гынчян чўлэди йиче минзў – хунфи гуәлиди йиху, димяншонди йиче минзў зу да таму гынчян чўлэди.

11

Вавилонди го лу

11¹Нэгә сыхур чүан дун-я ю йигә йүянни, йимур-йиёнди хуани. ²Да дунбонгә зутуә, жынму доли Сеннаарди пинтаннили, зу нэтар таму җўхали⁺. ³Таму йиҗя ги йиҗя фәсы:

– Лян бый тў заму зўщезы җуанту зэмусы ба та зэ хуә литу шойихар.

Зу җымуҗя таму шытуди вифыншон сыйүнтуә җуантули, шыхуэйди вифыншон – хию.

– ⁴Заму гэ йигә чынпу, лян тян йиён годи йигә лу, – жынму фәсы. – Зу җымуҗя заму ба миншын дыйшонни, зэ бә җё дун-яшон мә йинщёнди сакэли.

⁵Җў халэ щён канйихар жынму гэхади чынпу дэ луни. ⁶Җў фәсы:

– Тамусы йигә минзў, таму йүндисы йигә йүян. Җы цэсы тамуди датур сычин! Зў са – са ду да тамуди шушон лэни. ⁷Заму хачи ба тамуди йүян хуәдё, җё таму йиҗя ба йиҗя зэ бә дунли!

⁸Җў ба таму да нэтар ги йиче дун-яшон сакэли; зу җымуҗя таму ба гәҗяди чынпу мә гэчўлэ⁺. ⁹Йинви нэгә җыгә чынпу җёдисы Вавилон*; Җў зэ нэтар ба димяншон җўди йиче жынди йүян хуәдёли, да нэтар ги дун-яшон ба йиче жын сакэли.

Симди хубый

¹⁰Җысы Симди хубый: хунфи эрнян гуәлиди йиху, Сим йибый суйди сыхур дыйлигә эрзы Арфаксад. ¹¹Арфаксад сын-ёнхади йиху, Сим хуәли вубый суй; та хан ю эрзыму дэ нүзымуни. ¹²Арфаксад саншы ву суйди сыхур дыйлигә эрзы Сала. ¹³Сала сын-ёнхади йиху, Арфаксад хуәли сыбый лин сан нян; та хан ю эрзыму дэ нүзымуни. ¹⁴Сала саншы суйди сыхур дыйлигә эрзы Евер. ¹⁵Евер сын-ёнхади йиху, Сала хуәли сыбый лин сан нян; та хан ю эрзыму дэ нүзымуни. ¹⁶Евер саншы сы суйди сыхур дыйлигә эрзы Фалек. ¹⁷Фалек сын-ёнхади йиху, Евер хуәли сыбый саншы суй; та хан ю эрзыму дэ нүзымуни. ¹⁸Фалек саншы суйди сыхур дыйлигә эрзы Рагав. ¹⁹Рагав сын-ёнхади йиху, Пелег хуәли эрбый лин җю суй; та хан ю эрзыму дэ нүзымуни. ²⁰Рагав саншы эр суйди сыхур дыйлигә эрзы Серух. ²¹Серух сын-ёнхади йиху, Рагав хуәли эрбый лин чи суй; та хан ю эрзыму дэ нүзымуни. ²²Серух саншы суйди сыхур дыйлигә эрзы Нахор. ²³Нахор сын-ёнхади йиху, Серух хуәли эрбый суй; та хан ю эрзыму дэ нүзымуни. ²⁴Нахор эршы җю суйди сыхур дыйлигә эрзы Фарра. ²⁵Фарра сын-ёнхади йиху, Нахор хуәли йибый шы җю суй; та хан ю эрзыму дэ нүзымуни. ²⁶Фарра чишы суйди сыхур, та гынчян сын-ёнхади эрзымусы Ибрамэ, Нахор дэ Аран.

Фарради хубый

²⁷Җысы Фарра дэ тади хубый: Фарра гынчян сын-ёнхади эрзымусы Ибрамэ, Нахор дэ Аран. Аран гынчян ю йигә эрзыни, минзы җёдисы Лут. ²⁸Тади дада Фарра хуәди сыхур, Аран зэ гәҗяди зўгуй, халдейжынму дифонди Ур чынпуни вучонли. ²⁹Ибрамэ дэ Нахор чүли щифурли: Сара чынха Ибрамэди щифурли, Нахорди щифурсы Малика, Аранди нүзы (Арансы Малика дэ Искади дада). ³⁰Сара бу нын сын-ён, та мәю эрнү. ³¹Фарра лян гәҗяди эрзы Ибрамэ, сунзы Лут (Аранди эрзы) дэ щифур Сара, Ибрамэди щифузы, да халдейжынмуди дифонди Ур чынпу йидарни зудё, щён вон Ханаан дифоншон чи; кәсы таму доли Харран чынпунили, зу зэ нэтар җўхали. ³²Нэтар эрбый лин ву суйшон Фарра вучонли.

12

Хўда ханли Ибрамэли

12¹Җў ги Ибрамэ фәсы:

– Ни ба гәҗяди зўгуй, чинчин-лўҗян дэ дадади фонзы лёха, до Вә ги ни зыгиди дифоншон чи. ²Вә ба ни зўчын вида минзўди дадани, ги ни ги Вәди бэрэкэтини зэмусы җё ни дый миншынни: зу җымуҗя ни гәҗя чынха бэрэкэтини! ³Сый ба ни куаҗён, Вә е ба та куаҗённи зэмусы ги та ги бэрэкэтини! Сый җу нили, Вә е җу тани! Йинви җыгә димяншон җўди йиче жын чечў ни зу юха Вәди бэрэкэтини!⁺

⁴Ибрамэ зу җочў Җў ги та фәхади хуа шонли лўли; Лут лян Ибрамэ йидарни зудёли. Ибрамэ чишы ву суйди сыхур, та да Харран чынпуни зудёли. ⁵Та ба гәҗяди щифузы Сара, җыэрзы Лут, зынхади йиче цэбый дэ таму зэ Харран чынпу юди йиче жын линшон, лян таму йидарни зули Ханаан дифонли. Таму доли Ханаанли, ⁶йиху доли ли Сихем бу йүанди йикуә Море җўчылёфу гынчянли. Нэгә сыхур зэ җыгә дифонни хананейжынму җўдини.

⁷Җў до Ибрамэ гынчян фәсы:

– Вә ба җыгә дифон ги ниди хубый гигини!

Ибрамэ зу зэ нэтар ви ги та гынчян лэди Җў гэлигә шо гўрбаниди җуәзы. ⁸Йиху та зули саннили. Җыгә сан ко Вефиль чынпуди дунбонгә зандини. Зу зэ нэтар Ибрамэ залигә йинпан (Вефиль ли та зэ щибонгәни, Гай – зэ дунбонгәни). Зэ нэтар Ибрамэ ги Җў гэлигә шо гўрбаниди җуәзы, бэвонли Җўли. ⁹Йиху Ибрамэ вон Ханаан дифонди нанбонгә зули.

Ибрамэ доли Египетли

¹⁰Нэгә дифоншон вәнян долэли. Ибрамэ зули Египет, нэтар зотуә җўди вәрли⁺. ¹¹До Египет гынчян, та ги Сара фәсы:

– Вә җыдони, ни тэ җүндихын. ¹²Египетжынму канҗян ни зу дунни, нисы вәди щифузы, йинви нэгә ба ниди мин люхани, ба вә дасыни. ¹³Ни ги таму фә, нисы вәди мыймый, җыгә до вәшон ю хони: җымуҗя ни ба вәди мин җюхани!⁺

¹⁴Ибрамэ доли Египетли. Зэ нэтар жынму ба Саради җүнмый канҗянли. ¹⁵Хуоншон җяниди гуанжынму канҗян та, зэ хуоншон мянчян куатуә тади җүнмыйли, йинви җыгә ба Сара линдо нэгә гуйҗяди хуоншонди җянили. ¹⁶Чечў Саради йинйир, Ибрамэди сычин холи: та гынчян юли хошо ён, ню, лүлүзы, луәтуә, нан-нү нўли. ¹⁷Нэгә гуйҗяди хуоншон ба Ибрамэди щифузы линдо гәҗяди фонзыниди йимяр, Җў җё нэгә гуйҗяди хуоншон лян тади җящя шули да бэляли. ¹⁸Гуйҗяди хуоншон ба Ибрамэ хандо гынчян фәсы:

– Ни ганлигә са? Виса ги вә мә фә, тасы ниди щифузы? ¹⁹Виса ни ба та җёчын мыймыйли? Вә зу ви җыгә вонщёнди ба та чүшонни! Ни ба ниди щифузы линшон куэ да җытар зу!

²⁰Та гиди фынфу җё ба Ибрамэ лян щифузы дэ тади йиче цэбый суншон зуни.

13

Ибрамэ лян Лут йиҗя линкэ йиҗяли

13¹Ибрамэ ба тади йиче цэбый нашон, лян щифузы дэ Лут йидарни да Египет зудё, йүан доли Негев дифонли. ²Җыгәди йиху Ибрамэ фали цэли – ю тугўли, җинзы лян йинзыли. ³⁻⁴Да Негев та йүан доли Вефильли, до Гай дэ Вефиль донҗунниди вәршонли (зочян зэ җытар та за йинпанли зэмусы гэлигә шо гўрбаниди җуәзы). Нэтар Ибрамэ бэвонли Җўли. ⁵Лян Ибрамэ зуҗуанди Лут гынчян е юли гәҗяди тугў дэ җонфонли. ⁶Дифон кәҗя ги таму лёнгәр бу гули: тамуди цэбый дуәди йимяр, йидарни җўчи тэ зыйчяли. ⁷Зу ви җыгә Ибрамэди дэ Лутди фон-ёнжынму зынҗонкэли (Зу нэгә сыхур зэ җыгә дифоншон җўди хананейжынму дэ периззейжынму). ⁸Ибрамэ зу ги Лут фәсы:

– Замусы чинчин-лўҗян, йинви җыгә заму дэ замуди фон-ёнжынму бу нын зынҗон. ⁹Җы йиче дифон зэ ниди мянчянни – заму ба та фынкэ. Ни дан җянчўлэ зуәбонгә, – вә зу ба юбонгә җяншонни. Ни дан җянчўлэ юбонгә, – вә зу ба зуәбонгә җяншонни.

¹⁰Лут канжянли, йиманди Иордан хәди чуандо йичыр до Сигор гынчян ю хошо фини, зущёнсы Җў зэхади йүанзы хуэйҗәсы Египетди фуҗү димян (Нэгә сыхур Җў ба Содом дэ Гоморра чынпу хан мә щёмедё)⁺. ¹¹Лут ба Иордан хәди чуандо җяншон, да дунбонгә зули. Зу җымуҗя тамуди лў фынкэли: ¹²Ибрамэ җўдо Ханаан дифонли, Лут – зэ чуандоди чынпу бонгәрнили. Та зэ Содом чынпу гынчян зали йинпанли. ¹³Содом чынпуни җўди жынму дусы щин хади жынму. Таму зэ Җў мянчян ганли хошо гўнахар⁺.

Ибрамэ бандо Хевронли

¹⁴Лут да Ибрамэ гынчян зудёди йиху, Җў ги Ибрамэ фәди:

– Җуангуәчи! Да җытар ни ба быйбонгә дэ нанбонгә, дунбонгә дэ щибонгә канйихар. ¹⁵Ба ни канҗянди җы йиче дифон зущён йинаварди цэбый Вә ги ни дэ ниди хубый гигини. ¹⁶Вә ба ниди хубый, зущён сазы йиён, вон дуәни йинни: зущён фубучўлэди сазы йиён, зу нэмуҗя ба ниди хубый е фубучўлэ. ¹⁷Ни чи, ба Вә ги ни щён гиди нэгә дифон җуанйигуәр, да җыбонгә до нэбонгә.

¹⁸Ибрамэ ба тади йинпан шушон доли Хеврон дифон гынчянди Мамре җўчылёфуди фулиннили, зу зэ нэтар та җўхали зэмусы ги Җў гэлигә шо гўрбаниди җуәзы.

14

Ибрамэ ба Лутди мин даҗюхали

14¹⁻²Нэгә сыхур сыгә хуоншон: Сеннаар гуйҗяди хуоншон Амрафел, Елласар гуйҗяди хуоншон Ариох, Елам гуйҗяди хуоншон Кедарлаомер дэ Гоим гуйҗяди хуоншон Фидал лян данлинди вугә хуоншон: Содом чынпуди хуоншон Бара, Гоморра чынпуди хуоншон Бирша, Адма чынпуди хуоншон Шинав, Севоим чынпуди хуоншон Шемевер дэ Бела (җыхур җёди Сигор) чынпуди хуоншон датуә җонли. ³Җы вугә хуоншон ба тамуди җүндуй шудо Сиддим чуандонили (җыхурсы Сыхэ). ⁴Шы эр нян таму шули Кедорлаомер хуоншонди япыйли, шы сан няншон фанчелэли. ⁵Ди шы сы няншон Кедорлаомер лян тади лянбонҗя лэли. Таму зэ Аштероф-Карнаим чынпуни ба рефаимжынму, зэ Гам дифоншон ба зузейжынму, зэ Кириафаим дифонни ба эмейжынму⁺ ⁶дэ зэ Сеир сан дифоншон ба хоррейжынму дабэли; ба таму йичыр җуйдё савә бянниди Эл-Фаран дифонли. ⁷Да нэтар таму җуандо Мишпат фичүан (җыхур җёдисы Кадес), зу ба зэ Хацэцон-Тамара җўди амаликжынму дэ аморейжынмуди димян зўгуонли⁺.

⁸Содомди хуоншон, Гоморради хуоншон, Адмади хуоншон, Севоимди хуоншон, Белади (җыхур җёдисы Сигор) хуоншон до тамуди мянчян лэ зэ Сиддим чуандони лян таму датуәли:⁺ ⁹лян Кедорлаомер, Эламди хуоншон, Фидал, Гоимди хуоншон, Амрафел, Сеннаарди хуоншон дэ Ариох, Елласарди хуоншон. Сыгә хуоншон лян вугә хуоншон фандуйли. ¹⁰Сиддим чуандони ю хошоди кынни, кын литу хи-ю мандёдини. Гоморра дэ Содомди хуоншонди җүндуй да нэтар вонху поди сыхур, хошо жын дедо кын литули. Шынхади жынму вон санни подёли. ¹¹Дыйшынжынму ба Гоморра дэ Содомди занхади йиче лёншы дэ цэбый чёншон зудёли. ¹²Таму ба Содом җўди Ибрамэди җыэрзы Лут е линшон зули зэмусы ба тади йиче цэбый нашонли.

¹³Йигә подёди жын до Ибрамэ яхўтижын гынчян лэ, ба жыщезы сычин ги та ду фәли. Нэхур Ибрамэ зэ йигә җўчылёфулин гынчян җўдини (җыгә җўчылёфулинди җўжынсы йигә аморрейжын, минзы җёди Мамре; та, тади дищүнму Эшкол дэ Анер дусы Ибрамэди лянбонҗя). ¹⁴Тинҗян тади җыэрзы Лут зэ дўшманди шунини, Ибрамэ да гәҗяди җяни шули санбый шы багә нын даҗонди жын (таму дусы зэ Ибрамэди җяни сын-ёнхади), зу лян таму ба сыгә хуоншон җуйдо Дан чынпули. ¹⁵Хили ба тади жынму фынчын җигә дуйву, ба дўшман чүанчў, дабэли, йиху йичыр җуйдо Хова чынпу гынчянли, зэ Дамаскди быйбонгә. ¹⁶Та да дўшман гынчян ба йиче цэбый, ба Лут дэ тади йиче цэбый, нүжын дэ гуәгуәчиди жынму йүанхуэй ду дёшонли.

Мелхиседек ги Ибрамэ панвонли холи

¹⁷Ибрамэ ба Кедорлаомер дэ тади лянбонҗя дабэ хуэйлэди сыхур, зэ Шаве чуандони (җыхур җёдисы Хуоншонди чуандо) Содом чынпуди хуоншон доли тади мянчянли. ¹⁸Мелхиседек, Салимди хуоншон*, Вида Хўдади ахун ги Ибрамэ ба мәмә дэ путоҗю налэ, ¹⁹лян җымуҗяди хуа ги та панвонли холи:

– Җё Видади Хўда, тян дэ димянди Зуәзоҗя ги Ибрамэ ги бэрэкэти! ²⁰Җыган Видади Хўда! Та ба дўшман ги ниди шуни җёгили!

Ибрамэ ги Мелхиседек да та юди йиче дунщишон ба шычир фынгили⁺.

²¹Содомди хуоншон ги Ибрамэ фәсы:

– Ни гуон ба вәди минжынму ги вә гиги, ба цэбый ги гәҗя люха.

²²Ибрамэ ги Содомди хуоншон фәсы:

– Вә ба шу зачелэ дуйчў Видади Анлахў Торля, тян дэ димянди Зуәзоҗя дў җуни: ²³Да ниди дунщи литу вә сыса ду бу на – зусы йигыр щян булүн хэшонди хэдэзы. Йиху ни зэ бә фәли: «Җысы вә ба Ибрамэ зўчын ючянханли». ²⁴Вә сыса ду бу на, чўгуә вәди жынму чыдёди чыди. Хан лян вә зэ җоншон чихади жынму Анер, Эшкол дэ Мамре җё ба гәҗяди фынзы линшон.

15

Хўда лян Ибрамэ динли хәтунли

15¹Җыгә сычин гуәлиди йиху, Ибрамэ җянли йигә гуэ сычин: та ба Җўди хуа тинҗянли:

– Ибрамэ, бә хэпали! Вәсы ниди Донпан. Ни дый хын дади шонхони.

²Ибрамэ фәсы:

– Видади Җў! Мәю эрнүди йимяр, вә ёшон ниди шонхо зў сани? Вәди җичынжынсы да Дамаск чынпуни лэди Елиезер.

– ³Йинцысы Ни ги вә мә ги эрнү, – Ибрамэ фәсы, – зу ви җыгә вә җяниди йигә нў чынха вәди җичынжынни!

⁴Ибрамэ ба Җўди хуа тинҗянли:

– Бә, та бу нын дон ниди җичынжын: ниди эрзы ё чынха ниди җичынжынни.

⁵Җў ба Ибрамэ да җонфон линчўлэ фәсы:

– Ни ба тян канйихар, ба тяншонди щинщю фуйихар: нын фугуәлэма? Зу җымуҗя ниди хубый, лян щинщю йиён, дуәни⁺.

⁶Ибрамэ щинфули Җўли, Җў ба җыгә сычин жынчын гундодили. ⁷Җў ги Ибрамэ фәсы:

– Вәсы ба ни да халдейжынму дифонди Ур чынпуни вон җытар линлэди Җў. Вә щён ба җы йикуэзы дифон ги ни гиги, җё сыхуанни.

– ⁸Видади Җў-я! – Ибрамэ фәсы. – Вә да нани нын җыдо, җы йикуэзы дифон вонху чынха вәдини?

⁹Җў фәсы:

– Ни ги Вә лалэ йигә сан суйди вуню, сан суйди муҗүлү, сан суйди гун-ён, налэ йигә бангәзы дэ йигә гәвазы.

¹⁰Ибрамэ ба җыщезы сынлин налэ канчын лён бангәрли, ба таму йигә дуйчу йигә бэхали. Ба чёр та мә кан⁺. ¹¹Ңәлойин ду фихалэ, луәдо сышу готули, кәсы Ибрамэ ба таму гандёли. ¹²Жәту луәди сыхур, Ибрамэ фиҗуәли, хэпалалади хинан ба та нячўли⁺. ¹³Җў фәсы:

– Ни җыдоха, ниди хубый вонху зэ понжынди гуйҗяни сыбый нян дон нўни, шу япыйни⁺. ¹⁴Кәсы Вә ги җәмә тамуди минзў яндин дин зуйни, – җыгәди йиху ниди хубый да нэтар ба да фугуй дыйшон зудёни⁺. ¹⁵Ни пиннан-вусыди зудё нэгә дун-яшонни. Ни тэ лоди сыхур ба ни цэ сундёни. ¹⁶Гуонсы ниди хубыйди ди сыбыйзы цэ нын хуэйдо җытар, йинцысы аморейжынму ганхади гўнахар хан мә манни⁺.

¹⁷Жәту луәдёли, хинан долэли. Зу нэгә сыхур лэлигә гон янди хуәлу дэ хуәбон, таму зу да канкэди сынлин донҗунни гуәли. ¹⁸⁻²¹Зу нэйитян на җымуҗяди ёнзы Җў лян Ибрамэ динли хәтунли:

– Вә ба җы йикуэзы дифон ги ниди хубый гини: җы йикуэзы дифон да Египетди хә гынчян йичыр до видади Евфрат хәни, зусы ба кенейжынму, кенезейжынму, кедмонейжынму, хеттейжынму, ферезейжынму, рефаимжынму, аморрейжынму, хананейжынму, гергесейжынму дэ евусейжынмуди дифон ду гини⁺.

16

Агарь дэ Исмаил

16¹Сара, Ибрамэди щифузы, мәю эрнү. Та ю йигә нүнўни, тасы египетди нүжын, минзы җёдисы Агарь. ²Сара ги Ибрамэ фәсы:

– Җў ги вә бу ги эрнү. Ни лян вәди нў фи җёчи, данпа та ги вә сын-ёнгә эрзыни.

Ибрамэ тинли Саради хуали, ³Сара зу ба тади нүнў, египетди нүжын Агарь, ги гәҗяди нанжын гиги, җё таму лёнгәр фи җёчили. Нэхур йида Ибрамэ җўдо Ханаан дифоншон, гуәли кәҗя шы нянли. ⁴Ибрамэ лян Агарь тунли чуонли. Агарь зу хуэшон вавали, йинви нэгә та канбуче тади җўжын Сарали. ⁵Сара ги Ибрамэ фәсы:

– Ви вәди диҗян ни ги хуэйдани. Вә ги ни ба вәди нў гиги җё лян та фи җёни, кәсы та ба вава хуэшон, канбуче вәли. Җё Җў ги заму лёнгәр пин гундо!

–⁺ ⁶Ниди нў зэ ниди шунини, – Ибрамэ хуэйдади, – щён замуҗя ганли, зу нэмуҗя ганчи.

Сара хынхынди ба Агарь җәмәтуәли. Агарь мә шучў да та гынчян подёли. ⁷Җў дафалэди йигә тянщян зэ кунтанни, вон Сур зуди лўшонди йигә фичүан гынчян ба Агарь зоҗуә,⁺ ⁸зу вынли:

– Агарь, Саради нў, ни да нани лэ? Вон нани зудини?

Та хуэйдади:

– Вә да вәди нүҗўжын Сара гынчян подини.

⁹Тянщян фәсы:

– Ни хуэйчи, ги ниди нүҗўжын дигә ту.

¹⁰Тянщян кә фәсы:

– Вә ба ниди хубыйди фур зўчын зу нэму дуәдини, сый ду фубугуәлэ таму. ¹¹Ниди шыншон юни, – тянщян фәсы, – ни сын-ёнгә эрзыни. Ги та нан йигә минзы Исмаил*, йинцысы винанди сыхур Җў тинҗян нили. ¹²Ниди эрзы вонху, зущён йигә е лүлүзы, гуә жызыни; та фандуй йиче жынни, йиче жын е фандуй тани; та лян тади дищүнму зынҗонни.

¹³Ги лян та фәли хуади Җў Агарь нанлигә минзы: «Нисы җянха вәди Хўда», йинцысы Агарь фәди:

– Сый ба вә канҗянли, вә е җянли Тали!

¹⁴(Йинви җыгә жынму ба нэгә фиҗин нанчын Беэр-Лахай-Роили*. Та зэ Кадес дэ Баред донҗуннини.) ¹⁵Агарь ги Ибрамэ сын-ёнлигә эрзы, Ибрамэ ба сын-ёнхади эрзы җёлигә Исмаил. ¹⁶Зу нэгә сыхур Ибрамэ кәҗя башы лю суйли.

17

Суннэти – җысы хәтунди җихо

17¹Ибрамэ җюшы җю суйди сыхур, Җў доли та гынчян фәсы:

– Вәсы Вида Хўда. Җё ни зэ Вәди мянчян җў, чынха йигә мәцуәди жын. ²Вә щён лян ни дин хәтун, ги ни дуан хошо хубый.

³Ибрамэ гуйдо дихали; Хўда кә фәсы:

– ⁴Да җыгә сыхуршон Вә лян ни дин хәтунни. Ни чынха хошо минзўди дадани. ⁵Да җыхур дашон ниди минзы бусы Ибрамэ, ниди минзысы – Ибращимэ, йинцысы Вә ба ни зўчын хошо минзўди дадани*. ⁶Вә ба ниди хубый зўчын дуәйүдини: да ни гынчян чўлэ хошо минзўни, ниди хубый литуди ющезы жын чынха хуоншонни! ⁷Вә лян ни дэ ниди хубый дин йигә хәтунни – йинаварди хәтун, ги ни дэ ниди хубый: Вә чынха ниди Хўда дэ ниди хубыйди Хўдани. ⁸Вә ги ни дэ ниди хубый ба ни зэ җытар щүанҗин җўди җы йикуэзы дифон гини, – ба йиман Ханаан дифон Вә ги ниди хубый гигини. Җыгә дифон йинавар чынха ни дэ ниди хубыйдини. Вә зу дон тамуди Хўдани.

⁹Хўда ги Ибращимэ фәсы:

– Кәсы ни е ё зунхў лян Вә динхади җыгә хәтунни; йиху ниди хубый, йибыйзы гын йибыйзы е ё зунхўни. ¹⁰Вә лян ни дэ ниди хубый динлигә хәтун, йинви җыгә ниму ду ё зунхў тани: ги нимуди нанжынму ду яндин ё зў суннэтини. ¹¹Ниму ги гәҗя зў суннэти, җы зусы лян Вә динха хәтунди җихо. ¹²⁻¹³Ги мый йигә сын-ёнхади эрвазы ди ба тянди нэйитян ё ба суннэти зўдёни – зу җымуҗя йибыйзы гын йибыйзыди. Буфә зэ ниди җяни сын-ёнхади эрвазы хуэйҗәсы бусы да ниди зыршон хуэхади, ги вэгуйжынму гынчян мэхади эрвазы, ги таму ду яндин ё зў суннэтини: зэ җяни сын-ёнхади дэ гэшон мэхади. Шындо ниму шынзышонди җы йигә җихо зыфәди Вә лян ниму динли йинаварди хәтунли⁺. ¹⁴Кәсы нагә нанжын мә зў суннэти, ба тади минзы яндин да Вәди минжын литу чүдёни, йинцысы та мә зунхў лян Вә динхади хәтун.

¹⁵Хўда ги Ибращимэ хан фәсы:

– Да җыгә сыхур ни ба щифузы зэ бә җё Сарали, ба та җё Сарэни. ¹⁶Вә ги та ги бэрэкэтини зэмусы җё та ги ни сын-ёнгә эрзыни. Вә ги та ги бэрэкэтини, җё та чынха хошо минзўди мамани; тади хубый литуди ющезы жын вонху чынха хуоншонни.

¹⁷Ибращимэ падо диха, шымир-лэщёди сылёнли: «Йибый суйди ложын нын ю ваванима? Җюшы суйди Сарэ хан нын сын-ён вавама?» ¹⁸Та ги Хўда фәсы:

– Дансы Исмаил хуәса, дый Ниди йигә панвон!

¹⁹Кәсы Хўда фәсы:

– Ниди щифузы Сарэ ги ни сын-ёнгә эрзыни, ни ги та нан йигә минзы Исхар. Вә лян та дэ тади хубый дин йигә йинаварди хәтунни. ²⁰Вә ба ни че Исмаил либян фәхади чито е тинли: Вә ги та ги бэрэкэтини, җё тади хубый дуәйүни зэмусы ги та ги хошо хубыйни. Да Исмаил гынчян чўлэ шы эргә вонзыни: та чынха вида минзўди дадани. ²¹Миннян зу җыгә сыхуршон Сарэ ба эрзы сын-ёнхани. Лян тади эрзы Исхар Вә дин хәтунни.

²²Хўда ги Ибращимэ ба җыщезы хуа фәван, зудёли. ²³Зу нэйитян Ибращимэ җочў Хўдади фынфу ги гәҗяди эрзы Исмаил дэ зэ тади җяни сын-ёнхади йиче нанжын, мэхади нў – ги йиман җянниди нанжын ду ба суннэти зўдёли. ²⁴Ибращимэ ги гәҗя зў суннэтиди сыхур, та җюшы җю суйли; ²⁵тади эрзы Исмаил зў суннэтиди сыхур, та шы сан суйли. ²⁶Зу нэйитян ги Ибращимэ дэ тади эрзы Исмаил ба суннэти зўдёли ²⁷зэмусы ги йиман зэ Ибращимэ җяни сын-ёнха җўди нанжын дэ йиче зэ вэгуйжын гынчян мэхади нў ду ба суннэти зўдёли.

18

Хўда ги Ибращимэ щүли эрзыли

18¹Шонву җын жәди сыхур, зэ Мамре җўчылёфуди фулинни, Ибращимэ зэ гәҗя җонфонди мын гынчян зуәди сыхур, Җў доли та гынчянли. ²⁻³Ибращимэ ба ту тэчелэ канҗянли, тади мянчян занди сангә Жын. Та да җонфон мынни подо таму гынчян, чончон бэлиха фәсы:

– Вәди Җў! Ни да вә, Ниди нў гынчян бә гуәли, җё вә дэчын Ни! ⁴Ги Ниму ба щи җүәди фи налэ, щи җүәчи. Зэ фу диха Ниму щехуан, ⁵вә ги Ниму дуанлэщер мәмә, җё Ниму занщер шон лўди җин, йинцысы Ниму да вә, Нимуди нў гынчян гуәдини.

Таму хуэйдади:

– Тэ холи, ни зу нэмуҗя ганчи!

⁶Ибращимэ хуонхуон-монмонди подо җонфон литу ги Сарэ фәсы:

– Ни куэ на сангә кило дин ходи мян, ба мян хуәха луәщер мәмә.

⁷Йиху та подо нючүн литу, җянлигә дин ходи җуон нювазы ги нў гигили, җё та ганҗин ба нювазы зэха зў бянйини. ⁸Ибращимэ гәҗя ги Кижынму ба нэпизы, нэзы, нювазыди җу дуандичили, гәҗя зэ фу диха занха дынли, җисы таму чыбани. ⁹Таму вынли Ибращимэли:

– Ниди щифузы Сарэ зэ нанини?

Та хуэйдади:

– Зэ җонфон литуни.

¹⁰Кижын кә фәсы:

– Миннян зу җыгә сыхур Вә йүанхуэй до ни гынчян лэни, зу нэгә сыхур Сарэ сын-ёнгә эрзыни.

Сарэ зэ җонфон мын гынчян, зэ нэгә Кижынди җибый хуту ба са ду тинхали. ¹¹Таму лёнгәр, Ибращимэ дэ Сарэ, нэхур кәҗясы ложын зэмусы Сарэди мый йигә йүә хэ нүжынди бин е җўхали. ¹²Та шымир-лэщёди сылёнли: «Вәди сыхур гуәли зэмусы вәди җонгуйди е лоли; вә да нани ю җыгә щихуанни?» ¹³Кәсы Җў ги Ибращимэ фәсы:

– Виса Сарэ щёдини: «Вә лоли, нандый хан нын сын-ён вавама?» ¹⁴Нандый ю Җў ганбучынди сычиннима? Вә миннян фәхади нэгә сыхуршон йүанхуэй до ни гынчян лэни, Сарэ зу сын-ёнгә эрзыни.

¹⁵Сарэ хэпади йимяр, чәхуонди фәсы:

– Вә мә щё!

Кәсы Та хуэйдали:

– Бә, ни щёли.

Ибращимэ ви Содом чынпуди жынму чито Хўдали

¹⁶Ви шон лў, Кижынму челэли. Таму дуйчў дихади чуандо, Содом чынпуди нэбонгә канлихар. Ибращимэ сун Тамучили. ¹⁷Җў ги Ибращимэ фәсы:

– Вә да ни гынчян бу ман Вә ганди сычин. ¹⁸Йинцысы да нишон чўлэ видади дэ лилёндади минзўни, чечў ни димянди йиче жын дый бэрэкэтини⁺. ¹⁹Ви нэгә Вә ба ни тёҗянли, җё ни ги эрнү дэ йиче гәҗяди хубый фәги, җё таму да Вәди лўшон зу, ган гундо сычин. Зу җымуҗя, Вә, Җў, ба ги ни щүхади са ду җё чынни.

²⁰Җў фәсы:

– Содом дэ Гоморра чынпуди жынму ганхади гўнахар дуәдихын, тамуди зуй җундихын⁺. ²¹Вә хачи щён канйихар, йиман ду ю зуйнима? Данпа бусы йиман? Ё цайихарни.

²²Лёнгә Кижын җуангуәчи вон Содом чынпуни зутуәли, кәсы Ибращимэ шындо Җў мянчянли. ²³Доли Та гынчян Ибращимэ фәсы:

– Нандый Ни лян хажынму йидарни ба гундожынму е щёмедёнима? ²⁴Дансы җыгә чынни ю вушыгә гундожын, нандый Ни ба та щёмедёнима, ви җы вушыгә жын бу фоншә тама? ²⁵Җымуҗя бу щин! Ни җымуҗя бу нын ган! Ни ба гундожынму лян хажынму йидарни бу нын щёмедё. Җымуҗя бу щин! Ни ги чүан дун-я дин зуйни. Нандый Ни нын дин бугундоди зуйнима⁺?

²⁶Җў хуэйдади:

– Вә дансы зэ Содом чынпу литу зочўлэ вушыгә гундожын, ви таму Вә ба җыгә чынпу фоншәни.

²⁷Ибращимэ кә фәсы:

– Вәсы хуэй дэ тў, кәсы вә данзы фонда щён ги вәди Җў фә: ²⁸дансы вушыгә гундожын литу бу гу вугә – нандый ви вугә бу гуди жын Ни ба хўлун чынпу далансандёнима?

Җў хуэйдади:

– Бу далансандё, дансы зэ та литу зоҗуә сышы вугә гундожын.

²⁹Ибращимэ бутынди вынли:

– Дансы нэтар цэ зоҗуә сышыгәна?

Җў хуэйдади:

– Дансы нын зоҗуә сышыгә, Вә е бу далансандё җыгә чынпу.

³⁰Ибращимэ фәсы:

– Җё вәди Җў ги вә фәхади хуашон бә чишонлэли. Дансы нэтар гуон ю саншыгә гундожынна?

Җў хуэйдади:

– Вә ба чынпу фоншәни, дансы зэ литу зоҗуә саншыгә гундожын.

³¹Ибращимэ фәсы:

– Вә данзы фонда щён вынйихар вәди Җў: дансы нэтар цэ эршыгәна?

Җў хуэйдади:

– Ви эршыгә е фоншәни.

³²Ибращимэ фәсы:

– Бә җё вәди Җў чишонлэли, җысы вәди линйир вынти: дансы нэтар цэ шыгәна?

Җў хуэйдади:

– Ви шыгә е фоншәни.

³³Ба хуа фәба, Җў зудёли. Ибращимэ е хуэйли җяли.

19

Содом чынпуди жынму ганхади гўнахар

19¹⁻²Нэ лёнгә тянщян доли Содом чынпули. Кәҗя хитуәли. Лут зэ чынпуди гэмын гынчян зуәдини. Ба юҗуанҗя канҗян, та занчелэ, доли таму гынчян бэлиха, фәсы:

– Чин ниму, вәди Җў, до нимуди нўди җяни. Ниму нын ба җүә щи, зэ вәди җяни зан йивэщи, ганзо йизор зэ шон лў.

– Бу, – Таму хуэйдади. Вәму зэ хонзынни гуә йивэщини.

³Кәсы Лут ниннин җёли, таму дайинхали. Та ба юҗуанҗя линдо гәҗяди җяннили, ба хушонди фан шәлүхали, луәлищезы мәмә, таму зу чыли. ⁴Таму хан мәдый фини, чынпуди жынму – Содомди йиче нанжын, ло-шо ду ба Лутди фонзы вичўли.

– ⁵Зэ ниди җяни занди нэщезы Жын зэ нанини? – таму ги Лут ханди. – Ба таму линчўлэ, вәму гў тамуни.

⁶⁻⁷Лут да мынни чўлэ, ба мын гуанчў фәсы:

– Вәди дищүнму, ниму бә ган ха сычинли! ⁸Вә ю лёнгә нүзыни, таму хансы гўнён, – вә ба таму ги ниму гигини, щён зў са зўчи, гуонсы ба вәди җянини Кижынму бә дули!

– ⁹Гун! – таму фәсы. Нисы лищёнжын, ни зэ жытар хан гуаннима? Вәму җыхур ги ни ган би ги таму ганди хан хади сычинни!

Таму ба Лут сонди щён ба мын даланни, ¹⁰кәсы Лутди Кижынму йүанхуэй ба Лут ладо фонзыни, ба мын суәчўли; ¹¹хан җё йиман зэ мынкан гынчян занди ло-шо жынди нянҗин хали, йинви нэгә таму замуҗя зо еба, кәсы ба вон фонзыни җинди мын зобуҗуәли.

Лут да Содом чынпуни зудёли

¹²Кижынму ги Лут фәсы:

– Зэ җыгә чынпуни ни хан ю сыйни? Щин нүщү, эрзыму, нүзыму, зэ ю сыйни? Ба йиман да җытар линчўчи: ¹³Вәму ба җыгә чын щёмедёни! Җытарди жынмуди гўнахар тэ дали, Җў ба вәму дафалэ җё щёме тамулэли.

¹⁴Лут чўчи ги нүзымуди щин нүщүму фәсы:

– Куэ да җыгә чынпуни зу! Җў ба та җыхур зу щёмедёни.

Кәсы таму дончын Лут фащёдини. ¹⁵Кәҗя тян лёнтуәли. Тянщянму цуйтуә Лутли:

– Куэ да җытар ба ниди щифузы дэ лёнгә нүзы линшон зу! Були ни гәҗя лян ю гўнахарди чынпу йидарни шәдёни!

¹⁶Кәсы Лут бухуон-бумон. Зу нэгә сыхур тянщянму ба Лут, тади щифузы дэ лёнгә нүзы да шуни линшон гәҗя ба таму да чынпуни линчўчили, йинцысы Җў щитын Лутли. ¹⁷Нэхур йигә тянщян ги Лут фәсы:

– Ни по! Ба мин җюха! Вонху бә вонли! Зэ җыгә чуандони бә занли, вон санни по, були вучонни!

¹⁸Лут хуэйдади:

– Бу, вәди Җў! ¹⁹Ни до вәшон, ниди нўшон тэ холи! Ниди щин до вәшон вандихын: ни ба вәди мин җюхали! Кәсы до саншон вә побучи – бэля нян вәдини, вә зу вўчонни. ²⁰Нэгә щё чынпу ли җытар бу йүан, вә нын подо нэтар чи. Вон нэтар вә подичини, нэгә чынпу щё, зэ нэтар вә ба мин нын җюха!

²¹Тянщян фәсы:

– Хо, ви ни вә ба җыгә ё зўшонни: вә ба ни фәхади җыгә щё чынпу хўшанхани. ²²Кәсы вон нэтар куэ по: ни дансы бу до нэтар, вә бу нын ха шу (йинви нэгә җыгә чынпу җёдисы Сигор*).

Ба Содом дэ Гоморра далансандёли

²³Жәту чўлэди сыхур Лут доли Сигорли. ²⁴Җў да тяншон ба җуәди сунҗё, зущён йү йиён, щядо Содом дэ Гоморра чынпунили. ²⁵Зу нэмуҗя ба лёнгә чынпу, йиче чуандо, йиман жын дэ йиче зэ дишон җонди щёмедёли. ²⁶Лутди щифузы мә жынчў вонху канлиха – та зу бянчын ян җўзыли.

²⁷Чинба ганзо Ибращимэ доли зочян зэ Җў гынчян занди вәршонли, ²⁸ба Содом, Гоморра дэ чуандо вонлиха, та канҗянли: зущёнсы хуәлуди ян да димяншон вон шон шончидини.

²⁹Зу җымуҗя щёме чуандониди чынпуди сыхур, Хўда ба Ибращимэ җичелэли. Хўда щёме Лут җўхади чынпуди сыхур, ба та да нэтар линчўчили.

Ба Моав дэ Бен-Амми сын-ёнхали

³⁰Да Сигор Лут лян лёнгә нүзы зули саншонли: зэ Сигор литу та мәган шын, хэпали. Таму җўдо санниди йигә ёдуннили.

³¹Лутди да нүр ги мыймый фәсы:

– Дада лоли. Дун-яшон җочў жынмуди куйчын лян заму йидарни фиди нанжын е мәюди. ³²Заму ба путоҗю ги дада гуанги лян та фиҗёлэ. Напа да гәҗяди дадашон еба, кәсы заму дый эрнүни!

³³Хили таму ги дада ба путоҗю гуангили. Да нүзы лэ лян та фили җёли, дада е мә дун, йү са сычинли, – нүр замуҗя лян та фихали, замуҗя зудёли. ³⁴Ди эртян та ги мыймый фәсы:

– Зуәргә хили вә лян дада фили. Җиргәди хили заму йүанхуэй ги та ба путоҗю гуанги, ни лэ лян та фиха. Напа да гәҗяди дадашон еба, кәсы заму дый эрнүни!

³⁵Таму хили кә ги дада ба путоҗю гуангили. Щё нүр лян та фили җёли, дада е мә дун, йү са сычинли, – нүр замуҗя лян та фихали, зу нэмуҗя зудёли. ³⁶Зу җымуҗя Лутди лёнгә нүр ба вава да гәҗяди дадашон хуэшонли. ³⁷Да нүр сын-ёнли йигә эрзы, ги та нанлигә минзы Моав. Та зусы җиргәди моавжынмуди дада. ³⁸Щё нүр е сын-ёнли йигә эрзы, ги та нанлигә Бен-Амми минзы. Та зусы җиргәди аммонжынмуди дада.

20

Ибращимэ дэ Авимелех

20¹Да җыгә дифонни зудё нанбонгә, Негев дифоншон, Ибращимэ щян җўдо Кадес дэ Сурди донҗуннили, йиху җўдо Герарли. ²Та ба Сарэ җёди гәҗяди мыймый, йинви нэгә Герарди хуоншон Авимелех ба жын дафачи җё җейин Сарэ чили, Авимелех зу ба та ги гәҗя нашонли⁺. ³Кәсы хили фимын дини Хўда доли Авимелех гынчян фәсы:

– Йинви ни ба җыгә нүжын ги гәҗя нашонли, ни вўчонни. Тасы чўли мынди. ⁴Кәсы Авимелех ба Сарэ хан мә ду.

– Вәди Җў-я! – та голи жоли. Нандый Ни ба мәцуәди минжын щёмедёнима? ⁵Нэгә жын гәҗя ги вә фәли, нэгә нүжынсы тади мыймый! Нүжын гәҗя е ги вә фәли, нэгә жынсы тади гәгә! Вәди лёнщин ганҗин, шу е мәзуйди!

– ⁶Дуйдини, Хўда фимындини ги та хуэйдади. Вә җыдони, ниди лёнщин ганҗиндини. Йинви нэгә Вә мә җё ни ба нэгә нүжын чүшон, донли ни зэ Вәди мянчян бә ган гўнахарли. ⁷Җыхур ни ба җыгә нүжын гиги тади нанжын. Тасы шынжын, та читоди җё ни хуәхани. Кәсы җиха: дансы ни ба та ги нанжын бу гиги, ни дэ ниди чинчин ду вучондёни!

⁸Ди эртян чинба ганзо Авимелех ба гәҗяди жынму шушон, ба җыще хуа ги таму ду фәли, – таму ду хэпали. ⁹Авимелех ба Ибращимэ җёдо гынчян ги та фәли:

– Ни ги вәму зўли сали? Вә ба ни замуҗя дыйзуйли? Виса ни ба вә дэ вәди гуйҗя ги җыму дади гўнахаршон сонҗинчили? Җымуҗя мә ганди! ¹⁰Виса ни җымуҗя ганли?

¹¹Ибращимэ хуэйдади:

– Вә сылёнли, зэ җыгә дифоншон жынму бу пащён Хўда, ви вәди щифузы нын дасы вә. ¹²Зэмусы тасы вәди җыншыди мыймый – вә дадади нүзы, гуон мамасы данлинди. Та чынха вәди щифузыли, ¹³кәсы Хўда җё вә ба нён-лозыди җя лёха вон йүанни юҗуанди сыхур, вә ги та фәли: «Чин ни, заму до нани еба, ни фә вәсы ниди гәгә».

¹⁴⁻¹⁵Авимелех ги Ибращимэ ба ён, ню, нан-нү нў ду дуангили, ба Сарэ йүанхуэй ги та гиги, фәсы:

– Вәди йиче дифон зэ ниди лянмянчянни: натар ни щён җў, нэтар зу җўчи.

¹⁶Ги Сарэ та фәсы:

– Вә ги ниди гәгә ги йичян йинчянни. Җыгә зэ ниди чинчинди нянчянту ба ниди вичү шанчўни зэмусы ни кә юха миншынни.

¹⁷⁻¹⁸Ви Сарэ, Ибращимэди щифузы, Җў ба Авимелех җяниди йиче нүжын зўчын бу нын сын-ёндили. Кәсы Ибращимэ читоли Хўдали, Хўда зу ба Авимелех дэ тади щифузы, нүнў ду канхоли, йинви нэгә таму ду кә сын-ёнтуәли.

21

Ба Исхар сын-ёнхали

21¹Җў җочў гәҗя щүхади хуа ба Сарэ җичелэли: Җў ванчын гәҗя щүхади хуали. ²Сарэ ба вава хуэшонли; Хўда динхади нэгә сыхур, та ги суйфу дади Ибращимэ сын-ёнлигә эрзы. ³Ибращимэ ба Сарэ сын-ёнхади эрзы җёлигә Исхар,⁺ ⁴ди ба тянди нэйитян, җочў Хўдади фынфу, ги та зўли суннэтили⁺. ⁵Исхар сын-ёнхади сыхур, Ибращимэ йибый суйли. ⁶Сарэ фәсы:

– Хўда ги вә зўлигә шыщё сычин: сый тинҗян җыгә ду щёни*.

⁷Та кә фәсы:

– Сый ги Ибращимэ нын фә, тади Сарэ нэ вавани? Җысыма, та лолиди сыхур вә ги та сын-ёнлигә эрзы!

⁸Вава е җонли. Ба нэ гидоди нэйитян, Ибращимэ гуәлигә да янщи.

Ибращимэ ба Агарь дэ Исмаил дафа зудёли

⁹⁻¹⁰Сарэ канҗянли, замуҗя египетнүжын Агарь сын-ёнхади эрзы Исмаил кан Исхарди щёшурдини, зу ги Ибращимэ фәсы:

– Ни ба җыгә нүнў лян тади эрзы ганчўчи! Җыгә нүжынди эрзы бу нын лян вәди Исхар йидарни җичын ниди фугуй.

¹¹Ибращимэ ба җымуҗяди хуа тинҗян, тэ пәфанли. ¹²Кәсы Хўда фәсы:

– Ви эрзы дэ нүнў ни зэ бә пәфанли. Замуҗя Сарэ ги ни фәли, ни зу нэмуҗя зў, йинцысы да Исхаршон ни дый Вә щүхади хубыйни. ¹³Ги нүнўди эрзы Исмаил Вә е ги хошо эрнүни, җё таму чынха йигә да минзўни, йинцысы та есы ниди эрзы.

¹⁴Ди эртянди ганзо йизор Ибращимэ ги Агарь гилищезы мәмә дэ йи пидэ фи – ба йиман гәдо тади җягуәзышон, лян вава йидарни дафа зули. Агарь зудёли, кәсы зэ Вирсавия савәни мили лўли. ¹⁵Пидэ литуди фи е ванли. Та ба вава гәдо йигә фу дунзы диха, ¹⁶гәҗя гуәчили, бу щён кан вавади вучон. Зуәдо ли вава бу йүанди вәршон, кўтуәли. ¹⁷Кәсы Хўда ба вава кўди шынчи тинҗянли; Хўдади тянщян да тяншон ханли йишын:

– Ни зали Агарь? Бә хэпали! Хўда ба ни лёдёди вава кўди шынчи тинҗянли. ¹⁸Челэ, вава гынчян чи, ба тади шу җуачў! Вә ба тади хубый зўчын да минзўни.

¹⁹Йиху Хўда ба Агарьди нянҗин зынкэли, Агарь зу канҗян фиҗинли. Та доли җин гынчян, ба пидэ гуанман җё вава е хәли. ²⁰Зу да нэгә сыхур Хўда зэ ба вава мә лё. Та җонда, җўдо савәнили, чынха да җянди чёншули. ²¹Та зэ Фаран савәни җўли, тади мама ги та ба щифур да Египет чүлэли⁺.

Ибращимэ лян Авимелех динли хәтунли

²²Зу нэгә сыхур Авимелех лян тади җүндуйди тузы Фихол доли Ибращимэ гынчянли. Авимелех фәсы:

– Зэ ни ганди йиче сычиншон Хўда ги ни ги бонцудини. ²³Йинви җыгә вә щён җё ни зэ Хўдади мянчянни дў йигә җу, йүнзун ни бу нын хун вә, вәди эрнү дэ вәди сунзы: замуҗя вә ги ни ган холи, ни зу нэмуҗя ги вә дэ ги ни җўди гуйҗя ган хони!

²⁴Ибращимэ дўли җули, ²⁵кәсы бучинйүанди вынли, виса Авимелехди жынму ба тади фиҗин чёндоли.

– ²⁶Вә бу җыдо, сый ба җыгә зўли, – Авимелех хуэйдади. – Ни ги вә сыса ду мә фә. Вә ту йибян ба җыгә хуа тиндини.

²⁷Ибращимэ ги Авимелех дуанлищезы ён, ню зэмусы лян та динлигә хәтун. ²⁸Ибращимэ ба чигә муёнгозы да ёнчүн литу фынкэли, ²⁹Авимелех вынли:

– Виса ни ба җы чигә муёнгозы да ёнчүн литу фынкэли?

– ³⁰Чин ни ба җы чигә муёнгозы да вә гынчян җешуха, – Ибращимэ хуэйдади, – йинви фиҗинсы вәди, вә вали тали, җё таму чынха җыгәди җихо.

³¹(Нэгә вәр җёдисы Вирсавия, йинцысы таму лёнгәр зэ нэтар дўли җули*)⁺. ³²Зэ Вирсавия лян Ибращимэ ба хәтун динха, Авимелех дэ тади җүндуйди тузы Фихол хуэйли филистимжынмуди дишонли. ³³Ибращимэ зэ Вирсавия зэли йикуә тамариск фу, зу зэ нэтар бэвонли йинавар хуәди Анлахў Торляли. ³⁴Йиху Ибращимэ зэ филистимжынмуди дифоншон җўли хын дуәди жызы.

22

Ибращимэди гўрбани

22¹Җыгә сычин йүлиди йиху, гуәли бу дуәди сыхур, Хўда зыян Ибращимэли.

– Ибращимэ! – Хўда ханли.

– Вә тиндини, – Ибращимэ хуэйдади.

²Хўда фәсы:

– Ни ба ниди эрзы – луәмур йигә щинэди эрзы Исхар линшон зэ Мориа дифонни чи. Нэтар, зэ Вә ги ни зыгиди саншон, ни ба та ги Вә җүчын шоди гўрбани.

³Ди эртянди ганзо йизор Ибращимэ ги җү гўрбаниди сычиншон канлищезы цэхуә, туәдо лүлүзышон, ба Исхар дэ лёнгә хуәҗи линшон шонли лўли, вон Хўда фәхади нэгә дифоншон чили. ⁴Ди сан тянди нэйитян, та лойүанни канҗян нэгә дифонли.

– ⁵Ниму шындо җытар, ба лүлүзы канчўщер, – Ибращимэ ги хуәҗиму фәсы. – Вә линшон вава бэвон Хўдачини, йиху йүан хуэйдо ниму гынчянни.

⁶Та ба җү гўрбаниди цэхуә гәдо Исхарди җягуэзышонли. Йиху ба җуәди тан дэ дозы нашон, таму лёнгәр вончян зули. ⁷Исхар ба Ибращимэ ханли йишын:

– Ада!

– Зали, вәди ва? – Ибращимэ хуэйдади.

Исхар вынли:

– Заму ю җуәди тан дэ цэхуәни, кәсы насы шо гўрбаниди ёнгозы?

– ⁸Вәди ва, – Ибращимэ ги та фәсы, – Хўда җыдони, шо гўрбаниди ёнгор зэ нанини!

Таму лёнгәр кә вончян зутуәли. ⁹Доли Хўда ги таму фәхади нэгә вәршон, Ибращимэ гэлигә шо гўрбаниди җуәзы, ба цэхуә луәдо готули. Та ба Исхар бончў, гәдо шо гўрбани җуәзышонди цэхуә готу, ¹⁰ба дозы начўлэ җёнмур зэ эрзыни. ¹¹Кәсы зу нэгә сыхур Җў дафалэди йигә тянщян да тяншон ханли йишын:

– Ибращимэ, Ибращимэ!

– Вә тиндини, – Ибращимэ хуэйдади.

– ¹²Ни ги вава бә щя шули, – тянщян фәсы. Ни ба та бә зў сыса! Җыхур Вә җыдони, ни пащён Хўдани: ни ба гәҗяди эрзы – луәмур йигә эрзы мә щитын ги Вә гили!

¹³Нэгә курни Ибращимэ ба цовәниди йигә гун-ён канҗянли, тади гә зэ цовәшон чандини. Та гуәчи, ба гун-ён лашон, зэ җүха эрзыди вифыншон ба гун-ён җүшон, шодёли. ¹⁴Ба йүха җыгә сычинди дифон Ибращимэ нанлигә Яхве-Ирэ (да жытар чўлэлигә кугәр: «Зэ Яхведи саншон цэ нын җыдо»*). ¹⁵Җўди нэгә тянщян кә да тяншон ханли Ибращимэли:

– ¹⁶Җў җымуҗя фәдини: «Ви ни ганхади җыгә сычин – ба гәҗяди эрзы, луәмур йигә эрзы мә щитын ги Вә гили, Вә на Вә гәҗяди минзы дў җуни: ¹⁷Вә яндин ги ни ги бэрэкэтини! Вә яндин ги ни дуан хубыйни, тамуди фур, зущён тяншонди щинщю дэ хэяншонди сазы йиён, дуәни. Ниди хубый ба дўшманди чынпу ду җаншонни!⁺ ¹⁸Йинви ни тинли Вәди хуали, димяншонди йиче минзў чечў ниди хубый ба бэрэкэти дыйшонни»⁺.

¹⁹Йиху Ибращимэ до тади хуәҗиди нэтар, лян таму йидарни хуэйдо Вирсавияли – җўдо нэтарли.

Нахорди хубый

²⁰Җыгә сычин йүлиди йиху, гуәли бу дуәди сыхур ги Ибращимэ фәли, тади шүнди Нахорди щифузы Малика сын-ёнли эрзымули: ²¹Уц (җысы тушузы вава), Вуз, Кемуил (җысы Арамди дада), ²²Кесед, Хазо, Пилдаш, Идлаф дэ Вафуил. ²³Вафуил гынчян сын-ёнлигә нүзы Ревекка. Җысы Малика ги Ибращимэди щүнди Нахор сын-ёнхади багә эрзы⁺. ²⁴Чўгуә җыгә Нахорди нүнў Реума ги та ба Тевах, Гахам, Тахаш дэ Маах сын-ёнхали.

23

Саради вучон

23¹Сарэ хуәли йибый эршы чи суй. ²Та зэ Ханаанди дифоншон, Кириаф – Арба (җыхур җёдисы Хеврон) вучонли. Ибращимэ ви пәфан Сарэди вучон кўли, ³йиху да вонжын гынчян гуәчи, та ги хеттейжынму фәсы:

– ⁴Вә бусы җытарди, вәсы лищёнжын. Ниму ги вә ги йигә щя мэтиди вәр, җё вә ба вәди вучонлиди щифузы сундё.

– ⁵⁻⁶Вәмуди җонгуйди! Ни ба вәму тинйихар! – хеттейжынму хуэйдади. Вәмуди җунҗянни нисы Хўда щинэди, гуйҗунди вонзы. Ни ба ниди щифузы сундо вәмуди дин ходи фынйүаншон: вәму ду ги ни ба гәҗяди зўбыйди фынйүаншонди вәр гини.

⁷Ибращимэ челэ ги җыгә дифонди минзў – хеттейжынму бэлиха, ⁸⁻⁹фәсы:

– Ниму дансы дайин җё вә ба мэти сундё җытар, чин ниму щин йигә хо: ниму ба Цохарди эрзы Ефрон читоди җё та ба тади ди бянниди Махпела ёдун мэги вә. Та җы дуәшо, вә зэ нимуди мянчян ба чян йиман ду чўги, мэшонни, җё та чынха сун мэтиди вәр.

¹⁰Зэ хеттейжынму донҗунни зуәди Ефрон ги Ибращимэ гили хуэйдали (ба җыгә хуа чынпу гэмын гынчян шуцуанди йиче хеттейжын ду тинҗянли):

– ¹¹Җымуҗя бу дуй, вәди җонгуйди! Ни ба вә тинйихар: вә щён ба җы йикуэ ди лян ёдун дуанги нини. Вәди минжынсы вәди гўва: вә ба җы йикуэ ди дуанги ни, җё ни ба мэти сундё!

¹²Ги җытар җўди жынму бэлиха, ¹³Ибращимэ ги Ефрон фәли (ба та фәхади хуа йиман шуцуанди жын ду тинҗянли):

– Чин ни тин вәди хуа: ни да вә гынчян ба җы йикуэ диди җячян җешуха, вә зу ба мэти сундо нэтарни!

¹⁴Ефрон хуэйдади:

– ¹⁵Хо, вәди җонгуйди! Чин ни тин вәди хуа! Җы йикуэ диди җячянсы сыбый йинчян – җы до заму лёнгәршон щёндасы дуәма? Чин ни зэ нэтар ба мэти сундё!

¹⁶Ибращимэ ги Ефрон динхади җячян дайинхали, зу ги та зэ гўва-хеттейжынму мянчян фәчўлэди җячян, сыбый куэ йинзы гигили. (Мый йигә йинчянди фынлён дусы җочў мэмэжынди куйчын суанхади.) ¹⁷⁻¹⁸Зу җымуҗя зэ Мамре бонгәрниди, Махпела ёдун гынчянди Ефронди ди чынха Ибращимэ гәҗядили; лян ёдун дэ зэ дини җонди йиче фу. Җыгәди гўвасы зэ чынпу гэмыншон шуцуанди йиче хеттейжын. ¹⁹Җыгәди йиху Ибращимэ ба гәҗяди щифузы Сарэ сундо ёдун литули. Җыгә ёдун зэ Ханаан дифоншонди, Мамре бонгәрниди (җыхур җёдисы Хеврон), Махпела динини. ²⁰Хеттейжынмуди зочянди нэ йикуэ ди дэ ёдун доли Ибращимэди шунили, та чынха сун мэтиди вәрли.

24

Исхар чүли щифурли

24¹Нэгә сыхуршон Ибращимэ кәҗя чынха суйфу дади ложынли. Зэ мый йигә ганди сычиншон Җў ги та ги бонцудини. ²⁻³Ибращимэ ги гуан та җяниди дин лоди хуәҗи фәсы:

– Ни ба шу гәдо вәди куазышон, дуйчў Анлахў Торля, тян дэ диди Хўда, дў җу, ни бу нын ги вәди эрзы чү Ханаан бындиди нүзы. ⁴Ни ё до вәди зўгуйни, вәди чинчинҗяни, – зу да нэтар ни ё ги вәди эрзы Исхар чүлэгә щифурни.

⁵Хуәҗи вынди:

– Дансы нэгә нүзы лян вә йидарни вон җыгә дифоншон бу щён лэна? Вә җё ниди эрзы хуэйдо нэгә зўгуйнима да натар ни лэли?

– ⁶Йүнзун җымуҗя бә ганли, – Ибращимэ хуэйдади. Ба вәди эрзы вон нэтар бә дафали! ⁷Хўда, тянди Җў, ба вә да нён-лозыди җяни, да вәди зўгуй вончў линди сыхур, ги вә фәли зэмусы дўли җули, Та ба җыгә дифон гиги вәди хубыйни. Та гәҗя ё ба йигә тянщян дафадо ниди мянчян, җё ни ги вәди эрзы чүлэгә щифурни. ⁸Дансы нүзы лян ни бу щён лэ, җыгә дўха җуди хуа лян ни мәю лянщили, кәсы ни бу нын ба вәди эрзы вон нэтар дафа!

⁹Хуәҗи ба шу гәдо җонгуйди куазышон, дўли җули. ¹⁰Йиху нэгә хуәҗи зэ җўжын гынчян нали шыгә луәтуә, заён җычянди дунщи шонли лўли. Та ё до Месопотамия дифоншон Нахор җўди чынпунини.

¹¹Доли нэтар, та ба луәтуә бондо чынпу вэтуди фиҗин бонгәрнили. Кәҗя хубарли. Зу нэгә сыхур нүзыму да чынпуни чўлэ да филэдини. ¹²Ибращимэди хуәҗи фәсы:

– Вәди җўжын Ибращимэ бэвонди Анлахў Торля! Җиргә Ни ги вә дафалэгә хо йүнчи, ба вәди җўжын бә вондёли! ¹³Җысыма, вә зэ фиҗин бонгәрни зандини, зэ җытар чынпуниди нүзыму да фидини. ¹⁴Вә щён ги таму литуди йигә фә: «Чин ни, җё вә да ниди гуанзы литу хәщёр фи». Та дансы фә: «Чин ни хә. Ба ниди луәтуә вә е йинни», – та зусы Ни ги Ниди нў Исхар зохади щифур. Җё җыгә сычин чынха йигә җихо: Ни ба вәди җўжын мә вондё.

¹⁵Та ба җыгә хуа хан мә фәванни, йигә гўнён кәҗя доли та гынчянли, тади җягуэзышон данди гуанзы. Җыгә гўнёнди минзы җёди Ревекка, тасы Вафуилди нүзы (Вафуилсы Малика дэ Ибращимэ щүндиди Нахорди эрзы). ¹⁶Ревекка җонди тэ хокан, хансы гўнён – нанжынму лян та мә фи җё. Та доли җин гынчян ба гуанзы гуанманли. Та вонху зуди сыхур, ¹⁷Ибращимэди хуәҗи подо та гынчян, фәсы:

– Чин ни, җё вә да ниди гуанзы литу хәщер фи!

– ¹⁸Чин ни хә, вәди җонгуйди, – та хуэйдади. Ганҗин зу да җягуэзышон ба гуанзы чүхалэ, җё Ибращимэди хуәҗи хәли. ¹⁹Йиху та фәсы:

– Җыхур вә ги ниди луәтуә ду ба фи е далэни, җё таму хәгу.

²⁰Та куэкуэди ба фи додо йин тугўди цо литу, йүанхуэй подо җин гынчянли – зу җымуҗя та дали фили, ба луәтуә ду йин боли. ²¹Нэгә хуәҗи йишын ду мә чў, кан тали, щён җыдо, Җў ги тади лўшон гили хо йүнчилиму. ²²Луәтуә хәгулиди йиху, та ги нэгә гўнён гилигә вон бизышон дэди җин хуанзы (тади фынлён бонҗерсы 5 грамм), хан гили лёнгә җин җуәзы (тади фынлён бонҗерсы 100 грамм). ²³Йиху та зу вынли:

– Чин ни ги вә фә, нисы сыйди нүзы? Ни дадади җяни нын зошон занди вәрма?

²⁴⁻²⁵Та хуэйдади:

– Вәсы Вафуилди нүзы (Вафуилсы Малика дэ Нахорди эрзы). Вәму ю хошо мыйцо дэ тугўди цолёни. Занди вәр е зошонни.

²⁶⁻²⁷Ибращимэди хуәҗи гуйха бэвонли Җўли, та зу фәсы:

– Вә куаҗён вәди җўжын Ибращимэ бэвонди Анлахў Торля! Та ба ги вәди җўжын гихади щүян шыщин-шыйиди ванчынли. Җў дуандуар ба вә линдо вәди җўжынди чинчин җянили!

²⁸Ревекка подо мамади җяни, ба җыще сычин ду фәли. ²⁹⁻³⁰Ревеккади гәгә Лаван ба мыймыйди хуанзы дэ җин җуәзы канҗян зэмусы җыдо, нэгә жын фәли сали, та ганҗин вон җин нэтар зули, доли Ибращимэди хуәҗи гынчянли. Нэгә хуәҗи лян тади луәтуә хан зэ җин гынчян зандини. ³¹Лаван фәсы:

– Җў гиха бэрэкэтиди жын! Чин ни до вәди җяни. Виса ни зэ җытар зандини? Вә кәҗя ги ни ба фонзы шелү бянйили, ба луәтуәди вәр е шәлүхали.

³²Ибращимэди хуәҗи җиндо фонзынили. Ба луәтуә ду гэкэ, ги таму ба мыйцо дэ цолё налэли, ги кижын дэ лян та йитун лэди жынму ба щи җүәди фи налэли. ³³Ба чыди е дуандилэли, кәсы Ибращимэди хуәҗи фәсы:

– Ба вә вон җытар дафалэди сычин фәба, вә нэхур цэ чыни.

– Ни фә, – таму хуэйдади.

³⁴Та зу фәтуәли:

– Вәсы Ибращимэди хуәҗи. ³⁵Җў ги вәди җўжын гили бэрэкэтили, ги та цыминли фугуйли: ён дэ ню, җин-йин, нан-нү нў, луәтуә дэ лүлүзы. ³⁶Вәди җўжынди щифузы Сарэ лолиди сыхур, ги та сын-ёнлигә эрзы; җўжын ба йиче цэбый ги та гуәгили. ³⁷Вәди җўжын җё вә дўли җули, бу җё ги тади эрзы чү Ханаан дифонди бындиди нүзы, ³⁸җё вә до тади зўгуйни, чинчинҗяни, зу да нэтар ги тади эрзы чүлэгә щифурни. ³⁹Вә ба җўжын вынли: «Дансы нэгә нүзы лян вә бу щён лэна?» ⁴⁰Та ги вә җымуҗя хуэйдали: «Җў, ба вәди гуонйин жызы җыдоди йимяр, – Та гәҗя ба йигә тянщян лян ни дафачини, зэ ниди лўшон ги хо йүнчини, җё ни ги вәди эрзы да вәди зў литу, да вәди җящяни чүлэгә щифурни. ⁴¹Ни дан до вәди чинчинҗя, дансы таму ги ни бу ги нүзы, нэхур ни дўхади җу лян ни мәю лянщили». ⁴²Җиргә до җин гынчян вә фәли: «Җў, вәди җўжын Ибращимэди Хўда! Ни дансы щён ги вәди лўшон ги хо йүнчили», ⁴³җысыма, вә җыхур зэ җин гынчян зандини. Ги ти филэди нагә нүзы вә дан фә: «Чин ни җё вә да ниди гуанзы литу хә йидяр фи». ⁴⁴Та дансы хуэйда: «Чин ни хә, ги ниди луәтуә вә е далэ фини», – нэ зусы Җў ги вәди җўжынди эрзы җянхади щифур». ⁴⁵Вә хан мәдый сылён җыгәни, Ревекка кәҗя зэ җягуэзышон данди гуанзы доли җин бонгәрни, гуантуә фили. Вә вын та ёли фили. ⁴⁶Та суйбяр ги вә ба гуанзы гиги, фәсы: «Чин ни хә. Ба ниди луәтуә вә е йин бони». Вә хә боли, йиху та ги луәтуә ба фи е налэли. ⁴⁷Вә вынли: «Нисы сыйди нүзы?» Та хуэйдали: «Вафуилди нүзы (Вафуилсы Нахор дэ Маликади эрзы)». Вә зу ги та ба бизышон дэди хуанзы дэ җуәзы гигили, ⁴⁸гәҗя гуйха бэвонли Җўли. Вә куаҗёнли вәди җўжын Ибращимэ бэвонди Анлахў Торляли, йинцысы Та ба вә дуандуар линдо җытарли, җё ги вәди җўжынди эрзы ба та щүндиди суннүр чүшонни. ⁴⁹Җыхур хуа зэ нимушонни: ниму щён җё вәди җўжынди чито чынма бу чын? Ниму гигә хуэйда, җё вә җыдоха, ё зў сани.

⁵⁰Лаван дэ Вафуил хуэйдади:

– Ба җыгә сычин Җў динли, йинви нэгә вәму бу нын фә «дуй» хансы «бу дуй». ⁵¹Җысыма, Ревекка, – ни ба та линшон чи. Җё ниди җўжынди эрзы җочў Җў фәхади хуа ба та чүшон.

⁵²Ба җыгә хуа тинҗян, Ибращимэди хуәҗи йүанхуэй гуйха бэвонли Җўли. ⁵³Йиху та ги Ревекка ба йишон, җин-йинзыди бэшы начўлэли, ги тади гәгә дэ мама е дуанли гуйҗун лищинли. ⁵⁴Җыгәди йиху та лян лэди жынму ба фан чыба, фиҗёчили. Ди эр тянди ганзо йизор Ибращимэди хуәҗи фәсы:

– Чин ниму, җё вә хуэйдо вәди җўжын нэтар чи.

⁵⁵Ревеккади мама дэ гәгә хуэйдади:

– Җё та зэ вәмуди җяни хан зан шы тян!

– ⁵⁶Ниму бә дон вәли, – Ибращимэди хуәҗи фәсы. Җў ги вәди лў гили хо йүнчиди йимяр, чин ниму җё вә хуэйдо вәди җўжын гынчян!

– ⁵⁷Заму ба Ревекка хандилэ, – таму фәсы, җё та гәҗя дин җўйи.

⁵⁸Таму ба Ревекка хандилэ вынли:

– Ни лян җыгә жын чи бу чи?

Та хуэйдади:

– Чини.

⁵⁹Таму ба Ревекка, нэха тади нүжын, Ибращимэди хуәҗи дэ лян та тунлўди жынму дафади сыхур, ⁶⁰лян җымуҗяди хуа ги Ревекка панвонли холи:

– Вәмуди мыймый! Җё ниди хубыйди фур чынха чянчян-ванванди! Җё ниди эрнүму ба дўшманди чынпу ду җаншон!

⁶¹Ревекка лян тади нү хуәҗиму чидо луәтуә готу, гыншон Ибращимэди нэгә хуәҗи зутуәли. Та лади Ревекка вон җяни хуэйдини. ⁶²Исхар цэ да Беэр-Лахай-Рои хуэйлэли (та нэхур зэ Негев дифоншон җўли). ⁶³Хушонди сыхур та доли тандони йиканса, – ба до гынчянди луәтуә канҗянли. ⁶⁴Ревекка ба Исхар е канҗянли. Та да луәтуә готу халэ, ⁶⁵вынли Ибращимэди хуәҗили:

– Вон заму җыбонгә лэди нэгә жынсы сый?

– Нэсы вәди җўжын, – хуәҗи хуэйдади.

Ревекка ба гэту нашон, ба гәҗя шанчўли. ⁶⁶Ибращимэди хуәҗи ги Исхар ба гәҗяди юҗуан фәбалиди йиху, ⁶⁷Исхар ба Ревекка линдо тади мама зочян җўди нэгә җонфоннили, Ревекка чынха тади щифурли. Исхар щинэ Ревеккали, йинви нэгә тади пәфан до вучондёди мамашон е гуәли.

25

Ибращимэди данлин хубый

25¹Ибращимэ кә банлигә җя, тади щин лопә, минзы җёдисы Хеттура, ²ги та сын-ёнли эрзыли: Зимран, Иокшан, Медан, Мадиан, Ишбак дэ Шуах. ³Иокшан гынчян сын-ёнхади Шева дэ Дедан. Деданди хубыйсы ашурейжынму, летушейжынму дэ леумейжынму. ⁴Мадианди эрзыму: Ефа, Ефер, Ханох, Авида дэ Елдага. Таму дусы Хеттуради хубый. ⁵Ба юди йиче цэбый Ибращимэ гуәги Исхарли. ⁶Ба нүнўмуди эрзыму Ибращимэ хуәди сыхур зу дафадо дунбонгәли – дунбонгәди дифон ли Исхар йүан. Ги таму е гилищезы цэбый.

Ибращимэди вучон

⁷Ибращимэ хуәли йибый чишы ву суй. ⁸Та зэ җыгә дун-яшон хуәгу, хын дади суйфушон вучонли, зули тади зўзў-быйбый гынчянли. ⁹Тади эрзыму Исхар дэ Исмаил ба Ибращимэ сундо ли Мамре бу йүанди Ефрон – хеттейжын Цохар эрзыди динили – Махпела ёдуннили. ¹⁰Җы йикуэ дисы Ибращимэ да хеттейжын гынчян мэгуәлэди: ба Ибращимэ дэ Сарэ зу сундо нэтарли⁺.

¹¹Ибращимэ вучонлиди йиху, Җў ги тади эрзы Исхар гили бэрэкэтили. Исхар зэ Беэр-Лахай-Рои фиҗин гынчян җўли.

Исмаилди хубый

¹²Җысы Сарэди нүнў, египет нүжын Агарь ги Ибращимэ сын-ёнхади эрзы Исмаилди хубый. ¹³Исмаил эрзымуди минзы, җо суйфу дади: Наваиоф (Исмаилди тушузы), Кедар, Адбеел, Мивсам, ¹⁴Мишма, Дума, Масса, ¹⁵Хадад, Фема, Иетур, Нафиш дэ Кедма. ¹⁶Җысы Исмаилди эрзыму, шы эргә минзўди шы эргә вонзы, – тамуди минзы, щёнҗуон дэ йинпан. ¹⁷Исмаил хуәдо йибый саншы чи суйшон вучонли, – зули тади зўзў-быйбый гынчянли. ¹⁸Тади хубый зэ Египет бянни (зу Ашур чиди лўшон), да Хавила вон Суради нэгә дифонни җўли. Таму лян зыҗиди чинчин ду мә лэвонди.

Ба Исав дэ Ягўбэ сын-ёнхали

¹⁹Җысы Ибращимэди эрзы Исхар дэ тади хубыйди лисы, (Ибращимэсы Исхарди дада). ²⁰Исхар сы шы суйди сыхур ба Ревекка чүшонли. Ревеккасы Месопотамия дифоншон җўди арамейжын Вафуилди нүзы, арамейжын Лаванди мыймый. ²¹Исхарди щифузы мәю эрнү. Исхар ви гәҗяди щифузы читоли Җўли. Җў ба тади чито тинҗянли: Ревекка хуэшонли. ²²Зэ дўзы литуди эрзыму йиҗя лян йиҗя датуә чуйли.

– Җыма, – Ревекка фәсы, са сычин дын вәдини?

Та зу вын Җўчили. ²³Җў ги та фәсы:

– Лёнгә минзў да ниди дўзыни чўлэни. Йигәди личи би ди эргәди да. Дади чынха щёдиди хуәҗини⁺.

²⁴Зуә йүә сыхур доли, җысыма, Ревеккади дўзыни югә фонфорни. ²⁵Ту йигә ёнхади йүәвазысы хунхунди, хуншын готу җонди мо, зущён есынди пизы; ба та җёчын Исавли*. ²⁶Хуту, на шушур җуади Исавди җүәхугын, ди эргә ёнхали; ба та нанчын Ягўбэли*. Таму сын-ёнхади сыхур Исхар люшы суйли.

Исав ба гәҗяди тушузыди чүаншы мэдёли

²⁷Эрвазыму җондали. Исав чынха тандониди жынли; та лисуә давидини. Ягўбэсы мяншанди җяниди жын. ²⁸Тамуди дада Исхар нэ чы ечёрди жу, йинви нэгә та ба Исав канди хо; кәсы мама Ревекка щинэ Ягўбэ.

²⁹Йихуэй, Ягўбэ но бантонди сыхур, Исав фататади да давидишон хуэйлэли.

– ³⁰Ни ги вә ба җыгә хун янсыйди гищер җё вә хә! Вә фали! – та ги Ягўбэ фәсы.

(Йинви җыгә ба та җёчын Едомли*.)

– ³¹Ни ги вә ба тушузыди чүаншы мэги, – Ягўбэ хуэйдади.

–⁺ ³²Лян тушузыди чүаншы вә нын зў йигә са? – Исав фәсы, – вә җыхур вучонни!

– ³³Щянтуни дў йигә җу! – Ягубэ фәсы. Исав ги Ягўбэ ба тушузыди чүаншы мэгиди йимяр, дўли җули. ³⁴Нэхур Ягўбэ цэ ги та гилищер мәмә дэ хун дуди бантон. Чыба, хәба, челэ, зули, Исав е ба нэгә тушузыди чүаншы мә гуанщян.

26

Исхар зэ Герар дифоншон җўдини

26¹Гуйҗяни вәнян кә долэли (зущён зочян, Ибращимэди сыхуршон), Исхар зули Герар чынпунили, филистимжынмуди хуоншон Авимелех гынчянли⁺. ²Җў до Исхар гынчян фәсы:

– Ни вон Египет бә чи, җўдо Вә ги ни зыгиди нэгә дифонни. ³Ни зэ нэгә дифоншон занха, Вә лян ни зэ йидарнини, ги ни ги бэрэкэтини. Вә ба ги ни дада Ибращимэ дўхади җу ванчынни: ба җыгә дифон ги ни дэ ниди хубый гигини⁺. ⁴Вә ба ниди хубый зўчын дуәйүдини, зулян тяншонди щинщю йиён, зу нэму дуә зэмусы ги таму ба җыщезы дифон ду гигини. Чечў ниди хубый димяншонди йиче минзў ба бэрэкэти дыйшонни,⁺ ⁵йинцысы Ибращимэ тин Вәли, зунхў Вәди йиче фынфу, минлин дэ фалүли.

⁶Исхар җўдо Герар чынпунили. ⁷Дансы бындижынму да ташон вынкэ Ревеккали, та хуэйдади:

– Җысы вәди мыймый.

Ба «щифузы» та мәган фә: зэ хэпа ви Ревекка таму ба та дасыни, йинцысы Ревекка җонди тэ хокан⁺. ⁸Гуәли бушоди жызыли. Йихуэй Авимелех, филистимжынмуди хуоншон, да чуонзышон канҗянли, замуҗя Исхар ба Ревекка щихандини. ⁹Та ба Исхар хандилэ вынли:

– Тасы ниди щифузыма?! Виса ни фәли тасы ниди мыймый?

Исхар хуэйдади:

– Вә дансы жынчын тасы вәди щифузы, вә хэпа ви та ба вә дасыни.

– ¹⁰Ни ги вәму зўлигә са? – Авимелех фәсы. Дансы вәму литуди йигә жын лян та тунли чуон, до вәмушон җысы дуәму дади гўнахар!

¹¹Авимелех ги тади минжын гилигә фынфу:

– Сый дансы ба җыгә жын дэ тади щифузы ду, ги та дин сызуйни.

¹²Җўдо нэгә гуйҗяни, Исхар җунтуә мыйзыли. Җў ги та гили бэрэкэтили: зу нэйинян тади шучын чынха йибый лэзыли. ¹³Тади фугуй йүә дуәли. Та чынха хын дади ючянханли: ¹⁴җыхур та гынчян ю хошо ёнчүн, нючүн дэ хуәҗини. Филистимжынму нянжәтуә тали. ¹⁵Таму ба йиче фиҗин лян тў мэчўли; җыще җинсы Ибращимэ хуәди сыхур тади нўму вахади⁺. ¹⁶Нэхур Авимелех ги Исхар фәли:

– Зутуә. Ни до вәмушон чынха лилёндадили.

¹⁷Исхар зудо Герар чуандонили, зэ нэтар зали йинпанли. ¹⁸Зэ нэтар та цун вали җинли; җыще җинсы Ибращимэ хуәди сыхур вахади, кәсы Ибращимэ вучонлиди йиху, филистимжынму ба таму ду мэдёли. Исхар ги нэще җин ба зочян та дада Ибращимэ нанхади минзы йүанхуэй нангили. ¹⁹Йихуэй тади нўму зэ чуандони ва диди сыхур, ба йику фичүан зоҗуәли, ²⁰кәсы герарди фон-ёнжынму лян Исхарди фон-ёнжынму зынҗончелэли, таму фәсы:

– Җысы вәмуди фи!

Ви җыгә җин зынҗонлиди йимяр, ба та зу нанчын Есекли*. ²¹Данлин вачўлэли йику җин; ви та кә зынҗонли, ба та җёчын Ситнали*. ²²Нэхур Исхар зэ йүанчўр кә вали йику җин, нанлигә минзы Реховоф*, йинцысы та фәли: «Җў линйирни ги вәму гилигә куандади дифон, җё вәму зэ җыгә дифоншон дуәйүхани». ²³Йиху Исхар хуэйдо Вирсавияли. ²⁴Зэ нэтар, ту йивэщи Җў до та гынчян фәсы:

– Вәсы ни дада Ибращимэди Хўда. Бә хэпали: Вә лян ни зэ йидарнини. Вә ги ни ги бэрэкэтини зэмусы ба ниди хубый зўчын дуәйүдини. Вә ба җыгә ви Ибращимэ, Вәди нў, зўни.

²⁵Исхар зу зэ нэтар гэлигә шо гўрбаниди җуәзы, бэвонли Җўли, йиху зэ нэтар зали йинпанли. Тади нў ватуә җинли.

Исхар лян Авимелех динли хәтунли

²⁶Зу нэгә сыхур да Герар чынпуни Авимелех лян тади гуанжын Ахузаф, җүндуйди тузы Фихол до Исхар гынчянли.

– ²⁷Виса ниму зэ вә гынчян лэли? – Исхар вынли. Зочян ниму җянбудый вә зэмусы ба вә ганчўчили.

– ²⁸Вәму канҗяндини, Җў лян ни зэ йидарнини, – таму хуэйдади. Йинви нэгә вәму щён җё дўхади җу ба заму бончў. Заму дин йигә хәтун! ²⁹Ни дўгә җу: ни ги вәму бу ган ха; вәму ги ни е мә ган сыса ха сычин, гуонсы хо, җё ни пиннан да вәму гынчян зудё. Җыхур Җў ги ни гили Тади бэрэкэтили!⁺

³⁰Исхар ги таму гуәлигә янщи: таму чыли, хәли. ³¹Ди эр тянди ганзо йизор таму йиҗя ги йиҗя дўли җули. Исхар ба кижынму сунли, таму пиннан-вусыди йүанхуэй зули. ³²Зу нэйитян, ва җинди нўму ба фи зоҗуәлиди йимяр, ги Исхар гили щинли. ³³Исхар ги нэгә җин нанлигә минзы Шива*. (Йинви нэгә йичыр до җыхур җыгә чынди минзысы: «Бэер-Шива»).

Исавди щифурму

³⁴Исав сышы суйди сыхур ба хеттейжынди Беэрди нүр Иегудифь чүшонли, хан ба хеттейжынди Елонди нүр Васемафа чүшонли⁺. ³⁵Исхар дэ Ревекка лян таму йидарни җўди нандихын.

27

Исхар ги Ягўбэ панвонли холи

27¹Җыхур Исхар кәҗя лоли, нянҗин е мали. Йихуэй та ба да эрзы хандо гынчянли:

– Вәди эрзы! – та ги Исав фәсы.

– Вә тиндини, дада! – нэгә хуэйдади.

²Исхар фәсы:

– Вә кәҗя лоли, е бу җыдо, зэ хуә дуәмущерни. ³Ни ба гун лян җян нашон зэ тандони да еҗичи⁺. ⁴Надилэ, ги вә ба вә щинэди чыди зў щён, вә чыба, вучонлиди зычян ги ни панвонгә хони.

⁵Кәсы Ревекка ба тамуди хуа тинхали. Исав зудё да еҗичиди нэгә сыхур, ⁶⁻⁷та зу ги Ягўбэ фәсы:

– Вә тинҗянли, ниди дада ги ниди гәгә Исав фәди, җё та ба еҗи налэ зў щённи. Дада чыбалиди йиху, зэ Җўди мянчян ги Исав ги гәҗяди зычян вучонлиди панвонни. ⁸Җысыма, вәди эрзы, ни тин, вә ги ни фә, ни ё зў сани. ⁹Ни чүн литу чи, җянчўлэ лёнгә җүлү. Вә ба таму, дада замуҗя нэ чы, ба чыди зу нэмуҗя зў щённи; ¹⁰ни зу дуандичи, җё та чыба ба гәҗяди зычян вучонлиди панвон ги ни гиги.

– ¹¹Вәди гәгә Исав хуншын готу җонди мо, – Ягўбэ хуэйдади, кәсы вәди жупизы гуондини. ¹²Дансы дада мынмынди ба вә дуйихана? Та дансы җыдо вә хун тадини, нэхур та ги вә бу панвон хо, дозэсы та җу вәни.

¹³Кәсы мама фәди:

– Җё җыгә җу шындо вәшон, вәди эрзы. Ни гуон тин вә. Ни чи налэ.

¹⁴Ягўбэ ба җүлү налэли. Замуҗя Исхар нэ чы, Ревекка зу нэмуҗя ба чыди зў щёнли. ¹⁵Йиху та ба да эрзы Исавди дин ходи йишон нашон, ги щё эрзы Ягўбэ чуангили. ¹⁶Ба Ягўбэди шу лян бәзы на җүлү пизы бочўлиди ¹⁷йиху, ги Ягўбэ ба зўхади жу дэ мәмә гигили. ¹⁸Та җиндо дада гынчян фәсы:

– Ада!

– Зали, вәди ва! – Исхар хуэйдади. Нисы нагә?

– ¹⁹Вәсы Исав, ниди тушузы, – Ягўбэ хуэйдади. Вә ба ни фәхади йиче ду зўшонли. Ни челэ, зуәха, чы еҗи, йиху ги вә панвонгә хо.

– ²⁰Вәди эрзы, – Исхар вынли, – ни за ба еҗи җуади җыму куэ?

Нэгә хуэйдади:

– Ни бэвонди Анлахў Торля ги вә ба хо йүнчи дафалэли.

– ²¹Вәди эрзы, ни до вә гынчян. Вә щён ба ни дуйихар: ни җыншысы вәди эрзы Исавма?

²²Ягўбэ доли дада гынчянли, Исхар ба та дулихар фәсы:

– Шынчисы Ягўбэди, шусы Исавди.

²³Йинви Ягўбэди шу готу, зущён Исавди йиён, ю мони, Исхар ба та мә җындый, зу ги та панвонли холи.

– ²⁴Ни зусы вәди эрзы Исавма? – дада вынли Ягўбэли.

Ягўбэ фәсы:

– Зусыди, ада.

²⁵⁻²⁶Исхар зу фәли:

– Ни җё вә ба ниди еҗи чыщер, вәди эрзы, вә зу ги ни панвон хони.

Ягўбэ ги дада ба чыди дэ путоҗю дуанлэли. Хәба, чыба, Исхар фәсы:

– Ни до вә гынчян лэ, вәди эрзы, ба вә щинтынйихар.

²⁷Ягўбэ доли дада гынчян, ба та щинтынли. Ба тади йишон видо вынҗян, Исхар на җымуҗяди хуа ги та панвонли холи:

– Вәди эрзыди видо – җысы Җў гиха бэрэкэтиди тандоди видо. ²⁸Панвонди җё Хўда ги ни ба тяншонди луфи гиги, димянди готян, җё мәмә дэ путоҗю дуәйүди⁺. ²⁹Җё данлин минзў фусы ни, җё җынму ги ни ди ту. Ги дищүнму ни дон җонгуйди: ни мамади эрзыму ги ни ди туни. Сый ба ни җу, та гәҗя чынха җудёдини, сый ги ни панвон хо, нэгә е хони!

Исав читоди җё Исхар ги та панвон хони

³⁰Исхар ги Ягўбэ панвонли холи. Ягўбэ җён да Исхар гынчян чўлэ, Исав да давидишон хуэйлэли. ³¹Та е ба чыди зў щён, ги дада налэ фәсы:

– Ада! Ни челэ, ба вә налэди еҗи чыщер зэмусы ни ги вә панвонгә хо.

– ³²Нисы сый? – Исхар вынли.

Нэгә хуэйдади:

– Вәсы ниди эрзы, ниди тушузы, Исав.

³³Исхар хэпалиди йимяр, җанҗан-чичиди фәсы:

– Наму сый, ган ни лэди нэгә сыхур, ба еҗи налэ җё вә чыли? Вә ги та панвонли холи, нэгә панвон зу лян та шынхани!

³⁴Ба җыгә хуа тинҗян, Исав дашын дэ пәфанди хантуәли:

– Ада, ни ги вә е панвонгә хо!

³⁵Җысы ниди щүнди до вә гынчян лэли, – Исхар фәсы. Та чәхуонди ба ниди панвон дёдёли.

³⁶Исав фәсы:

– Ягўбэ, ба та җымуҗя җёди мә цуә: та кәҗя лён бян ба вә хундёли. Щянтуни ба вәди тушузыди чүаншы дёдёли, җыхур ба вәди панвон! Нандый, – Исав вынли дадали, – ги вә йигә панвон ду мә шынма⁺?

³⁷Исхар хуэйдади:

– Вә ба та зўчын ниди җонгуйдили, ба йиче дищүн зўчын тади нўли, ги та ба мәмә дэ путоҗю панвонгили. Вә ги ни хан нын зў йигә са, вәди эрзы?

– ³⁸Нандый, – Исав кә вынли Исхарли, – ни гынчян, вәди ада-я, цэ ю йигә панвоннима? Ни ги вә е панвонгә хо, вәди ада!

Исав зу дашын кўтуәли. ³⁹Исхар ги та фәсы:

– Ниди җя ли фуҗүди дифон дэ тяншонди луфи йүанни. ⁴⁰Ни на ниди до гуә жызыни, ни фусы щүндини. Кәсы сыхур доли – ни фанчелэни, ба җягуэзышон быйди җун данзы лёхалэни.

⁴¹Йинви Ягўбэ да дада гынчян ба панвон нашонли, Исав ги Ягўбэ җили чули. «Дада вучонлиди йиху, – Исав сылёнди, – вә ба вәди щүнди Ягўбэ дасыни!» ⁴²Ба да эрзы мущёнхади җыгә сычин ги Ревекка сунгили. Та ба щё эрзы Ягўбэ җёлэ, фәди:

– Ниди гәгә Исав щён ба ни дасыни. ⁴³Вәди эрзы, ни тин, вә ги ни фә сани: ни вон Харран дифон, вәди гәгә Лаванди җяни по. ⁴⁴Ни зэ нэтар җўщезы сыхур, дынди җё ни гәгәди чи щё. ⁴⁵Тади чи щёлиди зэмусы ба ни ганхади нэгә сычин вондёлиди йиху, зу нэгә сыхур вә дафачи жынни, җё ба ни да нэтар линхуэйлэни. Вә мәщин йитян ба лёнгәр ду дюдё!

⁴⁶Ревекка ги Исхар фәсы:

– Ви Исавди щифурму, хеттейнүжынму, вәди гуонйин жызы чынха буходили. Дансы Ягўбэ ба бынди, хеттейжынмуди нүзы, зущён җыщегәму, чүшон, нэхур вә мәю хуәди лўли!⁺

28

Исав хан чүли йигә щифур

28¹Исхар ба Ягўбэ хандилэ ги та панвонли холи, гили җымуҗяди фынфули:

– Ни бә лян хананейжынди нүзы җе хунли. ²Ни вон Месопотамия дифон, ни мамади дада Вафуил җяни чи, зу нэтар ба та гәгә Лаванди йигә нүзы чүшон⁺. ³Җё Вида Хўда ги ни ги бэрэкэти! Җё ниди хубый сын-ёнди, йин дуә, җё хошо минзў да ни гынчян чўлэ! ⁴Җё Хўда ги ни дэ ниди хубый ба ги Ибращимэ гихади бэрэкэти гиги, җё ниди, зулян лищёнжын йиён, җыхур җўди дифон (җы зусы Хўда ги Ибращимэ дуанхади нэгә дифон) чынха ниди!

⁵Исхар лян эрзы ли белиди йиху, Ягўбэ зули Месопотамияли, Лаванди җянили (Лавансы арамейжын, Вафуилди эрзы, Исав дэ Ягўбэди мама, Ревеккади гәгә).

⁶⁻⁷Исав җыдоли: тади дада Исхар ги Ягўбэ гиди кухуан җё зэ Месопотамия чү щифурчини; лян кухуан йитун, дада ги Ягўбэ гиди фынфу, бу җё чү хананейжынди нүзы; Ягўбэ зўнху дада дэ мамади йимяр, кәҗя зули Месопотамияли. ⁸⁻⁹Нэхур Исав ба та дада бу щихуан хананейжынмуди щифур дунлиди йимяр, зудо исмаилҗяли, зу ги гәҗя кә чүлигә щифур – Махалафь, Наваиофди мыймый, Ибращимэ эрзыди Исмаилди нүзы⁺.

Ягўбэ зэ Вефиль җянхади фимын

¹⁰Ягўбэ да Версавия чўлэ, зули Харранли. ¹¹Доли йичўр хилиди йимяр, та занхали, ба шыту җындо ту диха, фихали. ¹²Фимындини Ягўбэ мынҗянлигә ба тян дэ димян лянди йигә тиҗя: Хўдади тянщянму зэ җыгә тиҗяшон шонлэ-хачи зудини. ¹³Җў зэ готу занди ги та фәсы:

– Вәсы ниди баба Ибращимэ дэ дада Исхар бэвонди Анлахў Торля. Вә щён ба җы йикуэ ди, зэ натар ни җыхур фидини, гиги ни дэ ниди хубыйни. ¹⁴Ниди хубый, зущён сазы йиён, дуәхани, таму зэ дунщи-нанбый ду җўни. Чечў ни дэ ниди хубый, димяншонди йиче минзў ба Вәди бэрэкэти дыйшонни⁺. ¹⁵Вә лян ни зэ йидарнини: булүн ни до нани, Вә каншу нини, ба ни йүан дафадо нэгә гуйҗянини. Вә ба ни бу лёха: Вә щүхади ду чынни.

¹⁶Ягўбэ щинлэ хуэйдади:

– Җў җыншы зэ җыгә вәршонни, кәсы вә мә җыдо!

– ¹⁷Җыгә вәр дуәму хэпа! – та хади фәсы. – Җысы Хўдади җя, тянди гэмын!

¹⁸Ди эр тянди ганзо йизор Ягўбэ ба та җынди нэгә шыту нашон, дуандуар, зущён гуйҗун шыту, җё занхали; ги шыту готу долищезы чин-ю⁺. ¹⁹Ба җыгә вәр та җёчын Вефильли* (зочян нэгә чынпу җёдисы Луз)⁺. ²⁰Ягўбэ гилигә җымуҗяди вардэ:

– Хўда-я, дансы Ни лян вә зэ йидарни, зэ лўшон каншу вә, ги вә ги чыди, чуанди;⁺ ²¹вә дансы пиннан-вусы хуэйдо нён-лозыди җяни, нэхур Ни чынха вә бэвонди Хўдани. ²²Зэ җытар вә гәхади да шыту чынха Хўдади җяни; да Ни ги вә гихади йиче дунщишон, вә ги Ни ба шычир гигини⁺.

29

Ягўбэ доли Лаванди җянили

29¹Ягўбэ вон йүанни зули. До дунфон жынму җўди дифоншон, ²та зэ тандони канҗянли йику җин, зэ тади бонгәрни сан чүн ён тондини (зэ җытар сўчон йин тугўдини). Җинди ку лян да шыту нячўдини: ³йиче чүн шудо җытарди сыхур, фон-ёнжынму ба җыгә шыту нуәгуәчи, йин ёндини, йиху кә ба җин нячўдини.

– ⁴Дищүнму, нимусы наниди? – Ягўбэ вынли фон-ёнжынмули.

– Да Харран лэди, – нэщему хуэйдади.

⁵Та вынли:

– Ниму ба Нахорди эрзы, Лаван җыдонима бу җыдо?

Таму хуэйдади:

– Җыдони.

– ⁶Та җўди замугә? – Ягўбэ вынли.

– Җўди хо, – ги та хуэйдади. Нэма, тади нүзы Рахиль ёди ёнчүн вон җытар лэдини.

– ⁷Жәту хан години, – Ягўбэ ги фон-ёнжынму фәсы, – шу сынличи хан зощер. Ниму ба ён ду йинйихар, вон цочонни ёдичи.

⁸Кәсы таму хуэйдади:

– Чүн бу шуцуанди йитун, вәму бу нын да җытар зу. Ё ба җин готуди шыту гунгуәчини, нэхур вәму цэ нын йин ён.

⁹Таму щүанхуонди сыхур, Рахиль ёди дадади ёнчүн долэли, тасы нү фон-ёнҗя. ¹⁰Канҗян та лян ёнчүн, Ягўбэ доли җин гынчян, ба шыту гунгуәчи, йинтуә ёнли. ¹¹⁻¹²Йиху та ба Рахиль щинтынлихар, дашын кўди фәди, тасы та дадади чинчин, Ревеккади эрзы. Рахиль похуэйчи ги дада фәчили. ¹³Ба вон таму җяни лэди Ягўбэ вэсын тинҗян, Лаван зу почўчи җейин кижынчили, ба та бочў щинтынли, линдо гәҗяди җянили. Ягўбэ ба йүхади җыщезы сычин ги та ду фәли. ¹⁴Лаван фәсы:

– Җыншы нисы вәди чинчин, вәди гўду дэ шынзы!

Йида Ягўбэ зэ Лаванҗя җўха, гуәли кәҗя йигә йүәли.

Ягўбэ ви Рахиль дэ Лия ги Лаван зў хуәдини

¹⁵Йихуэй Лаван ги та фәсы:

– Нисы вәди чинчин еба, ни быйкар ги вә зў хуәнима? Ни ги вә фә, ни щён ё замуҗяди гунчянни?

¹⁶Лаван ю лёнгә нүзыни: дади җёдисы Лия, щёдисы – Рахиль. ¹⁷Лияди нянҗин хокан, кәсы Рахиль җонди тэ җүнмый. ¹⁸Ягўбэ щинэ Рахильли, та зу ги Лаван фәсы:

– Ви ниди щё нүзы Рахиль, вә ги ни зў чи нянди хуәни.

– ¹⁹Нынчын, – Лаван ги та хуэйдади, – җя понжынди гунту, җё та лян ни җехун. Ни шындо җытар.

²⁰Ви Рахиль Ягўбэ ги Лаван зўли чи нян хуә, кәсы нэ чи нян до ташон зущёнсы җи тян, – та зу нэму щинэ Рахиль. ²¹Җысыма, линйир та ги Лаван фәсы:

– Вәди щифур зэ нанини? Сыхур долэли, вә ё чү тани.

²²Лаван ба йиман линҗү хандилэ гуәлигә щисы. ²³Хили та ги Ягўбэ ба гәҗяди нүзы Лия линлэли, Ягўбэ лян та фили җёли. ²⁴Лаван ба гәҗяди нүнў Зелфа ги Лия гиги җё цыху тани. ²⁵Доли ди эр тянди ганзоли – Ягўбэди мянчянсы Лия!

– Ни лян вә зўлигә са? – Ягўбэ ги Лаван фәсы. Щёндасы вә ви Рахиль ги ни мә зў хуәма? Виса ни ба вә хунхали?

– ²⁶Вәму җытарди куйчынсы, – Лаван хуэйдади, – щянтуни ё чўҗя да нүзыни, йиху цэ ба щёди. ²⁷Җыма, дансы Лияди щисыди йичи гуә, вә ба щё нүзы ги ни е гигини, зу ви җыгә ни ё ги вә хан зў чи нян хуәни.

²⁸Ягўбэ дайинли. Щисыди нэ йичи гуәлиди йиху, Лаван ги та ба щё нүзы Рахиль чўҗягили, ²⁹ба гәҗяди нүнў Валла ги нүзы гиги җё цыху тани. ³⁰Ягўбэ лян Рахиль е тунли чуонли. Та ба Рахиль би Лия нэди дуә, зу ви та ги Лаван хан зўли чи нян хуә⁺.

Ягўбэди эрнүму

³¹Җў канҗянли, Лия бусы щинэди, йинви җыгә җё та дуәйү сын-ённи, Рахиль чынха бу ёндили. ³²Лия хуэшонли, сын-ёнлигә эрзы, ба та җёчын Рувимли*.

– Җў ба вәди пәфан канҗянли, – та фәсы. Җыхур, хаба, вәди нанжын нэ вәни.

³³Йиху та йүан хуэшонли, кә сын-ёнлигә эрзы.

– Җў тинҗянли, вә бусы щинэди, – та фәсы, – ги вә кә цыминлигә эрзы!

Ба эрвазы нанчын Щимэли*. ³⁴Йиху кә хуэшонли, цун сын-ёнлигә эрзы.

– Җыхур вәди нанжын яндин җандё вәшонни, – та фәсы, йинцысы вә ги та сын-ёнли сангә эрзы!

Ги вава нанлигә Левий* минзы. ³⁵Та йүанхуэй хуэ вавали, кә сын-ёнлигә эрзы.

– Җыхур вә куаҗён Җўни! – та фәсы.

Ба вава нанчын Яхўтили*. Җыгәди йиху та зэ мә сын-ён.

30

30¹Рахиль канди та бу нын ги Ягўбэ сын-ён вавади йимяр, нянжәтуә җеҗели.

– Ги вә ги йигә вава, – та ги Ягўбэ фәсы, – були вә вучонни!

²Кәсы Ягўбэ чишонлэ ги та хуэйдади:

– Щёнда вәсы Хўдама, ги ни бу ги эрнү?

³Җысыма, Валла, вәди нүнў, – Рахиль фәсы. – Лян та ни фи җёчи, җё та ги вәди кәще готу сын-ёнгә вава. Да та гынчян еба, кәсы вә ю эрнүни!

⁴Рахиль ба гәҗяди нүнў гиги нанжынли, җё лян та фи җёни. Ягўбэ лян Валла фили җёли, ⁵та хуэшонли, ги Ягўбэ сын-ёнлигә эрзы.

– ⁶Хўда ги вә ганлигә гундо, – Рахиль фәсы. Та ба вәди чито тинҗянли, ги вә гилигә эрзы.

Та ба эрвазы нанчын Данли*. ⁷Валла кә хуэшонли, ги Ягўбэ йүан сын-ёнлигә эрзы.

– ⁸Вә лян җеҗе хынхынди пинли, – Рахиль фәсы, – ба та вә пингуәли!

Та зу ба эрзы нанчын Неффалимли*. ⁹Нэгә сыхур Лия, канҗян та зэ бу нын сын-ёнди йимяр, ба гәҗяди нүнў Зелфа гиги Ягўбэ җё лян та фи җёни. ¹⁰Зелфа ги Ягўбэ сын-ёнлигә эрзы.

– ¹¹Чынгун! – Лия фәсы.

Ги вава нанлигә Гад* минзы. ¹²Зелфа ги Ягўбэ сын-ёнли ди эргә эрзы.

– ¹³Йүнчи! – Лия фәсы. Нүжынму ба вә җёчын ю йүнчидини!

Ги вава нанлигә Асир* минзы.

¹⁴Йихуэй, шу мыйзыди сыхур, Рувим зэ тандони золищер мандрагор готян* ги гәҗяди мама Лия налэли. Рахиль ги Лия фәсы:

– Чин ни, җё ба ни эрзы зоҗуәди нэщезы мандрагор готян гиги вә.

– ¹⁵Ни ба вәди нанжын җёдёди хан бу гума? – Лия фәсы. Җыхур хан щён ё вә эрзы зоҗуәди мандрагорма?

– Җыгә ванщи, – Рахиль щүгили, – нанжын лян ни фини, вә лян мандрагор хуанни⁺.

¹⁶Хушон Ягўбэ хуэйдо җянили. Лия до та гынчян фәсы:

– Ни до вәди фонзыни. Вә ба ни да мыймый гынчян лян вә эрзы зоҗуәди мандрагор готян хуаншонли!

¹⁷Җў ба Лияди чито тинҗянли: та кә хуэшонли, ги Ягўбэ сын-ёнли ди вугә эрзы.

– ¹⁸Җысы, Лия фәди, – йинви вә ба нанжын лян гәҗяди нүнў фынли, Хўда ги вә гихади шонхо.

Та ги эрзы гилигә Иссахар* минзы. ¹⁹Лия кә хуэшонли, ги Ягўбэ сын-ёнли ди люгә эрзы.

– ²⁰Хўда ги вә дуанлигә гуйҗун лищин! – та фәсы. Җыхур, хаба, вәди нанжын куа вәни, йинцысы вә ги та сын-ёнли люгә эрзы!

Ба эрзы нанчын Завулонли*. ²¹Йиху Лия сын-ёнлигә нүзы, ба та нанчын Динали. ²²Кәсы ба Рахиль Хўда е җичелэли, ба тади чито тинҗянли, ба та зўчын нын сын-ён вавадили. ²³Рахиль хуэшонли; сын-ёнлигә эрзы, зу фәди:

– Хўда ба вә да щюшон дуәдёли.

²⁴Та ги эрзы нанлигә Юсуф* минзы зэмусы читоли:

– Җё Җў ги вә зэ тян йигә эрзы!

Ягўбэ читоди җё Лаван ба та фонкэни

²⁵⁻²⁶Юсуф сын-ёнхади йиху, Ягўбэ ги Лаван фәсы:

– Чин ни, җё вә лян эрнү дэ щифузыму хуэйдо җяни, вон зўгуй чи. Ви таму вә ги ни зўли хуәли. Ни гәҗя җыдони, ги ни вә фили дуәмущезы гункў!

– ²⁷Чин ни, тинйихар вә! – Лаван ги та фәсы. Вә суан гуали, җыдоли: чечў ни Хўда ги вә е гили Тади бэрэкэтили. ²⁸Ни ги вә фә, ни ё замуҗяди гунчянни?

– ²⁹Ни гәҗя җыдони, – Ягўбэ хуэйдади, – замуҗя вә ги ни зўли хуәли, йида вә лэ ниди чүн чынха замуҗядили. ³⁰Вә долэди сыхур, ниди сынлин бу дуә, җыхур дуәшо! Зу җымуҗя Җў, вә долэди йимяр, ги ни е гили бэрэкэтили! Җисы вә ви вәди җящя зў хуәни?

– ³¹Ни фә, ни ё замуҗяди гунчянни? – Лаван вынди.

– Вә да ни гынчян бу ё сыса, – Ягўбэ хуэйдади, – вә вончян чи е нын ги ни фон дэ җокан ниди тугў, кәсы лян йигә тёҗян. ³²Җиргә заму ба йиче чүн җуангуәлэ, җё ни да нэтар ба йиче ю дяндянзы, ю пянпянзыди хи ён, ю пянпянзыди дэ ю дяндянзыди җүлү җянчўлэ, ги гәҗя люха. Кәсы вонху җымуҗяди сынлин чынха вәди гунчянни. ³³Зу җымуҗя ни бу нанди ба вәди шыщин нын цаҗуә: да җыгә сыхур дашон, ни дан щён ба вәди гунчян канйихар, ни дан зэ вәди чүн литу зочўлэ йигә мәю дяндяр, пянпярди җүлү хуэйҗәсы бусы хи ён, ни зу җыдони, нэсы вә да ниди чүн литу тухади.

– ³⁴Вә дайинни, – Лаван фәсы. Зу җочў ниди хуа ган.

³⁵Зу нэйитян Лаван ба йиче хуади, ю пянпярди гунҗүлү, йиче ю дяндяр дэ пянпярди лян бый йинзыди муҗүлү, ба йиче хи ён җянчўлэ, гиги гәҗяди эрзымули, ³⁶таму ли Ягўбэ вон йүанни зули сан тян лў.

Ягўбэ фонли Лаванди шынхади тугўли. ³⁷Та ба платан, бадан дэ быйён фуди лю җыҗызы нашон, да таму готу ба җи люзы пизы бәдоли, җё нэтар бый цэхуә чынха гуондили. ³⁸Ба җымуҗяди җыҗызы та гәдо фи цо литули (сынлин да натар хәдини), җё җүлү дэ ён ду хә фиди сыхур, кан җыщезы җыҗызыни – зу нэгә сыхур таму пый дуйни. ³⁹Җүлү дэ ён пый дуйди сыхур, канли ю додор җыҗызыди йимяр, таму щяхади җүлүгозы дэ ёнгозы дусы хуади, ю дяндяр дэ ю пянпярди. ⁴⁰Ягўбэ ба ёнгозы фынчўлэ, җё таму кан Лаван чүнниди хуа-хи сынлинни. Җыхур Ягўбэ ю гәҗяди чүнни, ба таму та ли Лаванди чүн данлин фонли. ⁴¹Җин дади сынлин пый дуйди сыхур, Ягўбэ ги цо литу, зэ тамуди нянмянчян гә җыҗызыдини, җё таму зэ җыще җыҗызы гынчян пый дуйни. ⁴²Сучячяр сынлин пый дуйди сыхур, та ба җыҗызы мә гәди. Зу җымуҗя сучячяр сынлин шындо Лаван гынчянли, ю җинди – Ягўбэ гынчянли. ⁴³Ягўбэ чынха җыншы ючянханли, та гынчян ю хошо ёнчүн дэ җүлүчүнни, нан-нү нў, луәтуә дэ лүлүзы.

31

Ягўбэ да Лаван гынчян подёли

31¹Ягўбэ җыдоли, Лаванди эрзыму ба та җымуҗя фәдини:

– Ягўбэ ба заму дадади йиче дунщи ду нашонли! Чечў заму дадади цэбый та дыйли фугуйли!

²Ягўбэ гәҗя канлэли, Лаван бу щён зочян йиён, лян та хо. ³Җў ги Ягўбэ фәсы:

– Ни хуэй җя, чинчин нэтар чи. Вә лян ни зэ йидарнини.

⁴Ягўбэ дафади жын җё ба Рахиль дэ Лия җёдо та фон-ёнди нэгә тандонини, ⁵ги таму фәли:

– Вә канди нимуди дада бу щён зочян йиён, лян вә хо. Кәсы вә дадади Хўда лян вә зэ йидарнини. ⁶Ниму гәҗя җыдони: вә ба йиче җин заншон, ги нимуди дада фили гункўли, ⁷кәсы та ба вә хунли зэмусы ба динхади гунчян зысы гэбяндини. Гуонсы Җў мә җё та ги вә ган ха. ⁸Дансы нимуди дада ги вә фә: «Ниди гунчянсы ю дяндярди сынлин», – йиче сынлин ду щяди ю дяндярди. Дан фә: «Ниди гунчянсы хуа сынлин», – йиче сынлин щяди хуади. ⁹Зу җымуҗя Хўда ги вә ба ниму дадади чүн гигили. ¹⁰Йихуэй, сынлин пый дуйди сыхур, фимындини вә җянли, йиче падо муҗүлүшонди гунҗүлү дусы хуади, ю дяндяр дэ ю пянпярди. ¹¹«Ягўбэ!» – Хўдади йигә тянщян ба вә фимындини ханли. Вә хуэйдали: «Вә тиндини!» ¹²Та ги вә фәсы: «Ни кан, йиче пый муҗүлүди гунҗүлү дусы хуади, ю дяндяр хуэйҗәсы ю пянпярди. Вә ба Лаван ги ни зў сади ду канҗяндини. ¹³Вәсы ниди Хўда; зэ Вефиль Вә до ни гынчянли; нэтар ни ба чин-ю додо йикуэ да шытушонди йиху, ги Вә гили вардэли. Ни челэ, да җыгә гуйҗя зу, вон гәҗяди зўгуйни чи»⁺.

¹⁴Рахиль дэ Лия ги Ягўбэ хуэйдади:

– Нандый вәму да дадади цэбый литу хан дый фынзынима? ¹⁵Та ба вәму суандисы понжын: ба вәму мэдёли, ба йиче ви вәму нахади чян та чыдёли. ¹⁶Дансы җымуҗяли, Хўда да вәмуди дада гынчян җёдёди йиче цэбый – җысы вәмуди дэ вәму эрзыди. Замуҗя Хўда ги ни фәдини, ни зу нэмуҗя ган.

¹⁷Ягўбэ ба тади ваму дэ щифузыму нандундо луәтуәшон, ¹⁸ба зынхади йиче фугуй шушон, ба зэ Месопотамия та дыйхади сынлин нашон, вон Ханаан дифон, ги гәҗяди дада Исхар җўди нэбонгә зутуәли.

¹⁹Лаван зу нэгә сыхур җё ёнмочили, Рахиль ба дада җяниди җигә каншу җяди хўдамуди ёнзы тули.

²⁰⁻²¹Зу җымуҗя Ягўбэ ба арамейжын Лаван хундёли: ги та сыса мә фә, туту-мәмә лян гәҗяди йиче цэбый да та гынчян зудёли. Да Евфрат хә гуәчи, Ягўбэ вон Галаад сан нэбонгә зутуәли.

Лаван нянли Ягўбэли

²²Ди сан тянди нэйитян ба Ягўбэ зудёди ги Лаван сунгили. ²³Нэхур Лаван ба чинчин-ляншуму шуцуан, нянтуә Ягўбэли. Чи тянди йиху ба таму зэ Галаад саншон няншонли. ²⁴Зу нэ ванщи фимындини Хўда до арамейжын Лаван гынчян фәсы:

– Ни кан, ги Ягўбэ бу нын ган ха!

²⁵Лаван кәҗя ли Ягўбэ бу йүанли: Ягўбэ зэ Галаад саншон зали йинпанли, зу зэ нэтар, Галаад саншон Лаван лян чинчинму е ба йинпан зашонли. ²⁶Лаван ги Ягўбэ фәсы:

– Ни зў садини? Ни ба вә хунхали! Ба вәди нүзыму, зущён җоншон дыйхади гуәгуәчиди жынму йиён, ганшон зули! ²⁷Виса ни да вә гынчян туту-мәмә зули, ба вә хунхали, ги вә сыса ду мә фә? Вә ба ни нын лян гощинди чүзы, щёнчинди йин сун, ²⁸кәсы ни зуди сыхур мә җё вә ба нүзыму дэ сунзыму ду щинтынйихар! Ни ганли, щён мынту йиён, ганди сычинли. ²⁹Вә нын ги ниму ви ганхади җыгә сычин хохорҗя хуанги, кәсы җиргәди ванщи ни дадади Хўда ги вә фәли: «Ни кан, ги Ягўбэ бу нын ган ха!» ³⁰Дуйли, ни да вә гынчян зудёли, йинцысы щёнли гәҗяди чин җяли. Кәсы виса ни тули вәди хўдамуди ёнзыли?

– ³¹Вә хэпали, – Ягўбэ ги Лаван хуэйдади, – сылёнди, ни ба ниди нүзыму йүан нагуәчини. ³²Кәсы ба ниди хўдамуди ёнзы дансы да сый гынчян зоҗуә, нэгә бу хуә! Җё замуди чинчин дон гўважынму: ба вә юди йиче ниму ца, дансы ю нимудили – надичи!

(Ягўбэ мә җыдо Рахиль тули хўдамуди ёнзыли).

³³Лаван ба Ягўбэди, Лияди дэ лёнгә нүнўди җонфон цагуәлэли, кәсы сыса ду мә зоҗуә. Да Лияди җонфон чўлэ, та җиндо Рахильди җонфон литули. ³⁴Рахиль зу нэгә сыхур ба хўдамуди ёнзы сыйдо луәтуәди нанзы литули, гәҗя зуәдо готули. Дада цатуә тади җонфонли, кәсы сыса е мә зоҗуә, ³⁵Рахиль ги та фәсы:

– Җё вәди җонгуйди бә хэ чили, вә бу нын зандо тади мянчян: вә хэ нүжын биндини.

³⁶Кәсы җыхур Ягўбэ чишонлэли, ги Лаван җёнзуйли:

– Вә ю са цуәни, ганли са зуйли, ни ба вә няншонди? ³⁷Ни ба вәди йиче дунщи цагуәлэли – ни додисы ба гәҗяди са зоҗуәли? Ги вә зыги, җё чинчинму пин гундо! ³⁸Эршы нян вә ги ни зўли хуәли. Зу нэгә сыхур ниди муён дэ муҗүлү ду мә людёгуә. Вә ба ниди чүнниди ён мә чыгуә. ³⁹Дансы, ю йибян, ба сынлин җё есын чәли, вә ба таму ги ни мә налэди, вә гәҗя ги ни хуан җонли. Булүн быйтян хуэйҗәсы еван – ни җё вә ви нэгә тудёди сынлин пыйли. ⁴⁰Быйтян жәту сэ вәдини, хили вә нэ дундини, йи няр ду мә зади. ⁴¹Вә зэ ни җяни гуәли эршы нян. Шы сы нян ви ниди нүзыму ги ни фили гункўли, лю нян – ви сынлин, кәсы ни зысы гэбян ги вә динхади гунчянли. ⁴²Дансы лян вә йидарни мәю вә дадамуди Хўда, зусы Ибращимэ дэ Исхарди Хўда (Ибращимэ ба Та тэнэли, Исхар пащён Тали), ни ба вә лян кун шу дафа зудёни. Кәсы Хўда канҗян вәди вичү дэ гункўдини: зуәргәди хили Та гәҗя хўли вәли!

Ягўбэ лян Лаван динли хәтунли

⁴³Лаван ги Ягўбэ хуэйдади:

– Җысы вәди нүзыму, вәди сунзыму, вәди сынлин. Ниди нянмянчян йиче дусы вәди. Нандый вә ба гәҗяди нүзыму дэ сунзыму дыйзуйнима? ⁴⁴Заму дин йигә хәтун, җё заму донҗунни югә гўва.

⁴⁵Ягўбэ зу нали йи куэ да шыту, дуандуар ба та гәхали, зущён гуйҗўн шыту йиён,⁺ ⁴⁶йиху ги гәҗяди чинчинму фәсы:

– Ниму шы шыту.

Таму шыли йидуй шыту, зэ тади бонгәрни чыли, хәли. ⁴⁷Лаван ба җыгә дуй нанчын Иегар-Сагадуфали, Ягўбэ җёчын Галаадли*. ⁴⁸Лаван фәсы:

– Җиргә җы йидуй шытусы замуди хәтунди гўва.

Йинви нэгә ба җыгә дифон җёди Галаад. ⁴⁹Хан җёди Мицпа*, йинцысы Лаван кә фәли:

– Вәму йиҗя ба йиҗя канбуҗянлиди йиху, җё Җў цакан заму. ⁵⁰Ни дансы дыйзуй вәди нүзыму хуэйҗәсы чўгуә таму зэ чү щифузы, җиха: бусы жын, Хўдасы замуди гўва!

– ⁵¹⁻⁵²Ни кан, – Лаван ги Ягўбэ кә фәсы, – җысы йидуй шыту зэмусы зэ таму донҗунни вә гәхади җыгә гуйҗун шыту – таму дусы замуди гўва. Вә лян ха щин бу нын гуә ниди шыту дуйди мян, ни лян ха щин е бә гуә вәди шыту дуйди мян дэ гуйҗун шыту. ⁵³Җё Ибращимэди Хўда дэ Нахорди Хўда (зусы тамуди дадаму бэвонди Хўда) ги заму пин гундо!

Ягўбэ на гәҗяди дада Исхар пащёнди Хўда дўли җули⁺. ⁵⁴Йиху Ягўбэ зэ җыгә саншон җүлигә гўрбани, ба чинчинму чинди җё чы фанли. Чыбалиди йиху, таму шындо санни занли йивэщи. ⁵⁵Ди эр тянди ганзо йизор Лаван челэ, ба сунзыму дэ нүзыму щинтынли, ги таму панвонли холи, йиху дуйчў җяни шонли лўли.

32

Ягўбэ шәлүди йин Исавни

32¹Ягўбэ зу лўди сыхур, та ба Хўдади тянщянму пынҗянли. ²Канҗян таму, Ягўбэ фәсы:

– Җысы Хўдади йинпан.

Зу ба җыгә вәр нанчын Маханаимли*.

³Ягўбэ ба гәҗяди сунщинжынму дафадо тади гәгә Исав гынчянли, Сеир дифонли, Едом гуйҗянили, ⁴җё таму ба җымуҗяди хуа сунгини:

«Ги вәди җўжын, Исав. Ниди нў, Ягўбэ җымуҗя фәдини: „Вә хын дуәди сыхур зэ вэгуй, Лаванҗя җўли. ⁵Җыхур вә ю поню дэ лүлүзыни, ёнчүн, нан-нү нўни. Вә ги ни, вәди җўжын, дафа җыгә щиндини, вонщёнди җё ниди щин до вәшон хони“».

⁶Сунщинжынму хуэйлэ, ги Ягўбэ фәсы:

– Вәму зэ ниди гәгә Исавҗя чили. Та вон ни гынчян лэдини, лян та йидарни сыбый жын.

⁷Ягўбэ хэпазали. Та ба гәҗяди жынму, ёнчүн, тугў, луәтуә фынчын лёнгә йинпанли. ⁸«Дансы, – Ягўбэ сылёнди, – Исав пуди чи ба йигә йинпан даван, ди эргә йинпанниди жынму нын подё». ⁹Ягўбэ голи жоли:

– Җў-я! Вәди дадамуди Ибращимэ дэ Исхарди Хўда! Ни зочян ги вә гихади фынфу җё вә хуэй җяни, зўгуй чини; Ни щүди хў вәни!⁺ ¹⁰Вә бу җыгў җешу Ни ги ниди хуәҗи фанчон гиди нэчин дэ хойи. Зочян вә гуә Иордан хәди сыхур, Вә шуни гуон нади йигә җўгунзы, җыхур вә юли лёнгә йинпанли. ¹¹Ни ба вә да вәди гәгә Исавди шуни җюха! Вә хэпани: та лэ ба вәму йиман лян нүжынму дэ ваваму йидарни дасыни! ¹²Ни ги вә щүли гәҗяди хўчўли, Ни щүли: вәди хубый чынха мәю фурдини, зущён хэяншонди сазы йиён!⁺

¹³Ягўбэ зэ нэтар гуәли йиванщи, ди эр тянди ганзо йизор да гәҗяди чүнни ги Исав җянли лищинли: ¹⁴⁻¹⁵эрбый муҗүлү, эршыгә гунҗүлү, эрбый муён, эршыгә гун-ён, саншыгә җи нэзыди луәтуә лян луәтуәгозы, сышыгә вуню, шыгә поню, эршыгә муцолүлүзы дэ шыгә җёлүлүзы. ¹⁶Та зу ба җыще сынлин йибазыҗя фынкэ, ги мый йибазы гәлигә ё сынлинди жын, ги таму ба сынлин җёги, фәсы:

– Ниму вончян чи, йиҗя гын йиҗяди. ¹⁷Җисы ба вәди гәгә Исав пынҗян, – Ягўбэ ги ё чүнди ту йигә жын фәсы, – Та вын нини: «Нисы сыйди нў? Вон нани чидини? Ёди сыйди сынлин?» ¹⁸Ни фә: «Җысы ниди нўди – Ягўбэди сынлин, ги тади җўжын Исав дафачиди лищин. Ягўбэ гәҗя зэ вәму хуту зудини».

¹⁹Ги ди эргә ё чүнди жын, ди сангә дэ ги йиче данлинди Ягўбэ гиди фынфу җё лян Исав йүмянди сыхур зу җымуҗя фәни ²⁰зэмусы яндин ё фәни: «Ниди нў – Ягўбэ зэ вәму хуту зудини». Зу җымуҗя, чечў щянтуни дафачиди нэщезы лищин, Ягўбэ щён җё Исавди щин ван. «Йиху, – Ягўбэ сылёнди, – вә гәҗя лян та җянмянни. Данпа, нэхур та ба вә лян хо щин җейинни». ²¹Ба лищин чянту дафазудё, Ягўбэ шындо йинпан гуәли йиванщи.

Ягўбэ зэ Пенуэл лян дыйдо Сый банли җёли

²²Кәсы нэйивэщи Ягўбэ челэ, ба тади лёнгә щифузы, лёнгә нү хуәҗи, шы йигә эрзы цучелэ гуәли Иавок хәли. ²³Та ба йиман ду нуәдо данлин хәянзышонли, ба йиче гынчян юди, нагуәчили, ²⁴гәҗя йигәр шындо зочян занхади нэгә вәршонли. Җысыма, дыйдо Сый до тян лёнди сыхур лян та банли җёли. ²⁵Кансы ба Ягўбэ дабугуәди йимяр, дыйдо Сый ба та да куазышон далиха – гўду ду да гўҗезышон чўлэли, ²⁶– зу ги Ягўбэ фәсы:

– Ни ба Вә лёкэ. Кәҗя тян лёнли.

– Бу лёкэ, Ни ги вә панвонгә хо, – Ягўбэ хуэйдади.

– ²⁷Ниди минзы җёди са? – дыйдо Сый вынли.

Та хуэйдади:

– Ягўбэ.

²⁸Дыйдо Сый зу фәсы:

– Да җыгә сыхур дашон ба ни бу җё Ягўбэ, ба ни җё Исраилни*, йинцысы ни лян Хўда дэ жынму банли җёли – ба таму йиншонли.

–⁺ ²⁹Чин Ни ги вә фә, Ниди минзысы са? – Ягўбэ вынли.

Кәсы дыйдо Сый хуэйдади:

– Бә вын Вәди минзыли.

Та зу ги Ягўбэ панвонли холи. ³⁰Ба йүха сычинди нэгә вәр Ягўбэ нанчын Пенуэлли*, йинцысы та фәди: «Зэ җытар вә мян дуй мян җянли Хўдали, хан хуәхали»⁺. ³¹Жәту чўлэли. Ягўбэ да Пенуэл зудёли. Та чүәди зукэ лўли. ³²(Йинви җыгә Исраилди хубый йичыр до җиргә бу чы куазышонди җинҗинзы – йинцысы зу да куазыди җыгә җинҗинзышон дыйдо Сый ба Ягўбэ дали).

33

Ягўбэ лян Исав йүли мянли

33¹Ягўбэ канҗянли: Исав вон та гынчян лэдини, лян та йидарни сыбый жын. Ягўбэ ги Лия, Рахиль дэ лёнгә нү хуәҗиди вава гиди фынфу, җё зандо мамади бонгәрнини. ²Та җё таму җымуҗя занхали: туни – тамуди ваму, тамуди хуту – Лия дэ тади ваму, тамуди хуту – Рахиль дэ Юсуф. ³Ягўбэ гәҗя доли чянтули; ганту до гәгәди мянчян, та җили чибянди гун. ⁴Кәсы Исав подо та гынчян, ба та бочў, җүдо конзышонли, щинтынли – таму лёнгәр кўли. ⁵Ба нүжынму дэ ваму канҗян, Исав вынли:

– Тамусы ниди сый?

Ягўбэ хуэйдади:

– Җысы Хўда ги ниди нў цыминхади эрнү.

⁶Нү хуәҗи лян гәҗяди ваму доли Исав гынчян, ги та бэлиха. ⁷Йиху Лия дэ тади ваму дочи бэлиха, линйирни Юсуф лян Рахиль е бэлиха. ⁸Исав вынли:

– Вә зэ лўшон пынҗянди нэгәсы са чүн?

– Нэсы вә вонщёнди җё ниди щин до вәшон хони, вәди җўжын.

– ⁹Вәди са ду гудини, щүнди, – Исав фәсы. Ни ба ниди цэбый ги гәҗя люха.

– ¹⁰Бу, – Ягўбэ хуэйдади, – ниди щин дан до вәшон хо, ба вәди лищин җешуха! Лян ни вә йүмян, зущёнсы лян Хўда мян дуй мян зэмусы ниди щин до вәшон зу җыму ван! ¹¹Ни ба вәди лищин җешуха, йинцысы Хўда ги вә ба са ду гилили, вә са ду юни.

Ягўбэ читоди җё Исав җешу лищинни, Исав дайинхали.

– ¹²Заму ё шон лўни, – Исав ги Ягўбэ фәсы. Вә лян ни йидарни чини.

¹³Кәсы Ягўбэ хуэйдади:

– Ни җыдо жыбудо, вәди җўжын, вәди ваму фадоли. Вәди муён дэ вуню дусы җи нэзыди: дансы ба таму гантуә, таму йиман йитян литу сыдёни. ¹⁴Вә чинди, җё ни, вәди җўжын, щянтуни зу, вә – ниди нў, хуту манмар, замуҗя сынлин дэ ваму зудини, зуни. Зу җымуҗя до ни гынчянни, вәди җўжын, до Сеирни.

– ¹⁵Дансы нэгәли, вә ба вәди йибазы жын ги ни люхани, – Исав фәли.

Кәсы Ягўбэ хуэйдади:

– Бу ё! Гуон җё ниди щин, вәди җўжын, до вәшон ван!

¹⁶Зу нэйитян Исав шонли эрҗәзыди лўли, вон Сеир зутуәли. ¹⁷Кәсы Ягўбэ вон Сокхоф зутуәли. Зу зэ нэтар та ги гәҗя гэлигә фонзы, ги сынлин далигә вәпынзы. (Йинви нэгә җыгә вәр җёди Сокхоф*.) ¹⁸Да Месопотамия хуэйлэ, Ягўбэ пиннан-вусы доли Ханаан дифоншонди Сихем чынпунили, ли чынпу бу йүан залигә йинпан⁺. ¹⁹Та заха йинпанди нэ йикуэ дифон Ягўбэ да Емморди эрзыму на йибый йинчян мэшонли. (Емморсы Сихемди дада.) ²⁰Зу зэ нэтар та гэлигә шо гўрбаниди җуәзы, ба та нанчын Эл-Элохе-Исраилли*.

34

Лян Дина нингўди фили җёли

34¹Йихуэй Лия ги Ягўбэ сын-ёнхади нүзы Дина чўчи, щён канйихар бынди гўнёнмуни. ²Нэгә гуйҗяниди вонзы евейжын Емморди эрзы Сихем ба та канҗян, җуачў нингўди лян та фили җёли. ³Та ба Ягўбэди нүзы Дина каншонли, лян та гуанванли, ги та фәли чинжә хуали. ⁴Сихем ги гәҗяди дада Еммор фәсы:

– Ни ги вә ба җыгә гўнён чүги.

⁵Ягўбэ җыдоли, Сихем ба тади нүзы Дина зўчын буганҗиндили. Зу нэгә сыхур тади эрзыму зэ тандони фон сынлиндини; Ягўбэ ган таму хуэйлэ, сыса ду мә зў. ⁶Еммор, Сихемди дада доли Ягўбэҗя щён лян та щүанйихарни. ⁷Зу нэгә сыхур Ягўбэди эрзыму ба йүхалиди җыдо, да тандони хуэйлэли. Таму пәфанди дэ чихынхынди, йинцысы гў Ягўбэди нүзы, лян та фиҗё – җы до Исраилшонсы дин далянди сондый: җымуҗя бу нын ган!

⁸Еммор фәсы:

– Сихем, вәди эрзы нэли нимуди нүзыли. Чин ниму, җё вәди эрзы лян та җехун!⁺ ⁹Җё заму чынха чинчин; нимуди җя чү вәмуди нүзыму, вәмуди җя чү нимуди нүзыму. ¹⁰Ниму лян вәму йидарни җў, вәмуди гуйҗя зэ ниму мянчянни – ниму нын зэ җытар җўха, сунсун-дундунди юҗуан, җан димян.

¹¹Сихем гәҗя ги Динади дада дэ дищүнму фәли җымуҗяди хуали:

– Ниму щин йигә хо, ба ниму фәхади са ду вә ги ниму гини! ¹²Ниму дин йигә дин дади җячян дэ дин фугуйди лищин – вә ба ниму фәхади са ду гини, гуонсы ниму ба җыгә нүзы ги вә чүги.

¹³Ягўбэди эрзыму, йинви ба тамуди мыймый зўли буганҗинлиди йимяр, ги Сихем дэ тади дада сы гуэди хуэйдали:

– ¹⁴Вәму бу нын җымуҗя ган, – таму фәсы. Ба мыймый гиги мэ зўха суннэтиди нанжын – җы до вәмушонсы хэщю. ¹⁵Ниму дан җешу йигә тёҗян, вәму зу дайинни: ниму ё чынха лян вәму йиёндини, ги нимуди нанжын йиман ё ба суннэти зўшонни. ¹⁶Зу нэгә сыхур вәму ба гәҗяди нүзыму җё ниму чүни, ба нимуди нүзыму вәму е чүни, вәму зу лян ниму җўдо йидарнини, чынха йигә минзўни. ¹⁷Дансы ниму бу тин вәмуди хуа, е бу зў суннэтили, нэхур вәму ба мыймый нашон зуни.

¹⁸Еммор дэ Сихем лян җымуҗяди тёҗян дайинхали. ¹⁹Сихем зу нэгә курни ги гәҗя ба суннэти зўли – та зу нэму нэ Ягўбэди нүзы. Сихем зэ дадади җящя литусы дин тэнэди жын. ²⁰Зу җымуҗя, зандо гәҗяди чынниди гэмын мянчян, Еммор дэ Сихем ги таму чынни җўди жынму фәли:

– ²¹Җыще жын дусы замуди ляншу. Җё таму зэ замуди дифонни җў, сунсун-дундунди юҗуан. Вәр ги тамушон е дуә. Вәму чү тамуди нүзы, ба вәмуди нүзы е җё таму чү. ²²Кәсы вәё лян заму җў дэ чынха йигә минзў, таму ю йигә тёҗянни: җё ги замуди йиче нанжын яндин, зущён тамуди нанжын йиён, зў суннэтини. ²³Тамуди чүн, тамуди цэбый дэ тамуди тугў – җы ду чынха замудини, дансы заму ба тамуди тёҗян җешуха, таму зу лян заму йидарни җўни!

²⁴Чынпуди жынму ги Еммор дэ Сихем дайинли, йиче чынпуди нанжын ги гәҗя ба суннэти зўдёли. ²⁵Ди сан тянди нэйитян, таму бущинди нэгә сыхур, Динади гәгәму, Ягўбэди эрзы Щимэ дэ Левий ба до нашон, мәю нанви җинли чын литу, ба йиче зэ литу җўди нанжын дасыли. ²⁶Ба Еммор дэ Сихем е кансыли, да Сихемди җяни ба Дина линшон зудёли. ²⁷Ягўбэди эрзыму ба жынму садёди йиху, хуэйдо нэгә вәршонли, йинцысы зэ нэтар ба тамуди мыймый зўчын буганҗиндили, таму ба чынпуди йиче фугуй дёчёншонли. ²⁸Таму ба ён, ню, лүлүзы ёшон зули, ба йиче зэ тандони дэ чынпуни зоҗуәди ду нашонли, ²⁹ба йиче жынди фугуй нашонли, ба ваму дэ нүжынму линшон зули, ба фонзыниди йиче ду чёншонли.

³⁰Ягўбэ ги Щимэ дэ Левий фәсы:

– Ниму ги вә ба бэля дэлэли! Ниму ба вә җё бындиди жынму – хананейжынму дэ ферезейжынму җянбудыйни. Замуди жын шо, таму дансы шудо йидарни ба вә дасыни, нэхур замуди зў е зу мәюдёни!

³¹Кәсы Щимэ дэ Левий ги та хуэйдади:

– Лян вәмуди мыймый, зущён лян мэ гәҗя шынзыди нүжын, җымуҗя бу нын ган!

35

Хўда ги Ягўбэ панвонли холи

35¹Хўда ги Ягўбэ фәсы:

– Ни челэ, вон Вефиль чи. Зу нэтар җўха, ги ни гынчян лэхади Хўда (ни да Исав гәгә гынчян поди нэгә сыхур) гэ йигә шо гўрбаниди җуәзы⁺.

²Ягўбэ ги гәҗяди җящя дэ йиче жын фәли:

– Ба ниму гынчян юди йиче понжын хўдамуди ёнзы эрдё, ба гәҗя зў ганҗин, ба йишон хуаншон. ³Заму вон Вефиль чини. Зэ нэтар ги вә йү бэляди сыхур гиха бонцуди дэ лян вә зэ мангәчўр йидарни юҗуанхади Хўда гэ йигә шо гўрбаниди җуәзы.

⁴Таму ги Ягўбэ ба понжын хўдамуди ёнзы ду гигили, да эрдуәнянзышон ба хуанзы махалэ е гиги Ягўбэли. Ба җыще дунщи Ягўбэ мэдо Сихем чынпу гынчянди җўчылёфу дихали. ⁵Таму шонли лўли. Хўда ба җувиди чынпуни җўди жынму хахўди, мә җё таму нян Ягўбэди эрзыму. ⁶Ягўбэ лян гәҗяди жынму доли Ханаан димянди Луз чынпунили (җыхурсы Вефиль). ⁷Зу зэ нэтар та гэлигә шо гўрбаниди җуәзы. Та ба җыгә вәр нанчын «Эл-Вефиль»ли, йинцысы зу зэ җытар Ягўбэ да гәгә гынчян поди нэгә сыхур, Хўда до та гынчянли⁺.

⁸Нэха Ревеккади нүжын Девора вучонли. Ба та мэдо Вефиль бонгәрнили, җўчылёфу дихали, ба җыгә җўчылёфу нанчын Аллон-Бахутли*⁺.

⁹Ягўбэ да Месопотамия хуэйлэди йиху, Хўда кә зэ та гынчян лэли, ги та панвонли холи. ¹⁰Та фәсы:

– Ниди минзысы Ягўбэ, кәсы җиргә дашон ба ни бу җё Ягўбэ. Җыхур ниди минзысы Исраил!

Зу җымуҗя Та ги Ягўбэ ба Исраил минзы нангили⁺. ¹¹Хўда хан ги та фәли:

– Вәсы Вида Хўда. Җё ни сын-ён дэ вон дуәни йин: минзў да нишон чўлэни, хошоди минзў! Да нишон хуоншонму чўлэни!⁺ ¹²Ги Ибращимэ дэ Исхар гигилиди нэгә дифон, Вә ги ни дэ ниди хубый гигини.

¹³Хўда да Ягўбэ гынчян зудёди йиху, ¹⁴Ягўбэ зэ Хўда лян та фәхади нэгә вәршон гәли йигә да шыту, ги шытушон ба путоҗю дэ чин-ю догили⁺. ¹⁵Та ба җыгә вәр нанчын Вефильли⁺.

Рахильди вучон

¹⁶Таму ба Вефиль гуәлиди йиху, ли Ефрафа бу йүанди нэгә вәршон, Рахиль зуә йүәди сыхур доли. Та зуәнанзали, ¹⁷Рахиль шули тындунли.

– Бә хэпали, – ло-нёнпә фәсы. – Ни кан, ни кә дыйлигә эрзы!

¹⁸Линйир дуан чиди Рахиль ги эрзы нанлигә Бенони* минзы. Кәсы дада ба та нанчын Вениаминли*. ¹⁹Зу җымуҗя Рахиль вучонли. Ба та мэдо вон Ефрафа зуди нэгә лў бянили. (Ба Ефрафа җыхур җёдисы Вифлеем.) ²⁰Ягўбэ ги тади фынкын готу гәлигә да шыту. Та до җыгә сыхур хан зэ нэтар зандини – зэ Рахиль фынкын готуди да шыту.

²¹Исраил кә шонли лўли. Мигдал-Гадер нэбонгә та залигә йинпан.

Ягўбэди эрзыму

²²Зэ нэтар занди сыхур, Ягўбэди тушур Рувим лян дада тун чуонди нүнў Валла фили җёли. Дада ба җыгә җыдоли.

Ягўбэ ю шы эргә эрзыни:⁺ ²³Лияди эрзыму: Рувим (Ягўбэди тушузы), Щимэ, Левий, Яхўти, Иссахар дэ Завулон. ²⁴Рахильди эрзыму: Юсуф дэ Вениамин. ²⁵Рахильди нүнў Валлади эрзыму: Дан дэ Неффалим. ²⁶Лияди нүнў Зелфади эрзыму: Гад дэ Асир. Җысы зэ Месопотамия дифонни сын-ёнхади Ягўбэди эрзыму.

Исхарди вучон

²⁷Ягўбэ доли гәҗяди дада Исхар җўди нэгә Мамре, Кириаф-Арба дифоннили (җыхур җёдисы Хеврон). Зэ нэтар щянтуни Ибращимэ җўли, йиху Исхар⁺. ²⁸Исхар хуәли йибый башы суй. ²⁹Та зэ җыгә дун-яшон хуәгу, хын дади суйфушон вучонли, зули зўзў-быйбый гынчянли. Тади эрзыму Исав дэ Ягўбэ ба та сундёли⁺.

36

Исавди хубый

36¹Җысы Исавди (та есы Едом) хубый⁺. ²Исав лян лёнгә Ханаанди нүзы җели хунли: Ада, хеттейжын Елонди нүзы дэ Оливема, Анади нүзы (Анасы евейжын Цивеонди эрзы). ³Хан чүли Васемафь, Исмаилди нүзыли, тасы Навацофди мыймый⁺. ⁴⁻⁵Ада ги Исав сын-ёнлигә Елифаз, Васемафь сын-ёнли Рагуил, Иеус, Иеглом дэ Корей. Җысы зэ Ханаан сын-ёнхади Исавди эрзыму.

⁶Исав ба гәҗяди щифузыму, эрзыму, нүзыму, йиче жын дэ зэ Ханаан дыйхади чүн, йиче тугў, йиче цэбый шушон, зули данлин гуйҗянили, да тади щүнди Ягўбэ гынчян вон йүанни зули. ⁷Тамуди цэбый дуәди йимяр, лёнгәр җўдо йидарни тэ зыйчяли: таму җўди нэгә дифон ги лёнгәр дэ тугўди чүн бу гули. ⁸Исав җўдо Сеир сан дифоннили. (Исав – тасы Едом).

⁹Җысы зэ Сеир сан дифонни җўди Исавди хубый (Исавсы идумейжынмуди дада). ¹⁰Исавди эрзыму: Елифаз – җысы Ада ги та сын-ёнхади эрзы. Рагуил – җысы Васемафь сын-ёнхади эрзы. ¹¹Елифазди эрзыму: Феман, Омар, Цефо, Гатам дэ Кеназ. ¹²(Лян Елифаз тун чуонди нүнў Тимна ги та сын-ёнлигә Амалик). Җысы Исав щифузыди Адади сунзыму⁺. ¹³Рагуилди эрзыму: Нахаф, Зерах, Шамма дэ Миза. Җысы Исав щифузыди Васемафьди сунзыму. ¹⁴Оливема, Анади нүзы (Анасы Цивеонди эрзы) ги Исав сын-ёнли Иеус, Иеглом дэ Корей. ¹⁵Җысы Исав эрзымуди җящя. Исав тушузыди Елифазди хубый: Феманди җящя, Омарди, ¹⁶Корейди җящя, Гафам дэ Амаликди җящя. Җысы Елифазди җящя, Адади хубый, таму зэ Едом димяншон җўдини. ¹⁷Исав эрзыди Рагуилди хубый: Нахафди җящя, Зерахди җящя, Шамм дэ Мизди җящя. Җысы Рагуилди җящя, Исав щифузыди Басематди хубый, таму зэ Едом димяншон җўдини. ¹⁸Исав щифузыди Оливемади хубый: Иеусди җящя, Иеглом дэ Корейди җящя. Җысы Ана нүзыди, Исав щифузыди Оливемади җящя. ¹⁹Җысы Исавди хубый (та есы Едом) дэ тамуди җящя.

Сеир хоррейжынди хубый

²⁰Зэ җыгә гуйҗяни җўдиди Сеир хоррейжынди эрзыму: Лотан, Шовал, Цивеон, Ана,⁺ ²¹Дишон, Эцер дэ Дишан. Җысы зэ Едом гуйҗяни җўди хоррейжынмуди җящя, Сеирди хубый. ²²Лотанди эрзыму: Хори дэ Геман. Лотанди мыймыйсы Фамна. ²³Шовалди эрзыму: Алван, Манахаф, Эвал, Шефо дэ Онам. ²⁴Цивеонди эрзыму: Аиа дэ Ана (зу нэгә Ана, фон Цивеон дадади лүлүзыди, зусы та зэ савәни ба жә фичүан зоҗуәли) ²⁵Анади эрнүму: Дишон дэ Оливема, Анади нүзы, ²⁶Дишонди эрзыму: Хемдан, Эшбан, Ифран дэ Херан. ²⁷Эцерди эрзыму: Билган, Зааван дэ Акан. ²⁸Дишанди эрзыму: Уц дэ Аран. ²⁹⁻³⁰Җысы хоррейжынмуди җящя: Лотанди җящя, Шовалди җящя, Цивеонди җящя, Анади җящя, Дишонди җящя, Эцер дэ Дишанди җящя. Җысы зэ Сеир димяншон җўди хоррейжынмуди җящя.

Едомди хуоншонму

³¹Исраилжынму хан мәю хуоншонди сыхур, җыще жын зэ Едом вили вонли: ³²щянтуни Веорди эрзы Бела вили вонли, тади җинчынсы Дингава. ³³Бела вучонлиди йиху, да Восор лэди Зерахди эрзы, Иовав вили вонли. ³⁴Иовав вучонлиди йиху, да феманжынмуди гуйҗяни лэди Хушам вили вонли⁺. ³⁵Хушам вучонлиди йиху, Беддади эрзы (Бедад зэ Моав дифонни ба Мадиан дифоншонди жынму дабэли) Гадад вили вонли, тади җинчын җёдисы Авиф. ³⁶Гадад вучонлиди йиху, да Масрека лэди Самла вили вонли. ³⁷Самла вучонлиди йиху, да хә бонгәниди Реховоф чынпуни лэди Саул вили вонли. ³⁸Саул вучонлиди йиху, Ахборди эрзы Баал-Ханан вили вонли. ³⁹Баал-Ханан, Ахборди эрзы вучонлиди йиху, Гадар чынха хуоншонли, тади җинчын җёдисы Пау. Гадарди щифузысы Мегетавеель, Матредди нүзы, Мезагавди суннүр.

⁴⁰Җысы Исавди җящя, таму җўди дифон дэ тамуди минзы: Фимнади җящя, Алвади җящя, Иетефди җящя, ⁴¹Оливемади җящя, Элади җящя, Пинонди җящя, ⁴²Кеназди җящя, Феманди җящя, Мивцарди җящя, ⁴³Магдиил дэ Ирамди җящя. Җы зусы Едомди җящя дэ зэ нэгә гуйҗяни таму җўди дифон. Идумейжынмуди дадасы Исав.

37

Юсуф дэ тади дищүнму

37¹Ягўбэ жўдо Ханаанли – зэ тади дада зочян җўхади нэгә гуйҗянили.

²Җысы Ягўбэ җящяди лисы.

Юсуф шы чи суйли. Та лян дищүнму фон ёндини, ги Валла дэ Зелфади эрзыму бонли монли зэмусы ба таму ганди бу хо сычин та ги дада сундини. ³Ягўбэ шонли суйфуди сыхур, ба Юсуф сын-ёнхали, йинви нэгә Ягўбэ ба та би данлин эрзыму щинэди дуә, – ги та хан дуанлигә хуа хансанзы. ⁴Дищүнму канҗян тамуди дада ба Юсуф би таму щинэди дуә, зу нэму хынтуә Юсуфли, йигә хо хуа ги та ду мәщин фәли.

⁵Йихуэй Юсуф зўлигә фимын. Та ба фимын ги дищүнму фәгили – таму йүәщин җянбудый тали.

– ⁶Ниму тинйихар, – та фәсы, – вә мынҗян сали! ⁷Зущёнсы зэ тандони заму кун кунзыдини, вәди кунзы дуандуар занхали, нимуди кунзы ба та вичўли зэмусы ба ё гуха ги та бэли!

⁸Дищүнму хуэйдади:

– Ни вонщёнди ги вәму дон хуоншоннима? Щён дон вәмуди тузынима?

Таму йүәщин җянбудый тали – ви тади фимын дэ фәхади нэгә хуа. ⁹Юсуф кә зўлигә фимын, та йүанхуэй ба фимын ги дищүнму фәли:

– Вә мынҗянли, зущёнсы жәту, йүәлён дэ шы йигә щинщю ги вә бэлиха!

¹⁰Та ба җыгә фимын ги дада дэ дищүнму фәлиди йиху, дада мали тали:

– Ни мынҗян са фимындини? Нандый вә, ниди мама дэ ниди дищүнму ду до ни гынчян лэ, гуйдо диха ги ни бэнима?

¹¹Дищүнму чишонлэли, кәсы дада ба та фәхади хуа җихали.

Ба Юсуф мэдё, линдо Египетли

¹²Йихуэй Юсуфди гәгәму зудо Сихем бонгәрни фон дадади ёнчили. ¹³Исраил ги Юсуф фәсы:

– Ниди дищүнму зэ Сихем бонгәрни фон ёндини. Вә щён ба ни вон нэтар е дафачини.

– Вә бянйидини, – Юсуф ги дада хуэйдади.

–⁺ ¹⁴Ни чи, – дада фәсы, – канйихар, тамуди сычин замугә, сынлин пиннандинима. Хуэйлэ ги вә фәги.

Дада лян Юсуф лимянли, гуәли Хевронди чуандо, Юсуф до Сихемли. ¹⁵Зэ нэтар та пынҗянлигә жын.

– Ни зэ җытар зо садини? – та ба тандони җуанди Юсуф вынли.

– ¹⁶Вә зо вәди дищүнмудини, – Юсуф хуэйдади. Ни ги вә фәйихар, таму зэ натар фон ёндини?

– ¹⁷Таму да җытар зудёли, – нэгә жын ги та фәди, – вә тинҗянли, таму фәсы вон Дофан чини.

Юсуф няншон дищүнму чили, – ба таму зэ Дофан зоҗуәли. ¹⁸Нэщему лойүанни зу канҗян Юсуфли, ганту та долэ, шонлёнди дасы тани.

– ¹⁹Җысыма, нэгә зў фимынди жын лэдини! – таму йиҗя ги йиҗя фәсы. ²⁰Заму ба та дасы, эрдё фиҗин литу, йиху фә, есын ба та нёсыли. Нэхур кан, замуҗя тади фимын чынни!

²¹Рувим тинҗян җыгә, ба Юсуф җюхали.

– Заму ба та бә дасыли, – Рувим фәсы. ²²Бә җё ще тонли! Ба та лян гәҗяди шу дасыди гунту, заму ба та эрдё нэгә кунтанди фиҗин литу.

(Җыншыди, та вонщёнди ба Юсуфди мин җюха, ги дада сунхуэйчини).

²³Җён Юсуф до дищүнму гынчян, таму да тади шынзышон ба хуа хансанзы махалэ, ²⁴ба та җуачў эрдё фиҗин литули. Фиҗин кундини, литу мәю фи.

²⁵Җёнмыр дищүнму зуәха чыни, таму канҗянли, да Галаад нэбонгә исмаилҗяди жынмуди луәтуә лянзы лэдини – тамуди луәтуә вон Египет ба щён сунҗё, бальзам йүә дэ ладан щён лашон чидини. ²⁶Яхўти фәсы:

– Заму дасы щүнди ю са хочўни? Хан ё ба дасы тади зуй цонхани. ²⁷Заму ба та ги исмаилҗяди жынму мэги, замуди шу е ганҗинхани. Та есы замуди щүнди, замуди ще.

Дищүнму дайинхали⁺. ²⁸Мадиан дифоншонди мэмэжынму до гынчянди сыхур, дищүнму ба Юсуф да фиҗин литу дынчўлэ, ги исмаилҗяди жынму на эршы куэ йинзыди җячян мэгили, нэщему ба та да Египет линшон зули. ²⁹Рувим хуэйлэ, до фиҗин гынчян йиканса – Юсуф мәюли! Пәфанди йимяр, та ба гәҗяди йишон чәланли.

– ³⁰Эрвазы мәюди! – Рувим до дищүнму гынчян фәсы. Зў сани? Вә җыхур вон нани чини?

³¹Нэхур дищүнму ба Юсуфди хансанзы нашон, зэлигә гунҗүлү, зэ нэгә ще литу ба хансанзы хўзонли. ³²Йиху ги дада налэ фәсы:

– Җысыма, вәму ба са зоҗуәли! Ни кан – җысы ни эрзыди хансанзыма?

³³Ягўбэ йикан зу хантуәли:

– Вә эрзыди хансанзы! Ба та җё есын нёсыли! Ба вәди Юсуф чәсыли!

³⁴Ба гәҗяди йишон чәлан, ба йикуэзы цўмабу бондо куазышон, Ягўбэ ви гәҗяди эрзы кўли хошо жызы. ³⁵Эрзыму дэ нүзыму ду лэ чүанфә тали, кәсы Ягўбэ мәщин шу чүанфә.

– Бу! – та фәсы. Вә кў вәди эрзыни! Лян кўшыр вә зу вәди эрзы гынчянни, вон нэгә дун-я чини!

Та хан ви Юсуф кўли.

³⁶Мадиан дифоншонди жынму нэгә сыхур ба Юсуф линдо Египет ги Потифар, хуоншонди йигә гуанжын, щяебинди тузы, мэгили.

38

Яхўти дэ Фамарь

38¹Зу нэгә сыхур Яхўти ба дищүнму лёха, лян йигә одолламижын, минзы җёдисы Хира, җўдо йибинчирли. ²Зэ нэтар та ба йигә хананейжынди Шуади нүзы каншонли. Яхўти лян та җели хун, йидарни фихали, ³та хуэшонли, сын-ёнлигә эрзы – ги та нанлигә Ир минзы. ⁴Та кә хуэшонли, сын-ёнли ди эргә эрзы, ги та нанлигә Онан минзы. ⁵Йиху цун сын-ёнлигә, ба та җёчын Шелали (җыгә сычин зэ Кезив йүхади). ⁶Ги гәҗяди тушузы Ир Яхўти чүлигә щифур, тади минзы җёдисы Фамарь. ⁷Кәсы Ирди ганбан дыйзуй Җўли, йинви нэгә Җў ба тади мин ёдёли.

⁸Яхўти ги Онан фәсы:

– Ни лян ни гәгәди гуафу җўчи. Ни ба ни гәгә тихуаншон, ги та ба хубый люха⁺. ⁹Кәсы Онан җыдодини, Фамарь сын-ёнхади ваму бу суан тади вава, йинви нэгә мый йибян, лян та фи җёди сыхур, Онан ба зыр садо дишондини, бу җё ти гәгә хуэ вава. ¹⁰Тади җыгә ганбан е дыйзуйли Җўли, йинви нэгә Җў ба тади мин е ёли.

¹¹Нэхур Яхўти ги Фамарь фәсы:

– Вәди эрзы Шела мә җондади йимяр, ни чи, зущён гуафу йиён, зэ ниди нён-лозыди җяни җўчи.

Та фә җыгә хуади сыхур сылёнли: «Зэ бә җё щёди, лян дади йиён, вучондё».

Фамарь зу хуэйдо нён-лозыди җянили. ¹²Гуәли хошоди сыхур, Шуади нүзы, Яхўтиди щифузы вучонли. Зун щёди жызы ванлиди йиху, Яхўти лян гәҗяди ляншу одолламижын Хира зули Фамна җё ёнмочили. ¹³Фамарь ба тади гунгун зули Фамна җё ёнмочиди җыдолиди йиху, ¹⁴та ба гуафуди йишон хуандё, ба лян на гэту шанчў, зуәдо вон Фамна зу лўди Енаим чынпуди гэмын чянтули. (Та җыдоли, Шела җондали еба, кәсы ба та ги Шела бу чүдини). ¹⁵Канҗян Фамарь, Яхўти ба та мә жындый, дончын хўлонди нүжынли, йинцысы тади лян на гэту шанчўдини. ¹⁶До нэгә нүжын гынчян, та зуәдо лў бонгәрни фәсы:

– Вә лян ни фини.

Кәсы та зун мә җыдо нэсы тади щифур!

Нүжын вынли:

– Ни ги вә ги сани, дансы ни лян вә фи?

– ¹⁷Вә ги ни дафалэ йигә җүлүни, – та хуэйдади.

Кәсы нүжын фәсы:

– Бә дафали, ба динчян люха.

– ¹⁸Ни ё замуҗяди динчянни? – Яхўти вынли. Та хуэйдади:

– Ё ниди ю чуәзыди гэҗызы, ёшонди дэзы дэ шуниди җўгунзыни.

Яхўти ба ёхади дунщи ду гиги, лян та фили җёли. Фамарь да ташон хуэшонли, ¹⁹йиху челэ, зудёли, да ляншон ба гэту мадё, кә ба гуафуди йишон чуаншонли. ²⁰Яхўти щён ба гәҗяди гэҗызы, дэзы дэ җўгунзы йүанхуэй нашон, зу ба гәҗяди ляншу одолламижын лян җүлү ги нэгә нүжын дафачили, кәсы нэгә золэ-зочи, мә зоҗуә та. ²¹Нэхур та ба бындиди жынму вынли:

– Зэ Енаим лў бонни зуәди хўлонди нүжын зэ нанини?

Кәсы таму ги та хуэйдади:

– Нэтар мәю хўлонди нүжын.

²²Та до Яхўти гынчян фәсы:

– Вә мә зоҗуә та. Бындиди жынму фәдини, нэтар мәю хўлонди нүжын.

²³Яхўти хуэйдади:

– Нэще дунщи җё зэ та гынчян шынхачи. Заму бә сондый гәҗяли. Вә ги та ба җүлү дафачили, кәсы ни ба та мә зоҗуә!

²⁴Сан йүә йиху ги Яхўти фәли:

– Фамарь, ниди щифур хўлонди ба лян дахали, җыхур та хуэ вавадини.

– Ниму ба та зэ хуәдуйшон шодё, – Яхўти гили фынфули⁺.

²⁵Ба Фамарь вон шу зуйди вәршон нашон чиди сыхур, та читоди җё ги гунгун фәгини:

– Сыйсы җыгә дунщиди җўжын, зу да нэгә жыншон вә хуэшонли. Ни кан, ба җыгә гэҗызы, ёшонди дэзы дэ җўгунзы жындыйлиму?

²⁶Яхўти жындыйли.

– Та фә дуйдини, вә мә дуйди, – Яхўти фәсы. Вә ба та ги вәди эрзы Шела мә чүгиди йимяр, зу җымуҗя йүли.

Яхўти лян та зэ мә фи җё⁺. ²⁷Фамарь зуә йүәди сыхур долэли, та җыдоли, та хуэдисы фонфор. ²⁸Та ёнди сыхур, вавади шушур чўлэли, ло-нёнпә ги та готу бонлигә хун щян, фәсы: «Тасы туни ёнхади». ²⁹Кәсы йүәвазы ба шушур йүан дынҗинчили, тади щүнди туни чўлэли. «Ни замуҗя ба лў дакэли?» – ло-нёнпә вынли; ги йүәвазы нанлигә Фарес* минзы. ³⁰Тади хуту ёнхади ди эргәди вава шушон бонди хун щянщяр. Ба та җёчын Зарали*.

39

Юсуф дэ Потифарди щифузы

39¹Ба Юсуф линдо Египет лэли. Зэ нэтар йигә египетжын, минзы җёдисы Потифар, – хуоншонди гуанжын, щяебинди тузы, – ба Юсуф да исмаилҗяди жынму гынчян мэшонли⁺. ²Җў лян Юсуф зэ йидарнини, йинви нэгә та ю хо йүнчини. Юсуф зэ тади египет җўжынди җяни җўхали. ³Тади җўжын ба Җў лян Юсуф зэ йидарниди канҗянли, йинцысы зэ йиче Юсуф ганди сычиншон, Җў ги та ги бонцудини. ⁴Египетжын Потифар ба Юсуф каншонли, та чынха нэгә жынди хуәҗили, йиху җўжын җё Юсуф гуан тади җя дэ йиче дунщили. ⁵Зу да нэгә сыхур, чечў Юсуф Җў ги египетжын гили бэрэкэтили; тади җя дэ тандо юли бэрэкэтили. ⁶Ба гәҗяди йиче дунщи җўжын ги Юсуф җёдэгили, җё та гуанни; да җыхур дашон җўжынди цощинсы чы дэ хә.

Юсуф җонди тэ хокан. ⁷Җўжынди щифузы ба та каншонли, фәсы:

– Ни лян вә фиха.

⁸Кәсы Юсуф мә дайин, ги та хуэйдади:

– Җўжын ба та гуанди йиче дунщи ги вә җёгили, та җыхур зэ җяни мә гуан сысади. ⁹Зэ җыгә җяни мәю йигә би вә видади жын. Җытар ги вә мәю сыса җинчўди, – чўгуә ни: нисы тади щифузы. Замуҗя вә нын ган җымуҗяди ха сычин, җочў Хўда ган гўнахар?!⁺

¹⁰Мый йитян җўжынди щифузы чүанфәли Юсуфли, кәсы Юсуф мә дайин лян та фи җё. ¹¹Йихуэй ви зў гәҗяди хуә, Юсуф җиндо җўжынди фонзынили. Нэхур фонзыни сый ду мәюди, ¹²нэгә нүжын ба та да йишоншон җуачў кә фәли:

– Ни лян вә фиха.

Ба гәҗяди йишон шындо тади шуни, Юсуф да фонзыни почўчили. ¹³Нүжын канҗянли, Юсуф почўчили, кәсы йишон шындо тади шунили, ¹⁴та ба хуәҗиму хандилэ фәсы:

– Ниму кан: ба җыгә яхўтижын линдо җытар җё та чуащё замунима! Та лэ вонщёнди лян вә фиҗёни! Вә дашын хантуәли. ¹⁵Та ба вә ханди зылулуди шын тинҗян – ба йишон ду шынхали, да фонзыни подёли!⁺

¹⁶Нүжын ба Юсуфди йишон шындо та гынчянли, дынди җисы тади нанжын хуэйлэни. ¹⁷Йиху та ги нанжын фәли:

– Ни линлэди нў, нэгә яхўтижын, зэ вә гынчян лэли, щён чуащё вәни! ¹⁸Вә зылулуди хантуәли. Та ба гәҗяди йишон ду шынха, поли!

¹⁹Тинҗян щифузыди хуа: «Җысыма, ниди нў җёнмыр лян вә зў сани», – Юсуф җўжынди чи шонлэли. ²⁰Та гиди фынфу җё ба Юсуф җуачў, ядо хуоншон я жынмуди банфонзы литуни.

Зу җымуҗя Юсуф до банфонзынили. ²¹Кәсы Җў лян та зэ йидарнини, ги та гилигә хойи: банфонзыниди тузыди щин до Юсуфшон ванли. ²²Ба банфонзыни зуәди йиче жын та гиги җё Юсуф җоканни. Банфонзыни йү са сычин, Юсуф ду ги хуэйдадини. ²³Зу җымуҗя банфонзыниди тузы сыса ду бу гуанли, – йинцысы Җў лян Юсуф зэ йидарнини, ги тади йиче сычиншон ги бонцудини.

40

Юсуф ги банфонзы зуәди лёнгә жын пәщёли фимынли

40¹Җыгә сычин гуәлиди йиху, хуоншонди гуан путоҗюди тузы дэ хуоншонди дуан мәмәди тузы зэ египет хуоншонди мянчян ба цуә сычин ганхали. ²Хуоншон ги тади гуанжынму – гуан путоҗюди тузы дэ дуан мәмәди тузы чишонлэли, ³⁻⁴гиди фынфу җё ба таму ядо хуоншон я жынмуди банфонзынини, зу зэ Юсуф зуәди нэгә банфонзы литу. Банфонзыди тузы җё Юсуф фусы нэ лёнгә гуанжынни. Гуәли бу дади гунфу, ⁵йибян хили лёнгә зуә банфонзыди жын – гуан путоҗюди тузы дэ дуан мәмәди тузы зўлигә фимынли. Мый йигә мынҗянли гәҗяди, ю йисыди фимынли. ⁶Ди эр тянди ганзо йизор Юсуф доли таму гынчян канлэли, кәсы таму лёнгәрди щинни бу нанвын.

– ⁷⁻⁸Ниму цу садини? – Юсуф вынли.

Хуоншонди гуанжынму ги лян таму йидарни, зэ тади җўжын фонзыни яхади Юсуф, хуэйдади:

– Вәму зўлигә фимын, кәсы мәю пәщё тади жын.

Юсуф фәсы:

– Пәщё – җысы да Хўдашонди. Ниму ги вә ба фимын фәйихар.

⁹Гуан путоҗюди тузы фәсы:

– Вә мынҗянли, зущёнсы вәди мянчян – путо ёнзы. ¹⁰Та готу сангә җызы. Таму җонтуәли, хуар чўлэли, путо җешонли, фули. ¹¹Вәди шуни нади хуоншон хә путоҗюди гуангуар. Вә ба путо җюшон, нячын путофи, додо гуангуар литу ги хуоншон дуандичили.

– ¹²Җыма ниди фимынди пәщё, – Юсуф ги та фәсы. Сангә җызы – җысы сан тян. ¹³Сан тян гуәлиди йиху, хуоншон кә ба ни тэчелэни: ба ни йүан гәдо зочян вифыншонни, ни кә, зущён нэхур йиён, ги та дуан путоҗю гуангуарни. ¹⁴Кәсы ни ган йигә хо сычин: дансы йүнчи суй ни, ни бә вондёли; лян хуоншон фә хуади нэгә сыхур җичелэ вә, ба вә да җытар фончўчи! ¹⁵Йинцысы ба вә да яхўтижынмуди дифонни тушон лэли! Зэ җытар вә е мә ган сыса ха, кәсы ба вә ядо банфонзынили.

¹⁶Дуан мәмәди тузы канҗян пәщёсы ходи, ги Юсуф фәсы:

– Вә мынҗянли, зущёнсы вәди тушон сангә куонзы; ¹⁷готуди куонзы литу – ги хуоншон шохади заён мәмә; кәсы чёр да җыгә куонкуонзы литу доди чыдини.

– ¹⁸Җыма ниди фимынди пәщё, – Юсуф ги та фәсы. Сангә куонзы – җысы сан тян. ¹⁹Гуәли сан тянди йиху, хуоншон ба ни е тэчелэни: ба ни дёдо фушон, чёр фидилэ до ниди шынзыни.

²⁰Сан тянди йихусы хуоншонди сынжы; та ги гәҗяди гуанжынму гуәлигә янщи. Ба нэ лёнгә жын та зу нэйитян зэ жынмуди нянмянчян тэчелэли: ба гуан путоҗюди тузы дэ дуан мәмәди тузы. ²¹Ба гуан путоҗюди тузы йүан гәдо зочян вифыншонли, җё та кә ги хуоншон дуан хә путоҗюди гуангуарни. ²²Ба дуан мәмәди тузы – дёхали: йиман, замуҗя Юсуф пәщёли, зу нэмуҗя чынли. ²³Кәсы гуан путоҗюди тузы ба Юсуф дэ тади чито вондёли.

41

Юсуф ги Египетди хуоншон пәщёли фимынли

41¹Эр нян гуәлиди йиху, хуоншон зўлигә фимын: зущёнсы та зэ Нил хә бонгәрни зандини. ²Да Нил литу чўлэли чигә ню. Хоканди, җуонди, таму зэ хәянзышонди визы литу фондини. ³Таму хуту да Нил литу чўлэли чигә данлин ню, бинтэзыди, сучячяди, лян таму зандо йидарнили. ⁴Җысыма, нэще бинтэзы дэ сучячяди ню ба хокан дэ җуон ню ду чышонли! Хуоншон җинщинлэли. ⁵Та фиҗуәлиди йиху, кә мынҗянлигә данлин фимын: чигә мыйсуйзы да йигә гангаршон җончўлэли, хоканди, боборди. ⁶Таму хуту җончўлэли чигә кунди, жәфын дахади мыйсуйзы. ⁷Җысыма, нэще кун мыйсуйзы ба чигә боборди, литу ю мыйзыди мыйсуйзы чышонли! Хуоншон җинщинлэли. Җы зусы тади фимын. ⁸Ди эр тянди ганзо йизор хуоншон җинди, ба йиче египетди суан гуади жын дэ ю эргилиди жын хандилэ, ги таму ба фимын фәгили, кәсы сысый ба та мэдый пәщёкэ. ⁹Зу нэгә сыхур гуан путоҗюди тузы ги хуоншон фәли:

– Вә ба гәҗяди туниди гўнахар сылёнчелэли! ¹⁰Йихуэй хуоншон ги гәҗяди нўму чишонлэли, ба вә дэ дуан мәмәди тузы ядо щяебин тузыди банфонзы литули. ¹¹Йибян хили вәму лёнгәр мынҗянлигә фимын, ю йисыди фимын. ¹²Вәму гынчян ю йигә хуәҗини, яхўтижын, щяебин тузыди нў. Вәму ги та ба зўхади фимын фәгили, та ги вәму ба фимын пәщёкэли – ги мый йигә фәли, тади фимынди йисысы са. ¹³Та замуҗя фәли, зу нэмуҗя чынли: ба вә йүанхуэй дафадо зочян вифыншонли, ба нэгә, данлинди, дёхали.

¹⁴Хуоншон дафади жын җё хан Юсуф чили. Ба та ганҗин да банфонзыни начўлэ, ба хўзы гуаҗин, йишон хуандё, та зу зандо хуоншон мянчянли.

Хуоншон фәсы:

– ¹⁵Вә зўлигә фимын, кәсы сысый ду бу нын ги вә ба та пәщёкэ. Вә тинҗянли, ни, дансы ба фимын тинҗян, нын пәщёкэ та.

– ¹⁶Җыгә сычин мә зэ вәшон, – Юсуф хуэйдади. Хўда ви хуоншонди пиннан ги пәщёни.

¹⁷Хуоншон ги Юсуф фәсы:

– Вә мынҗянли, зущёнсы вә зэ Нил хәянзышон зандини, ¹⁸да Нил хә литу чўлэли чигә ню. Җуонди, хоканди, таму зэ хә янзышонди визы литу фондини. ¹⁹Таму хуту да Нил литу чўлэли чигә данлин ню, бинтэзыди, сучячяди: жу лян гўду, – зэ Египет вә мә җянгуә җыму суди ню. ²⁰Нэще, бинтэзы дэ сучячяди ню ба чигә җуон ню чышонли! ²¹Җуон ню шындо тамуди дўзынили, кәсы ба тамуди бо дўзы канбулэ: ню, зущён зочян йиён, хан зусы нэмугә сучячяди. Вә зу җинщинлэли. ²²Йиху вә зўлигә данлин фимын: чигә мыйсуйзы да йигә гангаршон җончўлэли, хоканди, литуди мыйзы боборди. ²³Таму хуту җончўлэли чигә щищирди, кунди, жәфын дахади мыйсуйзы, ²⁴– зу нэще щищир мыйсуйзы ба чигә хокан мыйсуйзы мәшын чышонли! Вә ба гәҗяди фимын ги суан гуади жынму фәли, кәсы таму ги вә мә гишон сысади хуэйда.

²⁵Юсуф ги хуоншон хуэйдади:

– Җы лёнгә фимын тунйидини. Хўда ги ни фәли, Та щён ган сани. ²⁶Чигә хо ню – җысы чи нян, чигә хо мыйсуйзы – җы есы чи нян. Йинви нэгә, җы лёнгә фимын тунйидини. ²⁷Таму хуту чўлэди нэще сучячяди дэ буходи ню – җысы зэлэди чи нян. Зэмусы чигә лян жәфын дахади кун мыйсуйзы, җы е зусы та – чи нянди вәнян. ²⁸Зу җымуҗя вә ги хуоншон фәдини: Хўда ги ни фәдини, Та щён ган сани. ²⁹Чи нянди фуҗү нян вон Египет димяншон долэдини, ³⁰кәсы таму хуту, чи нянди вәнян долэни, җинҗонди йимяр, зочянди фугуйди йинзы ду бу шын. Вәнян ба гуйҗя зў кунни, ³¹да туниди фугуйшон йинзы ду бу шын – зу җыму җинҗон дади нэгә вәнян. ³²Җыгә фимын лён бян мынҗянлиди йинйирсы Хўда ба җыгә сычин кәҗя динхали, Хўда щүанҗин җё та чынни. ³³Йинви җыгә хуоншон ё җянчўлэгә ю эргилиди, цунминжынни, зу җё та гуан Египет гуйҗяни. ³⁴Җё хуоншон зэ Египет гуйҗяни хан ба цагуанжынму җянчўлэ, җё таму җыхур лэди нэгә фугуйди чи няншон да минжын гынчян ба ву фынзыди җуонҗя шушон, ³⁵җё вон чынпуди хуоншонди цонфон литу шу лёншы. ³⁶Нэхур зэ Египет гуйҗяни ги нэ чи нянди вәнян занхади лёншы зу юни, – гуйҗя ба вәнян нын шугуә!

Юсуф гуан Египет гуйҗядини

³⁷Юсуфди хуа до хуошон дэ тади гуанжынмуди щиннили.

– ³⁸Ба данлин җымуҗяди жын зобушон, – хуоншон ги гуанжынму фәсы, – йинцысы Хўдади Шын Лин лян та зэ йидарнини!

³⁹Йиху та ги Юсуф фәди:

– Йинви Хўда ги ни ба җы йиче сычин кэкэли, мәю би ни эргили дади цунминжын. ⁴⁰Да җыгә сыхур дашон ни гуан вәди гуйҗяни, вәди минжын тин ниди хуани. Гуонсы на хуоншонди вифын вә би ни го. ⁴¹Вә ба ни зўчын йиче Египет гуйҗяди гуанжынли!

⁴²Та ба гәҗяди ю чуәзыди гэҗызы мадё ги Юсуф дэгили. Та ги Юсуф чуанли йишын бә мабуди гуйҗун йишон, ги тади бәзышон гуалигә җин лянлянзы. ⁴³Та ги Юсуф гилигә зэ гуйҗяни ди эргә жын зуәди мачә. Юсуф зуди сыхур, тади хуәҗи йи лў хандини: «Тын лў, тын лў!». Зу җымуҗя хуоншон ба Юсуф зўчын йиче Египет гуйҗяди гуанжынли.

⁴⁴Египетди хуоншон ги Юсуф фәсы:

– Вә на вәди хуоншонди чүаншы ги фынфудини: да җыгә сыхур дашон зэ Египетди димяншон сый ду бу нын зу йи бу, шу е бу нын дунтан, дансы бу вын ни!

⁴⁵Хуоншон ги Юсуф нанлигә щин минзы, Цафнаф-Панеах, ги та ба Илиополь чынпуди ахунди Потиферади нүзы Асенефа чүгили. Зу җымуҗя хуоншон ба Юсуф дафачи җё гуан Египетни⁺. ⁴⁶Юсуф саншы суйди сыхур зандо Египетди хуоншонди мянчянли. Та да хуоншон гынчян зудё, ба йиче Египет гуйҗя зуҗуанли. ⁴⁷Чигә фуҗү нян литуди ди гили хошо шучын. ⁴⁸Ба җы нянщян зэ Египет шухади йиче лёншы Юсуф ги чынпуни фынгили: ги мый йигә чынпу – да бонгәр тандони шухади җуонҗя. ⁴⁹Та шухади лёншы, зущён хэянзышонди сазы йиён, дуә, фучи ду фубугуәлэли.

⁵⁰Вәнян хан мә доди нэгә сыхур, Асенефа, Илиополь чынпуди ахунди Потиферади нүзы ги Юсуф сын-ёнли лёнгә эрзы. ⁵¹Ги тушузы Юсуф нанлигә Манассия* минзы, йинцысы та фәди: «Хўда җё вә ба вәди йиче бэля дэ нён-лозыди җя вондёли». ⁵²Ба ди эргә нанчын Ефремли*, йинцысы та фәди: «Хўда зэ зуәнанхади дифоншон ги вә гили вамули». ⁵³Линйир шучынди нэ чи нян доли йиршонли. ⁵⁴Зущён Юсуф зозор фәхади нэ чигә вәнян долэли. Нэгә вә доли йиче гуйҗяли, кәсы Египет гуйҗяни мангәчўр ду ю занхади лёншыни⁺. ⁵⁵Кәсы йиче египетжын е нэли вә дўзыли, таму вын хуоншон ётуә мәмәли, хуоншон фәсы:

– Ниму зэ Юсуф гынчян чи, та фәса, ниму зу зў са.

⁵⁶Чүан дун-яшон дусы вәнян. Юсуф ба цонфон кэкэ ги египетжынму мэтуә лёншыли. (Зэ Египет гуйҗяни вәнянди җинҗон йүәщин дали.) ⁵⁷Да линҗяди гуйни жынму ду е зэ Египет, Юсуф гынчян лэ мэ лёншыдини, йинцысы йиче жын зэ димяншон шу вәдини.

42

Юсуфди дищүнму зэ Египет мэ мыйзылэли

42¹⁻²Ягўбэ тинҗян Египет ю лёншыни, зу ги эрзыму фәди:

– Ниму йиҗя ба йиҗя вон садини? Вә тинҗянли, Египет ю лёншыни. Ниму зэ нэтар чи, мэщезы лёншы, җё ба заму бә вәсыли.

³Юсуфди шыгә дищүн зули Египет мэ лёншычили. ⁴Гуон ба Вениамин, Юсуфди чин щүнди, Ягўбэ да гынчян мә фонкэ: зэ хэпа лян та йү бэля. ⁵Ягўбэди эрзыму, лян данлин жынму йиён, доли Египет мэ лёншылэли, йинцысы йиче Ханаан дифон е шу вәдини. ⁶Таму долэди нэгә гуйҗяди гуанжынсы Юсуф, – та гуан мэ лёншыди сычиндини. Дищүнму доли та гынчян, чончонди ги та бэлиха⁺. ⁷Та ба лэлиди жынму вонлиха, зу жындыйли, кәсы җуончын понжын, нинниди вынли:

– Ниму да нани лэли?

– Вәму да Ханаан дифон мэ лёншылэли, – таму хуэйдади.

⁸(Юсуф ба гәҗяди дищүнму жындыйли, кәсы таму ба та мә жындый!)

⁹Юсуф ба зочян гәҗя зўхади фимын сылёнчелэ фәсы:

– Нимусы цагуанжынму. Ниму лэ щён цайихар, вәму гуйҗяниди мә хўчўди вәр зэ нанини.

–⁺ ¹⁰Мәю, вәмуди җонгуйди! – таму хуэйдади. Вәму, ниди нў, мэ лёншылэли. ¹¹Вәму дусы дищүнму, йигә дадади эрзыму, вәмусы шыщинжынму! Вәму, ниди нў, йүнзун мә донгуә цагуанжынму!

– ¹²Бу, – Юсуф фәсы, – ниму цалэли, вәму гуйҗяди мәю хўчўди вәр зэ нанини.

– ¹³Вәмусы, ниди нўму, шы эргә дищүн, – таму хуэйдади. Вәмусы йигә дадади эрзыму, да Ханаан дифоншон лэди. Дин щёди щүнди лян дада шынхали. Йигә дищүн кәҗя мәюли.

– ¹⁴Җысыма, – Юсуф фәди, – вә фәли: нимусы цагуанжынму. ¹⁵Кәсы вәму щён зыян ниму. Вә на хуоншонди мин дў җуни: дансы нимуди дин щёди щүнди җытар бу лэ, ба ниму да җытар бу фонкэ. ¹⁶Ниму дафа йигә жын җё лин нимуди щүндичи, данлин жын шындо банфонзынини – нэхур заму канни, нимуди хуасы шыдима бусы шыди. Дансы бусыдили – ниму зусы цагуанжынму! Вә на хуоншонди мин дў җуни!

¹⁷Зу җымуҗя Юсуф ба таму на сан тян ядо банфонзынили. ¹⁸Ди сан тянди нэйитян та ги таму фәли:

– Вә замуҗя фә, ниму зу нэмуҗя зў, йинцы вәсы пащён Хўдади жын. ¹⁹Ниму дансы шыщинжынмули, җё ниму литуди булүн сый шындо банфонзыни, җё шынхади жынму ба лёншы ги нэ вәди жынму нахуэйчи, ²⁰йиху лян дин щёди щүнди до вә гынчян лэ. Дансы нимуди хуа йичесы шыди, нэхур ба нимуди мин җюхани.

Таму зу җымуҗя ганли.

– ²¹Җысы заму ви щүнди шу зуйдини! – таму йиҗя ги йиҗя фәсы. Вәму канҗян тади пәфанли, кәсы замуҗя та ба заму читоли еба, зун мә щитын та. Җыхур пәфан доли замушонли!

²²Рувим фәсы:

– Вә ги ниму зочян мә фәгуәма: «Ги җыгә эрвазы бә ган хали»? Кәсы ниму мә тин. Җыхур заму ви тади ще хуан җондини⁺.

²³Ба Юсуф дун тамуди хуади, дищүнму бу җыдо, – йинцысы Юсуф чечў фанйижын ги таму фәли хуали. ²⁴Юсуф зугуәчи, кўтуәли. Йиху кә лэ, лян таму кә фәли хуали, йиху ба Щимэ җянчўлэ, гиди фынфу, җё дищүнмуди мянчян ба та бончўни.

Юсуфди дищүнму хуэйдо Ханаан дифонли

²⁵Йиху Юсуф гиди фынфу, җё ба тамуди кудэ на лёншы җуонманни, ба мый йигә жынди йинзы йүанхуэй гәдо тади кудэнини зэмусы җё гищезы шон лўди чыдини. Зу җымуҗя ганли. ²⁶Дищүнму ба лёншы туәдо лүлүзышон, да нэтар зудёли. ²⁷Хили, щехуанди сыхур, таму литуди йигә ба кудэ гэкэ щён ви лүлүзыни, кәсы готу ба гәҗяди йинзы канҗянли.

– ²⁸Вәди йинзы йүан до вә гынчянли! – та ги дищүнму фәсы. Җысыма, зэ готуни!

Тамуди щин кәтынли йиха. Далигә лынжан, таму йиҗя вынтуә йиҗяли:

– Хўда ги заму зўли сали?

²⁹Доли Ханаан дифон, дада гынчян, эрзыму ги та ба лян таму йиче йүхади фәли:

– ³⁰Гуан нэгә гуйҗяди жын лян вәму ниннинди фәли, ба вәму дончын цагуан таму гуйҗяди жынмули. ³¹Вәму фәли, вәмусы шыщинжынму, бусы цагуанжынму. ³²Вәму йимансы шы эргә дищүн, дусы йигә дадади эрзыму, йигә дищүн кәҗя мәюли, дин щёди җыхур зэ Ханаан лян дада йидарнини. ³³Кәсы гуан нэгә гуйҗяди жын ги вәму хуэйдади: «Вә зыянни, ниму фәди шыхуама бусы шыхуа: ба ниму литуди йигә вә җё шынхани, данлин ба лёншы ги җяниди нэ вәди жынму нахуэйчи, ³⁴лян дин щёди щүнди йүан хуэйдо вә җытар. Нэхур вә цэ щинфуни, ниму бусы цагуанжынму, нимусы шыщинжын – вә зу ба нимуди гәгә е лёкэни зэмусы җё ниму зэ вәмуди гуйҗяни сунсун дундун юҗуанни».

³⁵Таму да кудэ литу чүтуә дунщили, мый йигә дищүнму да кудэ литу ба гәҗяди җябозы лян йинзы зоҗуәли. Ба җыгә канҗян, дищүнму дэ дада хэли пали.

– ³⁶Ниму ба вәди эрзыму йиҗя лян йиҗя дёдёдини, – Ягўбэ ги таму фәсы. – Юсуф мәюли. Щимэ мәюли. Җыхур щён ба Вениамин линшон зу. Йиче бэля до вәшонли!

³⁷Рувим ги дада хуэйдади:

– Ни ба вәди лёнгә эрзы дасы, дансы вә ба Вениамин йүанхуэй бу линхуэйлэ. Ни ба та җёфуги вә, – вә яндин җё та хуэйлэни.

– ³⁸Бу, – Ягўбэ фәсы, – вәди эрзы лян ниму бу чи. Тади гәгә вучонли, Вениамин йигәр шындо вә гынчянли. Дансы зэ лўшон лян та йүгә бэляна? Ви нимуди цуә, вә, суйфу дади лохан, пәфанди йимяр, вон нэгә дун-я чини!

43

Юсуфди дищүнму лян Вениамин хуэйдо Египетли

43¹Кәсы вәнянди җинҗон йүәщин дали. ²Да Египет налэди лёншы ванлиди йиху, дада ги таму фәсы:

– Ниму чи зэ мэщәр лёншы!

³Яхўти хуэйдади:

– Нэгә жын ги вәму гиди ниннинди фынфу, дансы вәму лян дин щёди щүнди йидарни бу лэ, бу җун до тади мянчян. ⁴Ни дансы ба та лян вәму лёкэ, вәму ги ни мэ лёншычини. ⁵Дансы бу лёкэли, вәму е бу нын чи, йинцысы нэгә жын фәли, дансы мәю щё щүндили, вәму бу җун до тади мянчян.

– ⁶Ниму виса җымуҗя нанви вәни? – Исраил фәсы. Виса фәли, ниму хан ю йигә щүндини?

⁷Таму хуэйдади:

– Нэгә жын ба йиман ду вынли: ба вәмуди җя, ба чинчин, дада гончёндинима, хан ю дищүнму. Та вынли, вәму хуэйдали. Вәму да нани җыдони, та гиди фынфу, җё ба дин щёди щүнди линдо та гынчянни?

⁸Яхўти зу ги гәҗяди дада Исраил фәли:

– Ни ба та лян вә лёкэ, вәму зу чини. Нэхур йиман ду хуәхани – вәму, ни дэ замуди эрнү да нэ вә дўзышон ба мин җюхани. ⁹Вәсы тади божын, та яндин хуэйлэни. Да вә гынчян ни вын: дансы вә ба та йүанхуэй ги ни бу линдилэ, нэхур до ванди сыхур вә до нишон ю зуйни. ¹⁰Дансы вәму бу мәян, вәму кәҗя лён бян лэ-чили!

– ¹¹Нэхур, – Исраил фәсы, – җымуҗя зў: ба гәҗяди кудэ на йиче, заму гуйҗяни фуҗүди, зущёнсы бальзам йүә, фынми, щён сунҗё, ладан щён, хәту, бадан ду җуонман, ги нэгә жын, зущён лищин йиён, сунги. ¹²Ба йинзы на лён лэзы дуә – ба ги ниму гәдо кудэ литуди нэгә йинзы хуанги; нэтар, данпа, таму цуәли. ¹³Ба Вениамин линшон, ниму йүан вон нэгә жын гынчян чи. ¹⁴Җё Вида Хўда ба нэгә жынди щин до нимушон зў ван, җё та ба нимуди гәгә дэ Вениамин фонкэ! Кәсы до вәшон – дансы вә ё дюдё эрнү, зу нэмуҗя йүни.

¹⁵Дищүнму ба лищин нашон, ба лён лэзыди йинзы е нашон, доли Египет, зандо Юсуфди мянчянли – җы йибян лян Вениамин йидарни. ¹⁶Юсуф канҗян Вениамин лян таму зэ йидарнини, ги тади гуан җяхўди жын фәсы:

– Ба җыще жын ни линдо вәди җяни. Йүн намущезы сынлин, зу ба нэмущезы зэдё, ба чыди зў бянйи – җиргәди шонву таму лян вә чы фанни.

¹⁷Гуан җяхўди жын җочў Юсуфди хуа ганли, ба дищүнму линдо тади җянили. ¹⁸Дищүнму җин Юсуф җяниди йимяр, хэли пали, йиҗя ги йиҗя фәтуәли:

– Ба заму вон нэтар ви туниди кудэ литуди йинзы линшон чидини! Таму, хаба, мынмынди пушон лэ, ба заму нячў, нингўди зўчын нў, ба замуди лүлүзы ду чёншонни!

¹⁹Йинви нэгә до җяниди мынканшон таму ги гуан җяхўди жын фәли:

– ²⁰Чин ни, вәмуди җўжын, җё вәму фә лён җү хуа! Вәму кәҗя зэ җытар лэли йибян мэли лёншыли. ²¹Йиху хуэйли җяли, кәсы хили, щехуанди сыхур, вәму ба кудэ гэкэ канҗянли: мый йигә жынди кудэ готу ю тади йинзыни, та намущер чўгили, зу нэмущер гәдини. Вәму ба җыгә йинзы йүанхуэй налэли. ²²Вәму хан налэщезы мэ лёншыди йинзы. Вәму е бу җыдо, сый нэхур ба йинзы гәдо вәмуди кудэнили.

– ²³Ниму фонщин, – гуан җяхўди жын ги таму фәсы, – бә хэпали. Данпа, нимуди Хўда, зусы ниму дадамуди Хўда, чёчёр ги ниму ба җыгә фугуй гәдо кудэнили. Ба нимуди йинзы вә нэхур манли җешухали!

Ба Щимэ ги таму линчўлэ, ²⁴нэгә жын чинди җё йиман ду җин Юсуфди җянили. Йиху та ба щи җүәди фи налэли, ги лүлүзы ба цолё е гигили. ²⁵Шонву җейин Юсуфди йимяр, дищүнму ба лищин бэкэли: ги таму кәҗя фәгили, нэтар таму йидарни чы фанни. ²⁶Юсуф доли җяниди сыхур, таму ги та чончонди бэлиха, ба лищин дуангили. ²⁷Юсуф ба таму вынхулиди йиху, кә вынли:

– Ниму ги вә тифәхади ниму ло дадади сычин замугә? Та гончёндинима?

– ²⁸Вәмуди дада, ниди нў, хуәдини дэ гончёндини, – дищүнму хуэйдади, йиху чончон ги Юсуф бэлиха.

²⁹Юсуф ба гәҗяди чин щүнди Вениамин канлиха.

– Җысы, – та фәсы, – нимуди, ги вә фәхади дин щёди щүндима?

Та кә фәсы:

– Җё Хўдади щин до нишон ван, вәди ва!

³⁰Юсуфди щин до щүндишон зу нэму чинжәли, та дуан йидяр мә кўха. Та монмонди зули данлин фонзыни, зэ нэтар кўли. ³¹Йиху ба лян щидё, кә доли кижынму гынчянли, ба гәҗя җуадо шуни, гиди фынфу җё ба чыди налэни. ³²Ги Юсуф данлин дуан чыдили, ги кижынму данлин, ги египетжынму е данлин. (Египетжынму дан лян яхўтижынму йидарни чы фан, зу чынха буганҗиндини.)⁺ ³³Дищүнму җочў суйфуди зуәдо Юсуфди мянчянли, чёчиди йиҗя вон йиҗядини. ³⁴Юсуф да гәҗяди җуәзышон ги таму дафали чыдили – ги Вениамин, зэхалэ, би данлин на ву лэзы дуә. Таму лян Юсуф йидарни хун чы да хәли.

44

Юсуф ба тади йин ванванзы чёнхали

44¹Юсуф ги гуан тади җяхўди жын фәсы:

– Таму нын на дуәмущер зу ги нэмущезы, кудэ литу ба лёншы җуонман. Ги мый йигә кудэди готу ба тади йинзы гәшон. ²Ги дин щё щүндиди кудэни, лян йинзы йидарни, ба вәди йин ванванзы е гәги.

Замуҗя Юсуф фәли, гуан җяхўди жын зу нэмуҗя зўли. ³Ди эр тянди ганзо йизор, ба кижынму лян тамуди лүлүзы йидарни дафашон хуэйчили. ⁴Дищүнму да чынни чўлэ, хан мәдый зу йүанни, Юсуф зу ги гуан җяхўди жын фәсы:

– Ни куэ нян тамучи! Няншон, зу фә: «Виса ниму ги ганхади хо сычин хуан ха сычиндини? ⁵Виса ниму тули вәди җўжынди йин ванванзыли? Вәди җўжын да нэгә ванванзы литу хәдини, зэмусы на та суан гуадини. Ниму ганлигә ха сычин!»

⁶Гуан җяхўди жын ба таму няншон, замуҗя җё та фәни, та зу нэмуҗя фәли. ⁷Дищүнму хуэйдади:

– Вәмуди җўжын, виса ни җымуҗя фәни? Вәму, ниди нўму, бу нын җымуҗя ган. ⁸Ба вәму кудэ литуди йинзы ду вәму йүанхуэй ги ниму да Ханаан надилэли! Нандый вәму да ниди җўжынди җяни нын ту йинзы хуэйҗәсы җинзыма? ⁹Дансы вәму литуди сый гынчян ба тудёди зоҗуә, җё ги та дин сызуйчи, вәму ду ги ниди җўжын дон нўни.

– ¹⁰Ниму замуҗя фәли, зу нэмуҗя җё чынха, – гуан җяхўди жын хуэйдади. Дансы сый гынчян ба тудёди зоҗуә, нэгә зу чынха вәди нўни, данлин ду пиннанди хуэй җяни.

¹¹Дищүнму монмонди ба кудэ нахалэ зу гэкэли. ¹²Гуан җяхўди жын җочў суйфу – да лода до дин щёди – ду цакан тамули, зэ Вениаминди кудэни ба ванванзы зоҗуәли. ¹³Дищүнму пәфанди йимяр, ба йишон ду чәланли, кә ба лүлүзы тошон вон чынпуни зутуәли. ¹⁴Яхўти дэ дищүнму долэди сыхур, Юсуф зэ җянини. Таму гуйдо тади мянчянли, ¹⁵кәсы Юсуф ги таму фәсы:

– Виса ниму зўли җыгәли? Нандый бу җыдома, зущён вә йиёнди җымуҗяди жын нын суан гуани?

– ¹⁶Вәму ги ни, вәмуди җўжын, нын фә сани? – Яхўти фәсы. – Замуҗя ба гәҗя щибыйни? Хўда ба вәмуди цуә җекэдини. Да җыхур дашон вәму дусы вәмуди җонгуйди нў – нэгә, зэ сый гынчян ба ванванзы зоҗуәли, дэ данлинди.

– ¹⁷Бу дуй, – Юсуф фәсы. – Вә җымуҗя бу зў! Да сый гынчян ба ванванзы зоҗуәли, нэгә зу чынха вәди нўни, данлин ду пиннан-вусы вон дада гынчян чи.

Яхўти ви Вениамин читоли Юсуфли

¹⁸Нэхур Яхўти до Юсуф гынчян фәли:

– Вәди җўжын! Вә чито ни җё ниди нў лян ни фә хуа. Ни ги ниди нўшон бә чишонлэли, йинцысы ни зущён хуоншон йиён! ¹⁹Ни, вәди җўжын, вынли ниди нўмули, вәму ю дада дэ данлин дищүнму. ²⁰Вәму ги ни, вәмуди җўжын, хуэйдали, вәмуди дада хуәдини, кәсы лоли, та хан ю йигә дин щёди эрзыни. Җысы тади лолиди сыхуршонди вава. Да мамади эрнүму литу, та йигәр хуәхали – тади гәгә вучонли. Дада ба та щинэдихын⁺. ²¹Ни гиди фынфу, җё вәму ниди нўму, ба дин щёди щүнди линдо ни гынчян лэни. ²²Вәму ги ни, вәмуди җўжын, фәли, та бу нын лё дада: та дан ликэ дада, дада зу вучондёни. ²³Кәсы ни ги вәму, ниди нўму, фәли, дансы лян щё щүнди йидарни бу лэ, нэхур бу җун зэ ниди мянчян зан. ²⁴Вәму хуэйдо җяни, до дада, ниди нў, гынчян ба ниди хуа, вәди җўжын, ги та сунгили. ²⁵Йиху вәмуди дада гиди фынфу, җё вәму кә мэщер лёншыни. ²⁶Вәму ги та хуэйдали, мәю щё щүнди вәму бу нын чи, йинцысы мәю та вәму бу җун зэ ниди мянчян зан. ²⁷Вәмуди дада, ниди нў, ги вәму җымуҗя фәли: «Ниму гәҗя җыдони: вәди щифузы ги вә сын-ёнли лёнгә эрзы. ²⁸Йигә мәюли. Вә дунли: ба та җё есын нёсыли. Зэ вә мә җян та. ²⁹Җыхур ниму щён ба ди эргә линшон зуни. Дансы лян та йүгә бэляна? Ви нимуди цуә, вә, суйфу дади лохан, пәфанди йимяр, вон нэгә дун-я чини!» ³⁰⁻³¹Вә дан мәю вә дадади эрзы (та щинэди эрзы), хуэйдо ниди нў, вәди дада гынчян, дада дансы канҗян мәю тади эрзы, та зу вучонни. Нэхур вәмуди дада, ниди нў, быйту лохан, ви вәмуди цуә, пәфанди йимяр, вон нэгә дун-я чини! ³²Вәсы божын, вә ги дада щүхали: тади эрзы яндин хуэйчини. Дансы вә ба та бу линдо җяни, до ванди сыхур вә до ташон ю зуйни. ³³Вәди җўжын! Йинви җыгә, җё вә, ниди хуәҗи, зэ вәди щүндиди вифыншон чынха ниди нў, шындо җытар! Җё та лян дищүнму йидарни хуэйчи. ³⁴Мәю та вә бу нын хуэйчи зэмусы бу нын кан дадади пәфан!

45

Юсуф ги гәҗяди дищүнму фәли, тасы сый

45¹Юсуф зэ понжынди мянчян кәҗя жынбучўли.

– Ниму ду чўчи! – Юсуф ханли йишын.

Сый ду мә зэ гынчянди сыхур, Юсуф ги дищүнму фәли, тасы сый. ²Кәсы та зу нэму дашынҗя кўли, египетжынму ду тинҗянли, шынчи доли хуоншонди фонзынили.

– ³Вәсы Юсуф, – та ги дищүнму фәсы, – Вәди дада хан хуәдинима?

Кәсы ба таму хаҗинлиди йимяр, дищүнму хуа ду фәбучўлэли.

– ⁴Ниму гынчян лэ, – Юсуф фәсы.

Дищүнму доли та гынчянли.

– Җысы вә, Юсуф, – та ги таму фәсы, – ниму вон Египет мэчўчиди щүнди. ⁵Кәсы ниму бә зуәнанли, ви җыгә бә нанви гәҗяли, йинцысы Хўда ба вә дафадо җытар җё ба нимуди мин җюхани. ⁶Җысыма, кәҗя эр нян жынму нэ вәдўзыдини зэмусы хан ву нян жынму бу нын шу җуонҗя. ⁷Хўда ба вә зэ нимуди туни дафадо җытарли, җё ниму дэ нимуди хубый зэ җыгә димяншон хуәхани – хуәхани дэ дуәйүхани. ⁸Бусы ниму – җысы Хўда ба вә дафадо җытарли; Та зўди җё вә ги хуоншон чынха зущён дада йиёнли, зўчын йиче тади җяниди җонгуйдили, йиче Египет гуйҗяди гуанжынли. ⁹Ниму җинкуэ вон вәди дада гынчян чи, ги та фә: «Зу җымуҗя ниди эрзы Юсуф фәдини: Хўда ба вә зўчын йиче Египетди гуанжынли. Бә мәянли, җё вон вә гынчян лэ. ¹⁰Ни лян ниди эрзыму дэ сунзыму йидарни, лян йиче ёнчүн, сынлин, тугў дэ цэбый лэ, җўдо ли вә бу йүанди нэгә Гесем дифонни. ¹¹Зэ нэтар вә ба ниди гуонйин жызы зўди җё ни, ниди җящя, ниди сынлин ду бу зуәнан, йинцысы чянту хан ю ву нянди вәнянни».

– ¹²Ниму кан! – Юсуф ханли йишын. – Вениамин, вәди щүнди, ни кан! Җысы вә, вә лян ниму фә хуадини! ¹³Ниму ги вәди дада фәги, зэ Египет вә дуәму вида дэ ю миншын. Ниму ба җытар җянхади ду фәги, ганҗин ба дада вон җытар линшон лэ!

¹⁴Та ба тади щүнди Вениамин бочў, дашын кўтуәли. Вениамин бочў та е ханди кўли. ¹⁵Йиху дашын кўди, Юсуф ба данлин дищүнму бочў щинтынли; җыгәди йиху тади дищүнму лян та фәтуә хуали.

¹⁶Юсуфди дищүнму доли та гынчянди нэгә щинвын е садо хуоншонди җинлу-бодянли. Хуоншон дэ тади гуанжынму гощинзали. ¹⁷Хуоншон ги Юсуф фәсы:

– Ни ги дищүнму фәги, җё таму ба лүлүзы тошон вон Ханаан дифоншон чи, ¹⁸җё да нэтар ба дада дэ гәҗяди җящя линдилэ. Вә ги таму зэ Египет ба дин ходи дифон гигини, – җё таму зэ җыгә дифон фонкуэ җўчи! ¹⁹Ни ги таму гигә фынфу, җё таму зэ Египет ба ла ваму дэ нүжынмуди мачә нашон; җё таму ба гәҗя лян дада лашон лэ. ²⁰Җё ниму бә шәдый шынхади дунщили: Египетди дин ходи чынха нимудини!

²¹Исраилди эрзыму зу җымуҗя зўли. Юсуф җочў хуоншонди фынфу ги таму ба мачә дэ лўшонди чыхә гигили ²²зэмусы ги мый йигә жын гили щин йишонли. Ги Вениамин гили санбый йинчян дэ ву то щин йишон. ²³Ги тади дада зэ шыгә тохади гун лүлүзышон ба йиче египетди дин ходи дунщи дафачили, зэ шыгә мулүлүзышон – лёншы, мәмә дэ данлин зэ лўшон чыди чыхә.

– ²⁴Ниму чи, лўшон бә зынҗонли, – ликэди сыхур та ги дищүнму фәли.

²⁵Таму да Египет зудё, хуэйдо Ханаан дифоншонли, дадади нэтарли.

– ²⁶Юсуф хуәдини, – таму ги Ягўбэ фәли, та җыхур гуан йиче Египет гуйҗядини.

Ягўбэди щин кәтынли йиха: та мә щинфу. ²⁷Кәсы эрзыму ги та ба Юсуфди йиче хуа фәгили, та лян гәҗяди нянҗин ба Юсуф ги та дафалэди, җё ба та лашон зуди нэщезы мачә җянли, – тади щин йиха голи. ²⁸Исраил фәсы:

– Гули! Юсуф, вәди эрзы хуәдини?! Мә вучонди зычян, вә яндин чи лян та йүмянни!

46

Ягўбэ дэ тади җящя бандо Египетли

46¹Исраил ба йиче гәҗяди цэбый шушон, шонли лўли. До Вирсавия нэтар, та ги Хўда, – та дада Исхарди Хўда, – җүлигә гўрбани⁺. ²Хўда хили фимындини ханли тали:

– Ягўбэ, Ягўбэ!

– Вә тиндини! – Исраил хуэйдади.

³Хўда фәсы:

– Вәсы ни дадади Хўда. Бә хэпали, вон Египет чи: зэ нэтар Вә җё ниди хубый чынха йигә да минзўни. ⁴Вә гәҗя лян ни вон Египет чини; йиху Вә гәҗя да нэтар ба ниди хубый кә линчўлэни. Юсуф лян гәҗяди шу ба ниди нянҗин шанчўни⁺.

⁵Зу җымуҗя Ягўбэ ба Вирсавия лёхали. Зэ хуоншон ги таму гихади мачәшон, Исраилди эрзыму лали Ягўбэ, ваму дэ нүжынмули; ⁶тамуди чянту ёли гәҗяди чүнли, лали зэ Ханаан дыйхади цэбыйли. Зу җымуҗя Ягўбэ лян гәҗяди хубый йидарни бандо Египетли. ⁷Ба йиче гәҗяди хубый: эрзы, сунзы, нүзы дэ суннүр та линдо Египетли.

⁸Җысы бандо Египетди Исраил эрзымуди минзы: Ягўбэ дэ тади эрзыму. Ягўбэди тушузы – Рувим⁺. ⁹Рувимди эрзыму: Ханох, Фаллу, Хецрон дэ Харми⁺. ¹⁰Щимэди эрзыму: Иемуил, Иамин, Огад, Иахин, Цохар дэ хананейнүжынди эрзы Саул⁺. ¹¹Левийди эрзыму: Гирсон, Кааф дэ Мерари⁺. ¹²Яхўтиди эрзыму: Ир, Онан, Шела, Фарес дэ Зара. Ир дэ Онан зэ Ханаан дифонни вучонли, Фаресди эрзымусы Есром дэ Хамул⁺. ¹³Иссахарди эрзыму: Фола, Фува, Иов дэ Шимрон⁺. ¹⁴Завулонди эрзыму: Серед, Елон дэ Иахлеил⁺. ¹⁵Җысы Лия ги Ягўбэ зэ Месопотамия сын-ёнхади эрзыму, та хан сын-ёнли йигә нүзы Дина. Эрзы дэ нүзы – йиман саншы сангә жын.

¹⁶Гадди эрзыму: Цифион, Хагги, Шуни, Эцбон, Ери, Ароди дэ Арели⁺. ¹⁷Асирди эрзыму: Имна, Ишва, Ишви дэ Бриа. Тамуди мыймыйсы Серах. Бриади эрзыму: Хевер дэ Малхиил⁺. ¹⁸Җысы Ягўбэ да Зелфа гынчян дыйхади хубый – шы люгә жын. Зелфасы Лаван ги гәҗяди нүзы Лия гихади нүнў.

¹⁹Ягўбэди щифузы Рахиль сын-ёнхади эрзыму: Юсуф дэ Вениамин. ²⁰Зэ Египет Илиополь чынпуни ахунди Потиферади нүзы, Асенефа ги Юсуф сын-ёнхади эрзымусы Манассия дэ Ефрем⁺. ²¹Вениаминди эрзыму: Бела, Бехер, Ашбел, Гера, Нааман, Эхи, Рош, Муппим, Хуппим дэ Ард⁺. ²²Җысы Ягўбэ да Рахиль гынчян дыйхади шы сыгә хубый.

²³Данди эрзы: Хушим⁺. ²⁴Неффалимди эрзыму: Иахцеил, Гуни, Иецер дэ Шиллем⁺. ²⁵Җысы Ягўбэ да Валла гынчян дыйхади хубый – чигә жын. Валласы Лаван ги тади нүзы Рахиль гихади нүнў.

²⁶Лян Ягўбэ йидарни до Египетди җыҗырди хубый, бу суан щифурму, йиман люшы люгә жын. ²⁷Лян зэ Египет Юсуф гынчян сын-ёнхади лёнгә эрзы йидарни суанчўлэ, бандо Египетди Ягўбэди җящя йиман ю чишыгә жынни⁺.

Ягўбэ дэ тади җящя зэ Египет җўдини

²⁸Ягўбэ ба Яхўти дафадо чянтули, ги Юсуф гынчян, җё Юсуф ба таму зэ Гесем дифонни җейинни. Таму доли Гесемли. ²⁹Юсуф гиди фынфу җё ба тади мачә тошонни, йиху зудо Гесем җейин дада Исраил чили. Та зандо дадади мянчян, ба та бочў, зэ тади хуэвәни чончонди кўли. ³⁰Исраил фәсы:

– Җыхур, вә ба ниди хуә мянзы җянлиди йимяр, вә нын вучон.

³¹Юсуф ги гәҗяди дищүнму дэ дадади җящя фәсы:

– Вә ги хуоншон фәчини, да Ханаан вәди дищүнму дэ дадади җящя до җытар лэли, ³²тамусы фон-ёнди жын, фон сынлиндини, ба сынлин дэ тугў, суйди дэ дади, йиче цэбый лян гәҗя йидарни нашон лэли. ³³Дансы хуоншон ба ниму җёдилэ, вын нимуди гунзуәхуә, ³⁴ниму ги җымуҗяди хуэйда: «Вәму, ниди нўму, зущён вәмуди зўзў-быйбый йиён, да суйди сыхур зусы фон-ёнди жынму». Нэхур ба ниму зу шындо Гесем дифоннини, йинцысы ба йиман, сый фон ёндини, египетжынму суандисы буганҗинди⁺.

47

Вәнян долэли

47¹Доли хуоншон гынчян, Юсуф фәсы:

– Вәди дада дэ дищүнму лян сынлин чүн, щёди дэ дади, гәҗяди цэбый да Ханаан долэли. Җыхур таму зэ Гесем дифоннини.

²Юсуф ба вугә дищүн линдо хуоншон гынчянли. ³Хуоншон вынли, таму ган садини, нэщему хуэйдади:

– Вәму, ниди нўму, зущён вәмуди зўзў-быйбый йиён, фон ёндини.

⁴Хан фәли:

– Вәму доли җыгә дифоншон щён җў йи курни. Ги вәму, ниди нўму, мәю фон-ёнди вәр, йинцысы җыхур Ханаан дифонди жынму нэ вәдини. Вәму чин ни, җё вәму, ниди нўму, җўдо Гесем дифонни.

⁵Хуоншон ги Юсуф фәсы:

– Ниди дада дэ дищүнму доли ни гынчянли, ⁶йиче египетди димян зэ ниди мянчянни: ни ба таму бандо заму гуйҗяниди дин ходи вәршон. Җё таму җўдо Гесем дифоншон. Ни дансы зэ таму литу ба йүнди жын нын зошон, җё таму җокан вәди сынлин чүн.

⁷Йиху Юсуф ба хуоншон лян гәҗяди дада Ягўбэ жыншыли. Ягўбэ ги хуоншон панвонли холи, ⁸нэгә зу вынли:

– Ни җи суйли?

– ⁹Зэ җыгә дун-яшон вә хуәли йибый саншы суй, – Ягўбэ хуэйдади. Җыгә би вәди зўзў-быйбый хуәхади шо еба, кәсы җыще юҗуанхади нянщянсы нанди.

¹⁰Ги хуоншон кә панвонлигә хо, Ягўбэ зудёли. ¹¹Юсуф, җочў хуоншонди фынфу, ба дада дэ дищүнму бандо Египетди дин ходи дифоннили, Раамсес чынпу жувиди дифонни⁺. ¹²Ги дада, дищүнму дэ йиче дадади җящя, Юсуф җочў җяниди ваму фынли лёншыли.

¹³Египет дэ Ханаан вәнянди җинҗон зу нэму дади йимяр, гуйҗяни кәҗя мәю лёншыли. ¹⁴Ги жынму мэ лёншыди сыхур, Юсуф ба йиче египет димяншон дэ Ханаан димяншонди йинзы шудо хуоншонди җинлу-бодяннили. ¹⁵Египет дэ Ханаан мәю йинзыди йимяр, египетжынму доли Юсуф гынчян фәсы:

– Ги вәму гищер лёншы! Нандый җё вәму зэ ниди мянчян вучоннима? Йинзы мәюли.

– ¹⁶Дансы йинзы мәюли, – Юсуф хуэйдади, – ниму ба сынлин ёдилэ, вә ба лёншы на сынлин хуанни.

¹⁷Таму ба гәҗяди сынлин чүн ёди лэли, Юсуф ба лёншы лян сынлин хуанли: на ма, ён, ню дэ лүлүзы. Зу нэ йинян литу та ги таму на лёншы хуанли сынлинли.

¹⁸Ди эр нян египетжынму лэ җымуҗя фәли:

– Вәму бу манхў ни, вәмуди җонгуйди, вәмуди йинзы дэ вәмуди сынлин – йиче ду доли ниди шунили. Җыхур, чўгуә вәмуди шынзы дэ дифон, вәму ги ни сыса гибушонли. ¹⁹Нандый ни җё вәму зэ ниди мянчян вучоннима, җё вәмуди дифон кундёнима? Ни ба вәму дэ вәмуди дифон хуанчын лёншы, вәму зу чынха хуоншонди нўни, вәмуди дифон чынха тади цэбыйни. Гуонсы ни ги вәму гищер җунзы, җё вәму ба мин җюха, җё дифон бә кундёли.

²⁰Зу җымуҗя Юсуф ба йиче Египет дифон ги хуоншон мэшонли. Вәнян тэ җинҗон дади йимяр, египетжынму, йиман ду ба гәҗяди дифон мэги тали. Йиче дифон чынха хуоншон гәҗядили, ²¹ба египетжынму зэ йиче гуйҗяни – да җыбонгә до нэбонгә – Юсуф зўчын хуоншонди нўли. ²²Гуонсы ба Египет ахунмуди дифон Юсуф мәдый мэшон, йинцысы таму да хуоншон җешухади дифоншон ёнхуә гәҗядини, йинви нэгә таму мә мэ тамуди дифон. ²³Юсуф ги египетжынму фәсы:

– Җыхур вә ба нимуди дифон дэ ниму гәҗя ги хуоншон мэшонлиди йимяр, ниму ба җунзы нашон җун дичи. ²⁴Да җыгә сыхур дашон ба ву фынди йилэзыди җуонҗя ниму ё гиги хуоншонни, ба данлин ву фынди сылэзы ги гәҗя, җяни дэ эрнү ё шынхани: ги чыди дэ җун диди.

²⁵Египетжынму хуэйдади:

– Ни ба вәмуди мин җюхали! Ниди щин до вәмушон вандихын, вәмуди җонгуйди. Да җыгә сыхур дашон вәмусы хуоншонди нў.

²⁶Ба Юсуф динхади фалү вуҗин зэ Египет хан зунхўдини: ги хуоншон ба ву фынди йилэзы җўонҗя гидини. Гуонсы Египет ахунмуди дифон мә чынха хуоншонди.

Ягўбэди линйирди чито

²⁷Исраилжынму җўдо Египетди Гесем дифоннили. Зу зэ нэтар таму җанли дифонли, сын-ён тамуди вамули, жын фур е дуәхали. ²⁸Ягўбэ зэ Египет җўли шы чи нян; та хуәли йибый сышы чи суй. ²⁹Вучон долиди йимяр, та ба Юсуф хандилэ фәсы:

– Ни щин йигә хо, ба шу гәдо вәди куазышон ги вә дў җу, ни ба вәди чито бу нын вондё, җё та ванчын: ба вәди мэти зэ Египет бә сунли! ³⁰Вә вучонлиди йиху, ни ба вә да Египет начўлэ, ба вә сундо зўзў-быйбыйди фынйүаншон.

– Ни замуҗя фәли, вә зу нэмуҗя зўни, – Юсуф хуэйдади.

–⁺ ³¹Ни ги вә дў җу, – Ягўбэ фәсы.

Юсуф дўли җули; зэ чуоншон фиди Ягўбэ манмар челэ, ги та бэлийихар, долигә ще.

48

Ягўбэ ги Ефрем дэ Манассия панвонли холи

48¹Гуәли бу дуәди сыхур, җыдоха тади дада бущинди, Юсуф ги та гынчян ба лёнгә эрзы, Манассия дэ Ефрем линдилэли.

– ²Ниди эрзы Юсуф лэли, – жынму ги Ягўбэ фәли.

Ягўбэ ба йиче җин заншон, зуәдо чуоншон, ³ги Юсуф фәсы:

– Йихуэй, зэ Луза, Ханаан дифонни, Вида Хўда доли вә гынчянли. Та ги вә гили бэрэкэтили ⁴зэмусы фәли: «Вә җё ниди хубый сын-ёнди йин дуәни, җё хошо минзў да ни гынчян чўлэ, ба җыгә дифон, зущён йинаварди цэбый, ги ниди хубый гигини»⁺. ⁵Җысыма, җыхур, – Ягўбэ ги Юсуф фәсы, – вә ба ниди лёнгә, вә хан мәдо Египетди сыхур, сын-ёнхади эрзы суанчын гәҗядини. Җыхур Ефрем дэ Манассия, зулян Рувим дэ Щимэ йиён, чынха вәдини. ⁶Йиху ни дан ю данлин эрзыму, – нэсы ниди; таму чечў Ефрем дэ Манассия да таму җичынди цэбый литу ба гәҗяди фынзы линшонни. ⁷Вәди Рахиль, – Ягўбэ фәсы, – шон лўди сыхур, ли Ефрафа бу йүан вучонли. Нэхур вә да Месопотамия вон Ханаан хуэйлэдини. Вә зу ба та сундо нэтарли – вон Ефрафа чиди нэгә лў бяннили (ба Ефрафа җыхур җёдисы Вифлеем)⁺.

⁸Ба Юсуфди ваму канлиха, Исраил вынли тали:

– Җысы сый?

– ⁹Җысы зэ җытар Хўда ги вә цыминхади эрзыму, – Юсуф хуэйдади.

– Ни ба таму линдо вә гынчян лэ, – Исраил фәсы, – җё вә ги таму панвонгә хо.

¹⁰Лолиди йимяр, Исраилди нянҗин е мали, шын канбуҗянли. Юсуф ба ваму линдо дада гынчянли; Исраил ба таму бочў, щинтынли, ¹¹ги Юсуф фәсы:

– Вә е мә вонщён җян ниди хуә мян, кәсы җыхур Хўда җё вә ба ниди эрзыму җянли.

¹²Юсуф ба гәҗяди ваму да Исраилди туйшон нахалэ, – чончон ги дада бэлиха. ¹³Юсуф ба гәҗяди эрзыму линдо Исраил гынчянди сыхур, җё Ефрем зандо тади юбонгәли (ли Исраил – зэ зуәмянни), җё Манассия зандо зуәбонгәли (ли Исраил – зэ юмянни). ¹⁴Кәсы Исраил ба ю шу гәдо дин щёди эрзы, Ефремди тушонли, ба зуә шу гәдо тушур, Манассияди тушонли; тади шу зу дачын шызыли. ¹⁵⁻¹⁶Исраил ги Юсуф на җымуҗяди хуа панвонли холи:

– Хўда-я! Зэ Ниди лянмянчян вәди дадаму, Ибращимэ дэ Исхар җўли! Йичыр до җыхур Нисы вәди йинаварди Фон-ёнҗя! Нисы ба вә да йиче бэляшон җюха минди Тянщян! Җё Ни ги җы лёнгә эрвазы панвонгә хо! Җё вәди минзы дэ вә дадамуди – Ибращимэ дэ Исхарди – минзы чечў җы лёнгә эрвазы шынха! Җё таму зэ димяншон дый хошо эрнү дэ хубый!

¹⁷Юсуф канҗянли, тади дада ба ю шу гәдо Ефремди тушонли, сылёнди җысы мә дуйди, ба дадади шу нашон, вонщёнди ба тади шу да Ефремди тушон гәдо Манассияди ту готуни.

– ¹⁸Бусы җымуҗя, дада, – Юсуф фәсы. – Җысы тушузы, ни ба ю шу гәдо ташон. ¹⁹Кәсы Исраил мә дайин, зу фәди:

– Вә җыдони, вәди эрзы. Да Манассия гынчян е чўлэ йигә вида минзўни. Кәсы щёди ба дади пингуәни; да та гынчян чўлэ хошо минзўни⁺.

²⁰Җысы Исраил ги җы лёнгә эрвазы нэйитян панвонхади хуа:

– Ниму ги исраилжынму чынха бэрэкэтини. Таму йиҗя ги йиҗя панвонди фәни: «Җё Хўда ба ни зўчын зущён Ефрем дэ Манассия!»

Зу җымуҗя та ба Ефрем гәдо Манассияди чянтули. ²¹Йиху Исраил ги Юсуф фәсы:

– Вә щүанҗин вучонни. Кәсы Хўда лян ниму зэ йидарнини, та ба ниму йүанхуэй линдо нимуди зўзў-быйбый җўди дифоншонни. ²²Вә ги ни – бусы ги ниди дищүнму – ба йигә фуҗү дифон, Сихем гигини. Вә ба җыгә дифон на до дэ гунҗян да аморейжынму гынчян дагуәлэли.

49

Ягўбэди шукурди хуа

49¹•Ягўбэ ба гәҗяди эрзыму хандилэли:

– Ниму шуцуан: вә ги ниму фәни, замуҗяди сычин вончян дын нимудини. ²Ниму йидарни лэ, Ягўбэди эрзыму, ниму тин, – ба гәҗяди дада, Исраил тин!

³Рувим, вәди тушур! Нисы вәди лилён, Нисы вә чын нанжынди йиху сын-ёнхади ту йигә эрзы, Ни би йиче вәди эрзымуди дин тэнэди, лилён дин дади! ⁴Ни зущён санни халэди фафи йиён; кәсы ни бу нын дон ту йигә, ни лян дадади нүжын фили җёли – ба вәди бивә зў зонли!⁺

⁵Щимэ дэ Левий, дищүнму! Нимуди дозысы дэдўди җүнчи!⁺ ⁶Вә бу цанҗя нимуди хуэй, зэ нимуди базы литу вә бу зуанган. Дансы ниму чишонлэли – дасы жынни; хунхуәкэли – ба поню зўчын баннянханни. ⁷Ниму сыди чисы җухади, йинцы тамусы дэдўди. Вә ба ниму зэ Исраил гуйҗяни фынкэни! Җё ниму зэ гәҗяди минжын литу сакэни!⁺

⁸Яхўти, ниди дищүнму куаҗён нини! Ниди шу зэ ниди дўшманди бәзышонни. Ниди дищүнму зэ ниди мянчян ди туни. ⁹Яхўти, вәди эрзы, ни зущён нянчин сызы, ба нёсыди сынлин янхачиди йиху, зудёдини. Зущён цонхади сызы тондо дишонни – сый нын җиндун сызыни⁺? ¹⁰Яхўти ба хуоншонди җўгунзы җуадини; тади хубый йинавар гуан гуйҗяни. Минжын вонху ги та чў фини, ги та ди туни⁺. ¹¹Та ба лүлүзы зэ путо тёшон бондини, путо ёнзышон бон суй лүвазыдини. Ба йишон та зэ хун путоҗю литу щидини. ¹²Тади нянҗин би путоҗю хи; тади я би нэзы бый.

¹³Завулон зэ хэянзышон җўни, нэтар чуан ду зандини. Тади бянҗе до Сидон чынпунини.

¹⁴Иссахар зущён җин дади лү, зэ туәзы донҗунни тондини. ¹⁵Та канҗянли, нанвынсы ходи, җыгә димян е җүнмый, зу ба гәҗяди җибый сыйдо җун данзы дихали, зу җымуҗя чынха хуәҗили.

¹⁶Дан гуан гәҗяди минзўни; та есы Исраилди йигә зў⁺. ¹⁷Дан чынха, зущён лўшонди чончунни, зэ лўшон пади ю дўди чончун. Ба ма диндо туйшонни, чи мади жын е зу пахани.

¹⁸Җў, Ни ба вә хўшанха! Вә зывон Нини!

¹⁹Ба Гад дан җё йибазы зыйку пушон – та зу җуангуәлэ җуй тамуни.

²⁰Асир гынчян фуҗү чыди, ба хуоншонди чыхә та гундини.

²¹Неффалим зущён зыюди юлўгор, та сын-ён хокан вавазыни.

²²Юсуф зущён фуҗү путо ёнзы, фичүан гынчянди путо ёнзы. Тади җыҗыр жочў чёншон пудини. ²³Дўшман пушон та лэли, ги та боли чули, шуйи годи чёншу лян та дали җонли. ²⁴Кәсы тади гун фанчонсы нинди, йинцысы ги та ги җиндисы Ягўбэди Хўдади да лилён зэмусы Фон-ёнҗяди минзы, Исраилди Да Шыту! ²⁵Тасы ниди дадади Хўда, Та ги ни ги бонцудини; Тасы лилёндади Хўда, Та ги ни ги бэрэкэтини. Та ги ни ги тяншонди йүни, дихади фичүанни, ню, ма кә чүнди, ваму дуә, ²⁶җё ниди лёншы чынни, хуар чинчир кэни; җё шонвоннянди сан ги ни ги бэрэкэтини, җё йинаварди санпәпәр ги фуҗү лищинни! Вә панвонди җё ба йиче бэрэкэти ги Юсуф гигини; тасы дищүнму литу җянчўлэди жын⁺.

²⁷Вениамин зущёнсы елон: ганзо йизор кын җуахади сынлиндини; хушон чә зохади чыдидини.

²⁸Җы зусы шы эргә Исраилди зў дэ дада ги таму панвонхади хо. Ги мый йигә зў – гәҗяди панвон.

Ягўбэди вучон

²⁹Ягўбэ ги эрзыму фәсы:

– Вә щүанҗин вучонни. Ниму ба вә мэдо вәди зўзў-быйбый бонгәрни, хеттейжын Ефронди тандониди ёдунни. ³⁰Җыгә ёдун зэ Ханаан дифоншонни, Мамре бонгәрнини, Махпела тандонини. Ба җыгә тандо Ибращимэ да хеттейжын Ефрон гынчян, зущён сун мэтиди вәр, мэшонли. ³¹Зэ нэтар ба Ибращимэ дэ тади щифузы Сарэ, Исхар дэ тади щифузы Ревекка мэдёдини, нэтар вә ба Лия е сундёли⁺. ³²Җыгә тандо дэ ёдун зэ хеттейжынму гынчян мэхади.

³³Ги эрзыму ба җымуҗяди йитуә гиги, Ягўбэ фидо чуоншон вучонли, зули зўзў-быйбый гынчянли.

50

50¹Юсуф падо дадади шынзы готу, дашын кўди, щинтын вонжынди лянли. ²Ги гәҗяди хуәҗи-дэфуму та гиди фынфу, җё ба Исраилди мэти лян бальзам йүә мәдони. ³Сышы тян, җочў куйчын, дэфуму ба шынзы лян бальзам мәли, чишы тян египетжынму ви та пәфанли. ⁴Зун щёди сыхур гуәлиди йиху, Юсуф ги хуоншонди гуанжынму фәли:

– Җё нимуди щин до вәшон ван, ниму ги хуоншон фәйихар, ⁵вәди дада хуәди сыхур җё вә дўли җули: вучонлиди йиху, вә ба та ё сундо Ханаанни, мэдо та зочян ги гәҗя шелүхади нэгә фын литуни. Чин ни җё вә чи ба дада сундё, йиху вә хуэйлэни.

⁶Хуоншон дайинхали:

– Ни чи, ба дада сундё. Ба дўхади җу ванчын.

⁷Юсуф шонли лў сун дадачили, лян та йидарни йиче хуоншонди гуанжын, хуоншон гынчянди йиче жын, Египет гуйҗяниди йиче дажын, ⁸йиче Юсуфди җящя, тади дищүнму дэ йиче таму дадади җящя йидарни ду чили; Гесем дифонни гуонсы тамуди вава дэ сынлин шынхали. ⁹Ба та лян мачә сунли, чи мади бин дэ хошо жын. ¹⁰Додо Горен-Гаатад, Иордан хә нэбонгә, таму пәфанди дашын кўтуәли – чи тян таму кўли Юсуфди дадали. ¹¹Зэ җытар җўди хананейжынму тинҗян Горен-Гаатади кўшын, фәди:

– Ниму тин, египетжынму пәфанди замуҗя кўдини!

(Йинви нэгә Иордан хә нэбонгәди җыгә вәр җёдисы Авел-Мицраим*).

¹²Эрзыму ба дадади вонщён ванчынли: ¹³ба та надо Ханаан, сундё Махпела тандониди ёдун литули. Ба җыгә ли Мамре бу йүанди вәр зочян Ибращимэ да хеттейжын Ефрон гынчян, зущён сун мэтиди вәр, мэшонли⁺. ¹⁴Ба мэти сундёлиди йиху, Юсуфди дищүнму дэ йидарни лэди йиче жын ду хуэйли Египетли.

Юсуф җё тади дищүнмуди щин нанвынхали

¹⁵Җыхур, дада вучонлиди йиху, Юсуфди дищүнму сылёнтуәли: «Дансы Юсуф, зущён туни йиён, ги вәму ю чи, ви вәму ги та ганхади нэгә ха дан бочуна?» ¹⁶Таму чинди жын җё ги Юсуф фәни:

– Дада ванди зочян ги вәму йитуәди, ¹⁷җё ги ни фәни: «Чин ни фоншә ниди дищүнмуди гўнахар, тамуди цуә дэ ги ни ганхади нэгә хэ». Ни ба вәму фоншә, йинцы вәмусы ни дадади Хўдади нўму!

Юсуф кўли, тинҗян җымуҗяди хуа.

¹⁸Дищүнму лэ, гуйдо та мянчян фәли:

– Вәмусы ниди нў!

– ¹⁹Бә хэпали, – Юсуф хуэйдади. Нандый вәсы Хўдама? ²⁰Ниму ги вә ганли хали, кәсы Хўда ба җыгә ха зўчын холи: ба дуәмущезы жынди мин зэ җыгәди йинйиршон җюхали! ²¹Бә хэпали. Вә яндин ба ниму дэ нимуди ваму җоканни.

Җыщер хуа җё тамуди щин нанвынхали.

Юсуфди вучон

²²Зу җымуҗя Юсуф лян та дадади җящя җўдо Египетли. Та хуәли йибый шы суй; ²³та ба гәҗяди чунсунзы, зусы Ефремди сунзыму, ду җянли; хан ба Махирди йүәвазыму гәдо кәще готули. (Махирсы Манассияди эрзы.)

–⁺ ²⁴Вә щүанҗин вучонни, – Юсуф ги гәҗяди дищүнму фәли. Кәсы жызы долэни, Хўда җичелэ ниму, ба ниму да җытар линдо Та ги Ибращимэ, Исхар дэ Ягўбэ щүхади нэгә дифоншонни⁺.

²⁵Юсуф җё Исраилди эрзыму дўли җули, җисы Хўда ба таму җичелэ, җё таму зуди сыхур яндин ба тади мэти да Египет е нашон зуни⁺. ²⁶Юсуф йибый шы суйшон зэ Египет вучонли. Ба тади мэти лян бальзам йүә мәдо, гәдо гуанцэ литули.

* 1:16 Җы зусы жәту дэ йүәлён.

* 2:13 Куш дифон зочян зэ Африкади дун-быйбонгәнилэ, җы зусы зэ җыхурди Египет, Судан дэ Эфиопия сангә гуйҗяди донҗунни.

* 3:20 «Хэва» (яхўти йүян) – җыгә хуа щён «ги сынхуәди», «ги минди».

* 3:24 «Херувим» – җысы фусы Хўдади йигә тянщян.

* 4:1 «Каин» (яхўти йүян) – җыгә хуа щён «дыйшонди».

* 4:25 «Сиф» (яхўти йүян) – җыгә хуа щён «цымингиди».

* 5:29 «Нух» (Нухар, яхўти йүян) – җыгә хуа щён «куан щин».

* 6:4 «Хўдади эрзыму» – җыгә хуа нын зыфә видади линшужынму хуэйҗәсы Хўдади тянщянму.

* 11:9 «Вавилон» (яхўти йүян) – җыгә хуа щён «хуәхади».

* 14:18 «Салим» – данлинҗя фәди «Иерусалим».

* 16:11 «Исмаил» (яхўти йүян) – җыгә минзыди йисысы «Хўда тинҗянли».

* 16:14 «Беэр-Лахай-Рои» (яхўти йүян) – җыгәди йисысы: «Ба вә канҗянлиди хуә Хўдади фиҗин».

* 17:5 «Ибращимэ» – җыгә хуа щён «Хошо минзўди дада».

* 19:22 «Сигор» (яхўти йүян: «Цоар») – җыгә щё чынпуди минзы щён данлинди йигә хуа «Цаар» (яхўти йүян: «щёди», «суйди»).

* 21:6 «Исхар» (яхўти йүян) – җыгә минзы щён «Та щёдини».

* 21:31 «Вирсавия» – җыгә хуади йисысы «Чигә (муёнгозыди) фиҗин» хуэйҗәсы «Дўли җуди фиҗин».

* 22:14 «Яхве-Ирэ» (яхўти йүян) – җыгә хуади йисысы «Җў җыдони».

* 25:25 «Исав» (яхўти йүян) – җыгә хуа щён «Җон моди (жын)».

* 25:26 «Ягўбэ» (яхўти йүян) – җыгә хуа щён «Җуа җүәхугынди (жын)».

* 25:30 «Едом» (яхўти йүян) – җыгә хуа щён «Хунди».

* 26:20 «Есек» (яхўти йүян) – җыгә хуади йисысы «зынҗон».

* 26:21 «Ситна» (яхўти йүян) – җыгә хуади йисысы «да чуй».

* 26:22 «Реховоф» (яхўти йүян) – җыгә хуади йисысы «куандади дифон».

* 26:33 «Шива» (яхўти йүян) – йисысы «дўхади җу».

* 28:19 «Вефиль» (яхўти йүян) – йисысы «Хўдади җя».

* 29:32 «Рувим» – җыгә минзы щён «Та ба вәди пәфан канҗянли».

* 29:33 «Щимэ» – җыгә минзы щён «Та тинҗянли».

* 29:34 «Левий» – җыгә минзы щён «Җандёди (жын)».

* 29:35 «Яхўти» – җыгә минзы щён «Куаҗён».

* 30:6 «Дан» – җыгә минзы щён «Ган гундоди (жын)».

* 30:8 «Неффалим» – җыгә минзы щён «Хынхынди пин».

* 30:11 «Гад» – җыгә минзы щён «Чынгун».

* 30:13 «Асир» – җыгә минзы щён «Йүнчи».

* 30:14 «Мандрагор готян» – жынму фәди, дансы ба җыгә готян чышон, нанжын нэ нүжынни.

* 30:18 «Иссахар» – җыгә минзы щён «Шонхо».

* 30:20 «Завулон» – җыгә минзы щён «Тэнэ».

* 30:24 «Юсуф» – җыгә минзы щён «Җў тянгили».

* 31:47 «Иегар-Сагадуфа» (арамей йүян), «Галаад» (яхўти йүян) – җы лёнгә минзыди йисысы йиёнди: «Гўвади йидуй шыту».

* 31:49 «Мицпа» (яхўти йүян) – җыгә минзыди йисысы «Җоканди лў».

* 32:2 «Маханаим» (яхўти йүян) – җыгәди йисысы «Лёнгә йинпан».

* 32:28 «Исраил» – җыгә минзы щён «Лян Хўда банха җёди жын».

* 32:30 «Пенуэл» (яхўти йүян) – җыгәди йисысы «Хўдади лянмян».

* 33:17 «Сокхоф» (яхўти йүян) – җыгә минзыди йисысы «Вәпынзы».

* 33:20 «Эл-Элохе-Исраил» (яхўти йүян) – җыгәди йисысы «Исраилди Хўдасы Видади».

* 35:8 «Аллон-Бахут» (яхўти йүян) – җыгә хуади йисысы «Кўшынди җўчылёфу».

* 35:18 «Бенони» – җыгә минзыди йисысы «Вә шуха тындунди эрзы».

* 35:18 «Вениамин» – җыгә минзыди йисысы «Юшуди эрзы».

* 38:29 «Фарес» – җыгә минзы щён «ба лў дакэли».

* 38:30 «Зара» – җыгә минзы нын ю җымуҗяди йисыни «Хунхурди, зущён ганзоди шочи йиён».

* 41:51 «Манассия» – җыгә минзы щён «Җё вондёни».

* 41:52 «Ефрем» – җыгә минзы щён «Гили вамули».

* 50:11 «Авел-Мицраим» (яхўти йүян) – җыгәди йисысы «Египет жынмуди кўшын».

+ 2:9 Датур 3:22,

+ 2:14 Датур 10:11-12

+ 2:21 Датур 15:12,

+ 3:3 Датур 2:17

+ 3:22 Датур 2:9,

+ 4:7 Датур 3:16

+ 4:15 Левит 26:21,

+ 5:2 Датур 1:27

+ 5:29 Датур 3:17

+ 6:4 Фур 13:33

+ 6:5 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 6:18,

+ 8:17 Датур 1:22

+ 8:21 Җефон 29:18, Левит 1:9, Датур 6:5

+ 9:1 Датур 1:22

+ 9:3 Датур 1:29

+ 9:4 Левит 3:17, Левит 7:26, Левит 17:10-11, Левит 17:14, Фалү 12:23-24,

+ 9:6 Фур 35:33, Датур 1:26-27

+ 9:21 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 20:1

+ 9:22 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 30:17

+ 10:7 Датур 2:11

+ 10:11 Датур 2:14

+ 10:21 Фур 24:24

+ 10:29 Датур 2:11

+ 11:2 Датур 10:10,

+ 11:8 Фалү 32:8

+ 12:3 Датур 18:18, Датур 22:18, Датур 26:4, Датур 28:14,

+ 12:10 Датур 41:54

+ 12:13 Датур 20:2, Датур 20:12

+ 13:10 Датур 2:10, Датур 19:24

+ 13:13 Датур 18:20

+ 14:5 Фалү 2:10-12

+ 14:7 Фур 13:26,

+ 14:8 Фалү 29:23

+ 14:20 Датур 28:22, Левит 27:30,

+ 15:5 Датур 22:17, Фалү 1:10, Фалү 10:22,

+ 15:10 Левит 1:17,

+ 15:12 Датур 2:21,

+ 15:13 Җефон 1:11, Җефон 12:40,

+ 15:14 Җефон 11:3,

+ 15:16 Фалү 9:4,

+ 15:18 Җефон 23:31, Фур 34:1-12,

+ 16:5 Датур 18:25, Датур 31:53,

+ 16:7 Җефон 15:22

+ 17:12 Левит 12:3

+ 18:18 Датур 12:3

+ 18:20 Датур 13:13

+ 18:25 Датур 16:5,

+ 20:2 Датур 12:10-20

+ 21:3 Датур 17:19

+ 21:4 Датур 17:12-13

+ 21:21 Фур 10:12,

+ 21:31 Датур 26:33

+ 22:17 Датур 15:5,

+ 22:18 Датур 12:3, Датур 26:4,

+ 22:23 Датур 24:24

+ 25:10 Датур 23:16-20

+ 25:23 Фур 24:18,

+ 25:31 Фалү 21:17

+ 26:1 Датур 12:10, Датур 20:2

+ 26:3 Датур 22:16-18,

+ 26:4 Җефон 32:13, Датур 12:3, Датур 22:18,

+ 26:7 Датур 12:13, Датур 20:1-2

+ 26:15 Датур 21:30

+ 26:29 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:7

+ 26:34 Датур 36:2-3

+ 27:3 Датур 25:27-28

+ 27:28 Фалү 33:13

+ 27:36 Датур 25:33

+ 27:46 Датур 26:35

+ 28:2 Датур 22:23, Датур 24:29-30

+ 28:9 Датур 25:13, Датур 36:3

+ 28:14 Датур 12:3, Датур 13:16, Датур 22:18, Датур 26:4

+ 28:18 Датур 35:14,

+ 28:19 Датур 35:6, Датур 35:15, Датур 48:3

+ 28:20 Фур 21:2,

+ 28:22 Датур 14:20, Левит 27:30

+ 29:30 Левит 18:18

+ 30:15 Левит 18:18

+ 31:13 Датур 28:20-22

+ 31:45 Датур 28:18, Датур 35:14,

+ 31:53 Датур 16:5

+ 32:9 Датур 31:3

+ 32:12 Датур 28:14-15

+ 32:28 Датур 35:10

+ 32:30 Җефон 24:10, Җефон 33:20,

+ 33:18 Датур 12:6

+ 34:8 Фалү 22:28

+ 35:1 Датур 28:10-22

+ 35:7 Датур 28:19

+ 35:8 Датур 24:59

+ 35:10 Датур 32:28

+ 35:11 Датур 17:6

+ 35:14 Датур 28:18, Датур 31:45

+ 35:15 Датур 28:19

+ 35:22 Датур 49:4, Левит 20:11

+ 35:27 Датур 13:18, Датур 23:2

+ 35:29 Датур 25:8

+ 36:1 Датур 25:30

+ 36:3 Датур 26:34, Датур 28:9

+ 36:12 Җефон 17:8

+ 36:20 Датур 14:6, Фалү 2:12

+ 36:34 Датур 36:15,

+ 37:13 Датур 33:18

+ 37:27 Датур 25:12-16

+ 38:8 Фалү 25:5-6

+ 38:24 Левит 21:9

+ 38:26 Левит 18:15

+ 39:1 Датур 37:36

+ 39:9 Җефон 20:14

+ 39:15 Җефон 20:16

+ 41:45 Датур 46:20,

+ 41:54 Датур 12:10

+ 42:6 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 11:26

+ 42:9 Датур 37:5-11

+ 42:22 Датур 37:21-22

+ 43:32 Датур 46:34

+ 44:20 Датур 37:3

+ 46:1 Датур 26:33

+ 46:4 Датур 50:13

+ 46:8 Җефон 6:14-16

+ 46:9 Җефон 6:14, Фур 26:5-6,

+ 46:10 Фур 26:13

+ 46:11 Фур 3:17, Фур 26:57

+ 46:12 Датур 38, Фур 26:19

+ 46:13 Фур 26:23-24,

+ 46:14 Фур 26:26

+ 46:16 Фур 26:15

+ 46:17 Фур 26:44-46,

+ 46:20 Датур 41:45, Фур 26:28-37

+ 46:21 Фур 26:38-41,

+ 46:23 Фур 26:42

+ 46:24 Фур 26:48-49,

+ 46:27 Җефон 1:5

+ 46:34 Датур 43:32, Җефон 8:26

+ 47:11 Җефон 1:11, Җефон 12:37

+ 47:30 Датур 50:13

+ 48:4 Датур 28:12-15, Датур 35:9-12

+ 48:7 Датур 35:19,

+ 48:19 Фур 1:33, Фур 1:35, Фалү 33:17,

• 49:1 Фалү 33:1-24

+ 49:4 Датур 35:22, Левит 18:7,

+ 49:5 Датур 34:25-29

+ 49:7 Фур 35:2,

+ 49:9 Фур 23:24, Фур 24:9

+ 49:10 Фур 24:17

+ 49:16 Датур 30:6

+ 49:26 Фалү 33:15, Фалү 33:13-17

+ 49:31 Датур 23:16-19, Датур 35:29

+ 50:13 Датур 23:16

+ 50:23 Фур 32:39

+ 50:24 Җефон 3:16-17

+ 50:25 Җефон 13:19

Җефон

ҖЕФОН

Җефон фуди щүян

Торати Китабуди ди эр бын фу лян җымуҗяди хуа датурдини: «Җысыма, җысы Ягўбэ эрзымуди минзы...» – зу да җытар тади яхўтиди минтон «Минзы» чўлэли. Йиху зэ грекди фанйишон фу дыйли «Эксодос» минзыли (җысы «Зудё»). Зэ җы йи бын фушон ба Исраил минжын сынхуә литуди йигә җун-ё сычин бёди щедини – җысы да нўцэшон чўлэди җефон. Йинви нэгә зэ хуэйзў фанйишон ба җы йи бын фу җёдисы «Җефон». Бушоди нян таму зэ лилёндади Египет гуйҗя, зущён нў йиён, җўли. Җыгә сычинсы зэ замуди шыдэ зочянди бонҗер 1500 няншон йүхади.

Зэ фуди ту йигә банни (1-19 буфын) тифәдисы Муса шынжынди сынхуә. Хўда ба та җянчўлэ, җё та ба исраилжынму да египетди япыйшон җефончўлэни. Зэ фуди ди эргә банни зыфәдисы замуҗя (20-40 буфын) Хўда лян исраил минжын зэ Синай саншон динли хәтунли зэмусы ги таму ба дин ёҗинди фалү гили. Җытар хан щеди замуҗя минжын лян Та ба хәтун пәланли зэмусы щёнщиди ба Хўдади гуйжун җонфон щедини. Җыще фалүди җун-ё буфынсы юминди шыгә Датянмин.

Зу җымуҗя чечў Зыҗиди видади сыюр, чечў Зыҗиди фалү, Хўда ги Муса шынжын дэ исраилжынму ба Зыҗиди җыншыди минзы дэ Тади щин кэкэдини. Бусы данлинди, гуонсы луәмур йигә Хўда фәгуан дун-я дэ жынмуди чүаншыдини. Йинви нэгә Хўда ёчюди җё жынму гуон бэвон Тани.

Зэ җы йи бын фу литу Анлахў Торля ханди җё жынму пащён дэ щинэ Тани, зунхў Тади фынфуни, ба данлин жын, зулян гәҗя йиён, шанщин канни. Йиху Эрса Мәсих фәгини, Гуйҗун Китабуди җун-ё йисы зу зэ җы лёнгә фынфу литуни.

1

Исраилжынму зэ Египет шули япыйли

1¹Ягўбэди эрзыму ба гәҗяди җящя линшон, лян Ягўбэ йидарни доли Египетли. Ягўбэ эрзымуди минзы җёдисы: ²Рувим, Щимэ, Левий, Яхўти, ³Иссахар, Завулон, Вениамин, ⁴Дан, Неффалим, Гад дэ Асир*⁺. ⁵Ягўбэ хубыйди фур йиман ю чишыгә жынни. Тади йигә эрзы Юсуф зочян зу зэ Египетни⁺. ⁶Йиху Юсуф вучонли. Тади минжын лян тамуди нэ йидэ жын е вучонли. ⁷Исраилжынму* сын-ёнли хошо ваму, йинви җыгә тамуди фур дуәхали, чынха вида минзўли, ба чүан Египет җўманли.

⁸Йиху ба Египет хуоншонди вифын йигә щин хуоншон җаншонли, та жынбудый Юсуф. ⁹Җыгә хуоншон ги египетжынму фәди:

– Ниму кан, исраилжынди фур дуәхали, тамуди лилён би замуди дали. ¹⁰Мынмынди җон дан челэ, таму лян дуйтуму йидарни нын пушон лэ, да замуни, йиху да җытар подёни. Заму яндин ё сы йигә җянчё, җё тамуди фур зэ бә җонли.

¹¹Зу җымуҗя египетжынму ба цакан нўмуди гуанжынму дафачи, нингўди җё исраилжынму шу кўни, зў җун хуәни, зу на җымуҗяди фонфа ба таму җәмәли. Исраилжынму ги хуоншон щюгэли лёнгә чынпу, минзы җёди Пифом дэ Раамсес, җё ги хуоншон чынха зан лёншыди дифонни⁺. ¹²Египетжынму ба исраилжынму замуҗя җәмә еба, кәсы исраилжынму йүәщин дуәхали; таму сандо сыҗу-бахали, йинви җыгә египетжынму хэпатуә исраилжынмули. ¹³⁻¹⁴Египетжынму дэдўди җё исраилжынму шу җинкўни, ба тамуди гуонйин жызы зўди тэ нанли; җё таму туә тўкэни, зэ дини зў хуәни, тамуди мин кўдихын.

¹⁵Египет хуоншон ба яхўтиди лёнгә ло-нёнпә җёлэ (йигә минзы җёди Шифра, ди эргәди минзы җёди Фуа), ги таму фәди:

– ¹⁶Ниму ги яхўти нүжынму җешу йүәвазыди сыхур хохор кан, таму дан сын-ён эрвазы, ниму зу ба йүәвазы дасы; дан сын-ён нүзы, шынха, җё хуәчи.

¹⁷Кәсы җы лёнгә ло-нёнпә пащён Хўдани, җочў хуоншонди фынфу мә ган, таму ба вамуди мин люхали. ¹⁸Хуоншон ба таму җёлэ, вынли:

– Ниму виса җымуҗя гандини? Виса ба эрвазыму ду шынхали?

¹⁹Нүжынму хуэйдали:

– Яхўтиди нүжынму бу щён египетнүжынму: тамуди гончён ходихын, вәму хан мә до гынчян, таму кәҗя ёнхали.

²⁰⁻²¹Җы лёнгә нүжын пащён Хўдади йимяр, Хўда хохор җокан тамули, ги тамуди җя гили бэрэкэтили. Исраилжынму йүәщин дуәхали, таму чынха видади минзўли.

²²Линйир Египетди хуоншон ги тади йиче минжын гилигә фынфу:

– Ба яхўтиди эрвазыму җыни сын-ёнха, яндин эрдё Нил хәни, ба нүзыму шынха җё хуәчи.

2

Ба Муса сын-ёнхали

2¹Зу нэгә сыхур Левийди йигә хубый лян йигә гўнён җели хунли. Җыгә гўнён лян тасы йигә зўди хубый⁺. ²Тади щифур сын-ёнли йигә эрзы. Мама канди җыгә вава тэ хокандихын, ба та цонли сангә йүә. ³Мама ба җыгә вава вонху зэ бу нын цонди йимяр, на визы бянли йигә куонзы, ба литу на сунҗё җанчў, бә җё фи җинчи, ба вава гәдо куонзы литули. Йиху та ба куонзы цондё Нил хә бонгәрниди визы литули. ⁴Җыгә вавади җеҗе зандо лойүанни люшын канли, йиху йү сани.

⁵Египет хуоншонди нүр зэ хәни щизорлэли. Тади нүхуәҗиму зэ хәянзышон лэ-чи лондини. Мынмын хуоншонди нүр ба визы литуди йигә куонзы канҗян, зу җё хуәҗи ги та налэли. ⁶Хуоншонди нүр ба куонзы кэкэ йиканса: куонзы литу фиди йигә эрвазы. Канҗян җыгә вава кўдини, хуоншон нүрди щин до ташон ванли, зу фәди:

– Җысы яхўтижынмуди вава.

⁷Нэгә җекурни вавади җеҗе чўлэ, ги хуоншонди нүр фәди:

– Җё вә чи, зо йигә яхўти нүжын, җё та лэ ги ни ба җыгә вава нэда, нынчынма?

⁸Хуоншонди нүр фәди:

– Хо, ни чи!

Нэгә нүр зу подичи, ба вавади мама җёдилэли. ⁹Хуоншонди нүр ги нэгә нүжын фәди:

– Ба җыгә вава нашон чи, ги вә нэда; вә ги ни чў гунчянни.

Нэгә нүжын ба вава нахуэйчи нэчили. ¹⁰Гуәлище жызы, җыгә вава җондали, мама ба та ги хуоншонди нүр линдилэли. Җыгә вава ги хуоншонди нүр чынха зущён эрзы йиёнли. Хуоншонди нүр фәди:

– Вә да фи литу ба җыгә вава лочўлэди йимяр, ба тади минзы җёчын Муса!*

Муса җочў Мадиан дифон подёли

¹¹Гуәлище жызы Муса җондали. Йихуэй та чўчи щён ба тади минжын яхўтижынму далойихарни. Ба таму замуҗя шу кўди, зў җун хуәди Муса канҗянли. Йибян та канҗянли, замуҗя йигә египетжын ба тади дищүн литуди йигә яхўтижын дадини. ¹²Муса ба җуви канлихар, ба сысый зэ мә канҗян, та ба нэгә египетжын дасы, ба мэти цондё сазы литули. ¹³Ди эртян Муса кә доли нэтарли. Та ба лёнгә да чуйди яхўтижын канҗян, зу ги ю цуәди жын фәди:

– Виса ни чифу ни гәҗя минзўди жындини?

¹⁴Нэгә жын хуэйдади:

– Сый җё ни ги вәму дон линшу дэ вынгуансыди жынни? Ни щён ба вә, зущён нэгә египетжын йиён, е дасынима?

Муса тинҗян җыгә хуа щинни хэли пали, зу сылёнди:

– Даҗя кәҗя җыдоли, вә ганлигә са сычин!

¹⁵⁻¹⁶Египет гуйҗяди хуоншон тинҗян җыгә сычин, щён ба Муса дасыни. Йинви җыгә Муса подёли, доли Мадиан дифон, җўдо нэтарли. Йитян, Муса зэ да фиди җин бонгәрни зуәди сыхур, Мадиан дифоншонди йигә ахунди чигә нүр да филэли. Таму ба хә фиди ён цо на фи гуанман, щён йин таму дадади ённи, ¹⁷кәсы җигә фон-ёнжынму лэ, ба таму да нэтар җуйдёли. Нэхур Муса челэ, ба гўнёнму хўхали, хан ги таму бонмон дали фили, ба тамуди ён ду йинболи. ¹⁸Гўнёнму хуэйлэ, тамуди дада Рагуил вынли тамули:

– Виса ниму җиргә хуэйлэди җыму зо⁺?

¹⁹Таму хуэйдади:

– Йигә египетжын ги вәму бонли монли, ба чифу вәмуди фон-ёнжынму җуйдёли, хан ги вәму бонмон дали фили, ба ён ду йинболи.

²⁰Дада ба таму кә вынли:

– Нэгә жын зэ нанини? Ниму виса ба та шындо нэтарли? Куэ чи, ба та чиндилэ, җё лян заму йидарни чы фанлэ!

²¹Муса дайинха, җўдо җытарли; Рагуил ба гәҗяди нүр, минзы җёди Сепфора ги Муса гигили, җё Сепфора җяли тали. ²²Сепфора сын-ёнлигә эрзы. Муса фәди:

– Вәсы зэ вэгуй җўди лищёнжын, йинви нэгә вә ги җыгә вава нан йигә Гирсам* минзыни!

²³Гуәли җи нян, Египетди хуоншон вучонли. Исраилжынму зўди хуә җундихын, таму ду шынхуандини. Таму читоди җё Хўда ба таму җюхани, ги таму бонмонди җё ба таму да закўни җефончўлэни. ²⁴Хўда ба тамуди шынхуан тинҗян, ба Та лян тамуди зўзў-быйбый Ибращимэ, Исхар, Ягўбэ зочян динхади хәтун җичелэли⁺. ²⁵Хўда ба исраилжынму шу япыйди гуонйин жызы канҗян, цощинли тамули.

3

Хўда ба Муса җянчўлэли

3¹Муса фон та вэфу Иофорди* ёндини (Иофорсы Мадиан дифоншонди йигә ахун). Йитян Муса ба ёнчүн ёдо савәни, доли Хорив сан гынчянли. Җысы Хўдади гуйҗун сан. ²Мынмынди Муса зэ җытар ба Җў дафалэди тянщян зэ хуә җуәди цыязы литу канҗянли. Муса канди: цыязы литу хуә җуәдини, кәсы цыязы мә җуәдё. ³Та сылёнли:

– Җысы йигә чигуэ сычин: виса цыязы җуәдини, кәсы җуәбудё? Җё вә вончян чи канйихар!

⁴Җў канҗян Муса доли гынчянли, зу да цыязы литу ханли:

– Муса! Муса!

Муса хуэйдади:

– Вә зэ җытарни!

⁵Хўда фәди:

– Ни зандо лойүанни! Ба җүәшонди хэ туәдё, йинцысы ни зэ йигә гуйҗунди вәршон зандини. ⁶Вәсы ниди зўзў-быйбыйди Хўда; зусы Ибращимэ, Исхар, Ягўбэди Хўда.

Муса хэпади йимяр, ба лян мынчўли, бу ган вон Хўда. ⁷Җў хан ги та фәди:

– Вә канҗянли, замуҗя Вәди минжын зэ Египет шу җәмәдини. Вә е тинҗянли, замуҗя таму дашын ханди, җё Вә ба таму да закўни җефончўлэни. Вә ба тамуди тынкў җыдоли. ⁸Йинви җыгә Вә халэ, щён ба таму да египетжынмуди шуни җефончўлэни, ба таму да җытар линчўчи, линдо куанда хо дифоншонни. Нэгә дифон фуҗүдихын, нэтар нюнэзы дэ фынми тондини. Зэ нэтар хананейжынму, хеттейжынму, аморрейжынму, ферезейжынму, евейжынму дэ иевусейжынму җўдини⁺. ⁹Җыншы Вә ба Вәди минжынди шынхуан тинҗянли, е канҗянли, замуҗя египетжынму ба таму чифудини. ¹⁰Щүанзэ Вә ба ни дафадо Египетди хуоншон гынчян чини. Ни чи, ба Вәди минжын да Египет линчўлэ.

¹¹Кәсы Муса ги Хўда фәди:

– Вәсы сыйса? Вә замуҗя нын до Египетди хуоншон гынчянни, замуҗя ба исраилжынму линчўлэни?

¹²Хўда фәсы:

– Вә лян ни зэ йидарнини. Ни ба исраилжынму да Египет линчўлэди йиху, ниму зэ җыгә саншон бэвон Вәлэни: җы зусы Вә ги ни гихади җихо.

¹³Муса фәди:

– Вә до исраилжынму гынчян ги таму дан фә: «Нимуди зўзў-быйбыйди Хўда ба вә дафадо ниму гынчянли», таму нын вын вә: «Тади минзы җёди са?», нэхур җё вә фә сани?

¹⁴Хўда ги Муса фәди:

– ВӘСЫ ВӘ. Ни чи, ги таму фә: «Ба вә ги ниму дафалэди нэгә Хўдади минзы җёди „ВӘСЫ ВӘ“*».

¹⁵Хўда ги Муса хан фәди:

– Ни ги исраилжынму фә: «Анлахў Торля ба вә дафалэли. Тасы нимуди зўзў-быйбый, зусы Ибращимэ, Исхар дэ Ягўбэ бэвонди Анлахў Торля». Жынму йибыйзы гыншон йибыйзы йинавар на җыгә минзы хан Вәни. ¹⁶Ни чи, җё исраилжынмуди ложынму шудо йидарни, ги таму фәги: «Нимуди зўзў-быйбый, зусы Ибращимэ, Исхар дэ Ягўбэ бэвонди Анлахў Торля, доли вәди мянчян лэ, фәди: „Вә щянщяр канҗян нимули, е канҗян египетжынму ги ниму ганли сали. ¹⁷Вә щүли: Вә ба ниму да Египет линчўлэни, бә җё ниму зэ шу җәмәли. Вә ба ниму линдо хананейжынму, хеттейжынму, аморрейжынму, ферезейжынму, евейжынму дэ иевусейжынму җўди фуҗү димяншонни, нэтар нюнэзы дэ фынми тондини“».

¹⁸Исраилжынму тин ниди хуани. Йиху ни лян Исраилди ложынму ё до Египет хуоншонди мянчян, ги та фәни: «Яхўтижынму бэвонди Анлахў Торля доли вәму мянчянли. Җыхур ни ги йигә кухуан, җё вәму зу савәни, зу сан тянди лў, ги вәму бэвонди Анлахў Торля ба гўрбани җүги». ¹⁹Вә җыдони, Вә дан нингўди бу җё Египетди хуоншон ба ниму фонкэ, та ба ниму йүнзун бу фонкэ. ²⁰Кәсы Вә на Вәди да лилён ба египетжынму җәмәни, на гәёнди кэрамэти ба таму зуйни. Линйир Египетди хуоншон ба ниму фонкэни⁺. ²¹Вә җё египетжынму тэнэ нимуни, йинви җыгә ниму да нэтар чўлэди сыхур кун шу бу чўлэ⁺. ²²Мый йигә исраилнүжын до линҗүҗя чи, ба та җяни җўди египетнүжын дэ линҗүди египетнүжынди җин-йин дунщи лян йишон ёшонни. Ниму ба нэще дунщи ги нимуди эрнү чуанги дэ дэшон, зу җымуҗя ба египетжынмуди фугуй нашон зуни.

4

Хўда ги Муса ба щян кэрамэтиди лилён гигили

4¹Муса ги Җў хуэйдади:

– Исраилжынму дан бу щинфу вәли, бу тин вәди хуали, дан фә: «Хўда йүнзун зэ ниди мянчян мә лэгуә!», нэхур җё вә замуҗя банни?

²Җў вын тадини:

– Ниди шуни нади са?

Муса хуэйдади:

– Җысы җўгунзы.

³Җў фәди:

– Ни ба та педо диха.

Муса ба җўгунзы җыни педо диха, җўгунзы донвәр зу бянчын чончунли; Муса да та гынчян подёли. ⁴Җў ги Муса фәди:

– Ни ба шу чынкэ, ба чончунди йиба җуачў.

Муса ба шу чынкэ, ба чончунди йиба җуачў, чончун йүанхуэй бянчын җўгунзыли.

⁵Җў хан фәди:

– Ни дан җымуҗя зў, исраилжынму зу щинфуни: тамуди зўзў-быйбый, – зусы Ибращимэ, Исхар дэ Ягўбэ бэвонди Анлахў Торля җыншы доли ниди мянчянли.

⁶Җў ги Муса кә фәди:

– Ни ба шу чуәдо хуэвәни.

Муса зу ба шу чуәдо хуэвәнили. Та ба шу йүанхуэй да хуэвәни чүчўлэ йиканса: тади шушон мафынбин куәкуәзы җонманли, зущён щүә йиён, быйбырхали.

⁷Җў фәди:

– Җыхур ни ба шу йүанхуэй чуәдо хуэвәни.

Муса зу җымуҗя зўли, йиху ба шу чүчўлэ йиканса: шу кә холи, кә лян хуншын йиёнли. ⁸Җў хан фәди:

– Таму дан бу щинфу ни, хуэйҗәсы бу щинфу ту йигә кэрамэти, җыгә кэрамэти җё таму яндин щинфуни. ⁹Таму хан дан бу щинфу җы лёнгә кэрамэти зэмусы бу тин ниди хуа, ни чи, зэ Нил хәни ёщер фи, додё диха, фи зу бянчын щени.

¹⁰Кәсы Муса чито Хўдади фәсы:

– Җў! Ни ба вә бә дафали: вә йүнзун мә донгуә фәҗязы, зочян е бусы җымуҗяди жынлэ. Щянзэ Ни лян вә, Ниди нў, фәхуади сыхур вә е бусы йигә фәҗязы. Вәсы йигә фәбулэ хуади, шәту нинди жын.

¹¹Җў ги та фәди:

– Сый ги жын ба зуйбазы гигили? Сый җё жын чын яба хуэйҗәсы җё жынди эрдуә лунни? Сый җё жын канҗянни хуэйҗәсы җё нянҗин хани? Җы зусы Вә, Җў!⁺ ¹²Ни щянзэ зу чи! Вә ги ни бонмон фә хуани; Вә гәҗя ги ни җёгини, җё ни ё фә сани.

¹³Кәсы Муса йүанхуэй хуэйдади:

– Бу, Җў! Чин Ни ба данлин сый дафачи!

¹⁴Ви Мусади җыгә хуа Җўди чи шонлэ, зу фәди:

– Нандый ни мәю гәгәма, минзы җёди Харунэ, та есы Левийди йигә хубый? Вә җыдони, тасы йигә фәҗязы. Щянзэ та чўлэ җейин нини; ба ни канҗян, та яндин гощинни. ¹⁵Ни ги та фәги, та ё фә сани; Вә ги ни лян та бонмон фә хуани. Вә гәҗя ги ниму җёгини, җё ниму ё зў сани. ¹⁶Харунэ зущён ниди зуй йиён, та ги исраилжынму ти ни фә хуани. Ни ги Харунэ, зущён Хўда йиён, пәщёги, җё та ё фә сани. ¹⁷Ни ба җыгә җўгунзы нашон, йинцысы ни вонху на җыгә дунщи щян кэрамэтини.

Муса хуэйли Египетли

¹⁸Муса хуэйлэ, до та вэфу Иофорди мянчян фәди:

– Чин ни ба вә фонкэ, җё вә хуэй Египет чи, ба вәди чинчинму далойихар, таму хан ду хуәдинима хансы мә хуәди.

Иофор дайинли, зу ги Муса фәди:

– Хо, ни пиннан-вусыди чи!

¹⁹Муса хан зэ Мадиан дифоншонди сыхур, Җў ги та фәди:

– Ни хуэй Египет чи, йинцысы щён ба ни дасыди нэще жын кәҗя вучонли⁺.

²⁰Муса җё тади щифузы лян лёнгә эрзы чидо лүшон, гәҗя җочў Хўдади фынфу ба җўгунзы нашон, вон Египет зули. ²¹Җў ги Муса кә фәди:

– Вә ги ни ба щян гәён кэрамэтиди бынсы гигили. Ни доли Египет, яндин ё зэ Египет хуоншонди мянчян ба җыще кэрамети ду щянгини. Кәсы Вә җё тади щин нинни, зу җымуҗя та ба Вәди минжын бу фонкэ. ²²Нэхур ни ё ги Египетди хуоншон фәни: «Җў җымуҗя фәдини: „Исраилсы Вәди тушузы! ²³Вә җё ни ба Вәди эрзы фонкэ бэвон Вәчини, кәсы ни бу дайин. Йинви җыгә Вә ба ниди ту йигә эрзы дасыни!“»

²⁴Хили зэ лўшон Муса зэ җонфонни хуанхали. Зэ нэтар Җў доли та гынчян, щён ба та дасыни. ²⁵⁻²⁶Йинви җыгә Мусади щифузы Сепфора нали йигә шыту дозы, ги гәҗяди эрзы зўли сўннэтили, йиху на вавади бабазышон гәхалэди пипизы ба Мусади җүә нэгилихар, зу ги та фәди:

– Ни зусы вә на ще хуангуәлэди нүщү!

Йинви җыгә Җў ба Муса мә дасы. «На ще хуангуәлэди нүщү», – җысы та фәди зўха суннэтиди ще. ²⁷Нэгә сыхур Җў ги Харунэ фәди:

– Ни чўчи, до савәни җейин Мусачи.

Харунэ доли Хўдади сан гынчян, ба Муса йүҗянли. Харунэ ба Муса канҗян, зу ба та щинтынли. ²⁸Муса ги Харунэ фәли, Җў замуҗя ба та дафалэли, гиди фынфу, җё та фә сани, щянчўлэ са кэрамэтини. ²⁹Зу җымуҗя Муса лян Харунэ доли Египет, җё Исраил ложынму ду шудо йидарнили. ³⁰Харунэ ба Җў ги Муса фәхади хуа ги таму ду җёнли. Йиху Муса зэ исраилжынмуди мянчян ба нэ җигә кэрамэти щянли. ³¹Жынму ду щинфули. Таму тинҗян Җў җокан таму лэли, ба таму шу җәмәди канҗянли, таму зу гуйха бэвонли Җўли.

5

Муса лян Харунэ зэ Египет хуоншонди мянчянни

5¹Йиху Муса лян Харунэ доли Египет хуоншонди мянчян фәди:

– Исраилжынму бэвонди Анлахў Торля җымуҗя фәдини: «Ни ба Вәди жынму фонкэ, җё таму до савәни гуә җечи, бэвон Вәчи».

²Египетди хуоншон фәди:

– Җўсы Сыйса? Виса вә ё тин Тади хуани зэмусы ба исраилжынму фонкэни? Вә жынбудый Җў; вә е ба исраилжынму бу фонкэ!

³Муса лян Харунэ кә фәди:

– Яхўтижынму бэвонди Хўда доли вәмуди мянчянли. Щүанзэ ни ги йигә кухуан, җё вәму зэ савәни зу сан тянди лў, зэ нэтар ги Анлахў Торля ба гўрбани җүги. Вәму җымуҗя дан бу ган, нэхур Та җё вәму хэ җун бинни хуэйҗәсы җё дўшман ба вәму щёмедёни.

⁴Египетди хуоншон ги таму лёнгәр фәди:

– Виса ниму донгуа нэще минжындини, бу җё таму зў хуә? Бә җёда тамули; ниму гәҗя е ган нимуди хуәчи! ⁵Ниму кан: исраилжынмуди фур кәҗя би Египетди жынфур дуәхали. Җыхур ниму хан щён җё таму ба хуә лёханима?

⁶Зу нэйитян Египетди хуоншон ги гуанжынму дэ исраилжынмуди банзыди тузыму гиди фынфу фәди:

– ⁷Да җиргә дашон, исраилжынму туә тўкэди сыхур, ниму ги таму бә ги мыйцоли. Җыхур җё таму гәҗя зо мыйцочи, ⁸кәсы ба җуантуди фур, зущён зочян, җё таму ду зўгу, йикуэ җуан ду бә җё шо. Таму щянди йимяр, зу чито вәдини, җё ба таму фонкэни, ги тамуди Хўда җү гўрбаничини. ⁹Җё таму ё зў хан җунди хуәни. Таму дан монли, зу мәю тин щянхуади гунфули.

¹⁰Египетди гуанжынму лян исраилжынму банзыди тузыму чи, ги исраилжынму фәди:

– Хуоншон фәди, та ги ниму зэ бу гунйүн мыйцоли. ¹¹Җыхур ниму гәҗя булүн зэ натар зо мыйцочи, кәсы ниму ба җуантуди фур, зущён зочян, ё зўгуни, йикуэ ду бу нын шо.

¹²Зу җымуҗя исраилжынму чўчи зэ Египетди сыҗу-бахани мыйцоди вифыншон шу мыйцазыдини. ¹³Египетди гуанжынму нин гўди, җё таму мый йитян ба җуантуди фур зўгуни, зущён таму ю мыйцоди сыхур зўлиди йиён. ¹⁴Җыхур хуоншонди гуанжынму ба зочян да исраилжынмуди җунҗянни җянчўлэди тузыму на бянзы дади, вын тамудини:

– Виса зўхуәди жынму ба җуанту, зущён зочян йиён, мә зўгуди?

¹⁵Нэще исраилжынди тузыму до Египет хуоншонди мянчян, читоди фәди:

– Хуоншон! Виса ни ги ниди нўму җымуҗя гандини?! ¹⁶Гуанжынму ги вәму бу ги мыйцо еба, җё вәму туә җуантуни! Щүанзэ хан да вәмудини! Ни кан, ниди египетжынму ганди җыгәсы гўнахар.

¹⁷Хуоншон фәди:

– Ниму щянди йимяр, зу читодини, җё вә ба ниму фонкә, ги нимуди Җў җү гўрбаничини. ¹⁸Чи, куэкуэди зў хуәчи! Вәму ги ниму бу ги мыйцо, кәсы ниму, лян зочян йиён, ба җуанту ё зў гуни.

¹⁹Исраилжынмуди тузыму тинҗян ба җуантуди фур, лян зочян йиён ё зў гуни, таму минбыйли: да бэля доли тамуди тушонли! ²⁰Таму да Египет хуоншон гынчян зудё, ба вэту дынди Муса лян Харунэ канҗянли. ²¹Таму зу ги Муса лян Харунэ фәди:

– Җё Җў яндин җыдоха, ниму ги вәму ганлигә са сычин! Ниму җё Египетди хуоншон лян тади гуанжынму хэхын вәмуни, җё таму юли дасы вәмуди йинйирли. Җў яндин зуйщин нимуни!

²²Муса чито Җўди фәсы:

– Җў! Ни виса җымуҗя җәмә Ниди минжындини? Виса Ни ба вә дафадо җытар лэли? ²³Да вә до Египет хуоншонди мянчян ви Ниди минзы фәхуади сыхур дашон, хуоншон ба Ниди минжын йүәщин дэдўди җәмәкэли, кәсы Ни ба таму мә җефончўлэ!

6

6¹Җў ги Муса фәди:

– Җыхур ни кан, Вә ги Египетди хуоншон зў сани. Вә ба та биҗянди, җё та гәҗя ба Вәди минжын фонкэни. Вә җыншы биҗянди, җё та ба исраилжынму да гәҗяди гуйҗяни ганчўчини.

Хўда щүхади хуа

²Хўда ги Муса фәди:

– Вәсы Җў! ³Вәсы Чүаннынди Хўда. Зочян Вә зэ Ибращимэ, Исхар, Ягўбэ мянчян лэгуә. Кәсы ба Вәди гуйҗун минзы «Җў» Вә йүнзун ги таму мә щянгуә⁺. ⁴Зочян Вә лян таму динли хәтунли, щүди ба таму бандо Ханаан дифоншонни. Нэгә сыхуршон таму зэ нэгә дифоншон, лян лищёнжынму йиён, җўгуә. ⁵Җыхур Вә тинҗянли, исраилжынму замуҗя шынхуандини, йинцысы египетжынму ба таму, зущён нў йиён, җәмәдини. Вә зу ба динхади нэгә хәтун җичелэли. ⁶Йинви җыгә ни чи, ги исраилжынму җымуҗя фә: «Хўда фәди: „Вәсы Җў! Вә ба ниму да Египет линчўлэни, да египетжынмуди япый ба ниму җефончўлэни, бу җё ниму, зущён нў йиён, зэ шу җәмәли. Вә ба Вәди ю да лилёнди шу чынкэ, ги египетжынму дин сынза зуйни. Вә ба нимуди мин җюхани. ⁷Ниму чынха Вәди минжынни, Вәсы нимуди Хўда. Вә ба ниму да египетжынмуди шуни җефончўлэни, нэхур ниму зу җыдони, Вә, Анлахў Торля, – зусы нимуди Җў. ⁸Зочян Вә ги Ибращимэ, Исхар, Ягўбэ дўли җули, ба Ханаан дифон ги таму гигини. Вә ба ниму яндин линдо нэтарни, җё нэгә дифон йиху чынха нимудини. Вәсы Җў!“»⁺

⁹Муса ба җыще хуа ги исраилжынму фәли, кәсы таму бу тин тади хуа, йинцысы тамуди хуә тэ җундихын зэмусы щинни кәҗя мәю зывонли. ¹⁰Җў ги Муса фәди:

– ¹¹Ни чи, ги Египетди хуоншон фә: «Ни яндин ба исраилжынму да Египет ё фонкэни».

¹²Муса ги Җў фәди:

– Исраилжынму бу тин вә, нандый Египетди хуоншон тин вәнима? Вәсы йигә фәбулэхуади жын.

¹³Җў ги Муса лян Харунэ гиди фынфу фәди:

– Ниму чи, ги исраилжынму дэ Египетди хуоншон фә: Вә, Җў, ги ниму гиди фынфу, җё ба исраилжынму да Египет линчўлэни.

Муса лян Харунэди зў

¹⁴Җы дусы исраилжынму мый йигә җящяди зўзў-быйбый: Ягўбэди тушузыди минзы җёди Рувим. Рувимди сыгә эрзысы: Ханох, Фалу, Хецрон дэ Харми – җысы Рувимди худэ⁺. ¹⁵Щимэди люгә эрзысы: Иемуил, Иамин, Огад, Иахин, Цохар дэ Саул (Саулди мамасы хананейнүжын) – җысы Щимэди худэ⁺. ¹⁶Левийди сангә эрзысы: Гирсон, Кааф дэ Мерари. Левий хуәли йибый саншы чи суй⁺. ¹⁷Гирсонди лёнгә эрзысы: Ливни дэ Шимеи; таму гәҗя ю хошо хубыйни. ¹⁸Каафди сыгә эрзысы: Амрам, Ицгар, Хеврон дэ Узиил. Кааф хуәли йибый саншы сан суй. ¹⁹Мерариди лёнгә эрзысы: Махли дэ Муши. Җы зусы Левийди зў дэ тади хубый⁺. ²⁰Амрам ба гәҗяди гўгў Иохавед чүшонли; та ба Харунэ лян Муса сын-ёнхали. Амрам хуәли йибый саншы чи суй⁺. ²¹Ицгарди сангә эрзысы: Кора, Нефег дэ Зихри⁺. ²²Узиилди сангә эрзысы: Мисаил, Елцафан дэ Сифри⁺. ²³Харунэ ба Елисавета чүшонли (Елисаветасы Аминадавди нүр, есы Наассонди мыймый). Елисавета ги Харунэ сын-ёнли сыгә эрзы: Надав, Авиуд, Елиазар дэ Ифамар⁺. ²⁴Коради сангә эрзысы: Асир, Елкана дэ Авиасаф – җысы Коради зў⁺. ²⁵Харунэди эрзы Елеазар ба Футиилди йигә нүр чүшонли. Елеазарди щифур ги та сын-ёнли йигә эрзы, минзы җёди Финеес. Җы зусы Левий хубыйди тузыму дэ тамуди җящя⁺.

Харунэ зущён Мусади фәҗязы

²⁶Җў ги Харунэ лян Муса зочян гиди фынфу, җё таму ба исраилжынму җочў мый йигә җящя йибазы лян йибазы да Египет линчўлэни. ²⁷Җы лёнгә жын зочян читоли, җё Египет хуоншон ба исраилжынму фонкэни. ²⁸Зочян Җў зэ Египет ги Муса фәгуә:

– ²⁹Вәсы Җў! Ни ё ба Вә ги ни фәхади йиче хуа ги Египетди хуоншон фәгини.

³⁰Кәсы Муса фәди:

– Хўда-я! Ни җыдони, вә бусы йигә фәҗязы, Египетди хуоншон тин вәди хуанима?

7

7¹Җў фәди:

– Вә җё ни ги Египетди хуоншон чынха зущён Хўда йиённи, җё ниди гәгә Харунэ ги та, зущён ниди фәҗязы йиён, фә хуани. ²Ни ба Вә ги ни гихади йиче фынфу ги Харунэ фәги, җё та ги хуоншон фә, җё хуоншон ба исраилжынму да тади гуйҗяни фонкэ. ³⁻⁴Кәсы Вә җё хуоншонди щин нинни. Вә ги Египет щянчўлэли хошо кэрамэти дэ чёчи сычин еба, кәсы хуоншон хан мә тин ниди хуа. Нэхур Вә ги Египет дин сынза зуйни. Вә ба Вәди минжын – Исраилди эрнү, йибазы лян йибазы да нэгә дифон линчўлэни. ⁵Вә ба Вәди шу чынкэ, зуй тамуни, ба исраилжынму да нэгә гуйҗя линчўлэни, нэхур египетжынму зу җыдони – Вәсы Җў!

⁶Муса лян Харунэ җочў Җўди фынфу ганли. ⁷Таму лян Египетди хуоншон фә хуади сыхур, Муса нэхур кәҗя башы суйли, Харунэ башы сан суй.

Харунэди җўгунзы

⁸Җў ги Муса лян Харунэ фәди:

– ⁹Хуоншон дан җё ниму щян йигә кэрамэти, ни ги Харунэ фәги, җё ба җўгунзы эрдё хуоншон мянчян, нэгә җўгунзы зу бянчын чончунни.

¹⁰Муса лян Харунэ до хуоншон мянчян, җочў Җў гихади фынфу ганли: Харунэ ба җўгунзы нашон, эрдё Египетди хуоншон лян тади гуанжынмуди мянчянли, нэгә җўгунзы зу бянчын чончунли. ¹¹Хуоншон донвәр ба тади суан щинщюди дэ суангуажынму җёдилэ, җё таму е на гәҗяди фачи җымуҗя ганли. ¹²Таму ба шуниди җўгунзы эрдё диха, нэще җўгунзы е бянчын чончунли; кәсы Харунэди җўгунзы ба тамуди җўгунзы ду щишонли. ¹³Замуҗя Җў фәли, Египет хуоншонди щин ниндёли, та мә тин Муса лян Харунэди хуа.

Зэ Египет йүли ту йигә бэляли – ще

¹⁴Җў ги Муса фәди:

– Египет хуоншонди щин ниндихын, та мэщин фонкэ Вәди минжын. ¹⁵Миргә ганзо хуоншон җочў Нил хә зуди сыхур, ни до тади мянчян. Зэ шуни ба нын бян чончунди нэгә җўгунзы нашон, до хәянзышон, ба хуоншон дынди. ¹⁶Ни ги хуоншон җымуҗя фә: «Яхўтижынму бэвонди Анлахў Торля ба вә дафалэ җё вә ги ни фәни: ни ги йигә кухуан, ба Җўди минжын фонкэ, җё таму зэ савәни бэвон Тачи, кәсы ни йичыр до щянзэ бу тинхуа. ¹⁷Җў җымуҗя фәдини: „Щянзэ ни җыха: Вә зусы Җў“! Ни кан, вә на җыгә җўгунзы ба Нил хәниди фи дайихар, фи донвәр зу бянчын щени. ¹⁸Йү ду сыдёни, хәди фи чудёди йимяр, египетжынму бу нын хә җыгә фи»!

¹⁹Җў ги Муса кә фәди:

– Ни ги Харунэ фәги, җё та ба җыгә җўгунзы нашон, ба тади шу җочў Египет йичеди хә, фичү, лоба дэ җин чынкэйихар, фи зу бянчын щени. Чүан Египетди гуйҗяни сыҗу-бахани ду ю щени: фи тунзыни дэ шыту гонзыни дусы ще.

²⁰Муса лян Харунэ җочў Җўди фынфу ганли. Харунэ зэ Египетди хуоншон лян тади гуанжынмуди мянчян ба җўгунзы чынкэ, ба Нил хәниди фи далийихар, хәниди фи донвәр зу бянчын щели. ²¹Хәниди йү ду сыдёли, фи чудёди йимяр, египетжынму бу нын хә җыгә фили. Чүан Египет мангәчўр дусы ще. ²²Йиху хуоншонди суан щинщюди дэ суангуажынму на гәҗяди фачи е җымуҗя ганли, җё фи бянчын щели. Зущён Җў фәхади йиён, Египет хуоншонди щин хан нинди, бу тин Муса лян Харунэди хуа. ²³Египет хуоншон хуэйли гәҗяди җинлу-бодяннили, щинни йидяр ду бу цощин җыгә сычин. ²⁴Египетди йиче жын бу нын хә Нил хәниди фи йимяр, таму зэ хәди җувини ва кындини, щён да ди литу ба хәди фи вачўлэни. ²⁵Да Җў җё Нил хәниди фи бянчын щеди нэйитян дашон, кәҗя гуәли чи тянли.

8

Ди эргә бэля – лэгуазы

8¹Җў ги Муса фәди:

– Ни чи, ги Египетди хуоншон фә: «Җў җымуҗя фәдини: „Ни ба Вәди минжын фонкэ, җё таму бэвон Вәчи. ²Ни дан ба таму бу фонкэ, Вә зуйщин ниди гуйҗяни. Вә ба лэгуазы дафадо Египетди йиче дифоншонни. ³Нил хә литуди лэгуазы фанданданни; таму да хә литу чўлэ, җин ниди җяни дэ фиҗёди фонзыни, тёдо ни фи җёди чуоншонни, ниди гуанжынмуди дэ минжынди җянини, җин хуәлу литуни, тёдо хуә мянди пын литуни. ⁴Лэгуазы тёдо ниди минжын дэ гуанжынмуди шыншонни!“»

⁵Җў ги Муса фәди:

– Ни ги Харунэ фә, җё та ба җўгунзы нашон, ба шу җочў Египет дифонди йиче хә, фичү дэ лоба чынкэйихар, җё лэгуазы ду чўлэ, ба чүан Египет гуйҗя пуман.

⁶Харунэ ба җўгунзы нашон, ба шу җочў Египетди йиче ю фиди дифоншон чынкэлихар, лэгуазы донвәр зу да фи литу тёчўлэ, ба чүан Египет гуйҗя пуманли. ⁷Кәсы суангуажынму ба гәҗяди фачи сышон, җё лэгуазы ба чүан гуйҗя е пудёли. ⁸Египетди хуоншон ба Муса лян Харунэ җёдилэ, ги таму фәди:

– Чин ниму чито Җў ба җыще лэгуазы да вә дэ вәди минжын гынчян җуйчўчи, нэхур вә зу ба нимуди жынму фонкэни, җё таму чи ги Җў ба гўрбани җүгини⁺.

⁹Муса хуэйдади:

– Вә щён ви ни чито Җўни. Ни гәҗя ба сыхур динха, вә лэ ви ни, ви ниди гуанжынму дэ минжын чито Хўдани. Нэхур Хўда ба йиче лэгуазы да ни гынчян, да ниди фонзыни ганчўчини; таму ду сыдёни, гуон шындо Нил хә литуни.

¹⁰Египет хуоншон фәсы:

– Ни миргә ви вә чито.

Муса фәди:

– Вә җочў ниди хуа ганни, җё ни җыха: чүан дун-яшон мәю данлинди, зущён вәмуди Анлахў Торля йиёнди! ¹¹Лэгуазы да ни гынчян, да ниди җяни, ниди гуанжынму дэ ниди минжын гынчян зудёни, таму гуон шындо Нил хә литуни.

¹²Муса лян Харунэ да Египет хуоншон гынчян зудё, Муса читоли Җўли, җё Та ба зочян дафадё Египет хуоншон гынчянди лэгуазы нашон зудёни. ¹³Җў җочў Мусади чито ганли: мый йигә фонзыниди, йүанзыниди лян диниди лэгуазы ду сыдёли. ¹⁴Египетжынму ба сыдёди лэгуазы шучын дуйли, сыдёди лэгуазыди чу видо ба чүан гуйҗя гуанманли. ¹⁵Хуоншон йиканса: бэля гуәли, лэгуазы ду сыдёли, тади щин йүанхуэй ниндёли, зущён Җў фәхади йиён, та бу тин Муса лян Харунэди хуа.

Ди сангә бэля – цонйин

¹⁶Җў ги Муса фәди:

– Ни ги Харунэ фәги, җё та на җўгунзы ба дишонди тў дайихар: Египетди йиче дифоншонди тў зу бянчын цонйинни.

¹⁷Таму зу җымуҗя ганли. Харунэ на җўгунзы ба дишонди тў далихар, Египет йиче дифоншонди тў ду бянчын цонйинли, таму ба жынму лян тугў винянли. ¹⁸Суангуажынму е щён җё тў бянчын цонйинни, кәсы таму мәю җыгә бынсы. Нэхур цонйин ба жынму лян тугў ду винянли. ¹⁹Суангуажынму ги Египетди хуоншон фәди:

– Җысы Хўда ганхади сычин!

Кәсы хуоншонди щин кә ниндёли, зущён Җў фәхади йиён, та бу тин Муса лян Харунэди хуа.

Ди сыгә бэля – хавын

²⁰Җў ги Муса фәди:

– Миргә ганзо йизор Египетди хуоншон җочў хә зуди сыхур, ни до тади мянчян, ги та фә: «Җў җымуҗя фәдини: „Ни ба Вәди минжын фонкэ, җё таму бэвон Вәчи. ²¹Ни дан йүанхуэй ба таму бу фонкэ, нэхур Вә лян хавын зуйщинни, ниди гуанжынму дэ йиче минжынни; египетжынмуди җяни дэ Египетди йиче дифоншон ду юха хавынни. ²²Кәсы нэйитян Вәди минжын җўди Гесем дифоншон йигә хавын ду бу фидичи. Вә җымуҗя ганди йинцысы щён җё ни җыха: Вә, Җў, – зусы чүан димяншонди Җў! ²³Вә ба Вәди минжын лян ниди минжын фынкэни. Җыгә кэрамэти миргә зу йүни!“»

²⁴Җў зу җымуҗя ганли: кә чүнди хавын фидо Египет хуоншонди җинлу-бодянли, тади гуанжынмуди фонзыни дэ чүан Египетди дифоншонли. Египет мангәчўр шули хавынди чифули. ²⁵Египетди хуоншон ба Муса лян Харунэ җёдилэ, ги таму фәди:

– Чи, зэ вәди гуйҗяни ги нимуди Хўда ба гўрбани җүги!

²⁶Муса фәди:

– Җымуҗя ганбучын, йинцысы вәму дан зэ җытар ги Анлахў Торля җү гўрбани, египетжынму чишонлэни. Египетжынму дан канҗян вәму җүди гўрбани дэцэ тамудини, таму на шыту ба вәму дасыни!⁺ ²⁷Вәму яндин ё җочў Анлахў Торляди фынфу ганни: зэ савәни, зу сан тянди лў, ги Анлахў Торля ба гўрбани җүгини.

²⁸Египетди хуоншон фәди:

– Вә ги ниму ги кухуанни, җё ниму до савә ги ниму бэвонди Анлахў Торля ба гўрбани җүги; кәсы ниму тэ бә зуди йүанли. Ниму ви вә чито Хўда.

²⁹Муса хуэйдади:

– Җысыма, вә да ниди мянчян зудё, чито Җўчини, миргә хавын зу да ни, ниди гуанжынму дэ ниди йиче минжын гынчян фидёни. Кәсы ни зэ бә хун вәмули, бә донгуа вәму ги Җў җү гўрбаничи.

³⁰Муса да Египет хуоншонди мянчян зудё, читоли Җўли. ³¹Җў зу җочў Мусади чито ганли. Йиче хавын да Египет хуоншонди, тади гуанжынму дэ минжынди гынчян йигә ду мә шынха, фидёли. ³²Кәсы җы йихуэй Египет хуоншонди щин кә ниндёли, та ба исраилжынму мә фонкэ.

9

Ди вугә бэля – сынлинди вынбин

9¹Җў ги Муса фәди:

– Ни чи, до Египет хуоншонди мянчян, ги та фә: «Яхўтижынму бэвонди Анлахў Торля җымуҗя фәдини: „Ни ба Вәди минжын фонкэ, җё таму бэвон Вәчи. ²⁻³Ни дан ба таму бу фонкэ, Вә җё ниди ма, лү, луәтуә, ню, ён лян җүлү – йиче сынлин хэ вынбинни. ⁴Вә ба исраилжынмуди йиче сынлин дэ египетжынмуди йиче сынлин фынкэни. Исраилжынмуди сынлин йигә ду бу сы. ⁵Вә, Җў, кәҗя ба жызы динхали: миргә җыгә сычин зу зэ җытар йүни!“»

⁶Җў ди эртян җочў Та фәхади ганли: египетжынмуди йиче сынлин хэли вынбин, сыдёли, кәсы исраилжынмуди йигә сынлин ду мә сы. ⁷Египетди хуоншон дафади хуәҗиму цакан исраилжынмуди сынлинчили. Җысыма, исраилжынмуди йигә сынлин ду мә сыдё! Кәсы Египет хуоншонди щин хан нинди, та ба исраилжынму мә фонкэ.

Ди люгә бэля – куәкуәзы

⁸Йиху Җў ги Муса лян Харунэ фәди:

– Ниму да хуәлуни манмар җуа йиба хуэй; йиху җё Муса ба җыгә хуэй зэ Египет хуоншонди мянчян җочў тян садо кунҗунни. ⁹Җыще хуэй, зущён тў, садо Египет дифоншонди гәли-гәлорни, йиху жынму дэ сынлинди шыншон чў куәкуәзыни.

¹⁰Муса лян Харунэ шуни ба хуэй җуашон, доли хуоншон мянчянли. Муса ба хуэй садо кунҗуннили. Җыгә хуэй донвәр зу җё жынму лян сынлинди шыншон чўли куәкуәзыли. ¹¹Суангуажынму зэ бу нын до Мусади мянчян лэли, йинцысы таму, лян йиче египетжын йиён, хуншыншон е чўли куәкуәзыли. ¹²Замуҗя Җў ги Муса фәли, Египет хуоншонди щин хан нинди, та бу тин Муса лян Харунэди хуа.

Ди чигә бэля – лынзы

¹³Җў ги Муса кә фәди:

– Миргә ганзо йизор ни до Египет хуоншонди мянчян, ги та фә: «Яхўтижынму бэвонди Анлахў Торля җымуҗя фәдини: „Ни ба Вәди минжын фонкэ, җё таму бэвон Вәчи. ¹⁴Йинцысы җы йихуэй ни кә дан бу тин Вәди хуа, Вә гуон бусы зуйщин ниди гуанжынму дэ минжынни, Вә лян таму йидарни яндин е зуйщин нини. Җымуҗя җё ни җыха: чүан дун-яшон мәю данлинди, зущён Вә йиёнди Хўда! ¹⁵Вә дан ба ни лян ниди минжын на вынбин зуйли, ниму дазо ду вучонли. ¹⁶Вә ба ниди мин хўхали, йинцысы Вә щён ги ни щянчўлэ Вәди лилённи, җё Вәди миншын сандё чүан дун-яшонни. ¹⁷Кәсы ни хан фандуй Вәди минжындини, бу щён ба таму фонкэ. ¹⁸Миргә зу җыгә сыхур Вә җё щя да лынзыни. Да Египет гуйҗя личелэди нэйитян дашон, йүнзун мә щягуә җыму сынзади лынзы. ¹⁹Щянзэ ни ба жынму дафачи, җё таму ба Египет диниди йиче сынлин лян нэтар юди йиче дунщи ду шудо фонзыни. Нагә жын лян сынлин дан шындо тандони, таму бу җиндо фонзы литу, щяхалэди лынзы ба таму ду дасыни!“»

²⁰Җўди җыще хуа ба Египет хуоншонди ющезы жын хади йимяр, таму зу ба гәҗяди нў дэ сынлин ганҗин линдо фонзынили. ²¹Данлинди жын мә тин Җўди хуа, щинни йидяр ду мә цощин гәҗяди нў дэ сынлин, ба таму шындо динили. ²²Җў ги Муса фәди:

– Ни ба шу җочў тян чынкэ, лынзы зу щядо Египетди йиче минжын, сынлин дэ дини җонди цошонни.

²³Муса ба җўгунзы җочў тян чынкэлихар, Җў зу ба залуй, лынзы дэ дян дафадо чүан Египетди диҗешонли. ²⁴Лян щя лынзы дэ шан дян; да Египет гуйҗя личелэди нэйитян дашон, йүнзун мә щягуә җыму дади сынза лынзы. ²⁵Лынзы ба Египет диниди йиче дунщи щёмедёли: ба жынму дэ сынлин, дини җонди цо дэ фу ду дадёли. ²⁶Гуон исраилжынму җўди Гесем дифоншон мә щя лынзы. ²⁷Египет хуоншон ба Муса лян Харунэ кә җёдилэ, ги таму фәди:

– Җы йихуэй вә ганли гўнахарли. Вә лян вәди минжын ду цуәли, Җўсы Гундоди. ²⁸Чин ниму чито Җў, җё җыгә залуй лян лынзы җўха! Вә дайинни, чи, вә ба ниму фонкэли, ниму зэ җытар бә шынли⁺.

²⁹Муса ги та фәди:

– Вә җыни да җыгә чынпуни чўчи, ба шу чынкэ, чито Җўни: нэхур залуй лян лынзы донвәр җўхани. Җымуҗя җё ни җыха, – Хўдасы чүан дун-яди Җў⁺. ³⁰Кәсы вә җыдони, ни лян ниди гуанжынму хан бу пащён Анлахў Торля!

³¹Лынзы ба хўма лян дамый ду дадёли, йинцысы нэхур хўма җён кэли хуарли, дамый е юли мыйсуйзыли. ³²Лынзы ба мыйзы мә дасы, йинцысы мыйсуйзы хан мә чўлэни. ³³Муса да Египет хуоншонди мянчян зудё, да чынпуни чўчи, ба шу чынкэ читоли Җўли. Залуй лян лынзы донвәр җўхали, йү е бу щяли. ³⁴Кәсы Египетди хуоншон йиканса: йү, лынзы лян залуй мәюли, та цун гантуә гўнахарли. Хуоншон лян гуанжынмуди щин кә ниндёли. ³⁵Зущён Җў зочян ги Муса фәхади йиён, Египет хуоншонди щин кә ниндёли, та мәщин ба исраилжынму фонкэ.

10

Ди багә бэля – хуончун

10¹Җў ги Муса фәди:

– Ни чи, до Египет хуоншонди мянчян. Вә җё та лян тади гуажынмуди щин ниндёли, Вә щён зэ таму җунҗянни щян Вәди кэрамэтини. ²Вә щён җё ни ги ниди эрзы, ни эрзыди эрзыму фәни: Вә ги египетжынму ганли сали, щян замугә кэрамэтили. Ба җыще сычин ниму ё җихани: Вәсы Җў!

³Муса лян Харунэ до Египет хуоншонди мянчян фәди:

– Яхўтижынму бэвонди Анлахў Торля җымуҗя фәдини: «Ни хан вон җисы бу тин Вәди хуани? Ни ба Вәди минжын фонкэ, җё таму бэвон Вәчи. ⁴Ни дан ба таму бу фонкэ, җысыма, миргә Вә ба хуончун дафадо ниди гуйҗянини. ⁵Чян-ванди хуончун ба Египет йиче дифон зо-нянни, жынму ба димян ду канбуҗянни. Зочян лынзы ба са мә дасы, җыхур хуончун ба шынхади чыдёни, ба дини җонди фу ду чыдёни. ⁶Хуончун до ниди җянини, до ниди йиче гуанжын дэ минжынди җянини, ба йиче фонзы җанманни. Ниди зўзў-быйбый ба җымугә бэля да таму җўдо җытарди нэйитян дашон, йичыр до җиргәди жызы, йүнзун мә җянгуә».

Муса ба хуа фәван, җуангуәчи, да Египет хуоншонди мянчян чўчили. ⁷Египет хуоншонди гуанжынму ги хуоншон фәди:

– Җыгә жын хан вон җисы җәмә замуни? Ни ба нэще исраилжын фонкэ, җё таму бэвон тамуди Анлахў Торлячи. Нандый ни хан канбуҗянма, Египет гуй нянкәр ланбодыйли?

⁸Египетди хуоншон җё Муса лян Харунэ йүанхуэй до тади мянчян, ги таму фәди:

– Хо, ниму чи, бэвон нимуди Анлахў Торлячи. Сый лян ниму ё чини?

⁹Муса хуэйдади:

– Вәмуди ло-шо, эрнү ду чини, лян йиче ён дэ ню, йинцысы вәму яндин зэ нэтар ё гуә җечи, бэвон вәмуди Җўни.

¹⁰Египетди хуоншон фәди:

– Вә на нимуди Җў дў җудини: вә бу җё ниму ба нимуди щифузы лян ваму линшон зу! Ниму яндин ю ха вонщённи. ¹¹Бу, будыйчын! Ниму дан щён бэвон нимуди Җўчи, вә гуон җё нимуди нанжын чини.

Хуоншон ба җыгә хуа фәба, зу ба Муса лян Харунэ җуйчўчили. ¹²Йиху Җў ги Муса фәди:

– Ни ба шу җочў Египет чынкэйихар, җё хуончун ба чүан гуйҗя җанман. Таму лэ, ба дишон җонди йиче цо чыдёни; зочян лынзы ба са мә дасы, хуончун ба шынхади ду чыдёни.

¹³Муса ба җўгунзы җочў Египет дифоншон чынкэлихар. Җў җё дун фын гуачелэ, гуадо Египет гуйҗянили. Җыгә дун фын җынҗыр гуали йитян дэ йиванщи; ган до ганзо, фын ба хошо хуончун гуадилэли. ¹⁴Хуончун доли Египетди йиче дифоншонли. Чян-ванди хуончун ба дипизы пуманли. Җыму дуәди хуончун зэ җыгә дифоншон зочян мә йүгуә, йиху е мә йүгуә. ¹⁵Хуончун зу нэму дуәди йимяр, таму ба чүан димян гэчўли, сыҗу-баха ду хидёли! Таму ба тандониди лынзы мә дасыди йиче цо лян фушонди готян ду чыдёли. Египетди йиче дифоншон лян йигә люцоцор дэ йигә фуеер ду мә шынха. ¹⁶Египетди хуоншон хуонхуон-монмонди ба Муса лян Харунэ кә җёдилэ, ги таму фәди:

– Вә ги ниму бэвонди Анлахў Торля дэ ги ниму ганли гўнахарли! ¹⁷Щүанзэ чин ниму ба вәди гўнахар җы йихуэй е фоншә! Ниму читоди җё ниму бэвонди Анлахў Торля ба җыгә бэля да вә гынчян җәгуәчи⁺.

¹⁸Муса да Египет хуоншон гынчян чўчи, читоли Җўли. ¹⁹Җў җё щифын гуачелэли; җыгә да фын ба йиче хуончун гуадо Хунхэ литули. Зу җымуҗя Египет дифоншон йигә хуончун ду мәюли. ²⁰Кәсы Җў җё Египет хуоншонди щин кә ниндёли, та мэщин ба исраилжынму фонкэ.

Ди җюгә бэля – хинан

²¹Йиху Җў ги Муса кә фәди:

– Ни ба шу җочў тян чынкэйихар, да хинан ба чүан Египет зонянни.

²²Муса ба шу җочў тян чынкэлихар, да хинан ба чүан Египет зонянли сан тян. ²³Египетжынму йигә ба йигә канбуҗянли, сан тян таму зэ занди вәршон мә дунтан. Кәсы исраилжынму җўди дифоншон ю гуонлённи. ²⁴Египетди хуоншон ба Муса җёлэ, фәди:

– Чи, бэвон нимуди Анлахў Торлячи! Ба нимуди нүжын лян ваму ду линшон чи; кәсы җё нимуди ню, ён яндин шындо җытар.

²⁵Муса хуэйдади фәсы:

– Бу, будыйчын! Ни яндин ги вәму ё ба җү гўрбаниди дэ шо гўрбаниди сынлин гигини, җё вәму ги Анлахў Торля хохор ба гўрбани җүги. ²⁶Вәму ба йиче сынлин ё нашон зуни, йигә ду бу нын шынха. Вәму яндин гәҗя ги Анлахў Торля ба җү гўрбаниди сынлин ё җянгини. Хан мә до нэтарди зычян, вәму бу җыдо, ба нагә сынлин ё ги Анлахў Торля җүгини.

²⁷Кәсы Җў җё Египет хуоншонди щин кә ниндёли, та мэщин ба исраилжынму фонкэ. ²⁸Хуоншон ги Муса фәди:

– Ни да җытар гун! Бә җё вә зэ җян нили. Вә зэ йихуэй ба ни дан канҗян, ни вучонни!

²⁹Муса фәди:

– Ни фә дуйдини: җыншы ни зэ бу җян вәли.

11

Ди шыгә бэля – тушузымуди вучон

11¹Җў ги Муса кә фәди:

– Вә ги Египетди хуоншон лян тади минжын дафа линйирди йигә бэляни. Йиху та яндин ба ниму фонкэни, хан ба ниму ду да җытар ганчўчини. ²Ни чи, ги исраилжынму фәги, җё таму да линҗү гынчян ба җин-йин дунщи ёшон.

³Җў җё египетжынму тэнэ исраилжынмуни. Египетди гуанжынму лян минжын е тэнэ Мусадини, сылёнди тасы йигә вида жын. ⁴Муса ги Египетди хуоншон фәди:

– Җў җымуҗя фәдини: «Җиргә бан-ени Вә да Египетди җунҗянни зугуәчини. ⁵Египетди мый йиҗязыди ту йигә эрзы ду вучонни: да щянзэди хуоншонди ту йигә эрзышон датур, йичыр до зэ мәфонни мә мянди нўнүди ту йигә эрзышон. Йиче сынлинди тушузы е сыдёни. ⁶Египетди дифоншон мангәчўр нын тинҗян дакў-луанхуди шынчи; җымугә сынза юцу Египет хан мә йүгуәни, вонху е бу йүли. ⁷Кәсы исраилжынму җяниди гувазы җочў жын дэ сынлин ду бу чў шынли! Нэхур ни зу җыдони: Вәсы Җў! Вә ба египетжынму лян исраилжынму фынкэни».

⁸Линйир Муса фәди:

– Дансы ниди гуанжынму до вәди мянчян лэ, гуйха, читоди җё вә лян вәди минжын да җытар зудё, нэхур вә цэ да җытар зудёни.

Муса чихынхынди да Египет хуоншонди мянчян зудёли. ⁹Җў зочян ги Муса фәгуә:

– Египетди хуоншон бу тин ниди хуа, зу җымуҗя Вә зэ Египет хан нын щян дуәйүди кэрамэти.

¹⁰Муса лян Харунэ зэ Египет хуоншонди мянчян щянли җыщезы кэрамэти, кәсы Җў җё хуоншонди щин ниндёли, хуоншон ба исраилжынму да тади гуйҗяни мә фонкэ.

12

Исраилжынмуди Пасха җечи

12¹•Җў зэ Египет ги Муса лян Харунэ фәди:

– ²Ба җыгә йүә суанчын нимуди җынйүә*. Да җыгә йүә дашон щин нян кэтурни. ³Ниму ги исраилжынму ду фәги: җы йүәди ди шы тян җё мый йиҗязыди җонгуйди яндин ви тади җящя җян йигә ёнгозы хуэйҗәсы җүлүгозы. ⁴Тади җящяди жынкузы дан шо, ба йигә ёнгозы йиха чыбушон, нэхур җё та лян тади дин җинди линҗү җочў җяни ю җи ку жын, зу ба ёнгозы фынкэ. Җяни җигә жын нын чышон, зу җочў нэ җигә жынфур фынкэ. ⁵Сынлин литу ниму яндин ё җянчўлэ йигә йисуйди, мәю дуанбянди гун-ёнгозы хуэйҗәсы гунҗүлүгозыни. ⁶Җё җыгә сынлин зэ нимуди җяни шындо җыгә йүәди ди шы сы тянди хили. Йиху җё йиче исраилжын ба гәҗя щүхади сынлин зэдё⁺. ⁷Зэ сыйҗяди җяни чы жу, минжын зу ба нэгә фонзыди лёнханиди мынкуон лян мынкуон готу на зэха ёнди ще ё мәдёни. ⁸Нэ йиванщи таму ба ёнжу зэ хуәшон ё кофу, чыдёни; лян кў цо дэ мәю җёмянди мәмә ё чыни. ⁹Ба ёнжу яндин ё кофуни, бу нын чы сын жу, е бу нын чы зэ фи литу җўхади жу. Ниму яндин ё чы хўлун кохади ёнгозыни, лян ту, туйбазы дэ йиче чончон-дўдў. ¹⁰Ниму бу нын ба шынхади жу гәдо ди эртян. Жу дан мә чышон шынхали, хили ба та яндин ё зэ хуә литу шодёни. ¹¹Ниму чыкэли, ёни ба дэзы лыйшон, җүәшон ба хэ чуаншон, шуни ба җўгунзы нашон, куэкуэди ё чыни – җысы Җўди Пасха җечи.

¹²Нэ йиванщи Вә зугуә Египет, ба йиче тушузы – эрвазы дэ сынлинди гун тушузы ду садёни. Вә ги таму зыгини: Египетди йиче хўдаму бу җы сыса. Вәсы Җў!⁺ ¹³Мынкуоншонди ще зусы ниму зэ нани җўди җихо. Вә канҗян җыгә ще, зу да нимуди фонзы гынчян зугуәчини. Вә зуй египетжынмуди сыхур, ба ниму йидяр ду бу хэ. ¹⁴Ниму няннян яндин ё гуә җыгә җечини, ви Җў зунхў тани. Нимуди хубый е яндин ё зунхў җыгә җечини – жысы Вә ги ниму гиха йинаварди фалү.

Мәю җёмян мәмәди җечи

¹⁵Җў хан фәди:

– Җы чи тян литу ниму бу нын чы ю җёмянди мәмә, гуон ё чы мәю җёмянди мәмәни. Да ту йитян дашон, ниму зу ба җяниди йиче җёмян чүдё. Сый җы чи тян литу дан чы ю җёмянди мәмә, ба тади минзы яндин да Вәди минжынди җунҗянни чүдёни. ¹⁶Ту йитян дэ ди чи тян ниму шудо йидарни бэвон Хўда. Җы лён тян, чўгуә шәлү чыди, ниму са хуә ду бу нын ган. ¹⁷Ниму ё зунхў җыгә мәю җёмянди мәмә җечини, йинцысы зу җы йитян Вә ба нимуди йиче зў да Египет линчўлэли. Ниму лян нимуди хубый яндин ё зунхў җыгә җечини – җысы Вә ги ниму гиха йинаварди фалү. ¹⁸Да ту йигә йүәди ди шы сы тян хушон дашон, до ди эршы йитянди хушон, ниму бу нын чы ю җёмянди мәмә. ¹⁹Җы чи тян литу ниму җяни бу нын гә җёмян. Чы ю җёмян чыдиди жын булүн бынгуйҗя сын-ёнхади хуэйҗәсы вэгуйжын еба, ба тамуди минзы яндин да Вәди минжынди җунҗянни чүдёни. ²⁰Ниму бу нын чы ю җёмянди чыди; ниму җўди йиче дифоншон ду ё чы мәю җёмянди мәмәни.

Исраилжынму ту йихуэй гуәли Пасха җечили

²¹Муса ба исраилжынди йиче ложын җёдилэ, ги таму фәди:

– Җё мый йиҗязыди җўжын җянчўлэ йигә ёнгозы, ба та зэдё, ниму гуә Пасха җечичи. ²²Ниму ба зэдёди ёнгозыди ще додё пынпынзыни, на йиба иссоп цо, ба та зэ җыгә ще литу мыншы, йиху ба мын лян мынкуон готу на ще мәдё. Йичыр до ди эр тян ганзо сый ду бә чў мын⁺. ²³Җў са египетжынмуди сыхур, ба мынкуоншон лян мын готу мәхади ще канҗян, да җытар зугуәчини. Җў җё хэ минди тянщян бу җин нимуди җя, ба ниму бу дасы. ²⁴Ниму лян нимуди эрзыму яндин ба җыще фынфу, зущён фалү йиён, ё зунхўни. ²⁵Җисы ниму до Җў ги ниму щүхади дифоншонли, ниму ё зунхў җыгә җечиди ганбанни. ²⁶Нимуди эрнү дан вын ниму: «Җыгә куйчын ю са йисыни?»⁺ ²⁷Ниму ё хуэйдани: «Җысы ги Җў җүди Пасха* җечиди гўрбани, йинцысы Та зэ Египет да исраилжынмуди җя гынчян зугуәчили. Җў ба египетжынму дасыли, кәсы ба замуди мин җюхали».

Исраилжынму гуйха бэвонли Җўли. ²⁸Таму зу җочў Җў ги Муса лян Харунэ гихади фынфу ганли.

Ба Египетди тушузы-эрвазы ду садёли

²⁹Бан-ени Җў ба египетжынмуди йиче тушузы-эрвазы садёли: да щянзэди хуоншонди ту йигә эрзы дашон йичыр до банфонзыни зуәди фанжынмуди тушузышон. Ба йиче сынлинди тушузы е дасыли. ³⁰Хили Египетди хуоншон дэ тади гуанжынму лян чүан гуйҗяди минжын ду җинщинлэли. Египетди сыҗу-бахани нын тинҗян дакў-луанхуди шынчи, йинцысы мый йиҗязы вучон жынли. ³¹Египетди хуоншон хили зу ба Муса лян Харунэ җёдилэ, ги таму фәди:

– Куэ да җытар зу! Ниму лян нимуди исраилжынму куэкуэди да вәди гуйҗяни чўчи. Җочў нимуди йиче чито бэвон нимуди Анлахў Торлячи! ³²Ба нимуди ёнчүн дэ нючүн ду ёшон чи. Ниму ги вә е панвонгә хо.

³³Египетжынму ба исраилжынму цуйди, җё куэкуэди да тамуди гуйҗяни зудёни, таму фәди:

– Ниму дан бу зу, нэхур вәму ду вучонни.

³⁴Исраилжынму ба мәю җёмянди мян гәдо хуәмян пынни, на йишон гуәчў (нэгә сыхур таму хан ги җыгә мян литу мә гә җёмян), быйдо җягуэзышонли. ³⁵Таму җочў Муса гихади фынфу зэ египетжынму гынчян ёли җин-йин дунщи дэ йишонли⁺. ³⁶Җў җё египетжынму тэнэ Тади минжынни. Исраилжынму ё са, египетжынму зу гили сали. Зу җымуҗя исраилжынму ба египетжынмуди фугуй нашон зули⁺.

Исраилжынму да Египет чўлэли

³⁷Исраилжынму да Раамсес чынпуни чўлэ, бущин йичыр зудо Сокхоф дифоннили. Бу суан нүжынму лян ваму, гуон нанжын ю любый чян жынни⁺. ³⁸Исраилжынму ёди ню дэ ён да Египет зули. Лян таму йидарни хошо данлин минзўди жын е чўлэли. ³⁹Зэ лўшон таму да Египет начўлэди мәю җёмянди мян луәли мәмәли, йинцысы египетжынму ба таму куэкуэди да нэтар ганчўчили, таму ба данлин чыди ду мә шелү бянйи.

⁴⁰Исраилжынму зэ Египет җўли сыбый саншы нян⁺. ⁴¹Сыбый саншы нян гуәлиди нэйитян, Җўди минжынди зў йиман да Египет чўлэли. ⁴²Җы йиванщи Җў гәҗя бохўли исраилжынмули, ба таму да Египет линчўлэли. Җысы Җўди йиванщи! Исраилжынмуди йибыйзы гын йибыйзы җы йиванщи ё бу фиҗё.

Замуҗя ё гуә Пасха җечини

⁴³Җў ги Муса лян Харунэ фәди:

– Җысы Вә ги ниму гихади Пасха җечиди фалү: данлин минзўди жынму бу нын чы җыгә Пасха җечиди ёнгозы. ⁴⁴Ниму ги мэхади нў яндин ё зў суннэтини, йиху та цэ нын чы җыгә ёнгозыди жуни. ⁴⁵Зэ ниму җяни дон киди данлин минзўди жын лян гўха зўхуәди жын е бу нын чы җыгә Пасха җечиди жу. ⁴⁶Ниму ба җыгә жу яндин ё зэ җяни чыни, вон вэту бә начўчи. Ба ёнгозыди гўдў йигә ду бә җәхуэ⁺. ⁴⁷Йиче исраилжын ё зунхў җыгә җечини. ⁴⁸Мә зў суннэтиди жын бу нын чы җыгә жу. Зэ ниму җунҗянни җўди нагә вэгуйжын дан щён зунхў Пасха җечиди куйчын, ниму яндин щянтуни ги тади җяниди йиче нанжын ба суннэти ё зўдёни. Зу җымуҗя таму чынха зущён сын-ёнхади исраилжынни, нэхур таму цэ нын чы Пасха җечиди ёнгозы. ⁴⁹Мый йигә сын-ёнхади исраилжын лян ниму җунҗянни җўди вэгуйжын йимур-йиён ё зунхў җыгә фалүни⁺.

⁵⁰Исраилжынму ду зунли Җў чечў Муса лян Харунэ гихади фынфули. ⁵¹Җў зу нэйитян ба исраилжынму да Египет линчўлэли.

13

«Ниму ба җы йитян җиха»

13¹Җў ги Муса фәди:

– ²Ниму ба йиче тушузы ги Вә ё гигини, йинцысы исраилжынмуди ту йигә эрзы лян сынлинди тушузы дусы Вәди⁺.

³Муса ги исраилжынму фәди:

– Ниму ду ба җы йитян ё җихани. Җиргә ниму да Египет зудёли – җысы ниму донли нўди дифон. Җиргәсы Җў на Тади да лилён ба ниму линчўлэди жызы. Ниму бу нын чы ю җёмянди мәмә. ⁴Ниму да Египет чўчиди җы йитянсы җынйүә*, – җы зусы ту йигә йүә. ⁵Җў зочян ги нимуди зўзў-быйбый дўли җу ба хананейжынму, хеттейжынму, аморрейжынму, евейжынму дэ иевусейжынму җўди дифон ги ниму гигини. Җисы Җў ба ниму линдо тон нюнэзы дэ фынмиди фуҗү дифоншон, ниму ё няннян гуә җыгә җечини. ⁶Чи тян литу чўгуә мәю җёмянди мәмә ниму бә чы данлин мәмә, йиху ди чи тянди нэйитян ниму ё гуә җыгә җечини, җинян Җўни. ⁷Җы чи тян литу ниму яндин ё чы мәю җёмянди мәмәни. Ниму җўди дифоншон бу нын гә җёмян хуэйҗәсы ю җёмянди мәмә⁺. ⁸Җечи датурди нэйитян ни ё ги эрзы пәщёни: «Заму гуә җыгә җечиди йинйирсы Җў ба заму да Египет җефончўлэди сыхур, щянли вида кэрамэтили». ⁹Ни гуә җыгә җечиди сыхур, җыгә ги ни зущён зэ ниди шушон дэ бынлушон дэди йигә җихо йиён, җё ни йинавар нян дэ щищүә Җўди фалүни, йинцысы Җў на Гәҗяди да лилён ба заму да Египет линчўлэли⁺. ¹⁰Ниму ё няннян зэ динхади җыгә сыхуршон гуә җыгә җечини.

Тушузыму либянди фынфу

– ¹¹Җў зочян ги заму лян замуди зўзў-быйбый дўли җули, Та ба заму линдо Ханаан дифоншонни. ¹²Йинви нэгә ни ба йиче тушузы яндин ги Җў ё җүгини. Мый йигә сынлинди гунтушузы есы Җўди. ¹³Кәсы ба лүди гунтушузы ни на ёнгозы ё хуангуәлэни. Ни дан на ёнгозы ба та бу хуангуәлэ, нэхур яндин ба лүвазыди бәзы ё җәхуэйни. Ни яндин ё ба ниди ту йигә эрзы е хуангуәлэни. ¹⁴Вонху нимуди эрзы вын нимуни: «Җыгә ю са йисыни?» Ни җымуҗя хуэйда: «Җў ба вәму на да лилён да Египет – вәму дон нўди дифоншон – линчўлэли⁺. ¹⁵Нэхур Египет хуоншонди щин ниндёли, ба вәму бу фонкэ, Җў ба Египетди тушузыму – да жынди ту йигә эрзы дашон йичыр до сынлинди тушузы – йиче ду дасыли. Йинви җыгә вәму ба йиче сынлинди гунтушузы ги Җў җүгидини, ба ту йигә эрзы ду хуангуәлэдини». ¹⁶Ни зунхў җыгә фынфу, йинцысы җыгә ги ни, зущён зэ ниди шушон лян бынлушон дэди йигә җихо йиён, җё ни җиха: Җў на Гәҗяди да лилён ба заму да Египет линчўлэли.

Йүнцэ җўзы дэ хуә җўзы

¹⁷Египетди хуоншон ба исраилжынму фонкэди сыхур, Хўда ба таму да филистимжынмуди дифон, да нэгә җелўшон мә лин. Хўда фәди:

– Дансы пащён Вәди минжын пынҗян даҗонди сычин, таму щинни хухуэйни, йүанхуэй щён хуэй Египет чини⁺.

¹⁸Йинви җыгә Хўда ба таму да йүан лўшон, зугуә савә вон Хунхэ линшон зули. Исраилжынму нади җүнчи да Египет чўлэ, кәҗя шәлүди да җонни. ¹⁹Муса ба вучонлиди Юсуфди гўдў нашон зули, йинцысы Юсуф вучонди зочян җё исраилжынму зэ тади мянчян дўли җули, фәсы:

– Хўда җю ниму минди сыхур, ниму яндин ба вәди гўдў да җыгә вәршон лян ниму йидарни нашон зу⁺.

²⁰Исраилжынму да Сокхоф дифоншон зудё, доли Ефам дифоншонли, зэ нэтар таму зали йигә йинпан. Җыгә вәр зэ савәди бянҗени⁺. ²¹Быйтян Җў зэ йүнцэ җўзыни зэ таму туни зуди, зы лўдини; хили Җў зэ хуә җўзыни зэ тамуди туни зуди, на хуә ги таму җолёндини. Зу җымуҗя җё таму йитян, йиванщи нын зу лў⁺. ²²Быйтян йүнцэ җўзы, хили хуә җўзы бу тынди зэ таму туни зудини.

14

Исраилжынму гуәли Хунхэли

14¹Җў ги Муса фәди:

– ²Ни чи, ги исраилжынму фәги, җё таму җәгуәлэ, зандо Пи-Гахироф дифонди дуймянзы, Мигдол дифон лян Хунхэди донҗунни, ко Ваал-Цефон гынчян. Ба йинпан задо Хунхэ гынчян⁺. ³Египетди хуоншон сылёнди, исраилжынму мили лўли, савә ба таму дончўли. ⁴Вә җё хуоншонди щин ниндёни, та чўлэ, җуй нимуни. Вә ба Египетди хуоншон лян тади җүндуй дабэни. Нэхур таму зу тэнэ Вәни, җыхани – Вәсы Җў!

Исраилжынму зу җымуҗя ганли. ⁵Египетди хуоншон тинҗян исраилжынму кәҗя подёли, та лян тади гуанжынму щинни хули хуэй, фәди:

– Заму ганли йигә са сычин?! Заму җё исраилжынму подёли, җыхур заму ба җыщезы нў дюдёли!

⁶⁻⁷Египетди хуоншон шонли мачә, ба лин җүндуйди җүнгуан дэ җүндуй җёдилэ, лян любый дин ходи мачә дэ Египетди йиче данлинди мачә йидарни да Египет чўлэли. ⁸Җў җё Египет хуоншонди щин ниндёли; хуоншон чўлэ, җуй исраилжынмудини еба, исраилжынму ту нади гогорди, йидяр ду мә хэпа да Египет зудёли⁺. ⁹Египетди җүндуй, йиче ма, мачә лян машон чиди җүнжынму ба исраилжынму зэ Хунхэ бонгәрни няншонли. Тамуди йинпан зэ җытар задини; нэгә вәр ко Пи-Гахироф дифон гынчянни, зэ Ваал-Цефон дифонди дуймянни. ¹⁰Исраилжынму йиканса: Египетди хуоншон лян җүндуй ба таму җуйшонли, тэ хэли пали, зу читоди җё Җў ба тамуди мин җюхани. ¹¹Таму ги Муса фәди:

– Нандый зэ Египет мәю сун вәмуди вәрма? Ни виса ба вәму линдо җыгә савәни вучонлэли? Ни ба вәму да Египет линчўлэ, ни кан, ни ганлигә са сычин! ¹²Нандый вәму чўлэди сыхур ги ни зочян ба җыгә нын йүди сычин мә фәгуәма? Вәму ги ни фәли: «Ни бә гуан вәмуди сычин, җё вәму зэ Египет дон нўчи до вәмушон ходихын». Зэ Египет йинавар дон нў би зэ савәни вучонди чёнщёр!

¹³Муса хуэйдади:

– Ниму бә хэпали! Занди вынвырди. Җиргә ниму канҗянни, замуҗя Җў җю нимуни! Ниму ба җыще египетжын йүнзун зэ бу җян. ¹⁴Җў ви ниму җынҗандини; ниму гуон ё нанвынхани⁺.

¹⁵Җў ги Муса фәди:

– Ни виса лади кўшыр чито Вәдини? Ни җё исраилжынму вончян зу. ¹⁶Ни ба ниди җўгунзы начелэ, җочў хэзы чынкэйихар. Хэниди фи фынкэни, исраилжынму да ганнан дишон нын зугуәчи. ¹⁷Вә җё египетжынмуди щинчон ниндёни, йинви җыгә таму җиндо хэ литу җуй нимуни. Кәсы Вә ба Египетди хуоншон, ба тади җүндуй, мачә лян чи мади җүнжын ду дабэни. Таму тэнэ Вәни! ¹⁸Вә ба таму дабэди йиху, таму зу җыдони – Вәсы Җў!

¹⁹Хўдади тянщян зочян зэ Исраил дуйвуди туни зудилэ, щүанзэ зандо Исраил дуйвуди хутули. Йүнцэ җўзы е зандо Исраил дуйвуди хутули, ²⁰зандо египетжынму лян исраилжынмуди җунҗяннили. Ги египетжынму йүнцэ чынха хинанли, кәсы ба исраилжынму җолёнли. Йинви җыгә җынҗыр йиванщи Египетди җүндуй мәдый до исраилжынму гынчян. ²¹⁻²²Муса җочў хэ ба шу чынкэлихар, Җў зу на дунфын ба хэниди фи гуатуәли. Дунфын гуали җынҗыр йиванщи, фи фынкэли, зущён лёнтў чён йиён, занхали, хэ дизы ганли. Исраилжынму да ган дизышон гуәли хэли. ²³Египетжынму җуй исраилжынмудини, таму лян ма, мачә дэ машон чиди җүнжынму е ду җинли хэзы литули. ²⁴Тян лёнди зычян, Җў да хуә җўзы лян йүнцэ җўзы литу ба Египет җүндуй вонлихар, җё таму йиха ду луанхуонли. ²⁵Җў җё Египет мачәди гўлў нондё ни литули, гўлў бу җуанли. Египетжынму фәди:

– Җў ги исраилжынму бонмон да замудини. Заму куэкуэди да тамуди мянчян ё пони!

²⁶Җў ги Муса фәди:

– Ни ба шу җочў хэзы чынкэ, җё фи йүанхуэй хәдо йидарни, ба египетжынму лян тамуди мачә дэ машон чиди җүнжынму ду янсычи.

²⁷Муса ба шу җочў хэ чынкэли, ганзо хэниди фи йүанхуэй хәдо йидарнили, зущён зочян йиёнли. Египетжынму җочў да филон подини, Җў ба таму ду зэ хэ литу янсыли. ²⁸Хэниди фи, зущён зочян йиён, до йидарнили, ба йиче җуй исраилжынмуди мачә, чимади җүнжынму лян Египетди җүндуй янсыли – йигә ду мә шынха. ²⁹Исраилжынму да хэди гандизышон зуди сыхур, фи фынкэдини, зущён лёнтў чён йиён. ³⁰Нэйитян Җў ба исраилжынмуди мин да египетжынмуди шуни җюхали. Исраилжынму җянли: египетжынмуди мэти зэ хэяншонни. ³¹Исраилжынму канҗян замуҗя Җў на гәҗяди да лилён ба египетжынму дабэли, таму хэпади тэнэли Җўли, ба Та дэ Тади хуәҗи Муса щинфули.

15

Муса дэ Мариамди чүзы

15¹Муса лян исраилжынму ги Җў чонлигә чүзы:

Вә куаҗён Җўни,

йинцысы Та ба вида дыйшын налэли!

Та ба Египетди ма дэ машон чиди җүнжынму эрдё хэ литули!

²Җўсы вәди Бохўҗя;

Та ба вәди мин җюхали!

Тасы вәди Хўда, вә щён куаҗён Тани!

Тасы вәди дадади Хўда, вә щён куаҗён Тани!

³Җўсы Җүнжын;

«Җў» – зусы Тади минзы!

⁴Та җё Египетди җүндуй дэ тамуди мачә дедо хэ литули,

ба дин ходи җүнгуанму зэ Хунхэ литу янсыли!

⁵Шын хэ ба таму гэчўли,

зущён шыту йиён, ба таму яндё хэ дизынили!

⁶Җў! Ниди юшу ю бибучынди да лилённи!

Җў! Ниди юшу ба дуйтуму да суйли!

⁷Ни на вида лилён ба фанчелэди жынму дабэли!

Ниди чи ба таму, зущён хуә шо мыйцоди йиён, шодёли!

⁸Ни җочў хэзы чуйли йику чи, фи дуйдо йидарни,

зущён чён йиён, занхали!

Хэ дизы гандёли.

⁹Дуйту фәди: «Вә щён ба таму няншон җуачўни.

Ба тамуди фугуй суйбяр чёншон, фынкэни.

Вә ба до начўлэ, ба таму ду садёни».

¹⁰Җў! Ни гуон чуйли йику чи,

хэ зу ба египетжынму янсыли!

Таму, зущён щила йиён, яндё шын фи литули!

¹¹Җў! Зущён лян Ни йиёнди, хан ю Видади Хўданима?!

Сый хан, зущён Ни йиён, гуйҗун дэ сынза?

Сый хан, зущён Ни йиён, нын щян кэрамэти⁺?

¹²Ни ба Ниди юшу чынкэли,

дитў ба дуйтуму мэчўли!

¹³Ни ба Ни җюхади җыгә минжын на йүнзун гэбудёди нэчин линдини!

Ни на Ниди да лилён ба таму вон Ниди гуйҗун дифоншон линдини.

¹⁴Минзў тинҗян, зу хэли па, луанхуонли.

Филистимжынму дали лынҗанли.

¹⁵Ба Едом дифоншонди вонзыму хаҗинли;

сынза ба Моав дифоншонди линшужынму җуачўли;

Ханаан дифоншон җўди жынму пәфанхали⁺.

¹⁶Сынза дэ хэпа ба таму җуачўли!

Җў! Таму канҗян Ниди да лилён

хэпади, зущён шыту йиён, зандини,

дынди, җисы чынха Ниди минжын

да тамуди мянчян зугуәчини!

¹⁷Ни ба Ниди минжын линдо Ниди го саншон, ба таму, зущён фу йиён, зэдо нэтар!

Нэсы Ни, Җў, ги Ни Гәҗя җянчўлэди җўди вәр,

зусы Ни Гәҗя щюгэхади гуйҗун Сы!

¹⁸Җў! Ни йинаварсы Хуоншон,

Ниди Хуоншонди чүанли йүнзун бу ван.

¹⁹Исраилжынму да ган дишон гуәли хэзыли, кәсы Египетди мачә, ма дэ машон чиди җүнжынму җинли хэ литуди сыхур, Җў җё фи хәчў ба таму ду янсыли.

²⁰Харунэди җеҗе Мариам нүшынжын шуни ба балагўр нашон, данлин нүжын лян та йидарни йихани да балагўрдини, йихани тё тёвудини⁺. ²¹Мариам ги таму чонтуәли:

– Заму ё куаҗён Җўни,

йинцысы Та ба вида дыйшын налэли!

Та ба Египетди ма дэ машон чиди җүнжынму ду эрдё хэ литули!

Мерра дифоншонди кў фи

²²Йиху Муса ба исраилжынму да Хунхэ гынчян линшон зудё, доли Сур савәнили. Зэ җыгә савәни таму зули сан тян, зобуҗуә хәди фи⁺. ²³Таму доли Мерра дифоншонли, кәсы нэтарди фи е хәбучын, йинцысы фи кўдихын. Йинви җыгә ба нэгә дифон җёди Мерра*. ²⁴Исраилжынму гондо Мусади вынли тали:

– Җё вәму хә сани?

²⁵Муса читотуә Җўли, Җў зу ба йикуэзы муту ги та зыгили. Муса ба муту нашон, эрдё фи литу, фи донвәр кәҗя нын хәли. Җў зэ нэтар ба Тади фалү дэ минлин ги таму гигили, хан зэ нэтар ба таму зыянли. ²⁶Анлахў Торля фәсы:

– Ни дан тин Вәди хуа, зэ Вәди мянчян ган гундо, зунхў Вәди минлин, нэхур Вә на египетжынму шухади йигә бэля ду бу зуйщин ни, йинцы Вәсы канхо ниди бинди Җў!

²⁷Йиху исраилжынму доли Елим дифоншонли; нэтар ю шы эргә фичүан лян чи шыгә мизорфуни. Таму зэ фи бонгәрни ба йинпан захали⁺.

16

Манна лёншы лян нанчун чёр

16¹Исраилди йиче минжын да Елим дифоншон чишын зудёли. Таму да Египет чўлэ ди эргә йүәди шыву тянди нэйитян доли Син савәнили. Таму занди җыгә вәр зэ Елим лян Син савәди донҗуннини⁺. ²Исраилжынму зэ җыгә савәни гондо Муса дэ Харунэли, ³ги таму лёнгәр фәди:

– Җў зочян дан ба вәму зэ Египет дасы – җыгә до вәмушон дуәму хо! Зэ Египет вәму зэ жу гуә гынчян зуәдилэ, дўзы йинавар чы бодини. Кәсы ниму ба вәму линдо җыгә савәни, щён җё вәму зэ җытар вәсынима⁺?

⁴Җў ги Муса фәди:

– Вә ги ниму да тяншон ги чыдини. Җё минжын мый йитян чўчи, нэйитян сыйүн дуәшо лёншы, зу шу дуәшо. Җымуҗя Вә нын зыян таму, кан таму ба Вәди фынфу зунхўнима бу зунхў. ⁵Ди лю тянди нэйитян җё таму ба лён тянди лёншы шуха, ба чыди шәлүха.

⁶Муса лян Харунэ ги исраилжынму фәди:

– Җў ба ниму да Египет линчўлэли – ниму ба җыгә җиргә хушон зу җыдохани. ⁷Миргә ганзо йизор ниму ба Җўди лилён дэ гуонлён канҗянни. Та ба нимуди гондо кәҗя тинҗянли. Сый дансы гондо вәму, та гондо Җўдини!⁺

⁸Муса кә фәди:

– Җў хушон ги ниму ги жуни, ганзо ги ниму ги чыбоди лёншыни, җё ниму разыни, йинцысы Та кәҗя тинҗянли, замуҗя ниму гондо Тадини. Ниму дан гондо вәму, шыдашы җы зусы ниму гондо Җўдини!

⁹Муса ги Харунэ фәди:

– Ни чи, җё йиче исраилжын шудо йидарни, зандо Җўди мянчян, йинцысы Та кәҗя ба тамуди гондоди хуа тинҗянли.

¹⁰Харунэ ги Исраилди йиче жын фәхуади сыхур, таму ба ту җуангуәчи җочў савәни йиканса, мынмынди ба Җўди гуонлён зэ йүнцэ литу канҗянли. ¹¹Җў ги Муса фәди:

– ¹²Вә кәҗя ба исраилжынмуди гондо хуа тинҗянли. Ни ги таму фәги: хушон таму чы жуни, ганзо чы чыбоди лёншыни. Җымуҗя таму зу җыдони, Вә, Анлахў Торлясы, тамуди Җў!

¹³Хушон йида чүн нанчун чёр фидилэ, луәдо дипизышон, ба йинпан ду пудёли. Ганзо лўфи луәдо йинпанди сыҗу-баханили⁺. ¹⁴Лўфи гандёди йиху, савәниди димяншон пули йицынзы, зущён хили луәхади фон йиёнди, бә пянпяр дунщи. ¹⁵Исраилжынму ба җыгә дунщи канҗян, бу җыдо җыгәсы са, зу йигә вын йигәдини:

– Җысы са-я?

Муса ги таму фәди:

– Җы зусы Җў ги ниму гихади лёншы. ¹⁶Җў зочян гиди фынфу: ниму ду ё шу җыгә дунщини; мый йигә жын гәҗя нын чы дуәшо, та зу ё шу дуәшони. Мый йиҗязыди йикузы жын гуон нын шу лёнгә кило⁺.

¹⁷Исраилжынму җочў гихади фынфу ганли: ющезы жын шуди дуә, ющезы жын шуди шо. ¹⁸Жынму лён җыгә дунщиди сыхур йиканса: сый шуди дуә, та мәю дуәйүди; сый шуди шо, ги та гули. Мый йигә жын нын чы дуәшо, та зу шули нэмущер. ¹⁹Муса ги таму фәди:

– Бу җун җё сый ба җыгә лёншы шындо ди эр тян.

²⁰Кәсы ющезы жын мә тин Мусади хуа, люхалищер лёншы. Доли ди эр тян ганзо йизор, люхади нэщезы лёншы литу сынли чунли, юли чу видоли. Җымуҗя ганди жынму җё Муса чишонлэли. ²¹Мый йитян ганзо йизор жынму җочў гәҗяди чышу шу лёншыдини. Жәту сэди сыхур, җыгә лёншы зу щёдёли.

²²Ди лю тян таму дуәйү шули лёнлэзыди лёншы, мый йигә жын шули сыгә кило. Минжынди йиче линшу ги Муса ба җыгә сычин фәгили. ²³Муса ги таму хуэйдади:

– Җў кәҗя гили фынфули: миргәсы заму хуанди жызы. Миргәсы бэвон Җўди гуйҗун шанбэ. Җиргә ниму ё цо сани, зу цоха, ё җў сани, зу җўха, ба шынхади лёншы ги миргә люха⁺.

²⁴Таму җочў Муса гихади фынфу ганли: ба шынхади лёншы ги ди эр тян люхали, җыще лёншы литу е мә сын чун, е мәю са чу видо. ²⁵Муса фәди:

– Җиргә ниму чы люхади лёншы! Йинцысы җиргәсы бэвон Җўди гуйҗун шанбэ жызы. Ниму зэ йинпан вэту җиргә зобуҗуә лёншы. ²⁶Ниму ё лютян шу лёншыни, ди читянсы шанбэ, нэйитян йинпан вэту са ду мәю.

²⁷Доли ди чи тянди нэйитян, ющезы жын йүанхуэй чўчи зо лёншычили, кәсы таму ба са ду мә зоҗуә. ²⁸Җў ги Муса фәди:

– Ниму до жисы хан бу щён зунхў Вәди фынфу? ²⁹Ниму җиха, Вәсы Җў! Вә ё җё ниму хуан йи тянни, йинви җыгә ди лю тян Вә ги ниму ги лён тянди лёншыни; до ди чи тян, мый йигә жын ё шындо җянини, бә чўчили.

³⁰Йинви җыгә исраилжынму ди чи тян ду хуанхали. ³¹Исраилжынму ба җыгә лёншы җёди «манна», та зущён кориандрди җунзы, янсый быйбырди, видо зущён лян фынми луәхади бинзы йиён. ³²Муса фәди:

– Җў ги заму гиди җымуҗяди фынфу: ба лёнгә кило манна ги замуди хубый люха, җё таму кан: Җў ба заму да Египет линчўлэди сыхур, зэ савәни ги заму гили лёншыли.

³³Муса ги Харунэ фәди:

– Ни на йигә гуанзы, ги литу до лёнгә кило манна, гәдо Җўди мянчян. Җысы ги замуди хубый люхади.

³⁴Харунэ җочў Җў ги Муса гихади фынфу ганли. Та ба җыгә гуанзы гәдо хәтун щёнзы гынчян цонхали. ³⁵Исраилжынму ба манна чыли сышы нян, йичыр до таму җўдо Ханаан дифоншонди нэгә сыхур⁺. ³⁶(Нэхур жынму лён лёншыди фынлён ю эршыгә литр.)

17

Да шыту литу тончўлэди фи

(Фур 20:1-13)

17¹Исраилди йиче жын җочў Җўди фынфу да Син савәни чишын зудёли. Доли Рефидим дифоншон, таму ба йинпан захали; нэтар мәю хәди фи⁺. ²Исраилжынму кә гондотуә Мусали, таму фәди:

– Вәму конли, ни ги вәму ба фи гиги!

Муса хуэйдади:

– Ниму виса гондо вәдини? Виса ниму зыян Җўдини⁺?

³Кәсы минжын конли, хан гондо Мусали. Таму фәди:

– Ни виса ба вәму да Египет линчўлэли? Ни щён җё вәму лян вәмуди эрнү дэ сынлин консынима?

⁴Муса читотуә Җўли:

– Хўда-я! Җё вә лян җыгә минжын замуҗя банни? Таму куэ зу на шыту ба вә дасыни⁺.

⁵Җў ги Муса фәди:

– Ни лян җигә исраилжынмуди ложын йидарни зудо минжын туни. Ни шуни ба зочян дали Нил хә фиди нэгә җўгунзы нашон. ⁶Зэ Хорив санди йи куэ да шытушон Вә зандо ниди мянчянни. Ни ба нэ йикуэ да шыту на җўгунзы дайихар, фи зу тончўлэни, җё жынму хәчи.

Муса зэ Исраил ложынмуди мянчян зу җымуҗя ганли⁺. ⁷Ба нэгә дифон җёлигә Масса дэ Мерива*, йинцысы исраилжынму зэ нэтар зынҗон дэ зыян Җўли:

– Җў хан лян заму зэ йидарнима, мә зэ?

Исраилжынму лян амаликжынму дали җонли

⁸Амаликжынму лэ, доли Рефидим дифонни лян исраилжынму дакэ җонли⁺. ⁹Муса ги Навинди эрзы Иса фәди:

– Ни җянчўлэ җигә жын, шәлүди миргә лян амаликжынму да җончи. Миргә вә ба Хўдади җўгунзы надо шуни, зандо сан динзышонни.

¹⁰Навинди эрзы Иса җочў Муса гихади фынфу ганли: чўчи лян амаликжынму дали җонли. Нэгә сыхур Муса, Харунэ лян Ор шонли сан динзышонли. ¹¹Муса дан ба шу зачелэ, исраилжынму ба җон йиндини; та ба шу дан лёхачи, амаликжынму йиндини. ¹²Кәсы йиху Мусади шу фали, Харунэ лян Ор налэли йи куэзы шыту, җё Муса зуәдо готули. Таму лёнгәр зандо лёнхани йичыр до жәту луәди сыхур, фули Мусади шули. ¹³Зу җымуҗя Навинди эрзы Иса ба амаликжынму дабэли. ¹⁴Җў ги Муса фәди:

– Ни ба җыгә дыйшын щеха, бә җё хубый вондёли, хан ги Навинди эрзы Иса фәги: Вә ба йиче амаликжын ванчүан щёмедёни!

¹⁵Муса ги Җў щюгэлигә җү гўрбаниди җуәзы, ги та нанли йигә минзы, җёчын «Җўсы вәди Чи». ¹⁶Та фәди:

– Җў дў җудини, Та йинавар лян амаликжынму җынҗанни.

18

Иофор дало Мусалэли

18¹Мусади вэфу Иофор – тасы Мадиан дифоншонди ахун – тинҗянли, Хўда ба исраилжынму да Египет линчўлэди сыхур, ги Муса лян Тади минжын ганли са сычинли⁺. ²⁻³Иофор зу лэ, ба Муса далоли, хан линди Мусади щифузы Сепфора (зочян Муса ба тади щифузы шындо вэфуди җянили) лян лёнгә эрзы. Сепфоради йигә эрзыди минзы җёди Гирсам, йинцысы Муса зочян фәгуә: «Вәсы зэ вэгуй җўди лищёнжын». ⁴Данлин йигә эрзыди минзы җёди Елиезер*, йинцысы Муса зочян фәгуә: «Вә дадади Хўдасы вәди Бонбан, ба вәди мин җюхали, мә җё Египетди хуоншон ба вә дасы». ⁵Иофор линди Мусади щифузы лян лёнгә эрзы доли савәнили. Нэтар Муса ба йинпан задо Хўдади гуйҗунди сан гынчянли. ⁶Иофор җё жынму ги Муса фәли: «Ниди вэфу, ниди щифузы лян лёнгә эрзы лэли». ⁷Муса тинҗян җыгә хуа, чўчи җейин вэфучили, ба Иофор лўчў щинтынли. Таму йигә ба йигә вынхули, йиху җинли Мусади җонфоннили. ⁸Муса ба Җў замуҗя җюли исраилжынмуди мин, ги Египетди хуоншон лян тади минжын ганхади йиче сычин ду ги Иофор фәли. Та хан ги вэфу ба исраилжынму зэ лўшон йүхади йиче кўнан либян фәли зэмусы замуҗя Җў ба тамуди мин җюхали. ⁹Иофор тинҗян җы йиче сычин гощинзали. ¹⁰Та фәди:

– Җыган Хўда! Җў да Египетди хуоншон лян тади минжынди шуни ба ниму җефончўлэли! Җыган Хўда! Җў да дон нўди япыйшон ба ниму җефончўлэли! ¹¹Җиргә вә җыдоли: Җў би данлин йиче хўдаму вида, йинцысы египетжынму ба исраилжынму җәмәди сыхур, Җў ба җыще вида сычин ганли!

¹²Иофор ги Хўда ба шоди гўрбани лян данлин гўрбани җүгили. Харунэ лян Исраилди ложынму лэ, лян та йидарни зэ Хўдади мянчян чыли җыгә гуйҗун чыдили.

Муса ба линшужынму җянчўлэли

(Чунфә фалү 1:9-18)

¹³Ди эр тян Муса вынли минжынди гуансыли, жынму зэ тади мянчян да ганзо йичыр зандо хушонли. ¹⁴Иофор ба җыгә канҗян, вынли Мусали:

– Ни ги җыще жын ган садини? Виса ни йигәр зуәдини, җё жынму да ганзо йичыр до хушон зэ ниди туанйүарни зандини?

¹⁵Муса хуэйдади:

– Вә яндин ё җымуҗя ганни, йинцысы минжын до вә гынчян лэ, читоди җё вә вын Хўдади вонщённи. ¹⁶Лёнгә жын юли са сычин, зу лэ зо вәдини, җё вә вын тамуди гуансыни, сыйди дуйдини, сыйди цуәдини. Вә хан ги таму пәщё Хўдади фалү дэ минлиндини.

¹⁷Иофор фәди:

– Ни җымуҗя мә ган дуйди. ¹⁸Ни кан, ни лян ниди минжын фадёли. Ни йигәр ба җыще сычин ганбулё⁺. ¹⁹Ни тинйихар вәди хуа, вә ги ни ги йигә йиҗян, панвонди җё Хўда лян ни зэ йидарни. Ни ё чынха минжынди бёфәни, ба тамуди сычин ги Хўда фәни. ²⁰Ни ба Хўдади фалү дэ фынфу ги таму җётёди пәщёхо, җё таму җыдо, ё ган сани, замуҗя гуә гуонйин жызыни. ²¹Чўгуә җыгә ни да минжынди җунҗянни җянчўлэ җигә ю бынсыди жын, җё таму ги исраилжынму дон линшу: мый йичян жын литу – йигә линшу; йибый жын, вушыгә жын, шыгә жын ду җё ю тамуди линшу. Ни ё пащён Хўдади, ба нын кочўди, бу чы чянди жынму җянчўлэни⁺. ²²Нэще линшужын са сыхур ду нын вын минжынди гуансы. Ёҗинди сычин либян таму нын вын ни, ба щё сычин гәҗя нын гандё. Зу җымуҗя таму ба ни данди данзы лян ни нын фынкэ, җё ги ни чинчёрха. ²³Ни дан җочў Җўди фынфу җымуҗя ган, нэхур ни бу фа, ба минжынди гуансы куэкуэди е нын вындё.

²⁴Муса ба вэфуди җуйи тинли, ²⁵зэ исраилжынму җунҗянни ба ю бынсыди, нын ган сычинди жынму җянчўлэ, җё таму ги мый йичян жын, йибый жын, вушыгә дэ шыгә жын донли линшули⁺. ²⁶Таму са сыхур ду вын жынмуди гуансыдини, са ёҗинди сы либян вын Мусадини, ба щё сычин гәҗя гандини⁺. ²⁷Йиху Муса ба Иофор суншон зули, Иофор зу хуэйли та гәҗя җўди дифонли.

19

Исраилжынму зэ Синай сан гынчянни

19¹⁻²Исраилжынму да Рефидим дифонни зудёли. Таму да Египет зудё, сан йүә чў йи доли Синай савәнили. Зэ йигә сан гынчян таму ба йинпан захали⁺. ³Муса шонли сан лян Хўда йүмянчили. Җў да саншон ба Муса ханди, җё та ги Ягўбэди хубый, исраилжынму фәгини:

– ⁴Ниму кәҗя җянли: Вә, Җў, ги египетжынму ганли сали. Вә ба ниму замуҗя каншудини, зущён муйин ба гәҗяди йинвазы зэ бонзышон быйди, ба ниму надо Вә гынчянли⁺. ⁵⁻⁶Ниму дан тин Вәди хуа, зунхў Вәди хәтун, нэхур ниму чынха Вәди минжынни. Чүан дун-я дусы Вәди, кәсы гуон нимусы Вә җянчўлэди гуйҗун минжын, нимусы бэвон Вәди ахунму⁺⁺.

⁷Муса да саншон халэ, ба Исраилди ложынму җёдилэ, ба Җўди фынфу йиҗү лян йиҗү ги таму фәли. ⁸Исраилжынму йищин-йиҗиди хуэйдали:

– Вәму җочў Җўди хуа яндин ганни.

Муса ба тамуди хуэйда ги Җў фәгили⁺. ⁹Җў ги Муса фәди:

– Вә зэ йүнцэ литу до ни гынчян лэни, җё Вәди минжын тинҗян, Вә лян ни замуҗя фә хуадини, да җыгәшон җё таму йинавар щинфу нини.

Муса ба исраилжынмуди хуа ги Җў фәгили. ¹⁰Җў ги та хуэйдади:

– Ни чи, ги минжын фәги: җир лян мир таму ба гәҗя ё зў ганҗинни, ба йишон щиҗинни,⁺ ¹¹до хургә шәлү бянйи, йинцысы нэйитян Вә, Җў, халэ до Синай саншон, җё йиче исраилжын ду нын канҗян Вәни. ¹²Ни ё зэ санди җувини хуа йигә лўлўзыни, ги минжын фәги: таму бу нын гуә җыгә лўлўзы, бу нын шон сан, е бу нын зэ җыгә сан гынчян зан. Сый ба җыгә сан на җүә ташон, ба та яндин ё дасыни. ¹³На шыту ба та дасы хуэйҗәсы на җян чуәсы, сый ду бу нын ду тади мэти. Жын хуэйҗәсы сынлин дан мә зунхў җыгә фынфу, ба чуй лабади шынйин тинҗян дан шон сан, ба та яндин ё дасыни.

¹⁴Муса да саншон халэ, ги минжын гиди фынфу, җё таму ба гәҗя зў ганҗинни, шәлү бянйи бэвон Җўни. Минжын ба гәҗяди йишон щиҗинли. ¹⁵Муса ги таму фәди:

– До хургә ниму ду ё шәлү бянйини; ниму бу нын җин щифузыди фонзы.

¹⁶Ди сан тянди ганзо йизор залуйди шын щёнтуәли, шантуә дянли, йикуэ йүнцэ до саншонли, ба зущён чуй лабади да шынйинди щёншын тинҗянни. Йинпанниди жынму тинҗян җыгә сынзазади щёншын, хэпади ду дакэ лынҗанли. ¹⁷Муса ба жынму да йинпанни линчўлэ, таму ду җейин Хўдачили. Таму зандо сан гынзы дихали. ¹⁸Синай саншон мо яндини, йинцысы Җў зэ хуә литу зандо саншонли. Җыгә ян лян хуәлу литу чўлэди ян йиён. Сан ду җантуәли. ¹⁹Җыгә сыхур лабади шынчи йүәщин дали. Муса лян Хўда фәли хуали, Хўда на залуй ги Муса гили хуэйдали. ²⁰Җў зандо Синай санди динзышон, җё Муса шонлэни. Муса зу шонли санли. ²¹Җў ги та фәди:

– Ни хачи, ги жынму ги йигә ниннинди фынфу: таму бу нын ба ни хуахади лўлўзы зугуәчи кан Вәлэ, бә җё жынму вучонли. ²²Ахунму ё щянтуни ба гәҗя зў ганҗинни, йиху цэ нын до Вә гынчян. Таму җымуҗя дан бу ган, Вә зуйщин тамуни⁺.

²³Муса ги Җў фәди:

– Ниди минжын бу нын шонлэ, йинцысы Ни фәли: җыгә сансы Ни җянчўлэди, Ни хан гиди фынфу, җё зэ санди җувини хуа йигә лўлўзыни.

²⁴Җў ги Муса фәди:

– Ни хачи, ба Харунэ линшонлэ, кәсы ахунму дэ минжын бу нын зугуә лўлўзы, до Вә җытар, бә җё Вә ба таму зуйдёли.

²⁵Муса да саншон халэ, доли минжын гынчян, зу ба Җўди хуа ги таму йиман фәли.

20

Шыгә Датянмин

(Чунфә фалү 5:1-21)

20¹•Җысы Хўда фәхади хуа:

– ²Вәсы ни бэвонди Анлахў Торля. Вә зочян ба ни да Египет, ни дон нўди дифоншон линчўлэли⁺. ³Чўгуә Вә ни ба данлинди хўдаму бә бэвон!⁺

⁴Ни җочў тяншон готуди, дишон хуэйҗәсы фи диниди хуәвар ги гәҗя са ёнзы ду бә зў,⁺ ⁵бә бэвон, е бә фусы таму, йинцы Вәсы ни бэвонди Анлахў Торля. Вә, зущён чыцўди нанжын йиён, сый хэхын Вә, Вә зуйщин тани, е зуйщин тади санбыйзы, сыбыйзыди хубыйни⁺. ⁶Кәсы сый нэ Вә, зунхў Вәди минлин, Вәди щин до нэгә жыншон дэ тади хубыйшон вандихын, йичыр до тади ди йичянди быйзышон ванни⁺.

⁷Быйкар бә тифә Вәди минзы. Сый дан быйкар тифә Вәди минзы, Вә яндин зуйщин тани⁺.

⁸Ни ба шанбэди нэйитян бә вондё зэмусы ё ба җыгә гуйҗунди йитян зунхўни⁺. ⁹Лю тян ни зў хуә, са сычин ду нын ган, ¹⁰кәсы ди чи тянсы Вә җянчўлэди шанбэ. Җы йитян напа сый: ни, ниди эрнү, нан-нү нў, сынлин хуэйжәсы ниди җяни җўди вэгуйжын – сысый са хуә ду бу нын ган. ¹¹Вә, Җў, лю тянди сыхур ба тян, ди, хэ лян литуди йиче ду зохали, ди чи тянди нэйитян Вә хуанхали. Йинви җыгә Вә, Җў, ги шанбэди җы йитян панвонли бэрэкэтили зэмусы ба җы йитян җянчўлэли.

¹²Тэнэ ниди нён-лозы, җё ниди гуонйин жызы зэ Вә ги ни гихади дифоншон чынха чонйүанди⁺.

¹³Бә дасы жын⁺.

¹⁴Бә ган хўлонди гўнахар⁺.

¹⁵Бә ту сыса⁺.

¹⁶Ги жын бә дон җя гўва⁺.

¹⁷Бә нянжә данлин жынди фонзы, щифузы, нан-нү нў, ню, лү хуэйҗәсы данлинди са.

Минжын хэли пали

(Чунфә фалү 5:22-23)

¹⁸Минжын тинҗян залуйди щёншын дэ чуй лабади да шынйин, канҗян шанди дян, саншон җуәди хуә, моди ян – таму хэпазали; зандо лойүанни ¹⁹ги Муса фәди:

– Чин ни ги вәму фә хуа, вәму яндин тинни. Хўда дан ги вәму фә хуа, вәму хэпа вучонни!⁺

²⁰Муса ги таму хуэйдади:

– Ниму бә хэпа, Хўда щён ба ниму зыянйихарни, җё ниму пащёнди тэнэ Тани, тин Тади хуани, бу ган гўнахарни.

²¹Кәсы минжын хан зэ лойүанни зандини, гуон Муса йигәр вончян зули, җинли Хўда занди хи йүнцэ литули.

Шо гўрбаниди җуәзы либянди фалү

²²Җў ги Муса гиди фынфу:

– Ни ги исраилжынму җымуҗя фә: «Ниму канҗянли: Вә, Җў, замуҗя да тяншон лян ниму фәли хуали. ²³Чўгуә Вә, ни ги гәҗя на җинзы хуэйҗәсы йинзы бә зў данлинди хўдаму, е бә бэвон таму. ²⁴Ниму на тў ги Вә ба шо гўрбаниди җуәзы зўшон, зэ җыгә гўрбаниди җуәзышон ниму ба ню, ён ги Вә җүчын шодёди дэ пиннанди гўрбани. Зэ Вә ги ниму динхади бэвон Вәди мый йигә вәршон Вә долэ, ги ниму панвон хони. ²⁵Ниму дан на шыту ги Вә зў шо гўрбаниди җуәзы, ба шыту вон пинни бә кан. Йинцысы на канпинди шыту ба шо гўрбаниди җуәзы хўзонни⁺. ²⁶Ги Вә бә зў ю тэтэзыди шо гўрбаниди җуәзы, йинцысы ниму шон тэтэзыди сыхур, бә җё ба нимуди щюти канҗянли».

21

Сыйүн нўди фалү

(Чунфә фалү 15:12-18)

21¹Ни ба җыще фалү ги исраилжынму фәги: ²«Ни дан мэ йигә яхўтиди нў, җё та лю нян фусы ни. Доли ди чи нян ни ги та йүанхуэй ба зыю гиги, та ги ни са чян ду бу гэ⁺. ³Та ги ни дон нўди зычян дан мә җехун, зукэли җё та йигәр чи. Ги ни дон нўди зычян та дан кәҗя җели хунли, да ни гынчян зуди сыхур җё та ба гәҗяди щифузы линшон чи. ⁴Дансы җўжын ги та ба щифузы чүгили, йиху щифузы ги та сын-ёнли эрнүли, тади щифузы лян эрнү дусы тади җўжынди, нэхур та йигәр ё зудёни. ⁵Кәсы нэгә нў дан фә: «Вә нэ вәди җўжын лян вәди щифузы дэ эрнүни. Вә бу щён ё зыю, да җытар бу зу», ⁶нэхур җё тади җўжын ба та линдо бэвон Хўдади вәршон, йиху җўжын на җуйзы ба тади эрдуә данданзы зэ мын хуэйҗәсы мынкуоншон нонтун. Зу җымуҗя та йибыйзы чынха та җўжынди нўни⁺.

⁷Сый дан ба гәҗяди нүр мэдё, җё дон нүнў, җыгә нүнў бу нын, зущён наннў йиён, дый зыю. ⁸Ба та мэшонди нэгә җўжын зочян дан щён чү тани, кәсы йиху бу нэ тали, җўжын ё җё нүнўди дада ба нүр мэхуэйчини. Җўжын бу нын ба нүнў ги данлин минзўди жын мэдё, йинцысы та ба гәҗя ги нэгә нүнў щүхади хуа пәхуэли. ⁹Сый дан ба мэхади нүнў ги гәҗяди эрзы чүги, җё җыгә нүнў ги та дончын зущён гәҗяди нүр йиён. ¹⁰Сый дан ба ди эргә щифузы баншонли, җё та ги дапәзы, зущён зычян йиён, ба чыди, йишон гунйүншон зэмусы та лян щифузы хан ё лэвонни. ¹¹Та ги дапәзы ба җы сангә сычин дан бу ган, нэхур җё та яндин ги та ба зыю гиги, зэ щифузы гынчян бу нын ё линганди чян.

Ги даха жынди жын ё дин са зуйни

¹²Сый дан ба жын дали, йиху нэгә жын вучонли, ги далиди жын яндин ё дин сызуйни⁺. ¹³Сый дан бусы байир, мәфончўди ба жын дасы, та нын подё Вә динхади дифоншон, шындо нэтар⁺. ¹⁴Кәсы сый дансы бабайир ба жын дасы, ги та яндин ё дин сызуйни. Напа та подё Вәди шо гўрбаниди җуәзы гынчян, вонщёнди ба сызуй дуәдёни еба, ба та ё дасыни.

¹⁵Сый ба гәҗяди нён-лозы дали, ги та яндин ё дин сызуйни.

¹⁶Сый дан ба жын тушон, йиху мэдёли хуэйҗәсы ги гәҗя шынха җё ги та дон нўни, ги тухади нэгә жын яндин ё дин сызуйни⁺.

¹⁷Сый дуәщянли нён-лозыли, ги та яндин ё дин сызуйни⁺.

¹⁸⁻¹⁹Лёнгә жын дачуйди сыхур, дансы йигә ба ди эргә на шыту хуэйҗәсы чуйту дали, кәсы ба та мә дасы (дэли шонли, фидо чуоншонли), йиху челэ, җўди җўгунзы чўмын нын зу лў, нэхур даха тади нэгә жын яндин җочў та бущинхади жызы ги та ё пый чянни зэмусы ба та канха бинди чян е ё пыйгини.

²⁰Сый дан ба гәҗяди наннў хуэйҗәсы нүнў на бонбонзы дали, нў донвәр вучонли, ги җўжын ё дин зуйни. ²¹Кәсы дан гуәли йи-лён тян нў вучонли, ги җўжын бу дин зуй, йинцысы та ба гәҗяди цэбый дюдёли – җыгә зусы ги та динхади зуй.

²²Лёнгә жын дачуйди сыхур дан ба хуэй вавади нүжын шонли, ви җыгә нүжын ба вава щёйүәдёли, кәсы та мә дэ данлинди са шон, нэхур шонха нүжынди нэгә жын яндин ё пый чянни. Нүжынди нанжын фә дуәшо чян, та зу ё зэ вынгуансыди жынмуди мянчян ба нэщезы чян пыйгини. ²³⁻²⁵Кәсы нэгә нүжын дэхади шон дан тэ җунли, нэхур ги нэгә жын ё дин җымуҗяди зуйни: мин хуан мин, нянҗин хуан нянҗин, я хуан я, шу хуан шу, җүә хуан җүә, шохади шон хуан шохади шон, дахади шон хуан дахади шон, на бянзы дахади шон хуан бянзы дахади шон⁺.

²⁶Сый дан ба гәҗяди наннў хуэйҗәсы нүнўди нянҗин дали йи чуй, ви җыгә нўди нянҗин хадёли, җўжын яндин ё ба нэгә нў фонкэни – җысы та ви нянҗин пыйхади. ²⁷Җўжын дан ба нўди я дадёли, та ба нэгә нў ё фонкэни, – җысы та ви я пыйхади зыю.

Сыйүн сынлинди фалү. ²⁸Ню дан ба нанжын хуэйҗәсы нүжын дисы, ба нэгә ню ё на шыту дасыни, ба тади жу бә чы. Нюди җўжын мәю зуй⁺. ²⁹Кәсы найигә ню дан зочян чинчир шонгуә жын, ги нюди җўжын ба җыгә либян фәгуә, кәсы та мә тин, ба ню хохор мә бон, йинви җыгә ню ба жын дисыли, нэхур ба нэгә ню ё на шыту дасыни, ги нюди җўжын дин сызуйни. ³⁰Ги нюди җўжын дан ви ню дисыди жынди мин фа чян, та яндин ба ги та динхади йичеди чян ё пыйгини⁺. ³¹Ню дан ба эрвазы хуэйҗәсы яту дисы, ба җыгә сычин е ё җочў җыгә фалү вон кэ суанни. ³²Ню дан ба наннў хуэйҗәсы нүнў дисы, нюди җўжын яндин ё ги нўди җўжын пый саншыгә йинчянни; ба ню ё на шыту дасыни.

³³Сый дан ба фиҗин мә гэчў хуэйҗәсы вали йигә щин җин, кәсы ба тади гэзы кэкэ лёхали, йинви җыгә ню хуэйҗәсы лү дедо җин литу, ³⁴нэгә жын яндин ё ги сынлинди җўжын пый чянни, ба сышу ги гәҗя шынхани⁺. ³⁵Ню ба линҗүди ню дан дисы, нэхур җё лёнгә җўжын ба җыгә ню мэдё, ба чян лян жу тинтир фынкэ. ³⁶Найигә ню дан зочян чинчир лян данлинди ню дили җонли, кәсы нэгә нюди җўжын мә тин, ба ню йүанхуэй хохор мә бон, нэхур та яндин ба хуә ню ги линҗү ё пыйгини, ба дисыди ню ги гәҗя шынхани.

22

Пый чян либянди фалү

22¹Сый дан ба тухади йигә ню хуэйҗәсы ён зэдёли хуэйҗәсы мэдёли, та яндин ё ви йигә ню пый вугә нюни, ви йигә ён пый сыгә ённи. ²⁻⁴Зыйвазы яндин ё ба йиче тухади дунщи пыйгини. Та дан мәю пыйди сали, нэхур зу ба та мэдё, җё дон нўчи – җысы та ви гәҗя тухади дунщи пыйхади. Ба та тухади сынлин, бугуан ню, лү хуэйҗәсы ён (сынлин хан хуәди сыхур) дан зэ та гынчян зоҗуәли, нэхур та ё ви йигә сынлин пый лёнгәни.

Сый дан хили туту-мәмәди җин данлин жынди җяни, җўжын ба та зоҗуә дасыли, дасы тади нэгә җўжын мәю зуй. Дансы җымуҗяди сычин жәту чўлэди хуэйжәсы тянчи лёнди сыхур йүли, нэхур дасы тади җўжын ю зуйни⁺.

⁵Сый зэ дини хуэйҗәсы путо йүанзыни фон гәҗяди ню, ёнди сыхур, тади сынлин дан ба жынҗя дини җонди җунзы чыли, нэхур та яндин ба гәҗяди дини җонди дин ходи җунзы хуэйҗәсы путо ги жынҗя ё пыйгини.

⁶Сый зэ гәҗяди дини шо цыязыди сыхур, хуә дянзы дан дедё данлин жынди дини, хуә ба нэгә жынди мәшухади хуэйҗәсы гәхалэди мыйзы шодё, нэхур дянха хуәди жын яндин ги жынҗя ё пыйгини.

⁷Сый дан гили чинйүан ба данлин жынди чян хуэйҗәсы гуйҗунди дунщи бохўчўни, йиху зыйвазы дан ба җыще дунщи да тади җяни тудё, ба зыйвазы җуачўли, нэхур зыйвазы яндин ё пый лён лэзыни. ⁸Ба зыйвазы дан мә җуачў, нэхур нэгә җяниди җўжын яндин до бэвон Хўдади вәршон ё дў җуни, йинцысы та мә на жынҗя ги та йитуәхади цэбый.

⁹Лёнгә жын дан зынҗён сыйсы ню, ён, лү, йишонди хуэйҗәсы данлин дюдё дунщиди җўр, таму ё до бэвон Хўдади вәршонни. Хўда ба сый дан суанчын ю зуйди, нэгә жын зу ё ги ди эргә жын пый лён лэзыни.

¹⁰Сый дан ба тади лү, ню, ён хуэйҗәсы данлин сынлин ги данлинди жын йитуәха җё та канни, кәсы сынлин дан сыдё, дэли шонли хуэйҗәсы җё зыйвазы тудёли зэмусы ги җыгә сычин мәю гўважын, ¹¹нэхур җокан сынлинди жын яндин ё до бэвон Хўдади вәршон дў җуни, фәни, та ба ги та йитуәхади жынҗяди сынлин мә ту. Зу җымуҗя сынлинди җўжын ё ги җыгә сычин ги чинйүанни, җокан сынлинди жын са ду бу пый. ¹²Ба сынлин дан да җокан сынлинди жын гынчян тудёли, нэхур та яндин ё ги җўжын пыйгини. ¹³Есын дан ба сынлин нёсы, җокан сынлинди жын яндин ба шынхади сышу ё налэ, ба гәҗя щи быйни, нэхур та бу пый сыса.

¹⁴Сый дан ги данлинди жын, тади җўжын мә зэ нэтарди сыхур ба сынлин җеги, сынлин дан дэли шонли хуэйҗәсы сыдёли, нэхур җеха сынлинди жын ё ги җўжын яндин пыйгини. ¹⁵Нэгә сыхур җўжын дан зэ нэтар, җеха сынлинди нэгә жын са ду бу пый. Сынлин дан гўхади, ги җўжын ба гўхади нэщезы чян ё гигини.

Жынли-дэдо либян зэмусы җёмынди фалү

¹⁶Сый дан ба мә җехунди гўнён җошон, лян та йидарни фили җёли, та яндин ё ви җыгә гўнён чў җехунди чянни, йиху ба та ё чүшонни⁺. ¹⁷Гўнёнди дада дан ги дуанҗүәхуа, ба нүр ги та бу ги, нэгә дифонди жынму чү щифурди сыхур чў дуәшо җехунди чян, та е ё ги гўнёнди дада чў нэщезы чянни.

¹⁸Ги суангуади нүжын яндин ё дин сызуйни⁺.

¹⁹Сый лян сынлин фи җё, ги та ё дин сызуйни⁺.

²⁰Чўгуә ги Вә, Җў, сый дан ги данлинди хўдаму җү гўрбани, ги та яндин ё дин сызуйни.

²¹Ба лищёнжын бә җәмә, е бә чифу. Ниму җиди, ниму гәҗя зочян зэ Египет е донли лищёнжынли⁺. ²²Бә чифу гуафу дэ етиму⁺. ²³⁻²⁴Ниму дан чифу таму, Вә, Җў, ба таму дашын ханди чито тинҗян, Вә чишонлэ ба ниму садёни, нэхур нимуди щифузы зу чынха гуафуни, эрнү е чынха етимуни.

²⁵Ни дан ба чян ги Вәди минжын литуди булүн найигә чүнжын җеги, ни бу нын, зущён фонҗонжын йиён, зэ та гынчян дуәйү ё чян⁺. ²⁶Ни дан динчянди вәршон на жынҗяди йишон, жәту луәди зычян ни яндин ги та хуанги,⁺ ²⁷йинцы җысы тади луәмур йиҗян йишон, на җыгә йишон та ба гәҗяди шынзы гэдини. Мәю җыгәли, та на са ба гәҗя гуәчў, фиҗёни? Та читоди җё Вә ги та бонмонни, Вә яндин тинҗянни, йинцы Вәсы щинванди Хўда.

²⁸Бә дэцэ Хўдали, е бә җума ниди минжынди линшу.

²⁹Ни ба щин шучынди ту йибян шухади лёншы, путоҗю лян чин-ю ги Вә ё гигини. Ба ниди тушузы ги Вә е гигини⁺. ³⁰Ба ниди йиче поню, гун-ёнди тушузы е ги Вә гигини. Таму дансы щяхали, җё таму лян вуню хуэйҗәсы му-ён шын чи тян, до ди ба тян ё ги Вә гигини⁺.

³¹Нимусы Вәди минжын, йинви җыгә ниму бә чы есын нёсыди сынлин жу, ба нэгә жу ги гувазы гиги җё чычи⁺.

23

«Ниму ё дон гундо дэ шыщин жынмуни»

23¹Ни бә сун щянхуа; ги бугундожын бә бонмон, ги та бә дон җя гўва⁺. ²Дуәйибанзы жын дан ган ха сычин, ни гыншон таму бә ган. Зэ вынгуансыди вәршон ги хуэйдади сыхур, дуәйибанзы жын дан ба гундо зўфан, ни гыншон таму бә зу. ³Вын гуансыди сыхур ви чүнжынди чүн бә пянщён та⁺.

⁴Ни дан ба ниди дўшманди мили лўди ню хуэйҗәсы лү пынҗян, ба та ги җўжын ладичи гиги⁺. ⁵Дансы ниди дўшманди туә җун дунщиди лу дедёли, ни вонгуә бә зу, ги лү бонйихар, ба та лачелэ.

⁶Ба чүнжынди гуансы вон гундони бан⁺. ⁷Бә чәхуон, бә хэ гундожынму дэ мәю цуәди жынди мин, йинцысы Вә яндин зуйщин ган җымуҗя ха сыди жынни⁺. ⁸Бә чы чян, йинцысы чыхади чян ба жынди нянҗин зў хадёни зэмусы ба гундожынди сычин зўфанни⁺.

⁹Бә чифу лищёнжын. Ниму җыдо лищёнжынди гуонйин жызыни, йинцысы ниму гәҗя зочян зэ Египет е донгуә лищёнжын⁺.

Ди чи нян зэмусы ди чи тянди фалү

¹⁰Ни ба ниди ди җун лю нян, шу лю нянди шучын, ¹¹ди чи нян ни бә җун та, җё ди хуан йи нян, е бә шу диниди сыса, җё чүнжынму чы нэще дишон җончўлэди готянчи, ба шынхади җё есын чычи. Ни лян ниди путо дэ олива йүанзы е җымуҗя ё банни⁺.

¹²Лю тян ни ган сычин, ди чи тян ни ё хуанхани, җё ниди нў лян ни гўхади вэгуйжын, ниди ню, лүлүзы ду хуан йитян⁺.

¹³Ба Вә, Җў, ги ниму фәхади җыще хуа ниму яндин ё зунхўни. Ниму чўгуә Вә бу нын чито данлин хўдаму, ба тамуди минзы ду бә тифә.

Сангә дин ёҗинди җечи

(Җефон 34:18-26; Чунфә фалү 16:1-17)

¹⁴Няннян ниму ё ви Вә гуә сангә җечини⁺. ¹⁵Җынйүәни (зу җыгә йүәни ниму да Египет чўлэли) ниму ё гуә Мәю җёмян мәмәди җечини. Җочў Вә ги ниму гихади фынфу, җыгә җечиди чи тян литу ниму бу нын чы ю җёмянди мәмә. Ниму бу нын кун шу бэвон Вәлэ⁺.

¹⁶Ни да ниди дини шу ту йигә шучынди сыхур, ё гуә Гә мыйзыди җечини.

Чютян шу готянди сыхур, ни ё гуә Вәпынзыди җечини⁺. ¹⁷Кочў җы сангә җечи, ни җяниди йиче нанжын йинян литу сан бян ё до Вәди мянчян бэвон Вәни, нимуди вида Җўни⁺.

¹⁸Ни ги Вә җү гўрбаниди сыхур, лян гўрбани йидарни бә җү ю җёмянди мәмә.

Гуә җыще җечиди сыхур, ба җүха гўрбаниди сынлинди ю бу нын шындо ди эр тян ганзо.

¹⁹Няннян ба щин шучынди ту йихуэй шухади лёншы надо ни бэвонди Анлахў Торляди сыни.

Ни ба җүлүгозы зэ та мамади нэзы литу бә җў⁺.

Хўдади тянщян зэ исраилжынмуди туни зуни

²⁰Вә ба тянщян ги ни дафадо тунини, Та зэ лўшон бохў нини. Та ба ни линдо Вә ги ни шәлүхади дифоншонни⁺. ²¹Ни ё люшын тин тади хуани. Ни бу нын фандуй та, йинцысы Вә ба та дафачили, та бу фоншә фандуйди ганбан. ²²Ни дан тин тади хуа, зунхў Вәди йиче фынфу, нэхур Вә лян ниди йиче дўшман да җонни⁺. ²³Вәди тянщян зэ ниди туни зуди, ба ни линдо аморрейжынму, хеттейжынму, ферезейжынму, хананейжынму, евейжынму дэ иевусейжынму җўди дифоншонни. Вә ба таму щёмедёни⁺. ²⁴Ни бә бэвон тамуди хўдаму, е бә фусы таму, гыншон тамуди җёмын бә җуан. Ни ба тамуди муту ваваму далан, ба таму бэвонди шыту җўзы йиман цыйдё⁺. ²⁵Ниму дан бэвон Вә, нимуди Анлахў Торля, Вә ги ниму ги чыди лян фини, е бу җё ниму хэ бин⁺. ²⁶Ниму дифоншонди нүжынму бу щёйүә вава, сын-ён тамуни. Вә ги ни ги чон шуфуни⁺.

²⁷Вә җё ниди дўшман пащён Вәни. Вә җё лян ни даҗонди жынму луанхуонни; йиче дўшман җәгуәчи, да ниди мянчян подёни⁺. ²⁸Вә ба хуонмифыр дафадо ниди мянчянни, җё таму ба евейжынму, хананейжынму дэ хеттейжынму да ни гынчян гандёни⁺. ²⁹Кәсы Вә ба таму да ни гынчян йинянди жызы литу бу ган, бу җё нэгә дифон кундё, җё есын ба нэгә дифон бә җанман⁺. ³⁰Вә ба таму манмар да нэтар ганни, йичыр до нэгә сыхур, җисы нимуди жынфур дуәхани, нэхур ниму нын ба нэгә дифон надо гәҗяди шуни. ³¹Вә җё ниди бянҗе да Хунхэ до Диҗунхэ гынчянни, да савә до Евфрат хә гынчянни. Вә ги ниму ба лилён гигини, җё ба нэгә дифоншон җўди жынму дабэни, ниму ба таму да нимуди мянчян ганзуни⁺. ³²Ни лян таму хуэйҗәсы лян тамуди хўдаму бә дин хәтун! ³³Бә җё таму зэ ниди гуйҗяни җў, йинцысы таму җё ни ги Вә ган гўнахарни. Ни дан бэвон тамуди хўдаму, җыгә вонху ги ни чынха хэ минди вонни»⁺.

24

Хўда лян исраилжынму динли хәтунли

24¹Җў ги Муса фәди:

– Ни лян Харунэ, Надав, Авиуд дэ чишыгә Исраилди линшу до Вәди саншон лэ, зандо йүанйүар бэйиха⁺. ²Гуон ни йигәр до Вә гынчян, бә җё данлин жынму вончян зу, е бә җё минжын лян ни йидарни шон сан.

³Муса да саншон халэ, ги минжын ба Җў фәхади йиче хуа дэ фынфу фәгили. Исраилжынму йищин-йиҗи хуэйдади:

– Вәму җочў Җўди хуа яндин ганни⁺.

⁴Муса ба Җўди йиче фынфу щешонли. Ди эр тян ганзо йизор та зэ сан гынзы диха щюгэли йигә шо гўрбаниди җуәзы, хан гәли шы эргә шыту җўзы – мый йигә шытусы ви Исраилди шы эргә зўди йиҗязы. ⁵Йиху Муса ба җигә Исраилди щёхуәр дафачи, җё ги Җў ба нювазы ладилэ, жүчын шоди гўрбани дэ пиннанди гўрбанили. ⁶Муса ба сынлинди бангәзы ще додё пын литу, ба шынхади бангәзы садё шо гўрбаниди җуәзышонли. ⁷Йиху та ба динха хәтунди фу налэ, ба Җўди йиче фынфу ги минжын дашын нянли. Минжын фәди:

– Вәму җочў Җўди хуа яндин ганни, е хохор тин Тади хуани.

⁸Нэхур Муса на пын литуди ще ба минжын салихар, ги таму фәди:

– Җыгә щесы Җў җочў Тади фынфу лян ниму динха хәтунди җихо.

⁹Йиху Муса, Харунэ, Надав, Авиуд лян чишыгә Исраилди линшу йидарни шонли санли. ¹⁰Таму ба исраилжынму бэвонди Хўда канҗянли; Тади җүә диха, зущён на гуйҗун сапфир бошы шыту йиён, пухади лў, ланйинйирди, зущён тянди янсый йиён⁺. ¹¹Хўда ба җыще Исраилди линшу мә шон. Таму ба Хўда җянли, йиху Исраилди линшуму чыли, хәли.

Муса зэ Синай саншонни

¹²Җў ги Муса фәди:

– Ни шонли сан ё до Вәди җытар лэни. Ни зэ җытарди сыхур, Вә щён ги ни ги лён пян шытуни. Вә ги җыгә шытушон ба җётё Вәди минжынди йиче фалү дэ фынфу щешонли⁺.

¹³Муса лян тади бонбан Иса шәлү бянйили. Муса шонли Хўдади саншонли⁺. ¹⁴Та ги Исраилди линшуму фәди:

– Ниму зэ җыгә йинпанни йичыр до вәму хуэйлэ, дын вәму. Харунэ дэ Ор лян ниму шынхани, ниму дан ю са сычин вын таму лёнгәр.

¹⁵Муса шонли Синай санли, йүнцэ ба сан җәчўли. ¹⁶⁻¹⁷Җўди гуонлён луәдо саншонли. Исраилжынму ба җыгә гуонлён, зущён зэ сан динзышон җуәди хуә йиён, канҗянли. Йүнцэ ба сан җәчўли лю тян, ди чи тян Җў да йүнцэ литу җёли Мусали⁺. ¹⁸Муса шончи, җиндо йүнцэ литули. Та зэ нэтар занли сышы тян дэ сышы ванщи⁺.

25

Ги Хўдади гуйҗун җонфон дуанхади лищин

(Җефон 35:4-9)

25¹•Җў ги Муса фәди:

– ²Ни ги исраилжынму фәги, җё таму ба лищин ги Вә налэ. Сый җынщин гәҗя щён ги Вә дуан лищин, ниму җешуха. ³⁻⁴Ниму ба җымуҗяди лищин җешуха: җинзы, йинзы дэ тун; хо мабу, данчин, зыхун дэ хунлонлор янсыйди ёнмо зэмусы җүлүмо, ⁵⁻⁷гун-ёнди хун янсый пизы, җүнмый пизы, зоҗүәфуди муту; ги дынзан гуанди чин-ю, гәён щён видоди цо (на җыщезы цо ба гуйҗун щён-ю дэ шоди щён пыйхади), ги Исраилди да ахун чуанди ефод хансанзышон дэ конзышон на оникс дэ данлин гуйҗун шыту занхади конзышон дэди лянлянзы. ⁸Җё минжын ги Вә гэ йигә гуйҗун җонфон, Вә җўдо тамуди җунҗяннини⁺. ⁹Ба Хўдади гуйҗун җонфон лян та литуди йиче җяхуә ниму җочў Вә ги ни зыгиди ёнзы зўха.

Хәтун щёнзы

(Җефон 37:1-9)

¹⁰•Ниму на зоҗүәфуди муту зў йигә щёнзы. Җыгә щёнзыди чондуансы йибый шыгә сантиметр, куандисы люшы люгә сантиметр, годисы люшы люгә сантиметр⁺. ¹¹Ба җыгә щёнзы на җыншыди җин езы да литу дэ вэту бочў, хан ги җувини ба җин бянбяр дашон. ¹²Зў сыгә җин чүанчүанзы, йиху ба таму нандо щёнзыди сыгә туйтуйзышон: җыбонгә лёнгә, нэбонгә лёнгә. ¹³На зоҗүәфуди муту зў лёнгә ганзы, ба таму на җин езы бочў, ¹⁴йиху ба ганзы щёндо щёнзы лёнханиди җин чүанчүанзы литу, җё ба хәтун щёнзы на җы лёнгә ганзы нын гончелэ. ¹⁵Ба җы лёнгә ганзы ё шындо җин чүанчүанзы литуни, ба таму вончў бә чў. ¹⁶Ба Вә ги ни гигиди лён пян шыту (готу щеди Вәди фынфу) гәдо җыгә щёнзы литу.

¹⁷Ни ги хәтун щёнзы на җыншыди җин езы зў йигә гэгэзы, чондуансы йибый шыгә сантиметр, куандисы люшы люгә сантиметр; ¹⁸⁻¹⁹ги җыгә җин гэгэзы готу е на җин езы да лёнгә Херувим*: гэгэзыди җыбонгә лян нэбонгә ду ю Херувимни. Зу җымуҗя җё лёнгә Херувим лян гэгэзы хәдо йидарни. ²⁰Лёнгә Херувим мян дуй мяндини, на җонкэди бонзы ба гэгэзы гэчўдини. ²¹Ни ба Вә щеха фынфуди нэ лён пян шыту гәдо җыгә щёнзы литу, на гэгэзы ба щёнзы гэчў. ²²Вә лян ни йүмянди сыхур, Вә зэ гэгэзышон зандо лёнгә Херувимди донҗунни, ба Вә ги исраилжынму гиди фынфу зэ нэтар ги ни фәни⁺.

Бэ гуйҗун мәмәди җуәзы

(Җефон 37:10-16)

²³•Ни на зоҗүәфуди муту зў йигә җуәзы, чондуансы җюшыгә сантиметр, куандисы сышы вугә сантиметр, годисы чишыгә сантиметр. ²⁴Ба җыгә җуәзы на җыншыди җин езы бочў, ги тади җувини ба җин бянбяр дашон. ²⁵Ги җуәзыди җувини ни зў чишы вугә миллиметр куанди чёнчёнзы, йиху ги җыгә чёнчёнзы ба җин бянбяр дашон. ²⁶Ги җыгә җуәзы зў сыгә җин чүанчүанзы, ба таму нандо җуәзыди сыгә гуэзыди туйтуйзышон. ²⁷Җё җин чүанчүанзы ба җуәзыди чёнчёнзы кочў; ба җуәзы гончелэди сыхур, ги җин чүанчүанзы литу ё щён ганзыни. ²⁸Ни на зоҗүәфуди муту ба гон җуәзыди ганзы зўшон, ба таму на җин езы бочў. ²⁹На җыншыди җинзы ба җуәзышон гәди панзы, дезы зэмусы гуан путоҗюди пин дэ ванванзы зўшон. ³⁰Ба җуәзы ё гәдо хәтун щёнзыди чянтуни, Вәди мянчянди җуәзышон йинавар ё бэ гуйҗун мәмәни⁺.

Гуйҗун юдынзан

(Җефон 37:17-24)

³¹•Ни на җыншыди җинзы зў йигә юдынзан. Ба юдынзанди гынзы лян җўзы на дахади җинзы зўшон. Җё юдынзаншонди мый йигә хуар, хуарди бобозы лян банбар ду лян юдынзан хәдо йидарни. ³²Да юдынзанди лёнбонгә ё чўлэ люгә җыҗызыни: җыбонгә сангә, нэбонгә сангә. ³³Мый йигә җыҗызышон ю сангә хуарни, ёнзы зущён шылю хуар йиён; хуар ю хуар бобозы лян банбарни. ³⁴Юдынзанди җўзышон е ю сыгә хуарни, ёнзы зущён шылю хуар йиён, ю хуар бобозы лян банбарни. ³⁵Сан фон җыҗызыди мый йигәди диха ду ю йигә хуар бобозыни. ³⁶Ба хуар бобозы, җыҗызы лян юдынзан ду ё на йикуэр җыншыди җинзы дахани. ³⁷Ни ги юдынзан хан ё зў чигә дынни, ба таму нандо юдынзаншон, җё вон чянмян са гуонлён. ³⁸На җыншыди җинзы ги юдынзан ба чянзы лян панпанзы зўха. ³⁹Ба юдынзан лян юдынзаншонди йиче дунщи на саншы вугә кило җыншыди җинзы зўха. ⁴⁰Ни кан, ни ё җочў Вә зэ саншон ги ни зыхади ёнзы яндин зўни.

26

Хўдади гуйҗун җонфон

(Җефон 36:8-38)

26¹•Ни на хо мабу, лян данчин, зыхун дэ хунлонлор янсыйди мощян ги Хўдади гуйҗун җонфон ба шыгә данзы җыха. Ги данзы готу ба Херувим зашон. ²Мый йигә данзыди чондуан дусы йимур-йиёнди: чондисы шы эргә метр, куандисы лёнгә метр. ³Ба вугә данзы йигә лян йигә лёдо йидарни, җё чынха йикуэзы, лян данлин вугә данзы е җымуҗя зў. ⁴Ги мый йикуэзы данзыди лёнхани фын чонниди бянбяршон ба данчин янсыйди кукузы ваншон. ⁵Ба вушыгә кукузы лёдо йикуэзы данзыди бянбяршон, ба вушыгә кукузы лёдо данлин данзы куэзы бянбяршон. Кукузы дуй кукузы. ⁶Ни на җинзы зў вушыгә гудазы, йиху ба лён куэзы данзы ляндо йидарни, зу җымуҗя Хўдади гуйҗун җонфон чынха йигәни.

⁷Ни на җүлүмо җы шы йигә данзы, ба Хўдади гуйҗун җонфонди динзы на җыще данзы зўшон. ⁸Мый йигә данзы дусы йимур-йиёнди: шы сангә метр чон, лёнгә метр куан. ⁹Ни ба вугә данзы лёдо йидарни, җё чынха йикуэзы, ба данлинди люгә е лёдо йидарни, җё чынха ди эр куэзы. Ба ди люгә данзы җәчын лён цынзы, гуадо Хўдади гуйҗун җонфонди мянчян. ¹⁰Ба вушыгә кукузы зандо ту йикуэзыди дин хутуди данзыди бянбяршон, хан ба вушыгә кукузы зандо данлин йикуэзы данзыди бянбяршон. ¹¹Ни зў вушыгә тун гудазы, на гудазы ба кукузы гўчў, ба лён куэзыди данзы ляндо йидарни, җё җонфонди динзы чынха йикуэзы. ¹²Җё дуәйү чўлэди банлэзы данзы зэ Хўдади гуйҗун җонфонди хуту далаха. ¹³Җё лёнхани дуәйү чўлэди бангә метр данзы зэ җыгә Хўдади гуйҗун җонфонди лён бонгә далаха.

¹⁴Ги җонфон зў лёнгә динзы: ба йигә на гун-ёнди хун пизы зўшон, ба ди эргә на җүнмый ёнпизы зўшон, җё таму чынха гэ җонфон вэтуди динзы⁺.

¹⁵•Ни на зоҗүәфуди муту ги Хўдади гуйҗун җонфон ба занди куонзы зўшон. ¹⁶Мый йигә куон сыгә метр го, люшы люгә сантиметр куан; ¹⁷мый йигә куон ю лёнгә вончў чўлэди муту языни, на таму ба лёнгә куон ё ляндо йидарнини. Ба йиче куон ду җымуҗя зўха. ¹⁸Ни ги Хўдади гуйҗун җонфонди нанбонгә зў эршыгә куон, ¹⁹ги җы эршыгә куон диха зў сышыгә йин гынзы, ги мый йигә куон диха зў лёнгә йин гынзы. ²⁰Ги җонфонди быйбонгә е зу җымуҗя зў эршыгә куон ²¹зэмусы сышыгә йин гынзы, мый йигә куон диха зў лёнгә йин гынзы. ²²Ги җонфонди щибонгә (җыгә зусы Хўдади гуйҗун җонфонди хуту) зў люгә куон; ²³ги хутуди лёнгә гуэзы е зў лёнгә куон. ²⁴Ба җы лёнгә куон да диха йичыр до готу на йигә чүанзы ляндо йидарни. Ба лёнгә гуэзыди лёнгә куон ду җымуҗя зўха. ²⁵Йиман зў багә куон дэ шы люгә йин гынзы, мый йигә куон диха лёнгә йин гынзы.

²⁶Ни на зоҗүәфуди муту ба шы вугә ганзы зўшон: вугә ганзы ги Хўдади гуйҗун җонфон җыбонгәди куон, ²⁷вугә ганзы ги нэбонгәди куон зэмусы вугә ганзы ги җонфонди хуту (җы зусы җонфонди щибонгә). ²⁸Ба муту ганзы ё нандо куонди донҗуннини, җё таму да җонфонди җыбонгә до нэбонгә. ²⁹Ни на җин езы ба куон бочў зэмусы ба гә ганзыди чүанзы на җинзы зўшон; ба муту ганзы е на җин езы бочў. ³⁰Ба Хўдади гуйҗун җонфон җочў Вә ги ни зэ саншон зыгиди ёнзы дачелэ.

³¹•Ни ги хо мабушон лян данчин, зыхун дэ хунлонлор янсыйди мощян зэмусы җүлүмо җы йигә мынлянзы. Ги җыгә мынлянзы готу ба Херувим зашон⁺. ³²Ба җыгә мынлянзы гуадо на зоҗүәфуди муту зўхади сыгә җўзышон. Ба җы сыгә җўзы на җин езы бочў, е на җинзы ги җўзы готу ба гудазы зўшон. Ги җўзы ба сыгә йин гынзы зўшон. ³³Ба мынлянзы гуадо гудазышон, ба хәтун щёнзы гәдо җыгә мынлянзыди быйху. Җыгә мынлянзы ба Хўдади гуйҗун җонфон литуди Гуйҗун вәр лян Дин гуйҗун вәр фынкэни. ³⁴Ни ба гэгэзы гәдо хәтун щёнзышон. Җыгә щёнзы зэ Дин гуйҗун вәршон гәдини, ³⁵ба җуәзы гәдо Дин гуйҗун вәрди вэту, Хўдади гуйҗун җонфонди быйбонгә. Ба дынзан гәдо нанбонгә, җуәзыди дуймян.

³⁶Ни ги җонфонди мын на хо мабу лян данчин, зыхун дэ хунлонлор янсыйди мощян җы йигә мынлянзы (готу ба хуар зашон). ³⁷Ни ги җыгә мынлянзы на зоҗүәфуди муту зў вугә җўзы, ба таму на җинзы бочў, ги готу на җин езы ба гудазы зўшон. Ни ги җы вугә җўзы на тун е зў вугә гынзы.

27

Шо гўрбаниди җуәзы

(Җефон 38:1-7)

27¹•Ни на зоҗүәфуди муту ба шо гўрбаниди җуәзы зўха. Ба җыгә шо гўрбаниди җуәзы зўчын сыфонзыди: чондуансы лёнгә бан метр, куандисы лёнгә бан метр, годисы йигә бан метр. ²Зэ шо гўрбани җуәзыди сыгә гуэзышон зў сыгә гә*, җё таму лян җуәзы хәдо йидарни. Ба җуәзы лян гә йиман на тун езы бочў. ³Ба шу хуэйди дезы, суй тещянзы, ванванзы, цацазы, нонозы зўшон, ба җыще дунщи ду на тун даха. ⁴Ги шо гўрбаниди җуәзы на тун зў йигә луцызы, ги җыгә луцызыди сыгә гуэзы на тун зў сыгә чүанчүар. ⁵Ба луцызы гәдо шо гўрбаниди җуәзы бянбянзы диха, ба та нандо җү гўрбани җуәзыди донҗунни. ⁶На зоҗүәфуди муту ги шо гўрбаниди җуәзы ба ганзы зўшон, йиху на тун езы ба таму бочў. ⁷Ба ганзы щёндо лёнханиди җин чүанчүанзы литу, җё ба шо гўрбаниди җуәзы нын гончелэ. ⁸Ба шо гўрбаниди җуәзы на муту банбанзы зўшон, җуәзыди донҗунни кундини. Ни яндин ё җочў Вә зэ саншон ги ни зыгиди ёнзы зўшонни.

Хўдади гуйҗун җонфонди йүанзы

(Җефон 38:9-20)

⁹•Ни на хо мабу ба данзы җыха, на җыгә данзы ба Хўдади гуйҗун җонфонди йүанзы чүанчў. Нанбонгәди данзы ё сышы сыгә метр чонни. ¹⁰Ги җыгә данзы зў эршыгә җўзы, ги җы эршыгә җўзы зў эршыгә тун гынзы. Ба җўзышонди чүанзы дэ ганзы ду на йинзы зўха. ¹¹Ба быйбонгәди данзы е җымуҗя зўшон: данзы сышы сыгә метр чон, ги данзы зў эршыгә җўзы. Эршыгә җўзы е зэ эршыгә тун гынзышон нандини. Ба җўзышонди чүанзы дэ ганзы ду на йинзы зўшон. ¹²Йүанзы щибонгәди данзысы эршы эргә метр куан, ю шыгә җўзыни, зэ шыгә гынзышон нандини. ¹³Йүанзы дунбонгәди данзы есы эршы эргә метр куанди. ¹⁴⁻¹⁵Җонфонди мын лён бонгәни ю чигә метр куанди данзыни, хан ю сангә җўзыни, ги җўзы зў сангә гынзы. ¹⁶Ни ги йүанзыди мын зў җюгә метрди мынлянзы, ги хо мабушон лян данчин, зыхун дэ хунлонлор янсыйди мощян ба җыгә мынлянзы җыги, готу ба хуар зашон. Ги сыгә җўзы зў сыгә гынзы. ¹⁷Ба гуйҗун җонфонди йүанзы җувиниди җўзы йиман на йинзы зўхади ганзы лянчў. Ба җўзышонди гудазы на йинзы зўха, ба гынзы на тун даха. ¹⁸Җё Хўдади гуйҗун җонфонди йүанзы чынха сышы сыгә метр чон, эршы эргә метр куан, лёнгә метр го. Ба данзы на хо мабу җыха, ба җўзыди гынзы на тун даха. ¹⁹Ба Хўдади гуйҗун җонфон литу сыйүн гәёнди җяжү, җонфонди дэ йүанзыди йиче җуонҗуонзы ду на тун зўха.

Дян дынзанди фынфу

(Левит 24:1-4)

²⁰•Ни ги исраилжынму гигә фынфу, җё таму ба олива няхади дин ходи чин-ю ги ни налэ, додё юдынзан литу, җё та йинавар са лён. ²¹Җё Харунэ лян тади хубый зэ гуйҗун җонфонни ба хәтун щёнзы мянчянди мынлянзы вэту занди юдынзан дянҗуә. Җыгә юдынзан зэ Вә, Җўди мянчян да хушон йичыр до ганзо ё җуәни. Йиче исраилжын лян тамуди хубый яндин йинавар ё зунхў җыгә фынфуни⁺.

28

Исраил ахунди гуйҗун йишон

(Җефон 39:1-7)

28¹Ни ё да исраилжынму литу ба ни гәгә Харунэ лян тади сыгә эрзы Надав, Авиуд, Елеазар лян Ифамар ханчўлэни, җё таму дон Исраилди ахун, җё фусы Вә. ²Ни ё ги ни гәгә Харунэ ба Исраилди ахун чуанди гуйҗун йишон фыншонни, җё тади ёншы чынха видади зэмусы хоканди. ³Ни ба Вә зочян гили да бынсыди йиче җёнжын җёдилэ, ги таму фынфуди җё ги Харунэ ба дон Исраил ахунди йишон фынги, җё та ги Вә дон җянчўлэди Исраилди ахун. ⁴Ни җё таму ба конзышон дэди лянлянзы, ефод*, позы, заха хуарди хансанзы, дэстар мозы дэ ёниди дэзы фынги. Ги ни гәгә Харунэ лян тади эрзыму ба җыще гуйҗун йишон фынги, җё таму дон Исраилди ахун, фусы Вә. ⁵Җёнжынму ба җыще йишон ё на җин щян, данчин, зыхун дэ хунлонлор янсыйди мощян дэ хо мабу фыншонни.

⁶•Җё таму на җин щян, данчин, зыхун дэ хунлонлор янсыйди мощян дэ хо мабу ба ефод фыншон, ги готу ба хуар зашон. ⁷Ги ефодди лёнхани зў лёнгә дэдэзы, җё ба дэдэзы нын гуадо лёнгә җягуэзышон. ⁸Ба ефодшонди дэзы на фынха ефод йиёнди цэлё фынги. Җы зусы на җин щян, данчин, зыхун дэ хунлонлор янсыйди мощян дэ хо мабу фынхади. Җё җыгә дэзы лян ефод хәдо йидарни. ⁹Ни ги лёнгә оникс шыту готу ба Ягўбэди шы эргә эрзыди минзы киха. ¹⁰Җочў тамуди ло-шо ба люгә минзы кидо йигә шытушон, ба люгә минзы кидо ди эргә шытушон. ¹¹Зущён җёнжын зэ шытушон ки зытиди йиён, ба Ягўбэди шы эргә эрзыди минзы зэ җы лёнгә шытушон киха, йиху ба җы лёнгә шыту щёндо җин вәвәзы литу, ¹²бондо ефодди җягуэзышон гуади дэзышон, җё җы лёнгә шыту бёфә Исраилди шы эргә зў. Җё Харунэ зэ Җўди мянчян ба җыгә дэдо гәҗяди җягуэзышон, тамуди минзы зущён йиняр йиён. ¹³⁻¹⁴Ни зў лёнгә ю хуазыди җин вәвәр лян лёнгә җыншыди җин лянляр. Ба җин лянляр зўчын зулян нинчўди шыншынзы йиён, йиху ляндо җин вәвәршон.

Конзышон дэди лянлянзы

(Җефон 39:8-21)

¹⁵•Ни ги Исраилди да ахун зў йигә конзышон дэди лянлянзы (ниму на җыгә лянлянзы нын җыдо Хўдади вонщён). Ба җыгә лянлянзы ни лян ефод йиёнди целё фынги: на җин щян зэмусы данчин, зыхун, хунлонлор янсыйди мощян фынги, е ба хуар зашон. ¹⁶Ба та зўчын сыфонзыди: лён цынзы, эршы эргә сантиметр чон, эршы эргә сантиметр куан. ¹⁷Ни ги җыгә лянлянзышонди вәвәзы литу зан сы додозы гуйҗун шыту: ги ту йи додозы ба рубин, топаз дэ изумруд заншон; ¹⁸ги ди эр додозы ба карбункул, сапфир дэ алмаз заншон; ¹⁹ги ди сан додозы ба яхонт, мано шыту дэ аметист заншон; ²⁰ги ди сы додозы ба хрисолит, оникс дэ яспис заншон. Ба җыще гуйҗун шыту ду зандо җин вәвәзы литу. ²¹Ги шы эргә шыту литу, ги мый йигә шыту готу ба Ягўбэди йигә эрзыди минзы киха, җё җы шы эргә шыту бёфә Исраилди шы эргә зў. ²²Ни на җыншыди җинзы ги конзышон дэди лянлянзышон зў йигә җин лянляр, ба та зўчын зущён нинчўди шыншынзы йиён. ²³Хан ё зў лёнгә җин чүанчүарни, йиху ба таму бондо конзышон дэди лянлянзыди лёнхани, ²⁴ба нэ лёнгә җин лянляр куандо конзышон дэди лянлянзы лёнханиди лёнгә җин чүанчүаршон. ²⁵Ба җин лярлярди данлинди лёнгә йир куандо лёнгә җин вәвәзы литу, җымуҗя ба таму ляндо ефодди чянтуди җягуэзышонди лёнгә дэзышон. ²⁶Ни зў лёнгә җин чүанчүар, ба таму гуадо конзышон дэди лянлянзы хатуди лёнгә йиршон; тади лизы зэ ефод гынчянни. ²⁷Зэ зў лёнгә җин чүанчүар, ба таму гуадо ефодди чянту, лёнгә җягуэзышон гуади дэзыди хату (җыгә зэ щянфынзы гынчянни), зэ ефодди дэзыди шонту. ²⁸На данчин янсыйди дэзы ба конзышон дэди лянлянзыди чүанчүар лян ефодди чүанчүар бондо йидарни, җё конзышон дэди лянлянзы зэ ефод дэзыди шонту, бә җё конзышон дэди лянлянзы сундёли.

²⁹Харунэ җин Гуйҗун вәршонди сыхур, та ба җыгә конзышон дэди лянлянзы (тади вәвәзыни ю Исраилди шы эргә зўди минзыни) ё дэшонни. Зу җымуҗя Вә, Җў, йинавар җищён Вәди минжынни. ³⁰Ба урим дэ туммим* җуондо җы конзышон дэди лянлянзыди кудэзы литу, җё Харунэ до Вә мянчянди сыхур ба таму яндин налэ. Та зэ Вә мянчянди сыхур, йинавар ё зэ гәҗяди шынзышон дэ җыгә лянлянзыни, зу җымуҗя та цэ нын ба Вә ги исраилжынму нансуанхади вонщён җыдоха⁺.

³¹•Ни ги ефод диха хан ё данлин фын йигә позыни. Ба җыгә позы на данчин янсыйди мощян фыншон. ³²Ги җыгә позыди донҗунни люха йигә ба ту нын сыйҗинчиди кузы. Вәё ба позыди кузы бә чәлан, ба җуви на ху мабу фыншон. ³³⁻³⁴Позы дихади бянбяршон на данчин, хунлонлор дэ данхун янсыйди мощян ба шылю зашон, тамуди донҗунни на җинзы ба линдор зўшон: йигә шылю, йиху йигә линдор; йигә шылю, йиху йигә линдор. ³⁵Харунэ ган Исраил ахунди гунсыди сыхур, яндин ё чуан җыгә позыни. Та җинли Гуйҗунди вәр, до Вә мянчянди сыхур хуэйҗәсы чўчиди сыхур, ба линдорди щёншын нын тинҗян. Зу җымуҗя Харунэ ба мин җюхани.

³⁶Ни на җыншыди җин езы зў йигә минмир пэпэзы, ги мянзышон ба «Ги Җў фынчўлэди» хуа киха. ³⁷⁻³⁸На данчин янсыйди дэзы ба пэпэзы бондо дэстармозы чянту, җё Харунэ ба җыгә пэпэзы дэдо бынлушон. Зу җымуҗя Вә, Җў, ба исраилжынму ги Вә җүхади йиче лищин җешухани. Минжын җү гўрбаниди сыхур дан цуәли, нэхур Харунэ ви җыгә ги хуэйдани⁺.

³⁹На хо мабу ги Харунэ ба чон хансанзы фыншон, на хо мабу фын йигә дэстармозы, зў йигә ю заха хуарди дэзы⁺.

⁴⁰Ги Харунэди эрзыму ба чон хансанзы, дэзы лян дэстармозы фыншон, җё тамуди ёншы вида зэмусы хокан. ⁴¹Ни ба җыще йишон ги ни гәгә Харунэ лян тади эрзыму чуанги, йиху на щён-ю ба таму мәйихар, зу җымуҗя ба таму җянчўлэ, җё таму дон Исраилди ахунму, фусы Вә. ⁴²На мабу ба йишон диха чуанди дуан кўзы ги таму фынги. Җё җыгә кўкўзы да ёни йичыр до датуйшон, җё ба тамуди щючи гэчў. ⁴³Харунэ лян тади эрзыму җин Хўдади гуйҗун җонфон хуэйҗәсы зэ Гуйҗун вәршон ган Исраил ахунди гунсыди сыхур, яндин ё чуан җыгә кўзыни, бә җё тамуди щю кэкэли. Зу җымуҗя ба тамуди мин бу хэ. Җысы ги Харунэ лян тади йиче хубый динхади йинаварди фынфу.

29

Замуҗя дон Исраилди ахунни

(Левит 8:1-36)

29¹•Вәё җё таму дон Исраилди ахунму дэ фусы Вә, ни лян Харунэ дэ тади эрзыму җымуҗя ган: ²на дин ходи мян ба мәю җёмянди мәмә, лян чин-ю хуәхади нон дэ йигә на чин-ю мәхади бинзы луәшон⁺. ³Ба җыщезы мәмә, нон лян бинзы җуондо куонзы литу; ни җү понювазы лян лёнгә гун-ёнди сыхур, ба мәмә ги Вә налэ.

⁴Ни ба Харунэ лян тади эрзыму линдо Вәди гуйҗун җонфонди мын гынчян, йиху ба таму на фи щиҗин. ⁵⁻⁶Йиху ни ги Харунэ ба чон хансанзы, позы дэ ефод чуаншон, ба конзышон дэди лянлянзы дэшон, ба дэзы җишон, ба дэстар мозы ги та дэдо тушон, ба җин чүанзы (җыгә җин чүанзышон кихади «Ги Җў фынчўлэди» хуа) чандо мозышон – җы дусы Исраилди ахун чуанди гуйҗун йишон. ⁷Йиху ни ба гуйҗун щён-ю додё Харунэди тушон, ба та мәйихар⁺.

⁸⁻⁹Ни ба Харунэди эрзыму линдилэ, ги таму ба чон хансанзы чуаншон, ба дэзы җишон, ба дэстар мозы дэшон. Зу җымуҗя ё ба Харунэ лян тади эрзыму ги Вә җянчўлэни. Җочў җыгә фалү таму лян тамуди хубый йинавар ё дон Исраилди ахунни, фусы Вәни.

¹⁰Ни ба понювазы ладо Хўдади гуйҗун җонфон мын гынчян, җё Харунэ лян тади эрзыму ба шу гәдо җыгә понювазыди тушон. ¹¹Зу зэ Хўдади гуйҗун җонфонди мын гынчян, зэ Вәди мянчян ба җыгә понювазы зэдё. ¹²Ни на ниди зыту зан йидяр ще, ба җү гўрбани җуәзыди сыгә гә мәйихар. Ба шынхади ще додё шо гўрбаниди җуәзы диха⁺. ¹³Йиху ни ба понювазыди кәлонди йиче ю, ганзыди дин ходи йилэзы, лёнгә ёзы дэ ёзышонди ю йиман ги Вә җүги, зэ шо гўрбаниди җуәзышон шодё⁺. ¹⁴Ба шынхади понювазыди нюжу, пизы дэ дўзыниди фын ду ё зэ йинпанди вэту шодёни. Җысы вон быйни щи Исраил ахунди гўнахарди гўрбани⁺.

¹⁵Ни ладилэ йигә гун-ён, җё Харунэ лян тади эрзыму ба шу гәдо җыгә гун-ёнди тушон. ¹⁶Йиху ни ба гун-ён зэдё, ба тади ще садё шо гўрбани җуәзыди сыхани; ¹⁷⁻¹⁸ба жу чечын куэкуәр, ба чончон-дўдў лян чян туйзы щиҗин, ба җыще лян гун-ёнди ту зэмусы данлинди куэкуәр йидарни гәдо шо гўрбаниди җуәзышон, йиман ду шодё. Җыгә шодё гўрбаниди щён видо җё Вә, Җў, разыни⁺.

¹⁹Ни хан ба ди эргә гун-ён ладилэ, җё Харунэ лян тади эрзыму ба шу гәдо җыгә гун-ёнди тушон. ²⁰Ни ба гун-ён зэдё, зан йидяр ще, йиху на җыгә гун-ёнди ще ба Харунэ лян тади эрзымуди ю эрдуә данданзы мәйихар, е ба тамуди ю шуди дамузыту лян ю җүәди дамузыту мәйихар. Ба шынхади ще садё шо гўрбани җуәзыди сыхани. ²¹Йиху ни на шо гўрбаниди җуәзышонди ще дэ гуйҗун щён-ю ба Харунэ лян тади йишон сайихар, ба тади эрзыму лян тамуди йишон е сайихар. Зу җымуҗя Харунэ лян тади эрзыму дэ тамуди йишон зу чынха ги Вә җянчўлэдини.

²²Ни хан ё ба гун-ёнди кәлонди ю, йиба, ганзыди дин ходи йилэзы, лёнгә ёзы лян ёзышонди ю дэ ю датуй нашон, ²³да ги Вә җүгиди йи куонзы мәмә литу на йигә мәю җёмянди мәмә, йигә лян чин-ю мянди нон дэ йигә бинзы. ²⁴Ба җыще чыди ги Харунэ лян тади эрзыму гидо шуни, ги Вә дуанчын гуйҗун лищин. ²⁵Йиху ни да тамуди шуни ба чыди йүанхуэй нашон, гәдо шо гўрбаниди җуәзышон, ги Вә җүчын шоди гўрбани, ба та шодё. Җыгә гўрбаниди щён видо җё Вә разыни⁺.

²⁶Ни ба җыгә гун-ёнди щүнцазы ги Вә дуанчын гуйҗун лищин. Җысы ги ни фынгиди йилэзы жу.

²⁷Ни ба гун-ёнди щүнцазы лян датуй фынчўлэ, ги Вә дуанчын гуйҗун лищин; йиху ба җы йилэзы яндин ё ги исраилди ахунму гигини. ²⁸Җысы Вә гэбянбучынди фынфу: Вәди исраил минжын җү пиннан гўрбаниди сыхур, ба сынлинди щүнцазы лян датуй ё ги Исраилди ахунму гигини. Җысы Вәди минжын ги Вә, Җў, җүхади бавэ лищин.

²⁹Җисы Харунэ вучонли, ба тади гуйҗун йишон ё ги тади хубый шынхани, җё таму дон Исраилди ахун, фусы Вәди сыхур чуаншон⁺. ³⁰Харунэди эрзыму дон Исраилди ахунди сыхур, җисы до Хўдади гуйҗун җонфон литуди Гуйҗун вәршон фусы Вә, та ба җыгә гуйҗун йишон йиман ё чуан чи тянни.

³¹Ни ба Харунэ лян тади эрзыму зочян җянчўлэ җё дон ахунмуди сыхур сыхуанди гун-ёнди жу нашон, зэ гуйҗун вәршон ба җыгә жу ё җўфуни. ³²Җё таму зэ Хўдади гуйҗун җонфонди мын гынчян ба җыгә ёнжу лян куонзы литуди мәмә чыдё. ³³Җысы ба таму җянчўлэ җё дон ахунмуди сыхур, ви фоншә тамуди гўнахар сыхуанхади җыще чыди, йинви җыгә таму зу ё чы җыгә чыдини. Гуон Исраилди ахун нын чы җыгә чыди, йинцы җыгәсы Хўда җянчўлэди гуйҗун чыди, данлин жын бу нын чы та⁺. ³⁴Ба ёнжу хуэйҗәсы мәмә дан мә чыван, шындо ганзоли, ни ба җыгә яндин ё шодёни; бу нын чы та, йинцы җыгәсы Хўда җянчўлэди гуйҗун чыди.

³⁵Җочў Вә ги ни гихади йиче фынфу ни яндин ги Харунэ лян тади эрзыму чи тян ё гуә тамуди гуйҗун куйчынни. ³⁶Тянтянмир ни ба йигә понювазы җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбани, җё шо гўрбаниди җуәзы ганҗинди; на чин-ю ба шо гўрбаниди җуәзы мәдё, җё та чынха гуйҗунди⁺. ³⁷Җынҗыр чи тян ни җымуҗя ё ганни, җё шо гўрбаниди җуәзы йиман чынха гуйҗунди. Напа сый хуэйҗәсы са ба шо гўрбаниди җуәзы дуйихар, та е зу чынха гуйҗундини⁺.

Тянтянмир яндин ё җүди гўрбани

(Фур 28:1-8)

³⁸•Тянтянмир зэ шо гўрбаниди җуәзышон ни йинавар ё җү лёнгә йисуйди ёнгозыни. ³⁹Ба йигә ёнгозы ганзо җүшон, ба ди эргә хушон җүшон. ⁴⁰Җү ту йигә ёнгозыди сыхур, ни яндин ба йигә кило хо мян лян йигә литр җыншыди чин-ю ё хуәдо йидарни ги Җў җүшонни. Ги җү гўрбани җуәзыди сыхани са йигә литр путоҗю. ⁴¹Хушон ни җү ди эргә ёнгозыди сыхур, е зущён ганзо йиён, ба мянди гўрбани җүшон зэмусы ба путоҗю сашон. Җыгә шо гўрбаниди щён видо җё Вә, Җў разыни⁺. ⁴²Ба җыгә шоди гўрбани йинавар ё зэ Вәди мянчян, зэ Хўдади гуйҗун җонфонди мын гынчян җүни. Җы зусы Вә лян Вәди минжын йүмянди дэ фәхуади вәр. ⁴³Вә зэ нэтар лян исраилжынму йүмянни. Вәди гуонлён җё нэгә вәр чынха гуйҗун вәрни. ⁴⁴Вә җё гуйҗун җонфон лян шо гўрбаниди җуәзы чынха гуйҗундини, хан ба Харунэ лян тади эрзыму җянчўлэ, җё таму дон Исраилди ахунмуни, фусы Вәни. ⁴⁵Вә яндин зэ исраилжынмуди җунҗянни җўни, ги таму дон Хўдани⁺. ⁴⁶Таму зу җыхани, Вә, Анлахў Торлясы, тамуди Җў. Вә да Египет ба таму линчўлэли, җё зэ тамуди донҗунни җўни. Вә, Анлахў Торлясы, тамуди Җў.

30

Шо щёнди җуәзы

(Җефон 37:25-28)

30¹•Ни на зоҗүәфуди муту зў йигә шо щёнди җуәзы. ²Ба җыгә шо щёнди җуәзы зўчын сыфонзыди: чондуансы сышы вугә сантиметр, куандисы сышы вугә сантиметр, годисы җюшыгә сантиметр. Зэ җыгә җуәзыди сыгә гуэзышон зў сыгә гә, җё таму лян җуәзы хәдо йидарни⁺. ³Ни на җыншыди җин езы ба шо җуәзыди мянзы, сыхани дэ сыгә гә бочў, ги туанйүарни ба җин бянбяр дашон. ⁴Ги шо щёнди җуәзы зў лёнгә җин чүанчүанзы, ба таму нандо җуәзы лёнханиди җин бянбяр диха. Ниму ба җыгә шо щёнди җуәзы вонче гонди сыхур, нын ба ганзы щёндо җин чүанчүанзы литу. ⁵Ба ганзы ду на зоҗүәфуди муту зўшон, йиху на җинзы ба таму бочў. ⁶Ба шо щёнди җуәзы ё гәдо мынлянзы вэтуни. Җыгә мынлянзы хуту гәди хәтун щёнзы, зэ нэтар Вә лян ниму йүмянни. ⁷⁻⁸Тянтянмир ганзо йизор Харунэ лэ, даҗә дынзанди сыхур, та ё зэ шо щёнди җуәзышон шо щённи. Хушон дян дынзанди сыхур, е ё шо щённи. Ниму лян нимуди хубый йинавар ги Җў җымуҗя ё шо щённи. ⁹Ниму бу нын зэ җыгә шо щёнди җуәзышон шо данлин щён, е бу нын җү шодёди хуэйҗәсы мянди гўрбани, бу нын ба путоҗю додё җыгә җуәзышон⁺. ¹⁰Няннян йихуэй Харунэ ба җыгә шо щёнди җуәзы ё зў ганҗинни: ба җуәзыди сыгә гә на вон быйни щи гўнахар гўрбаниди ще сайихар. Ниму лян нимуди хубый йинавар ё зунхў җыгә гуйҗун куйчынни. Җё җыгә шо щёнди җуәзы чынха Вә, зусы Җў, җянчўлэди дин гуйҗун дунщи⁺.

«Ба гәҗяди мин мэхуэйлэди фалү»

¹¹⁻¹²Җў ги Муса фәди:

– Ни суан исраилжынму фурди сыхур, мый йигә жын ё ги Вә ги мэхуэйлэ тади минди җячянни. Зу җымуҗя суан жынмуди фурди сыхур, таму ба хэ таму минди бэля нын дуәдё⁺. ¹³Суан щинминди сыхур нэгә жын яндин ги Җў пин гуйҗун җонфонни сыйүнди шекель фынлён, ё чў бангә шекель йинчянни (йигә шекель йинчян ю эршыгә герани)*⁺. ¹⁴Суан щинминди сыхур, да эршы суй дашон нэгә жын ё ги Җў чў җыгә чянни. ¹⁵Ниму чў мэхуэйлэ ниму минди җыгә йинчянди сыхур, ючянхан дуәйү бә чў, чүнжын шо бә чў, ду йимур-йиён ё чў бангә шекель йинчянни. ¹⁶На исраилжынму шухади җыще йинчян ни ба Хўдади гуйҗун җонфон бохўчў. Җысы таму ви гәҗяди мин чўхади чян. Йинви җыгә Вә җищён дэ бохў тамуни⁺.

Тун пын

¹⁷⁻¹⁸•Җў ги Муса фәди:

– Ни на тун зў йигә щи абдэзыди пын. Ги җыгә тун пын на тун зў йигә гынзы. Йиху ба та гәдо Хўдади гуйҗун җонфон зэмусы шо щёнди җуәзыди донҗунни, ги пын литу ба фи дошон⁺. ¹⁹⁻²¹Харунэ лян тади эрзыму җин Хўдади гуйҗун җонфон хуэйҗәсы до шо щёнди җуәзы гынчян, шо щёнди сыхур таму яндин ё на җыгә пынниди фи щи шу дэ җүәни. Таму яндин ё щи шу дэ җүәни, таму дан җымуҗя ган, бу шонцун гәҗя. Җысы таму лян тамуди хубый йинавар ё зунхўди фынфу.

Гуйҗун щён-ю

²²⁻²³Җў ги Муса фәди:

– Ни ба дин ходи ю дэ щён видоди дунщи нашон: люгә кило щитонтонди смирна, сангә кило цуан корица, сангә кило цуан визы, ²⁴люгә кило кассия зэмусы сыгә литр олива чин-ю (ба җыще щён дунщи на гуйҗунди җонфон сыйүнди фынлён лёндини). ²⁵Ба җы йиче цуан дунщи зущён пый щёнфиди йиён, хуәдо йидарни, зўчын гуйҗун щён-ю⁺. ²⁶⁻²⁸Ни на җыгә гуйҗун щён-ю ба Вәди гуйҗун җонфон, хәтун щёнзы, җуәзы лян җуәзышонди йиче җяхуә, дынзан лян тади йиче сыйүнди дунщи, шо щёнди җуәзы, шо гўрбаниди җуәзы лян тади йиче сыйүнди дунщи, щи абдэзыди тун пын лян тади гынзы ду мәйихар⁺. ²⁹Ни ба җы йиче дунщи ги Вә, Җў, ё җянчўлэни, җё таму йиман чынха гуйҗунди. Сый хуэйҗәсы са ба җыще гуйҗун дунщи дуйихар, таму е чынха гуйҗундини⁺. ³⁰Ни ба Харунэ лян тади эрзыму на җыгә гуйҗун ю мәйихар, җё таму дон Исраилди ахун, фусы Вә⁺. ³¹Ни ги исраилжынму фәги: «Ниму лян нимуди хубый бэвон Хўдади сыхур ё сыйүн җыгә гуйҗун юни. ³²Ниму бу нын на җыгә гуйҗун ю мә данлин жын, е бу нын ги ниму гәҗя на цуан дунщи зў җымуҗяди щён-ю. До нимушон җыгә чин-юсы Хўда җянчўлэди гуйҗун щён-ю. ³³Сый дан на йимур-йиёнди цуан дунщи пый җымуҗяди щён-ю хуэйҗәсы на җыгә ю мә данлин жын (чўгуә Исраилди ахун), ба тади минзы яндин да Хўдади минжын литу чүдёни».

Шоди щён

³⁴Җў ги Муса фәди:

– Ни ба цуан дунщи: стакти, ониха, халван лян җыншыди щён йимур-йиён нашон, ³⁵ба таму, зущён пый щёнфиди йиён, хуәдо йидарни, зўчын шоди щён. Ги жыгә щён литу гәщер ян, җё та чынха җыншыди гуйҗун щён⁺. ³⁶Ни ба таму за мәмәрди, йиху надо Вәди гуйҗун җонфон литу, гәдо хәтун щёнзыди мянчян, Вә лян ни йүмянди вәршон. До нимушон җыгә щёнсы Җў җянчўлэди гуйҗунди щён. ³⁷Ниму бу нын ги гәҗя җымужя пый щён. До нимушон җысы Вә җянчўлэди гуйҗун щён. ³⁸Сый дан ги гәҗя пый җымуҗяди щён зэмусы шо җыгә щён, ба нэгә жынди минзы яндин да Вәди минжын литу чүдёни.

31

Зэ Хўдади гуйҗун җонфонни ган гунсыди жынму

(Җефон 35:30—36:1)

31¹⁻²•Җў ги Муса фәди:

– Вә да Яхўтиди зўни ба Орди сунзы, Урияди эрзы Веселеил җянчўлэли. ³Вә ба Вәди Шын Лин ги та гигили, җё та чынха ю аргилиди, цунминди, бынсы дади дэ җыдо гәён шуйиди жынни. ⁴Та ю бынсы на җинзы, йинзы, тун да гәёнди җяхуә; ⁵нын кан гуйҗун шыту, нын ки муту дэ зў гәёнди щи хуә. ⁶Вә да Данди зўни ба Ахисамахди эрзы Аголиав е җянчўлэ, җё та ги Веселеил бонмонни. Вә ба аргили ги йиче ю бынсыди жын е гигили, җё таму җочў Вәди фынфу ба гәёнди дунщи зўха: ⁷Хўдади гуйҗун җонфон, хәтун щёнзы, хәтун щёнзыди гэгэзы, Хўдади гуйҗун җонфон сыйүнди йиче җяхуә; ⁸җуәзы лян та сыйүнди йиче җяхуә, на җыншыди җинзы зўхади дынзан лян тади сыйүнди йиче дунщи, шо щёнди җуәзы, ⁹җү шо гўрбаниди җуәзы лян тади йиче сыйүнди дунщи, щи абдэзыди тун пын лян тади гынзы; ¹⁰Харунэ лян тади эрзыму ган Исраил ахунди гунсыди сыхур чуанди гуйҗун йишон; ¹¹гуйҗун щён-ю дэ зэ Гуйҗун вәршон шоди щён – йиман дунщи җочў Вә ги ни гихади фынфу җё таму зўха.

Зунхў шанбэди фалү

¹²⁻¹³•Җў ги Муса гиди фынфу җё ги исраилжынму фәни:

– Ниму яндин ё зунхў Вәди шанбэни, йинцы җысы Вә лян ниму җунҗянниди йигә җихо. Җыгә җихо зыфәдисы Вә, Җў, ба ниму җянчўлэ, җё ниму ги Вә дон минжынни. ¹⁴Ниму яндин ё зунхў шанбэни, йинцысы җы йитян гуйҗундихын. Сый дан бу зунхў җы йитян, дан ган гәҗяди сычин, ба нэгә жынди минзы ё да тади минжын литу чүдёни⁺. ¹⁵Лю тян ниму нын ган сычин, кәсы ди чи тян ниму ё хуанхани, ба җы йитян ги Вә җүгини. Найигә жын шанбэ дан ган сычин, ги та ё дин сызуйни. ¹⁶Исраилжынму йинавар ё зунхў шанбэни – җысы Вә лян таму динха хәтунди җихо. ¹⁷Җысы Вә лян исраилжынму җунҗянниди йигә җихо, йинцысы Вә, Җў, лю тян ба тян дэ ди зохали, ди чи тянди нэйитян Вә ба хуә тынха, хуанхали⁺.

¹⁸Хўда зэ Синай саншон ги Муса ба җыще хуа фәба, йиху ба лён пян шыту ги та гидо шунили. Хўда ба Тади Датянмин на гәҗяди зыту щедо җы лён пян шытушонли⁺.

32

Җин нювазы

(Чунфә фалү 9:6-29)

32¹•Исраилжынму канди Муса хан да саншон мә халэ, таму ду шудо Харунэ гынчян фәди:

– Вәму бу җыдо лян нэгә, ба вәму да Египет линчўлэди Муса йүли сали. Йинви җыгә ни ги вәму зуәзо йигә данлин хўда, җё та ба вәму линшон!⁺

²Харунэ ги таму фәди:

– Ниму ба нимуди щифузыму лян эрнүди эрдуәшон дэди җин эрҗуйзы махалэ, ги вә налэ.

³Жынму ба тамуди җин эрҗуйзы шудо йидарни, ги Харунэ гигили. ⁴Харунэ ба эрҗуйзы йиман хуәдо йидарни шодё, зўлигә нювазыди җин ёнзы. Минжын фәди:

– Исраилжынму, ниму кан! Җы зусы ба заму да Египет линчўлэди хўда!

⁵Харунэ зэ җин нювазыди мянчян зыли йигә шо гўрбаниди җуәзы, ги жынму фәди:

– Миргә ги Җў гуә җечини.

⁶Ди эртян ганзо минжын лалэли җигә сынлин, ба ющезы сынлин җүчын шоди гўрбанили, ба ющезы җүчын пиннан гўрбанили. Йиху таму зуәха, лян чы дэ хәди, хў ганди, хунхуәкэли. ⁷Җў ги Муса фәди:

– Ни куэкуэди да саншон хачи, йинцысы ни да Египет линчўлэди жынму ган гўнахардини, чынха сыбудыйдили. ⁸Таму кәҗя да Вә ги таму фынфухади лўшон зудёли. Таму на җинзы зўлигә нювазы, гуйха бэвон нэгә сынлиндини, ги та җүли гўрбанили. Фәди нэгә нювазысы ба таму да Египет линчўлэди хўда. ⁹Вә җыдони, җыще минжынди пичи җёндихын!⁺ ¹⁰Җыхур ни бә донгуа Вәли: Вә щён ба Вәди йиче чи ги таму щянчўлэ, ба таму щёмедё. Вә щён җё ни лян ниди хубый чынха вида минзўни⁺.

¹¹Кәсы Муса ги та бэвонди Анлахў Торля читоди фәсы:

– Анлахў Торля! Виса Ни җымуҗя чишонлэ хэчи Ниди минжындини? Нандый таму бусы Ни на Ниди вида лилён да Египет җюхади жынмума? ¹²Виса җё египетжынму фәни; Ни ба исраилжынму бабайир да Египет линчўлэ, щён ба таму йиман ду зэ санни дасы, ванчүан щёмедёни? Хўда-я, вә чито Ни, җё Ниди чи щёдё, җё Ниди щин ванйихар, җё Ниди минжын бә йү җыгә бэляли. ¹³Вә чито Ни, җё Ни ба Ниди хуәҗиму Ибращимэ, Исхар, Ягўбэ җичелэ! Ни җидини, Ни зочян ги таму дўли җули, җё тамуди хубый, зущён тяншонди щинщю йиён, дуәхани, хан щүди, ба җы йиче дифон ги тамуди хубый гигини, җё җыгә дифон йиху йинавар чынха тамудини⁺.

¹⁴Җўди щин ванли, ги Тади минжын мә ган Та зочян фәхади бэля⁺. ¹⁵Мусади шуни нади лён пян шыту, та хали санли. Мый йи пян шытуди лён мянзышон ду щеди Датянмин. ¹⁶Хўда гәҗя ба җы лён пян шыту зўшонли, мянзышон ба Тади Датянмин кихали. ¹⁷Иса ба жынмуди дашын ханди шынчи тинҗян, ги Муса фәди:

– Вә зэ йинпанни тинҗян даҗонди шынчидини!

¹⁸Муса фәди:

– Җыгә бу щён дыйшынди шынчи, е бу щён җон дабэдёди шынчи, җысы чон чүзыди шынчи.

¹⁹Муса җыни җин йинпанни ба җин нювазы лян тё тёвуди жынму канҗян, чишонлэли. Та зу зэ сан гынзы диха ба нахалэди лён пян шыту эрдё диха, дасуйли. ²⁰Та ба жынму зўхади җин нювазы налэ, эрдё хуә литу шодёли, йиху ба җинзы мәчын тў, лян фи хуәдо йидарни җё исраилжынму ба җыгә фи хәли⁺. ²¹Та вынли Харунэли:

– Җыще жын ги ни зўли сали, виса ни җё таму ган җыму җунди гўнахарни?

²²⁻²³Харунэ хуэйдади:

– Чин ни ги вә бә сын чили, вәди җонгуйди! Ни җыдони, җыще жын нэ ган ха сычин. Таму ги вә фәди: «Вәму бу җыдо лян нэгә, ба вәму да Египет линчўлэди Муса, йүли са сычинли. Йинви җыгә ни ги вәму зў йигә данлин хўда, җё та ба вәму линшон!» ²⁴Вә җё таму ба гәҗяди җинзы ги вә налэли. Сый ю җинзы, таму ду шудо йидарни, ги вә налэли. Вә ба җыгә җинзы эрдё хуә литу, зу җыгә нювазы чўлэли!

²⁵Муса канҗянли, Харунэ ба жынму гуанбучў, жынму чынха сыбудыйдили, дўшманди щёшурли⁺. ²⁶Муса зу зандо йинпанди мын чянту дашын фәди:

– Сыйсы Җўди жын – ду до вәди җы бонгә лэ!

Левий зўди йиче жын доли та гынчян занхали. ²⁷Муса ги таму фәди:

– Исраилжынму бэвонди Анлахў Торля фынфуди җё ниму литуди мый йигә жын ба до начўлэ, да җыбонгә до нэбонгә ба чүан йинпан җуан йигуар, напа тамусы дищүнму, ляншуму хуэйҗәсы линҗүму еба, ба таму садёни!⁺

²⁸Левий зўди жынму җочў Мусади фынфу ганли: нэйитян бонҗер ба санчян жын садёли. ²⁹Муса ги Левий зўди жынму фәди:

– Җиргә Җў ба ниму җянчўлэ җё ниму ган Исраил ахунмуди гунсыни. Ниму ба гәҗяди эрзыму лян дищүнму дасыли, Җў ги ниму ги бэрэкэтини.

³⁰Ди эртян Муса ги жынму фәди:

– Ниму ганхади гўнахар җундихын. Җыхур вә йүанхуэй ё шон санни, до Җў гынчян читоди җё Та ба ниму фоншә.

³¹Муса йүанхуэй доли Җў гынчян фәди:

– Җыще жын ганхади гўнахар җундихын. Таму ги гәҗя на җинзы зўлигә данлин хўдади ёнзы, бэвонли тали. ³²Хўда-я! Чито Ни фоншә тамуди гўнахар, Ни дан бу фоншә таму, вә чито Ниди җё ба вәди минзы да Ни щехади фу литу чүдё.

³³Җў хуэйдади:

– Сый зэ Вәди мянчян ганли гўнахарли, Вә зу ба нэгә жынди минзы да Вә щехади фу литу чүдёни. ³⁴Щянзэ ни чи, ба җыгә минжын линдо Вә ги ни фәхади дифоншон. Вә ба Вәди тянщян дафадо ниди мянчян җё та лин нини. Кәсы вонхуди жызы ви җыще жын ганхади гўнахар Вә яндин зуй тамуни.

³⁵Җў ба минжын на вынбин зуйли, йинцысы таму җё Харунэ ги таму на җинзы зўлигә нювазы.

33

Исраилжынму да Синай сан гынчян зудёли

33¹Җў ги Муса фәди:

– Ни лян Египет линчўлэди минжын да җытар зудё, до Вә ги Ибращимэ, Исхар, Ягўбэ лян тамуди хубый щүхади нэгә дифоншон чи. ²Вә ба Вәди тянщян дафачи җё лин нини. Вә ба хананейжынму, аморрейжынму, хеттейжынму, ферезейжынму, евейжынму дэ иевусейжынму ганчўчини⁺. ³Ни чиди дифон фуҗүдихын, нэтар нюнэзы дэ фынми тондини. Кәсы Вә лян ниму йидарни бу чи, йинцысы нимуди пичи җёндихын, зу хэпа Вә ба ниму зэ лўшон нын щёмедё⁺.

⁴Минжын тинҗян җыгә хуа пәфанхали, таму на җин-йин дунщи зэ бу дабан гәҗяли. ⁵Җў ги Муса гиди фынфу җё ги минжын фәни:

– Нимуди пичи җёндихын, Вә дан лян ниму йидарни чи, напа бу дуәди гунфу еба, Вә ба ниму ду нын щёмедё. Җыхур ниму ба ниму дэди җин-йин йиман махалэ, җё Вә сылёнйихар, Вә лян ниму зў сани⁺.

⁶Йинви җыгә исраилжынму да Синай сан гынчян зудёди йиху, таму ба гәҗяди җин-йин йиман махалэ, зэ бу дабан гәҗяли.

⁷Мый йихуэй исраилжынму зэ йинпанниди сыхур, Муса ли йинпанни йүанйүарди дали йигә җонфон, ба та җёлигә «Лян Җў йүмянди җонфон». Сый щён чито Җў, щён вын са, нын до нэтар чи⁺. ⁸Мый йихуэй Муса вон йүмянди җонфон гынчян зуди сыхур, минжын зэ гәҗяди җонфон мынкуни занди вон Мусадини, йичыр дынди җисы та җиндо йүмянди җонфон литуни. ⁹Муса җинчилиди йиху, йүнцэ луәхалэ зу зандо йүмянди җонфон мынку гынчянли. Җў нэхур да йүнцэ литу лян Муса фәли хуали. ¹⁰Минжын канди йүнцэ дан зандо йүмян җонфонди мынкуни, таму зу йиман гуйха бэвонтуә Җўли. ¹¹Җў лян Муса мян дуй мян фә хуадини, зущён нагә жын лян гәҗяди пын-ю фә хуади йиён. Муса вон йинпанни хуэйди сыхур, тади нянчин бонбан Навинди эрзы Иса зу шындо йүмянди җонфон литудини.

Муса ба Хўдади гуонлён канҗянли

¹²Муса ги Җў фәди:

– Ни зочян ги вә гиди фынфу җё вә ба минжын линдо нэгә дифоншон чини, кәсы Ни мә фә, Ни ба сый лян вә йидарни дафачини. Ни фәгуә, Ни ба вә җыдоди ходихын, е щинэ вәни. ¹³Дансы җымуҗяли, вә читоди җё Ни ба Ниди лўдо ги вә зыги, Хўда-я, җё вә фусы Ни, хан зэ Ни гынчян җешу Ниди нэчин. Вә читоди җё Ни җичелэ: җыгә минзўсы Ниди минзў.

¹⁴Җў фәди:

– Вә гәҗя лян ни йидарни чини. Вә ги ни ги пиннанни.

¹⁵Муса хуэйдади:

– Хўда-я, Ни дан лян вәму йидарни бу чи, вә чито Ниди, җё вәму да җытар бә зу. ¹⁶Ни дан лян вәму йидарни бу чи, сый нын ба вә лян Ниди минжын зэ Ниди мянчян җешухади Ниди нэчин җыдоха? Ни дан лян вәму зэ йидарни, нэхур цэ ба вәму лян дун-яшонди йиче данлин минзўди жын нын фынщёкэ⁺.

¹⁷Җў ги Муса фәди:

– Вә җочў ниди йиче чито ганни, йинцысы Вә ба ни җыдоди ходихын, е щинэ нини.

¹⁸Муса фәди:

– Хўда-я! Вә чито Ниди җё Ни ба Ниди вида гуонлён ги вә зыйихар.

¹⁹Җў хуэйдади:

– Вә җё Вәди йиче гуонлён да ниди мянчян гуәчини, ба Вәди гуйҗун минзы зэ ниди мянчян дашын фәни. Вәсы Җў, Вәди щин до Вә тёҗянхади жынмушон ванни, Вә ба таму щитынни. ²⁰Вә бу җё ни канҗян Вәди лянмян, йинцысы канҗян Вәди нэгә жын бу нын хуә⁺. ²¹Вә гынчян ю йигә вәрни, ни нын зандо нэтарди йигә саншон. ²²Җисы Вәди Вида гуонлён вонгуә гуәкэли, Вә ба ни цондо сандун литуни, на Вәди шу дўчў, дынди, җисы Вә зугуәчини. ²³Йиху Вә ба Вәди шу нагуәчи, ни ба Вә да җибый хуту нын канҗян еба, кәсы ни бу нын җян Вәди лянмян.

34

34¹•Җў ги Муса фәди:

– Ни ба лён пян шыту, зущён зочянди нэ лён пян йиён, е туй мин. Вә ба ни дасуйди нэ лён пян шытушон щехади хуа йүанхуэй щедо җы лён пян шытушонни. ²Миргә ганзо йизор ни шәлүди шон Синай сан, зэ сан динзышон ни зандо Вәди мянчян. ³Сый ду бу нын лян ни йидарни шонлэ, е бу нын зэ санди туанйүарни жо; ба ню, ён зэ сан гынчян е бә фон⁺.

⁴Муса ба лён пян шыту, зущён зочянди йиён, туй мин, ди эртян ганзо йизор җочў Җў ги та гихади фынфу ба шыту нашон, шонли санли. ⁵Җў да йүнцэ литу долэ, лян Муса зандо йидарни, ба Тади гуйҗун минзы, – «Җў», – дашын фәли. ⁶Җў да Муса мянчян зугуәчи, дашын ханди:

– Вәсы Анлахў Торля! Вәди щин вандихын, Вә ба жын щитындини, Вәди жыннэ дадихын, Вәди щинэ дадихын, Вәсы кочўди!⁺ ⁷Вә ба Вә щүхади ги йичян быйзышонди жын зунхўдини, ба жынмуди зуй, цуәву дэ гўнахар ду фоншәдини, кәсы сый фан зуйли, Вә ба тади хубый йичыр до сан, сы быйзы яндин зуйни⁺.

⁸Муса ганҗин падо диха бэвонли Хўдали. ⁹Та зу фәди:

– Җў! Вә дан зэ Ниди мянчян ба нэчин җешухали, вә читоди җё Ни, Җў, лян вәму йидарни зу! Җыще минжынди пичи җёндихын, кәсы вәму читоди җё Ни фоншә вәмуди цуәву дэ гўнахар. Ни ба вәму, лян Ниди минжын йиён, җешуха.

Хўда лян исраилжынму йүанхуэй динли хәтунли

(Җефон 23:14-19; Чунфә фалү 7:1-5; 16:1-17)

¹⁰Җў ги Муса фәди:

– Җыхур Вә лян исраилжынму дин хәтунни. Вә щён зэ тамуди мянчян ган вида сычин. Җымуҗяди сычин дун-яшон нани ду мә йүгуә, найигә минзўди жын ду мә җянгуә; җё ниди җувини җўди жынму ду ба Вә, Җў, ганхади вида сычин канҗян. Йинцысы Вә щён ви ниму ган җё жынму хэпади сычинни. ¹¹Ба җиргә Вә ги ниму гихади фынфу ниму ё зунхўни. Вә ба аморрейжынму, хананейжынму, хеттейжынму, ферезейжынму, евейжынму дэ иевусейжынму да нимуди мянчян ганзуни. ¹²Ниму щёщинди, лян нэгә дифоншон җўди жынму бә дин хәтун, йинцысы җыгә вонху ги ни чынха хэ минди вонни⁺. ¹³Дозэзы ниму ба таму шо гўрбаниди җуәзы ё цыйдёни, ба таму бэвонди шыту җўзы даланни, ба таму бэвонди Астарта нүхўдади гуйҗун фулин кандёни⁺. ¹⁴Ниму бу нын бэвон данлин хўдаму, йинцысы Вә, Анлахў Торля, зущён чыцўди нанжын йиён, бу шу нэгә, сый ги Вә фанляндини⁺.

¹⁵Ниму лян нэгә дифоншон җўди жынму бә дин хәтун, йинцысы таму бэвон гәҗяди хўдамудини, ги таму җү гўрбаниди сыхур, ба ниму е чиншон чини, нэтар ниму е чы ги тамуди хўдаму җүгиди жуни⁺. ¹⁶Ниму ги гәҗяди эрзыму бә чү данлин минзўди щифур, йинцысы тамуди щин бянгуәчи бэвон гәҗя хўдамуди сыхур, ба нимуди эрзыму линшон е җё бэвон тамуди хўдамуни⁺. ¹⁷Ни ба данлин хўдамуди сыса ёнзы ги гәҗя бә зў⁺.

¹⁸Ни ба Мәю җёмян мәмәди җечи зунхўди. Ни җочў Вә гихади фынфу җынйүә чи тянди нэйитян ё чы мәю җёмянди мәмәни, йинцысы ни Авив йүәни да Египет чўлэли⁺.

¹⁹Йиманди ту йигә эрзы лян йиче сынлин щяхади ту йигә гунтушузы, бугуан ню, ён – дусы Вәди⁺. ²⁰Ба лүлүзыди тушузы на ёнгозы ё хуангуәлэни. Ни дан на ёнгозы ба та бу хуангуәлэ, нэхур яндин ба лүди бәзы җәхуэйни. Ни яндин ба нимуди ту йигә эрзы хуангуәлэ.

Ни бу нын кун шу бэвон Вәлэ⁺.

²¹Лю тян ни нын зў хуә, кәсы ди чи тянди нэйитян ни яндин ё хуанхани. Напа җун диди сыхур, напа шу шучынди сыхур еба, ни яндин ё хуанхани⁺.

²²Гә мыйзыди сыхур ни ё гуә Гә мыйзыди җечини. Чютян шу готянди сыхур ни ё гуә Вәпынзыди җечини.

²³Йиче нанжын няннян сан бян ё до Вә, Анлахў Торляди мянчянни, бэвон Вәни, исраилжынмуди Хўдани⁺. ²⁴Вә ба данлин минзўди жынму да ниди мянчян гандёни, җё ниди дифон йүәщин дани. Няннян сан бян ни яндин ё до Вәди мянчянни, бэвон Вәни. Вә бу җё сысый вонщёнди ба ниди тўди җаншон.

²⁵Ни ги Вә җү гўрбаниди сыхур, лян гўрбани йидарни бә җү ю җёмянди мәмә. Ба Пасха җечишон зэдё ёнгозыди жу бу нын шындо ди эртян ганзо⁺.

²⁶Няннян шу шучынди сыхур, ба ту йигә готян налэ, гәдо ни бэвонди Анлахў Торляди сыни.

Ба җүлүгозы зэ та мамади нэзы литу бә җў⁺.

²⁷Җў ги Муса фәди:

– Ни ба җыще хуа щеха, йинцысы Вә на җыщезы хуа лян ни дэ исраилжынму дин хәтунни.

²⁸Муса лян Җў зэ нэтар занли сышы тян, сышы ванщи, са ду мә чы, е мә хә. Та ба җыгә хәтунди хуа, Шыгә Датянмин щедо лён пян шытушонли⁺.

Муса да саншон халэли

²⁹Муса ба Шыгә Датянмин зэ шуни нашон, да Синай саншон халэли. Тади лянмяншон гуонлён җодини, йинцысы та лян Җў фәли хуали, кәсы та гәҗя ба җыгә бу җыдо. ³⁰Харунэ лян исраилжынму канҗян Мусади лянмяншон гуонлён җодини, ба таму хади, бу ган вон Муса гынчян чи. ³¹Муса ба таму җёдилэли. Харунэ дэ минжынди йиче линшу доли гынчян, Муса лян таму фәли хуали. ³²Йиху шынхади минжын лэ, е доли Муса гынчянли. Муса ба Җў зэ Синай саншон ги та гихади йиче фынфу ги даҗя фәгили. ³³Муса лян таму ба хуа фәван, на гэту ба гәҗяди лянмян гэчўли. ³⁴Мый йибян та җиндо Хўдади гуйҗун җонфон лян Җў фәкэ хуали, зу ба гэту чүдёдини. Да нэтар чўлэ, та ба Җў гихади йиче фынфу ги исраилжынму фәдини. ³⁵Минжын ба Мусади лянмян җолёнди канҗянли. Йиху Муса йүанхуэй ба гәҗяди лян гэчўдини. Мый йибян зэ Хўдади гуйҗун җонфонни лян Җў фә хуади сыхур, та зу ба гэту чүдёдини.

35

«Ди чи тянсы Вә җянчўлэди гуйҗун жызы»

35¹Муса ба Исраилди йиче жын җёдо хуэйшон, ги таму фәди:

– Җысы Җў гихади фынфу, җё ниму зунхўни: ²ниму ю лю тянди жызыни, җы лю тян литу ниму нын ган гәҗяди сычин. Ди чи тянсы Вә җянчўлэди гуйҗун жызы. Шанбэди җы йитян ниму яндин ви Вә, Җў, ё хуанхани. Сый шанбэди нэйитян дан ган са сычин, ги та ё дин сызуйни⁺. ³Шанбэди нэйитян ниму зэ гәҗяди җяни бә дян хуәли.

Хўдади гуйҗун җонфонни сыйүнди цэлё

(Җефон 25:1-9)

⁴•Муса зэ хуэйшон ги йиче исраилжын фәсы:

– Җў җымуҗя фынфудини: ⁵⁻⁶ниму ги Җў ба лищин дуанги. Сый щён җымуҗя ган, җё та ба җинзы, йинзы, тун дуанги; хо мабу лян данчин, зыхун дэ хунлонлор янсыйди ёнмо зэмусы җүлүмо; ⁷⁻⁸гун-ёнди хун янсыйди пизы, җүнмый пизы, зоҗүәфуди муту; ги дынзан гуанди чин-ю, гәёнди щён видоди цо (на җыщезы цо ба гуйҗун щён-ю дэ шоди щён пыйхади);⁺ ⁹ги Исраилди да ахун ба чуанди ефод хансанзы дэ на оникс дэ данлин гуйҗун шыту занхади конзышон дэди лянлянзы дуанги.

¹⁰Җё ниму литуди бынсы дади җёнжынму лэ, җочў Җў гихади йиче фынфу ба йүнди дунщи зўшон: ¹¹гуйҗун җонфон, тади динзы зэмусы вэтуди динзы, Хўдади гуйҗун җонфонди гудазы, куон, ганзы, җўзы, куонди гынзы, ¹²хәтун щёнзы, тади ганзы, гэгэзы зэмусы мынлянзы; ¹³бэ гуйҗун мәмәди җуәзы, тади ганзы дэ гәёнди җяхуә зэмусы жуәзышон бэди гуйҗун мәмә; ¹⁴гуйҗун юдынзан лян сыйүнди йиче дунщи; юдынзанди дын зэмусы дынди чин-ю; ¹⁵шо щёнди җуәзы лян тади ганзы; гуйҗун щён-ю зэмусы шоди щён; Хўдади гуйҗун җонфон мынкуди мынлянзы; ¹⁶шо гўрбаниди җуәзы лян тун луцызы, тади ганзы лян сыйүнди йиче җяхуә; щи абдэзыди тун пын лян тади гынзы; ¹⁷гуйҗун җонфонди йүанзыди данзы, тади җўзы лян җўзыди гынзы, йүанзыди мынлянзы; ¹⁸гуйҗун җонфон лян йүанзыди йиче җуонҗуонзы зэмусы шынзы; ¹⁹Исраилди ахун зэ Гуйҗун вәршон ган гунсыди сыхур чуанди гуйҗун йишон, җы зусы ги Исраилди ахун Харунэ лян тади эрзыму фынхади гуйҗун йишон.

²⁰Муса җё хуэйи сандёли, йиче исраилжын хуэйли җяли. ²¹Җыгәди йиху сый щён җымуҗя ган, ба лищин ги Җў налэли: зў Хўдади гуйҗун җонфонди цэлё, бэвон Хўдади сыхур йиче йүнди дунщи зэмусы ги Исраилди ахун фын гуйҗун йишонди дунщи. ²²Нан-нү, сыйди щинни щён дуан са, гого-щинщинди ба җин беҗынзы, эрҗуйзы, гэҗызы, бәзышон дэди җўҗўзы лян гәён данлинди җин дунщи ги Җў налэли. ²³Сый гынчян ю хо мабу, данчин, зыхун дэ хунлонлор янсыйди ёнмо зэмусы җүлүмо, гун-ёнди хун янсыйди пизы хуэйжәсы җүнмый пизы е налэли⁺. ²⁴Сый ю нынгў ба йинзы хуэйҗәсы тун налэ, ги Җў дуангили; сый ю зоҗүәфуди муту е налэли. ²⁵Шуйи годи нүжынму ба ёнмо нянчын данчин, зыхун дэ хунлонлор янсыйди мощян налэли. ²⁶Таму е на җүлүмо нянли щянли. ²⁷Минжынди линшуму ба ги ефод хансанзы готу зэмусы конзышон дэди лянлянзы готу занди оникс лян данлинди гуйҗун шыту налэли. ²⁸Таму хан ба ги дынзан гуанди чин-ю, гәёнди щён видоди цо дэ ю е налэли (на җыщезы цо ба гуйҗун щён-ю дэ шоди щён пыйхади). ²⁹Җў чечў Муса гихади фынфу, җё жынму ган Та фәхади сычинни, йиче исраилжын, бу фә нан-нү, сыйди щинни юли вонщёнли, зу ви җыгә сычин ба лищин налэ, ги Җў дуангили.

Веселеил дэ Аголиав

(Җефон 31:1-11)

³⁰•Муса ги исраилжынму фәди:

– Җў кәҗя да Яхўтиди зўни ба Орди сунзы, Урияди эрзы Веселеил җянчўлэли, ³¹Хўда ба Тади Шын Лин ги та гигили, җё та чынха ю аргилиди, цунминди, бынсыдади зэмусы җыдо гәҗун гәён шуйиди жынни. ³²Та ю бынсы на җинзы, йинзы, тун да гәёнди җяхуәни; ³³нын кан гуйҗун шыту; нын ки муту зэмусы зў гәёнди щи хуә. ³⁴Җў е ги Веселеил лян Дан зўди Ахисамахди эрзы Аголиав ба җёщүә данлин жынмуди аргили гигили. ³⁵Җў ги таму ба бынсы гиги, җё таму нын зў гәёнди щихуә, билүн: ки муту, за хуар, җы бу, на хо мабу, данчин, зыхун дэ хунлонлор янсыйди мощян фын заёнди йишон. Таму ду ю зў гәшы-гәён дунщиди шуйини.

36

36¹Веселеил, Аголиав лян данлин ю шуйиди җёнжын (Җў ги таму гили аргили зэдэ да бынсыли, җё таму җыдо, замуҗя ё зў Хўдади гуйҗун җонфонни), ду ё җочў Җўди фынфу ган йиче гунзуәни.

Минжын налэли хошо лищин

²Муса ба Веселеил, Аголиав лян данлин җёнжын, ги сый Җў гили бынсыли, ба гәҗя щён ги бонцуди жынму җёлэ, җё таму зўтуә хуәли. ³Таму да Мусади шуни ба исраилжынму ви зў Хўдади гуйҗун җонфон дуангиди йиче лищин линшонли. Кәсы тянтян ганзо минжын хан налэ лищиндини, ги Муса җёдини. ⁴Йинви җыгә нэще бынсыдади җёнжын да гәҗяди зў хуәди вәршон лэ, ⁵ги Муса фәди:

– Минжын ба гунзуәшон сыйүнди йиче лищин налэли, кәсы җыгә би Җў фынфухади дуәли.

⁶Йинви җыгә Муса фынфуди, җё ги чүан йинпан фәни: җё минжын ви Хўдади гуйҗун җонфон зэ бә налэ лищинли. Жынму зэ бу налэли, ⁷йинцысы йиче җехади кәҗя ги хуәшон фуйү гули, хан ду шынхани.

Ба Хўдади гуйҗун җонфон гэшонли

(Җефон 26:1-37)

⁸•Зўхуәди жынму литу нэще бынсыдади җёнжын гэли Хўдади гуйҗун җонфонли. Таму на хо мабу лян данчин, зыхун дэ хунлонлор янсыйди мощян ги Хўдади гуйҗун җонфон җыли шыгә данзы, хан ги данзы готу ба Херувим зашонли. ⁹Мый йигә данзыди чондуан дусы йимур-йиёнди: чондисы шы эргә метр, куандисы лёнгә метр. ¹⁰Таму ба вугә данзы йигә лян йигә лёдо йидарни, җё чынха йикуэзыли, лян данлин вугә данзы е җымуҗя зўли. ¹¹Ги мый йикуэ данзыди лёнхани фын чонниди бянбяршон ба данчин янсыйди кукузы заншонли. ¹²Ба вушыгә кукузы е лёдо йикуэ данзыди бянбяршонли, ба вушыгә кукузы лёдо данлин куэзыди данзыди бянбяршонли. Кукузы дуй кукузы. ¹³На җинзы зўли вушыгә гудазы, йиху ба лён куэ данзы ляндо йидарнили. Зу җымуҗя Хўдади гуйҗун җонфон чынха йигәли.

¹⁴Веселеил, Аголиав дэ данлин бынсыдади жын на җүлүмо җыли шы йигә данзы, ба Хўдади гуйҗун җонфонди динзы на җыще данзы шанчўли. ¹⁵Мый йигә данзы дусы йимур-йиёнди: шы сангә метр чон, лёнгә метр куан. ¹⁶Таму ба вугә данзы лёдо йидарни, җё чынха йикуэзыли, ба данлин люгә е лёдо йидарни, җё чынха ди эр куэзыли. ¹⁷Ба вушыгә кукузы зандо ту йикуэзыди дин хутуди данзыди бянбяршонли, хан ба вушыгә кукузы зандо данлин йикуэ данзыди бянбяршонли. ¹⁸Зўли вушыгә тун гудазы, на гудазы ба кукузы гўчў, ба лён куэ данзы ляндо йидарни, җё җонфонди динзы чынха йикуэзыли.

¹⁹Таму хан ги җонфон зўли лёнгә динзы: ба йигә на гун-ёнди хун пизы, ба ди эргә на җүнмый ёнпизы зўшонли, җё таму чынха гэчў җонфон вэтуди динзыли⁺. ²⁰На зоҗүәфуди муту ги Хўдади гуйҗун җонфон ба занди куон зўшонли. ²¹Мый йигә куон сыгә метр го, люшы люгә сантиметр куан; ²²мый йигә куон ю лёнгә вончў чўлэди муту языни, на таму ба лёнгә куон ляндо йидарнили. Ба йиче куон ду җымуҗя зўхали. ²³Таму ги Хўдади гуйҗун җонфонди нанбонгәни зўли эршыгә куон, ²⁴ги җы эршыгә куонди диха зўли сышыгә йин гынзы, ги мый йигә куонди диха зўли лёнгә йин гынзы. ²⁵Ги җонфонди быйбонгәни е җымуҗя зўли эршыгә куон ²⁶зэмусы сышыгә йин гынзы, мый йигә куонди диха зўли лёнгә йин гынзы. ²⁷Ги җонфонди щибонгә (җыгә зусы Хўдади гуйҗун җонфонди хуту) зўли люгә куон; ²⁸ги хутуди лёнгә гуэзы е зўли лёнгә куон. ²⁹Ба җы лёнгә куон да диха йичыр до готу на йигә чүанзы ляндо йидарнили. Ба лёнгә гуэзыди лёнгә куон ду җымуҗя зўхали. ³⁰Таму йиман зўли багә куон дэ шы люгә йин гынзы, мый йигә куон диха ю лёнгә йин гынзыни.

³¹Таму на зоҗүәфуди муту зўли шы вугә ганзы: вугә ганзы ги Хўдади гуйҗун җонфон җыбонгәди куон, ³²вугә ганзы ги нэбонгәди куон зэмусы вугә ганзы ги җонфонди хуту (җы зусы җонфонди щибонгә). ³³Ба муту ганзы нандо куонди донҗунни, җё таму да җонфонди җыбонгә до нэбонгәни. ³⁴Таму на җин езы ба куон бочўли зэмусы ба гә ганзыди чүанзы на җинзы зўшонли; ба муту ганзы е на җинзы бочўли.

³⁵На хо мабу лян данчин, зыхун дэ хунлонлор янсыйди мощян дэ җүлүмо җылигә мынлянзы. Ги җыгә мынлянзы готу ба Херувим зашонли. ³⁶На зоҗүәфуди муту зўли сыгә җўзы, ба җыгә мынлянзы гуадо готули. Ба җы сыгә җўзы на җин езы бочўли, на җинзы ги җўзы готу ба гудазы зўшонли. Хан ги җўзы зўли сыгә йин гынзы. ³⁷Ги җонфонди мын на хо мабу лян данчин, зыхун дэ хунлонлор янсыйди мощян җыли йигә мынлянзы (готу ба хуар загили). ³⁸Таму ги җыгә мынлянзы зўли вугә җўзы дэ гудазы, ба җўзыди шонту дэ җўзышонди ганзы йиман на җин езы бочўли; хан ги җўзы на тун зўли вугә гынзы.

37

Ба хәтун щёнзы зўшонли

(Җефон 25:10-22)

37¹•Веселеил на зоҗүәфуди муту ба хәтун щёнзы зўшонли. Җыгә щёнзыди чондуансы йибый шыгә сантиметр, куандисы люшы люгә сантиметр, годисы люшы люгә сантиметр⁺. ²Та ба җыгә щёнзы на җыншыди җин езы да литу дэ вэту бочўли, хан ги җувини ба җин бянбяр дашонли. ³Та зўли сыгә җин чүанчүанзы, йиху ба таму нандо щёнзыди сыгә туйтуйзышонли: җыбонгә лёнгә, нэбонгә лёнгә. ⁴На зоҗүәфуди муту зўли лёнгә ганзы, ба таму на җинзы бочўли, ⁵йиху ба ганзы щёндо щёнзы лёнханиди җин чүанчүанзы литули, җё ба хәтун щёнзы на җы лёнгә ганзы гончелэни. ⁶Та хан на җыншыди җинзы зўли йигә гэгэзы: чондисы йибый шыгә сантиметр, куандисы люшы люгә сантиметр. ⁷⁻⁸Ги җыгә җин гэгэзы готу е на җинзы дали лёнгә Херувим: гэгэзыди җыбонгә лян нэбонгә ду ю Херувимни. Зу җымуҗя лёнгә Херувим лян гэгэзы хәдо йидарнили. ⁹Лёнгә Херувим мян дуй мяндили, на җонкэди бонзы ба гэгэзы гэчўдини.

Ба бэ гуйҗун мәмәди җуәзы зўшонли

(Җефон 25:23-30)

¹⁰•Веселеил на зоҗүәфуди муту зўли йигә җуәзы: чондуансы җюшыгә сантиметр, куандисы сышы вугә сантиметр, годисы чишыгә сантиметр. ¹¹Та ба җыгә җуәзы на җыншыди җин езы бочўли, ги тади җувини ба җин бянбяр дашонли. ¹²Ги җуәзыди җувини зўли чишы вугә миллиметр куанди чёнчёнзы, йиху ги җыгә чёнчёнзы ба җин бянбяр дашонли. ¹³Веселеил ги җыгә җуәзы зўли сыгә җин чүанчүанзы, ба таму нандо җуәзыди сыгә гуэзыди туйтуйзышонли. ¹⁴Җин чүанчүанзы ба җуәзыди чёнчёнзы кочўли; ба җуәзы гончелэди сыхур, ги җин чүанчүанзы литу ё щён ганзыни. ¹⁵На зоҗүәфуди муту ба гон җуәзыди ганзы зўшонли, ба таму на җин езы бочўли. ¹⁶Веселеил на җыншыди җинзы ба җуәзышон гәди панзы, дезы зэмусы гуан путоҗюди пин дэ ванванзы зўшонли.

Ба юдынзан зўшонли

(Җефон 25:31-40)

¹⁷•Веселеил на җыншыди җинзы зўлигә юдынзан; ба юдынзанди гынзы лян җўзы на дахади җинзы зўшонли. Җё юдынзаншонди мый йигә хуар, хуарди бобозы лян банбар ду лян юдынзан хәдо йидарнили. ¹⁸Да юдынзанди лён бонгә чўлэди люгә җыҗызы: җыбонгә сангә җыҗызы, нэбонгә сангә. ¹⁹Мый йигә җыҗызышон ю сангә хуарни, ёнзы зущён шылю хуар йиён, ю хуар бобозы лян банбарни. ²⁰Юдынзанди җўзышон ю сыгә хуарни, ёнзы зущён шылю хуар йиён; хуар ю бобозы дэ банбарни. ²¹Сан фон җыҗызыди мый йигәди диха ду ю йигә хуар бобозыни. ²²Ба хуар бобозы, җыҗызы лян юдынзан ду на йикуэр җыншыди җинзы дашонли. ²³Веселеил хан ги юдынзан на җыншыди җинзы зўли чигә дын, юдынзан чян нянзыди чянзы лян панпанзы. ²⁴Та на саншы вугә кило җыншыди җинзы ба юдынзан лян юдынзаншонди йиче дунщи зўшонли.

Ба шо щёнди җуәзы зўшонли

(Җефон 30:1-5)

²⁵•Веселеил на зоҗүәфуди муту зўлигә шо щёнди җуәзы. Та ба җыгә җуәзы зўчын сыфонзыдили: чондуансы сышы вугә сантиметр, куандисы сышы вугә сантиметр, годисы җюшыгә сантиметр. Та зэ җыгә җуәзыди сыгә гуэзышон хан зўли сыгә гә, җё таму лян җуәзы хәдо йидарнили. ²⁶Та ба шо щёнди җуәзыди мянзы, сыхани дэ сыгә гә на җыншыди җин езы бочўли, ги туанйүарни ба җин бянбяр дашонли. ²⁷Та хан ги шо щёнди җуәзы зўли лёнгә җин чүанчүанзы, ба таму нандо җуәзы лёнханиди җин бянбяр дихали. Ба җыгә шо щёнди җуәзы гонди сыхур, нын ба ганзы щёндо җин чүанчүанзы литу. ²⁸Веселеил на зоҗүәфуди муту ба ганзы зўшон, йиху на җин езы ба таму бочўли.

Ба гуйҗун щён-ю дэ шоди щён пыйхали

(Җефон 30:22-38)

²⁹Веселеил, зущён пый щёнфиди җёнжын йиён, ба гуйҗун щён-ю дэ җыншы шоди щён пыйхали⁺.

38

Ба шо гўрбаниди җуәзы зўшонли

(Җефон 27:1-8)

38¹•Веселеил на зоҗүәфуди муту ба шо гўрбаниди җуәзы зўшонли. Та ба җыгә җуәзы зўчын сыфонзыди: чондуансы лёнгә бан метр, куандисы лёнгә бан метр, годисы йигә бан метр. ²Та зэ шо гўрбани җуәзыди сыгә гуэзышон зўли сыгә гә, җё таму лян җуәзы хәдо йидарнили. Ба җуәзы лян гә йиман на тун езы бочўли. ³Та ги шо гўрбаниди җуәзы ба йиче сыйүнди җяхуә зўшонли: шу хуэйди дезы, суй тещянзы, ванванзы, цацазы, нонозы. Ба җы йиче дунщи ду на тун дахали. ⁴Веселеил хан ги шо гўрбаниди җуәзы на тун зўлигә луцызы. Ба җыгә луцызы гәдо шо гўрбаниди җуәзыди бянбянзы дихали, ба та нандо шо гўрбани җуәзыди җун буфынли; ⁵на тун зўли сыгә чүанчүар, йиху ба таму нандо җыгә луцызыди сыгә гуэзышонли. ⁶Та хан на зоҗүәфуди муту ба ганзы зўшонли, йиху на тун езы ба таму бочўли; ⁷ба ганзы щёндо лёнханиди җин чүанчүанзы литули, җё ба шо гўрбаниди җуәзы нын гончелэ. Та ба шо гўрбаниди җуәзы на муту банбанзы зўшонли; җуәзыди донҗунни кундини.

Ба щи абдэзыди тун пын зўшонли

(Җефон 30:18)

⁸Веселеил ба щи абдэзыди тун пын дэ тади тун гынзы на нүжынму җо лянди тун җинҗинзы зўшонли (җыще нүжын зэ Хўдади гуйҗун җонфонди мын гынчян ган гунсыдини)⁺.

Ба Хўдади гуйҗун җонфонди йүанзы чүанчўли

(Җефон 27:9-19)

⁹•Веселеил на җүнмый мабу ба данзы җыхали, на җыгә данзы ба Хўдади гуйҗун җонфонди йүанзы чүанчўли. Нанбонгәди данзы сышы сыгә метр чон. ¹⁰Ги җыгә данзы зўли эршыгә җўзы, ги җы эршыгә җўзы зўли эршыгә тун гынзы. Ба җўзышонди чүанзы дэ ганзы ду на йинзы зўшонли. ¹¹Ба быйбонгәди данзы е җымуҗя зўшонли: данзы сышы сыгә метр чон, ю эршыгә җўзыни. Эршыгә җўзы е зэ эршыгә тун гынзышон нандини. Җўзышонди чүанзы дэ ганзы дусы на йинзы зўхади. ¹²Йүанзыди щибонгәди данзы эршы эргә метр куан, ю шыгә җўзыни, зэ шыгә гынзышон нандини. Җўзышонди чүанзы дэ ганзы дусы на йинзы зўхади. ¹³Йүанзы дунбонгәди данзы е эршы эргә метр куан. ¹⁴⁻¹⁵Җонфонди мын лён бонгәни ду ю чигә метр куанди данзыни; сангә җўзы зэ сангә гынзышон нандини. ¹⁶Веселеил ба йүанзы җувиди йиче мынлянзы на җүнмый мабу җыхали. ¹⁷Ба җўзыди гынзы ду на тун зўхали; ба җўзышонди гудазы, ганзы лян җўзы готу на йинзы зўшонли. Ба йүанзыди җувиди җўзы ду на йинзы зўхади ганзы лянчўли. ¹⁸Ба мынлянзы ги хо мабушон лян данчин, зыхун дэ хунлонлор янсыйди мощян җыхали, ги готу ба хуар зашонли. Җыгә мынлянзы ю җюгә метр чон дэ лёнгә метр куан, зущён йүанзыди данзы йиён. ¹⁹Ги җыгә мынлянзы ба сыгә җўзы зўшонли, җўзы зэ сыгә гынзышон нандини. Ба лян җўзыди ганзы, җўзышонди гудазы зэмусы готу е на йинзы зўшонли. ²⁰Хўдади гуйҗун җонфон литу лян йүанзыни сыйүнди йиче җуонҗуонзы дусы на тун зўхади.

Зў Хўдади гуйҗун җонфонди сыхур сыйүнли дуәшо гуйҗун тегон

²¹Җысы зў Хўдади гуйҗун җонфон гунзуэди сыхур сыхуанхади йиче җинзы, йинзы дэ тун җонсуанди данданзы. (Җыгә җонфон литу ю лён пян шытуни, готу щеди Шыгә Датянмин.) Ба җыгә җонсуанди данданзы левитжынму җочў Мусади фынфу щехали. Исраилди ахун Харунэди эрзы Ифамарь ба тамуди гунзуә җоканли.

²²Яхўтиди зў Оровди сунзы, Урияди эрзы Веселеил ба Җў җочў Муса гихади йиче фынфу ду ганли. ²³Ги та бонмонди жынсы Дан зўди Ахисамахди эрзы, минзы җёди Аголиав. Тасы йигә ю аргилиди, ю бынсыди җёнжын, та нын ки шыту, җы бу, за хуар, ги хо мабушон лян данчин, зыхун дэ хунлонлор янсыйди мощян җы заён йишон.

²⁴Ви зў Хўдади гуйҗун җонфон, ба жынму ги Җў дуанхади лищин литуди җинзы йиман сыйүнли йичян кило (ба җы йиче җинзыди фынлён на гуйҗун җонфонни сыйүнди шекель фынлён лёнхали). ²⁵Җочў исраилжынмуди фур шухади йинзы йиман ю 3430 кило (ба җы йиче йинзыди фынлён ду на гуйҗун җонфонни сыйүнди шекель фынлён лёнхали)⁺. ²⁶Җысы да 603500 жыншон җочў тамуди фур шухади йинзы. Мый йигә жын да эршы суй дашон чўли бангә гуйҗунди шекель йинчян⁺. ²⁷Таму на 3400 кило йинзы ба Хўдади гуйҗун җонфонди җўзы лян җўзыди йибый гынзы зўшонли. Ги мый йигә җўзы сыйүнли саншы сыгә кило йинзы. ²⁸На шынхади саншыгә кило йинзы Веселеил ба җўзышонди гудазы дэ ганзы зўшонли, хан ба җўзыди готу на йинзы бочўли. ²⁹Жынму ги Җў йиман дуанли 2425 кило тун. ³⁰Веселеил на җыгә тун ба Хўдади гуйҗун җонфонди мынди гынзы, шо гўрбаниди җуәзы, җуәзыди тун луцызы, җуәзышон сыйүнди йиче дунщи ду зўшонли; ³¹хан ги йүанзыди туанйүарни лян йүанзыди мынкуни ба гынзы на тун зўшонли зэмусы ба җонфон лян йүанзыди йиче җуонҗуонзы е на тун зўшонли.

39

Ги Исраилди ахунму ба гуйҗун йишон фынгили

(Җефон 28:1-14)

39¹•Таму на данчин, зыхун дэ хунлонлор янсыйди мощян ги Исраилди ахунму зэ Гуйҗун вәршон ган гунсыди сыхур ба чуанди гуйҗун дэ хокан йишон фыншонли. Җочў Җў ги Муса гихади фынфу, таму зу ги Харунэ ба гуйҗун йишон фынгили.

²Таму на җин щян, данчин, зыхун дэ хунлонлор янсыйди мощян лян хо мабу ба ефод фыншонли. ³Таму ба җинзы дачын бә пянпянзы, ба та җёчын щи щян, йиху лян данчин, зыхун дэ хунлонлор янсыйди мощян дэ хо мабу җыдо йидарнили. ⁴Таму ги ефодди лёнхани зўли лёнгә дэдэзы, ба дэдэзы нын гуадо лёнгә җягуэзышон. ⁵Ба ефодшонди дэзы на фынли ефод йиёнди цэлё фыншонли. Җы зусы таму на җин щян, данчин, зыхун дэ хунлонлор янсыйди мощян дэ хо мабу, җочў Җў ги Муса гихади фынфу зўхади. Йиху таму җё җыгә дэзы лян ефод хәдо йидарнили. ⁶Таму ба лёнгә оникс шыту зў бянйи, щёндо җин вәвәр литули, зущён ки зытиди йиён, готу ба Ягўбэди шы эргә эрзыди минзы кишонли. ⁷Йиху ба җы лёнгә шыту бондо ефод җягуэзышон гуади дэзышонли, җё таму бёфә Исраилди шы эргә зўни. Таму ба җыще сычин җочў Җў ги Муса гихади фынфу ганли.

⁸Таму ба конзышон дэди лянлянзы лян ефод йиёнди целё фыншонли: на җин щян зэмусы данчин, зыхун, хунлонлор янсыйди мощян фыншонли, ба хуар е зашонли. ⁹Җыгә конзышон дэди лянлянзысы сыфонзыди зэмусы лён цынзыди: эршы эргә сантиметр чон, эршы эргә сантиметр куан. ¹⁰Таму ги конзышон дэди лянлянзышонди вәвәзы литу занли сы додозы гуйҗун шыту: ги ту йи дозышон ба рубин, топаз дэ изумруд заншонли; ¹¹ги ди эр дозышон ба карбункул, сапфир дэ алмаз заншонли; ¹²ги ди сан додозышон ба яхонт, мано шыту дэ аметист заншонли; ¹³ги ди сы дозышон ба хрисолит, оникс дэ яспис заншонли. Ба җыщезы гуйҗун шыту ду зандо җин вәвәзы литули. ¹⁴Зэ җы шы эргә шыту литуди мый йигә шытушон таму ба Ягўбэди йигә эрзыди минзы кишонли, җё җы шы эргә шыту бёфә Исраилди шы эргә зўни. ¹⁵Таму на җыншыди җинзы ги конзышон дэди лянлянзы зўли йигә җин лянляр, ба та зўчын зущён нинчўди шыншынзы йиёнли. ¹⁶Таму зўли лёнгә җин вәвәзы, хан зўли лёнгә җин чүанчүар, йиху ба таму бондо конзышон дэди лянлянзыди лёнханили. ¹⁷Таму ба нэ лёнгә җин лянляр куандо конзышон дэди лянлянзыди лёнханиди лёнгә җин чүанчүаршонли. ¹⁸Ба җин лянлярди данлинди лёнгә йир куандо лёнгә җин вәвәзы литули, җымуҗя ба таму ляндо ефод чянтуди җягуэзышонди лёнгә дэзышонли. ¹⁹Таму зўли лёнгә җин чүанчүар; ба таму гуадо конзышон дэди лянлянзыди хатуди лёнгә йиршонли; тади лизы зэ ефод гынчянни. ²⁰Таму хан зўли лёнгә җин чүанчүар, ба таму гуадо ефод чянтули, лёнгә җягуэзышон гуади дэзыди хату (җыгә зэ щянфынзы гынчянни), зэ ефод дэзыди шонтуни. ²¹Җочў Җў ги Муса гихади фынфу, таму на данчин янсыйди дэзы ба конзышон дэди лянлянзыди чүанчүар лян ефодди чүанчүар бондо йидарнили, җё конзышон дэди лянлянзы зэ ефодди дэзыди шонтуни, бә җё конзышон дэди лянлянзы сундёли.

²²Ги ефод диха хан данлин фынли йигә позы. Ба җыгә позы на данчин янсыйди мощян фыншонли. ²³Ги җыгә позыди донҗунни люхали йигә ба ту нын сыйҗинчиди кузы. Вәё җё ба позыди кузы бә чәланли, җувини на ху мабу фыншонли. ²⁴⁻²⁶Ги позыди дихади бянбяршон на данчин, хунлонлор дэ данхун янсыйди мощян ба шылю зўшонли, тамуди донҗунни на җинзы ба линдор зўшонли: йигә шылю, йиху йигә линдор; йигә шылю, йиху йигә линдор, җочў Җў ги Муса гихади фынфу зўшонли.

²⁷⁻²⁸Веселеил лян Аголиав ги Харунэ лян тади эрзыму ба чон хансанзы, дэстармозы, динмозы, дуан кўкўзы ду на хо мабу фыншонли. ²⁹Җочў Җў ги Муса гихади фынфу, таму е на хо мабу лян данчин, зыхун дэ хунлонлор янсыйди мощян зўлигә ю заха хуарди дэзы. ³⁰На җыншыди җинзы зўлигә минмир пэпэзы, ги мянзышон ба «Ги Җў фынчўлэди» хуа кихали. ³¹На данчин янсыйди дэзы ба пэпэзы бондо дэстармозыди чянтули. Таму җочў Җў ги Муса гихади фынфу ганли.

«Муса ба зўхади хуә йиман цалигә гуар»

(Җефон 35:10-19)

³²Зу җымуҗя ба гэ Хўдади гуйҗун җонфонди йиче хуә зўванли. Исраилжынму ба җыще сычин җочў Җў ги Муса гихади фынфу ганли. ³³Таму ба гуйҗун җонфон дэ литу сыйүнди йиче дунщи надо Мусади мянчянли. Литу ю гудазы, куон, ганзы, җўзы, куонди гынзыни; ³⁴на гун-ёнди хун янсыйди пизы дэ җүнмый ёнпизы зўхади лёнгә динзы, гэчўди мынлянзы,⁺ ³⁵хәтун щёнзы, тади ганзы зэмусы гэгэзы; ³⁶бэ гуйҗун мәмәди җуәзы лян тади гәён җяхуә зэмусы жуәзышон бэди гуйҗун мәмә; ³⁷на җыншы җинзы зўхади гуйҗун юдынзан лян сыйүнди йиче дунщи; юдынзанди дын зэмусы дынди чин-ю; ³⁸на җин езы зўхади шо щёнди җуәзы, гуйҗун щён-ю зэмусы шоди щён, Хўдади гуйҗун җонфонди мынлянзы; ³⁹шо гўрбаниди тун җуәзы лян тун луцызы, тади ганзы лян сыйүнди йиче җяхуә; щи абдэзыди тун пын лян тади гынзы; ⁴⁰гуйҗун җонфонди йүанзыди данзы, тади җўзы лян җўзыди гынзы; йүанзыди мынлянзы, шынзы дэ җуонҗуонзы зэмусы зэ гуйҗун җонфон литу сыйүнди йиче дунщи; ⁴¹Исраилди ахун зэ Гуйҗун вәршон ган гунсыди сыхур чуанди гуйҗун йишон, җы зусы ги Исраилди ахун Харунэ лян тади эрзыму фынхади гуйҗун йишон. ⁴²Исраилжынму җочў Җў ги Муса гихади йиче фынфу ду ганли. ⁴³Муса ба зўхади хуә йиман цалигә гуар, җысыма: исраилжынму җочў Җў гихади фынфу ба йиче сычин ванчынли. Муса ги таму панвонли холи.

40

Ба Хўдади гуйҗун җонфон дачелэли

40¹Җў ги Муса гиди фынфу фәди:

– ²Ту йигә йүәди чў йи ни ба Хўдади гуйҗун җонфон ё дачелэни, ³ба хәтун щёнзы надо литу зэмусы ба мынлянзы гэчў. ⁴Ни ба җуәзы гонҗинчи, ба җуәзышонди йиче сыйүнди дунщи гәдо готу, ба юдынзан е наҗинчи, ги готу ба юдынзанди дын наншон. ⁵Ба шо щёнди җин җуәзы гәдо хәтун щёнзыди мянчян, йиху ба мынлянзы гуадо Хўдади гуйҗун җонфонди мыншон. ⁶Ба шо гўрбаниди җуәзы гәдо Хўдади гуйҗун җонфонди мын чянту, ⁷ба щи абдэзыди пын гәдо Хўдади гуйҗун җонфон лян шо гўрбани җуәзыди донҗунни, ги литу ба фи гуанман. ⁸Хўдади гуйҗун җонфонди туанйүарни ба йүанзы чүанчў, ги мынкуни ба мынлянзы гуашон.

⁹На гуйҗун щён-ю ба Хўдади гуйҗун җонфон лян литу сыйүнди йиче дунщи мәйихар, җё таму чынха Вә, Хўда, җянчўлэди гуйҗун дунщи. ¹⁰Йиху на гуйҗун щён-ю ба шо гўрбаниди җуәзы лян йиче сыйүнди җяхуә е мәйихар, җё таму ванчүан чынха Вә, Хўда, җянчўлэди гуйҗун дунщи. ¹¹Зу җымуҗя ба щи абдэзыди пын лян тади гынзы е на гуйҗун щён-ю мәйихар, җё чынха гуйҗунди.

¹²Ни ба Харунэ лян тади эрзыму линдо Хўдади гуйҗун җонфонди мын гынчян, җё таму зэ нэтар ба абдэзы щидё. ¹³Ги Харунэ ба Исраил ахунди гуйҗун йишон чуанги, на гуйҗун щён-ю ба Харунэ мәйихар, җё та чынха гуйҗун, җянчўлэди жын, ги Вә ган ахунди гунсы. ¹⁴Ба Харунэди эрзыму линдилэ, ги таму ба чон хансанзы чуаншон, ¹⁵на гуйҗун щён-ю ба таму мәйихар, зущён ни ба тамуди дада на щён-ю мәлиди йиён, җё таму чынха гуйҗунди, ги Вә җянчўлэди жынму, җё таму ги Вә ган ахунди гунсы. Җыгә гуйҗун куйчын ба таму ги Вә, Җў, җянчўлэли, җё таму дэ тамуди хубый йинавар ги Вә ган ахунди гунсыни.

¹⁶Муса җочў Җў ги та гихади йиче фынфу ду ганли. ¹⁷Зу җымужя таму да Египет зудёди ди эр нянди ту йигә йүәди чў йи ба Хўдади гуйҗун җонфон дачелэли. ¹⁸Муса ба Хўдади гуйҗун җонфон дачелэли: ба гынзы наншон, ба куон личелэ, на муту ганзы ба куон йигә лян йигә лянчўли. ¹⁹Муса на динзы ба Хўдади гуйҗун җонфон гэчўли, готу хан на вэтуди динзы шанчўли, та ба җы йиче җочў Җўди фынфу ду ганли. ²⁰Муса ба лён пян шыту (готу щеди Хўдади Датянмин) гәдо хәтун щёнзы литу, йиху ба ганзы щёндо лён ханиди җин чүанчүанзы литули зэмусы ба гэгэзы гэдо хәтун щёнзы готули. ²¹Йиху Муса җочў Җў ги та гихади фынфу ба хәтун щёнзы гондо Хўдади гуйҗун җонфон литу, ба мынлянзы гуашонли.

²²Муса ба җуәзы гәдо Дин гуйҗун вәрди мынлянзыди вэтули (җысы Хўдади гуйҗун җонфонди быйбонгә). ²³Муса җочў Хўда ги та гихади фынфу, ба ги Җў җүгиди мәю җёмянди мәмә бэдо җуәзышонли. ²⁴Та ба юдынзан гәдо Хўдади гуйҗун җонфонди нанбонгәли, – җысы җуәзыди дуймян. ²⁵Муса җочў Җўди фынфу ба юдынзанди дын зэ Җўди мянчян дянҗуәли. ²⁶Та ба җин җуәзы гәдо Хўдади гуйҗун җонфон литули, мынлянзыди чянту, ²⁷зэ җыгә җуәзышон җочў Җў гихади фынфу шоли щёнли. ²⁸Та ги Хўдади гуйҗун җонфонди мынкуни ба мынлянзы гуашонли, ²⁹зэ Хўдади гуйҗун җонфонди мынку гынчян ба гўрбаниди җуәзы фоншон, зэ җыгә җуәзышон ба шоди гўрбани дэ мянди гўрбани шоли. Муса ба җыще сычин җочў Җў гихади фынфу ду ганли. ³⁰Та ба щи абдэзыди пын гәдо Хўдади гуйҗун җонфон лян шо гўрбани җуәзыди донҗуннили, ги пын литу ба фи гуанманли. ³¹⁻³²Мый йибян Муса, Харунэ лян Харунэди эрзыму җин Хўдади гуйҗун җонфонди зычян, җочў Җў ги Муса гихади фынфу, зэ щи абдэзыди пын литу ба шу дэ җүә щидё, йиху цэ җин Хўдади гуйҗун җонфондини. ³³Муса ги Хўдади гуйҗун җонфонди дэ шо гўрбаниди җуәзыди туанйүарни ба йүанзы чүанчўли, ги мынкушон ба мынлянзы гуашонли. Зу җымуҗя та ба йиче хуә зўванли.

Йүнцэ ба Хўдади гуйҗун җонфон гэчўли

(Фур 9:15-23)

³⁴Йүнцэ ба Хўдади гуйҗун җонфон гэчўли, Җўди гуонлён ба җонфон гуанманли⁺. ³⁵Муса мәдый җин Хўдади гуйҗун җонфон литу, йинцысы йүнцэ ба Хўдади гуйҗун җонфон гэчўли, Җўди гуонлён ба җонфон гуанманли. ³⁶Мый йихуэй җисы йүнцэ да Хўдади гуйҗун җонфоншон челэ, исраилжынму зу ба йинпан шудё, кә шон лўдини⁺. ³⁷Йүнцэ да гуйҗун җонфошон дан бу челэ, таму е бу зу. ³⁸Исраилжынму зэ савәни ю дуәдащер жызы еба, быйтянни таму зэ Хўдади гуйҗун җонфонни ба Җўди йүнцэ йинавар канҗяндини, йиванщи таму ба йүнцэ донҗунни җуәди хуә канҗяндини.

* 1:4 Җысы Ягўбэди шы эргә эрзы. Таму зусы исраилжынмуди зўзў-быйбый. Вончян да тамушон чўлэли шы эргә зў.

* 1:7 «Исраилжынму» зусы Ягўбэди хубый, тади данлин минзы җёди «Исраил».

* 2:10 «Муса» – җыгә минзы щён яхўтиди хуа «Да фи литу лочўлэди».

* 2:22 «Гирсам» – җыгә минзы щён яхўтиди хуа «лищёнжын», «вэгуйжын».

* 3:1 Иофор – җысы Рагуилди данлиндигә минзы.

* 3:14 «ВӘСЫ ВӘ» (яхўти йүян: «ЭХЬЕ АШЕР ЭХЬЕ») – җыгә хуа хан ю данлин йигә йисыни: «Вәсы йинавар юди». Җыгә хуа щён данлин йигә хуа: «Җў» (яхўти йүян: «ЯХВЕ»).

* 12:2 На яхўти йүян ба җынйүә җёди «Авив»; җыгә бонҗерсы замуди сы йүә.

* 12:17 Пасха – җыгә хуа щён яхўтиди хуа «Да гынчян зугуәчиди».

* 13:4 На яхўти йүян ба җынйүә җёди «Авив»; җыгә бонҗерсы замуди сы йүә.

* 15:23 «Мерра» (яхўти йүян) – җыгә хуади йисысы «Кў видо».

* 17:7 «Масса» дэ «Мерива» – җы лёнгә хуа щён яхўтиди хуа: «Зынҗон» дэ «Зыян».

* 18:4 «Елиезер» (яхўти йүян) – җыгә хуади йисысы «Хўдасы вәди Бонбан».

* 25:19 «Херувим» (яхўти йүян) – тянщянмуди йибазы. Мый йигә Херувим ю бонзыни, тамуди лянмян лян жынди йиён.

* 27:2 Җыгә җуәзышонди сыгә гәди ёнзы зущён ню тушонди гә йиён.

* 28:4 «Ефод» – җысы дуан щюзыди йигә чон хансанзы.

* 28:30 «Урим» дэ «Туммим» – җысы лёнгә гуйҗун дунщи. Исраилди ахунму на таму вын Хўдади вонщёндини.

* 30:13 Зэ Хўдади гуйҗун җонфонни сыйүнди йигә шекель йинчян, литу бонҗер ю 11 граммни; йигә гера литу бонҗер ю 0,6 граммни.

+ 1:4 Датур 35:23-26

+ 1:5 Датур 46:27

+ 1:11 Датур 15:13, Датур 47:11

+ 2:1 Җефон 6:20, Фур 26:59

+ 2:18 Фур 10:29

+ 2:24 Датур 15:14, Датур 46:4

+ 3:8 Фалү 26:15

+ 3:20 Җефон 12:31

+ 3:21 Датур 15:14

+ 4:11 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 20:12

+ 4:19 Җефон 2:15

+ 6:3 Датур 17:1

+ 6:8 Датур 15:18, Датур 26:3, Датур 35:12

+ 6:14 Датур 46:8-11

+ 6:15 Датур 46:10, Фур 26:12-13

+ 6:16 Фур 3:17,

+ 6:19 Фур 26:57-58

+ 6:20 Фур 26:59

+ 6:21 Фур 16:1-35

+ 6:22 Левит 10:4

+ 6:23 Фур 1:7, Фур 2:3, Фур 26:60-61

+ 6:24 Фур 26:11,

+ 6:25 Фур 25:7

+ 8:8 Җефон 9:28, Җефон 10:17

+ 8:26 Датур 43:32, Датур 46:34

+ 9:28 Җефон 8:8, Җефон 10:17

+ 9:29 Җефон 19:5, Фалү 10:14,

+ 10:17 Җефон 8:8, Җефон 9:28

• 12:1 Левит 23:5-8, Фур 28:16-25, Фалү 16:1-8

+ 12:6 Фур 9:10-11

+ 12:12 Фур 33:4

+ 12:22 Левит 14:6, Фур 19:6, Фур 19:18,

+ 12:26 Җефон 13:14, Фалү 6:20,

+ 12:35 Җефон 11:2

+ 12:36 Датур 15:14

+ 12:37 Фур 11:21, Фур 33:5

+ 12:40 Датур 15:13,

+ 12:46 Фур 9:12,

+ 12:49 Левит 19:34, Левит 24:22, Фур 9:14, Фур 15:15-16, Фалү 10:19

+ 13:2 Җефон 22:29, Җефон 34:19, Левит 27:26, Фур 3:13, Фур 8:16, Фур 18:15-17, Фалү 15:19,

+ 13:7 Левит 23:5-8

+ 13:9 Фалү 6:8, Фалү 11:18

+ 13:14 Җефон 12:26, Фалү 6:20

+ 13:17 Фур 14:1-4

+ 13:19 Датур 50:25

+ 13:20 Фур 33:6

+ 13:21 Җефон 40:34, Фур 9:15, Фур 10:34, Фалү 1:33

+ 14:2 Фур 33:7

+ 14:8 Фур 33:3

+ 14:14 Фалү 1:30, Фалү 3:22,

+ 15:11 Фалү 3:24, Фалү 33:26,

+ 15:15 Фур 14:14, Фур 22:2-4,

+ 15:20 Җефон 2:4-8, Фур 12, Фур 20:1, Фур 26:59, Фалү 24:9,

+ 15:22 Датур 16:7, Фур 33:8

+ 15:27 Фур 33:9

+ 16:1 Фур 33:1

+ 16:3 Фур 14:2, Фур 20:3, Фур 11:4-5

+ 16:7 Фур 16:11

+ 16:13 Фур 11:31, Фур 11:7-9

+ 16:16 Җефон 16:36

+ 16:23 Җефон 20:8-11

+ 16:35 Фур 14:33, Фалү 8:2,

+ 17:1 Фур 33:12, Фур 33:14

+ 17:2 Фур 20:3-5

+ 17:4 Фур 14:10

+ 17:6 Фур 20:7-11

+ 17:8 Датур 36:12, Фур 13:29, Фур 24:20, Фалү 25:17-18,

+ 18:1 Җефон 3:1

+ 18:18 Фур 11:14, Фалү 1:12

+ 18:21 Фалү 16:18,

+ 18:25 Фалү 1:15

+ 18:26 Фалү 1:17

+ 19:2 Фур 33:15

+ 19:4 Фалү 32:11

+ 19:5 Фалү 7:6, Фалү 14:2, Фалү 26:18, Җефон 9:29, Фалү 10:14

+ 19:6 Фалү 14:21,

+ 19:8 Җефон 24:3

+ 19:10 Фур 11:18

+ 19:22 Левит 10:1-3

• 20:1 Фалү 5:6-21

+ 20:2 Левит 26:13

+ 20:3 Фалү 32:39,

+ 20:4 Левит 19:4, Левит 26:1, Фалү 27:15

+ 20:5 Җефон 34:14, Фалү 4:24, Фалү 6:15, Җефон 34:7, Фур 14:18

+ 20:6 Фалү 5:10, Фалү 7:9

+ 20:7 Левит 19:12, Левит 24:10-16

+ 20:8 Датур 2:2, Җефон 31:14-17, Левит 19:30, Левит 23:3, Левит 26:2, Фур 15:32-36,

+ 20:12 Левит 19:3, Фалү 27:16,

+ 20:13 Датур 9:6, Левит 24:17,

+ 20:14 Левит 18:20, Левит 20:10, Фалү 22:22, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 6:32,

+ 20:15 Левит 19:11,

+ 20:16 Җефон 23:1, Фалү 19:16-20, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:5,

+ 20:19 Фалү 5:27,

+ 20:25 Фалү 27:5-6,

+ 21:2 Левит 25:39-40, Фалү 15:12,

+ 21:6 Фалү 15:16-17

+ 21:12 Датур 9:6, Левит 24:17, Фур 35:31

+ 21:13 Фалү 19:4-5, Фур 35:11, Фур 35:22,

+ 21:16 Фалү 24:7

+ 21:17 Левит 20:9, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 20:20,

+ 21:25 Левит 24:19-20, Фалү 19:21,

+ 21:28 Датур 9:5

+ 21:30 Фур 35:31

+ 21:34 Левит 24:18

+ 22:4 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 6:31

+ 22:16 Фалү 22:28-29

+ 22:18 Левит 19:31, Левит 20:27, Фалү 18:10-12

+ 22:19 Левит 18:23, Левит 20:15, Фалү 27:21

+ 22:21 Җефон 23:9, Левит 19:33, Фалү 24:17

+ 22:22 Фалү 27:19,

+ 22:25 Левит 25:35-37, Фалү 23:19,

+ 22:26 Фалү 24:13

+ 22:29 Җефон 13:2, Җефон 13:11-16

+ 22:30 Левит 22:27

+ 22:31 Левит 7:24, Левит 22:8

+ 23:1 Җефон 20:16

+ 23:3 Левит 19:15

+ 23:4 Фалү 22:1

+ 23:6 Җефон 22:21-22, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 22:22

+ 23:7 Левит 19:16, Фалү 27:25, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 17:15, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 24:24,

+ 23:8 Фалү 16:19,

+ 23:9 Җефон 22:21

+ 23:11 Левит 25:2-7

+ 23:12 Җефон 20:9-10

+ 23:14 Фур 28:16-31, Фалү 16:1-17

+ 23:15 Җефон 12:15, Җефон 34:20

+ 23:16 Җефон 34:22, Фалү 16:9, Левит 23:33-43, Фур 29:12-39, Фалү 16:13-15, Фалү 31:10-11

+ 23:17 Җефон 34:23

+ 23:19 Җефон 34:26, Фалү 26:2, Җефон 34:26, Левит 22:28, Фалү 14:21, Фалү 22:6

+ 23:20 Җефон 14:9,

+ 23:22 Датур 12:3, Фалү 30:7

+ 23:23 Җефон 33:2, Фалү 7:1,

+ 23:24 Җефон 20:5, Фур 33:52

+ 23:25 Фалү 7:15

+ 23:26 Фалү 7:14

+ 23:27 Фалү 2:25, Фалү 28:7,

+ 23:28 Фалү 7:20,

+ 23:29 Фалү 7:22

+ 23:31 Датур 15:18, Фур 34:1-12, Фалү 11:24,

+ 23:33 Җефон 34:12, Фалү 7:16,

+ 24:1 Җефон 6:23, Фур 11:16

+ 24:3 Җефон 19:8

+ 24:10 Датур 32:30, Җефон 33:20,

+ 24:12 Җефон 31:18

+ 24:13 Фур 11:28, Фур 14:6, Фур 27:18

+ 24:17 Җефон 24:1, Фалү 4:24,

+ 24:18 Җефон 34:28,

• 25:1 Җефон 35:4-9

+ 25:8 Левит 26:11-12,

• 25:10 Җефон 37:1-9

+ 25:10 Фалү 10:1

+ 25:22 Левит 16:2, Фур 7:89, Фур 17:4

• 25:23 Җефон 37:10-16

+ 25:30 Левит 24:5-9

• 25:31 Җефон 37:17-24

• 26:1 Җефон 36:8-19

+ 26:14 Җефон 25:5

• 26:15 Җефон 36:20-34

• 26:31 Җефон 36:35-38

+ 26:31 Левит 16:2,

• 27:1 Җефон 38:1-7

• 27:9 Җефон 38:9-20

• 27:20 Левит 24:1-4

+ 27:21 Җефон 33:7

• 28:6 Җефон 39:1-7

• 28:15 Җефон 39:8-21

+ 28:30 Левит 8:8, Фур 27:21, Фалү 33:8,

• 28:31 Җефон 39:22-31

+ 28:38 Фур 18:1

+ 28:39 Левит 16:4,

• 29:1 Левит 8

+ 29:2 Левит 2:4

+ 29:7 Җефон 30:30

+ 29:12 Җефон 27:2

+ 29:13 Левит 3:3-4

+ 29:14 Левит 4:11-12, Левит 16:27

+ 29:18 Левит 1:9

+ 29:25 Җефон 29:18

+ 29:29 Фур 20:26

+ 29:33 Левит 22:10

+ 29:36 Җефон 30:26

+ 29:37 Җефон 30:29, Левит 6:18

• 29:38 Фур 28:1-8

+ 29:41 Җефон 29:18

+ 29:45 Җефон 25:8

• 30:1 Җефон 37:25-28

+ 30:2 Җефон 27:2

+ 30:9 Левит 10:1

+ 30:10 Левит 16:34

+ 30:12 Җефон 38:25, Фур 1:2-4,

+ 30:13 Левит 27:25, Фур 3:47, Фур 18:16,

+ 30:16 Фур 31:54

• 30:17 Җефон 40:30-32

+ 30:18 Җефон 38:8

+ 30:25 Җефон 37:29

+ 30:28 Левит 8:10-11

+ 30:29 Җефон 29:37, Левит 6:18

+ 30:30 Җефон 29:7, Левит 8:10

+ 30:35 Җефон 37:29

• 31:1 Җефон 35:30-35

• 31:12 Җефон 20:8-11

+ 31:14 Җефон 35:2, Фур 15:32-36

+ 31:17 Датур 2:22, Җефон 20:8-11

+ 31:18 Җефон 24:12

• 32:1 Фалү 9:11-19

+ 32:1 Җефон 24:18,

+ 32:9 Фалү 10:16

+ 32:10 Фур 14:12

+ 32:13 Датур 22:16-17, Датур 26:4

+ 32:14 Фур 14:20,

+ 32:20 Фалү 9:21

+ 32:25 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 29:18

+ 32:27 Фалү 13:6-9

+ 33:2 Җефон 23:23

+ 33:3 Җефон 3:8

+ 33:5 Фур 16:21

+ 33:7 Җефон 27:21

+ 33:16 Җефон 19:5, Фур 23:9

+ 33:20 Датур 32:30,

• 34:1 Фалү 10:1-4

+ 34:3 Җефон 19:12-13

+ 34:6 Фур 14:17-18,

+ 34:7 Җефон 20:5-6, Фалү 5:9

+ 34:12 Җефон 23:33

+ 34:13 Җефон 23:24, Фалү 7:5

+ 34:14 Җефон 20:5

+ 34:15 Фур 25:2

+ 34:16 Фалү 7:3-4,

+ 34:17 Җефон 20:4

+ 34:18 Җефон 12:14, Левит 23:6

+ 34:19 Җефон 13:2, Җефон 13:11-16

+ 34:20 Җефон 23:15

+ 34:21 Җефон 20:8-11

+ 34:23 Җефон 23:17

+ 34:25 Җефон 23:18, Фалү 16:4

+ 34:26 Җефон 23:19, Левит 22:28, Фалү 14:21

+ 34:28 Җефон 24:18

+ 35:2 Җефон 20:8-11, Җефон 31:14

• 35:4 Җефон 25:1-7

+ 35:7 Җефон 25:5

+ 35:23 Җефон 25:5

• 35:30 Җефон 31:1-6

• 36:8 Җефон 26

+ 36:19 Җефон 25:5

• 37:1 Җефон 25:10-20

+ 37:1 Фалү 10:3

• 37:10 Җефон 25:23-29

• 37:17 Җефон 25:31-39

• 37:25 Җефон 30:1-5

+ 37:29 Җефон 30:22-25, Җефон 30:34-38

• 38:1 Җефон 27:1-8

+ 38:8 Җефон 30:18

• 38:9 Җефон 27:9-19

+ 38:25 Җефон 30:12

+ 38:26 Фур 1:46, Фур 2:32, Фур 26:51

• 39:1 Җефон 28:6-43

+ 39:34 Җефон 25:5

+ 40:34 Җефон 13:21,

+ 40:36 Фур 9:17-22

Левит

ЛЕВИТ ФУБЫН

Левит фуди щүян

Җыгә фуди минзы зэ яхўтиди Китабушон да («Җў ба Муса шынжын җёли...») бынвынди тутур хуашон чўлэли. «Левит» минзы да Китабуди гўдэ грекди фанйишон нахади; фу литу хошо җёмын фалү. Таму ги Левий зў литу чўлэди Исраил ахунмуди гунсышон ю гуанщини.

Зэ фу литу щеди, замуҗя Хўда ги Муса шынжын зэ Синай сан гынчян ба данлинди заён фалү гигили. Фуди туршон (1-10 буфын) ба ги ахунму динхади фалү дэ җү гўрбаниди жынву бёди щедини. Җү гўрбаниди җун-ё йисысы ги Хўда ви Тади лищин до йигә ще, ги Та ба җыгўди зунҗин гиги зэмусы ба гәҗя ганхади гўнахар щибый. Йиху (зэ 11-16 буфын литу) ги исраилжынму гидисы җё ба гуйҗун да бугуйҗун, ганҗин да буганҗиншон нын фынщёкэди фынфу дэ минлин. Зэ (17-27 буфынни) щеди данлин фынфу. Җыще фынфу ги таму гәҗынди, җяхўди, шәхуэйди дэ җинҗиди жынву ю гуанщини. Дансы исраилжынму ба җыще жынву ванчын, нэхур таму нын чынха Хўда җянчўлэди гуйҗун жынмуни.

Зэ фу литу бёфә щехади бушо фалү лян гўдэ Җинчўр Дунфонди данлин минжынди фалү щёндихын. Зэ җыще фалү литу фынщёкэдини, ви замуҗяди фандуй Хўдади дэ фандуй жынмуди зуй яндин ё дин сызуйни зэмусы ви замуҗяди зуй фачянни. Чўгуә җыще зунхў, фалүжынму зэ йиче сышон вонщёнди җё Хўда разыни. Хўда ба исраилжынму җянчўлэди йинйирсы, җё таму ги йиче жын чынха хо ёнзыни. Исраил минжынди щүанҗү гиди нынгу җё чынха жынли-долиди ёнзыни зэмусы Хўда да йиче жын гынчян дын нэмуҗяди гуонйин жызыди ёнзыдини. Йинви нэгә йиху Эрса Мәсих ба Левий фуди 19:18 буфын зыгили – «ба гынчян жын, зущён ниму нэ гәҗяди йиён, нэ». Җысы Хўда гихади йиче фалүди лёнгә җун-ё фынфу литуди йигә, лян щинэ Хўдади фынфу йитун.

1

Ги Хўда җүди шоди гўрбани

1¹Җў ба Муса җёдо Тади гуйҗун җонфон гынчян, ги та фәди:

– ²Ни ги исраилжынму ги җымугә фынфу: ниму литу сый ги Җў җү гўрбаниди сыхур дан щён җү сынлин, нэхур та да нючүн хуэйҗәсы ёнчүн литу ду нын җү сынлин⁺.

³Сый дан ба ню җүчын шоди гўрбани, нэхур та ба йигә мәю дуанбянди поню ё җянчўлэ, ладо Хўдади гуйҗун җонфонди мын гынчянни, зу җымуҗя Җў ба нэгә жынди гўрбани җешухани. ⁴Йиху нэгә жын ба шу ё гәдо җү гўрбаниди понюди тушонни; Җў зу ба җыгә шоди гўрбани җешухани зэмусы ба нэгә жынди гўнахар фоншәни. ⁵Зыху нэгә жын ё зэ Җўди мянчян ба җыгә поню зэдёни. Дон ахунмуди Харунэди эрзыму ё ба җыгә понюди ще надо Җў гынчян, йиху ба җыгә ще садо җонфон мын гынчянди шо гўрбани җуәзыди сыханини. ⁶Йиху җү гўрбаниди нэгә жын ба понюди пизы ё бәдё, ба жу чечын куэкуэзыни. ⁷⁻⁸Дон ахунмуди Харунэди эрзыму ба цэхуә ё гәдо шо гўрбаниди җуәзышон, ба хуә дянҗуә, ба жу куэкуэзы, ту лян кәлонди ю ду гәдо шо гўрбани җуәзыди хуәшон шодёни. ⁹Ба понюди чончон-дўдў лян туйбазы ё на фи щи ганҗинни. Йиху Исраилди йигә ахун ба җы йиче ё гәдо шо гўрбаниди җуәзышон шодёни. Җыгә шодё гўрбаниди щён видо зу җё Җў разыни⁺.

¹⁰Сый дан ба ён хуэйҗәсы җүлү җүчын шоди гўрбани, нэхур та ё җянчўлэ йигә мәю дуанбянди гун-ённи. ¹¹Та ё зэ шо гўрбани җуәзыди быйбонгә зэ Җў мянчян ба җыгә гун ён зэдёни. Дон ахунмуди Харунэди эрзыму ба җыгә гун-ёнди ще ё садо шо гўрбани җуәзыди сыханини. ¹²Җү гўрбаниди нэгә жын ба жу ё чечын куэкуэзыни, йиху Исраилди ахун ба җы йиче лян ту дэ кәлонниди ю ду ё гәдо шо гўрбани җуәзыди хуәшон шодёни. ¹³Ба гун-ёнди чончон-дўдў лян туйбазы на фи ё щи ганҗинни. Йиху Исраилди ахун ба җы йиче ё гәдо шо гўрбаниди җуәзышон шодёни. Җыгә шодё гўрбаниди щён видо зу җё Җў разыни⁺.

¹⁴Сый дан ги Җў ба чёр җүчын шоди гўрбани, нэхур та ё ба йигә бангәзы хуэйҗәсы гәвазы җянчўлэни⁺. ¹⁵Йиху Исраилди ахун ба чёр ё гәдо шо гўрбаниди җуәзышон, ба тади бәзы нинхуэ, ба ту гәдо шо гўрбаниди җуәзышон шодёни, хан ба чёрди ще ё додё шо гўрбаниди җуәзы гынчянни. ¹⁶Йиху та ё ба чёрди сўзы лян литуди дунщи йидарни точўлэ, эрдё шо гўрбани җуәзыди дунбонгәни (зэ җыгә вәршон ба шодё сынлинди хуэй эрдёдини). ¹⁷Җыгә ахун ё ба чёрди лёнгә бонзы җуачў, ба чёр җәхуэ, кәсы ба бонзы бу нын фынкэ, йиху ба чёр гәдо шо гўрбаниди җуәзышон шодёни. Җыгә шодё гўрбаниди щён видо җё Җў разыни⁺.

2

Мянди дэ лёншыди гўрбани

2¹⁻²Сый дан ги Җў җү мянди гўрбани, та ё щянтуни ба лёншы мәчын мян, ги мян литу ба чин-ю дошон, ба шоди щён гәшон, йиху ба җыгә мян надо дон Исраил ахунди Харунэди эрзыму мянчянни. Йигә ахун ба йиба мян лян чин-ю дэ заён шоди щён ё нашон, гәдо шо гўрбаниди җуәзышон шодёни, зущён йигә җихо йиён. Җыгә гўрбаниди щён видо җё Җў разыни⁺⁺. ³Ба шынхади мян ги Харунэ дэ тади эрзыму ё гигини – җысы гуйҗунди йилэзы, йинцысы җыгә йилэзысы ги Җў җүгиди җыгә гўрбани литу шынхади⁺.

⁴Ни дан ба хуәлу литу шохади мян җүчын гўрбани, ни ба мян ё лян чин-ю хуәха, йиху зўчын мәю җёмянди мәмә хуэйҗәсы на чин-ю мәхади мәю җёмянди нон⁺.

⁵Ни дан ба нонозы литу цохади мян җүчын гўрбани, ни ба мян ё лян чин-ю хуәха, зўчын мәю җёмянди бинзыни⁺. ⁶Ба җыгә бинзы җүди сыхур, ни ё ба та быйкэ, ги литу ба чин-ю дошонни. Җысы мянди гўрбани.

⁷⁻⁸Ни дан ба гуә литу цохади мян җүчын гўрбани, ни ба мян ё лян чин-ю хуәха, надо Җў мянчян, ги Исраилди ахун җёгини. Ахун ба җыгә гўрбани ё надо шо гўрбаниди җуәзы гынчян, ⁹йиху ба җыгә мянди йилэзы гәдо шо гўрбаниди җуәзышон шодёни, зущён йигә җихо йиён. Җыгә гўрбаниди щён видо җё Җў разыни⁺. ¹⁰Ба шынхади мян ё ги Харунэ дэ тади эрзыму гигини; җысы гуйҗунди йилэзы, йинцысы җыгә йилэзысы ги Җў җүгиди җыгә гўрбани литу шынхади.

¹¹Ниму ги Җў җүгиди йиче мянди гўрбани литу бу нын гә җёмян. Ниму бу нын ба җёмян хуэйҗәсы фынми ги Җў җүчын гўрбани⁺. ¹²Ниму ба җыгә мянди гўрбани, зущён няннян фулиди ту йигә готян йиён, ги Җў ё җүгини, кәсы бу нын ба җыгә гәдо шо гўрбаниди җуәзышон шодё; йинцысы тади щён видо җё Җў бу разы⁺.

¹³Ни ги җүгиди йиче мянди гўрбани литу ё гә янни, йинцысы янсы Хўда лян ниму динхади хәтунди җихо. Ни ги йиче җү гўрбаниди дунщи литу ё гә янни⁺.

¹⁴Ни дан ба ту йигә чўлэди мыйсуйзы ги Җў җүчын гўрбани, ба коганди мыйсуйзы хуэйҗәсы мәхади мыйзы ё җүгини⁺. ¹⁵Ги литу хан ё до чин-ю зэмусы гә шоди щённи – җысы лёншыди гўрбани. ¹⁶Йиху Исраилди ахун ё ба җыгә мыйзыди йилэзы лян чин-ю дэ заён шоди щён ду шодёни, зущён йигә җихо йиён – җысы ги Җў шоди йилэзы⁺.

3

Пиннан гўрбани

3¹Сый дан ба ню җүчын пиннан гўрбани, та ё ба мәю дуанбянди поню хуэйҗәсы вуню җянчўлэ, ги Җў җүгини⁺. ²Та ба шу ё гәдо җү гўрбаниди нюди тушон, зэ гуйҗунди җонфон мын гынчян ба та зэдёни. Дон ахунмуди Харунэди эрзыму ба җыгә нюди ще ё садо шо гўрбани җуәзыди сыханини. ³⁻⁴Йиху җү гўрбаниди нэгә жын ё ба кәлонниди ю, лёнгә ёзы лян ёзышонди ю зэмусы ганзыди дин ходи йилэзы гәдё, ги Җў җүчын пиннан гўрбанини. ⁵Йиху Исраилди ахунму ба җыщезы дунщи ё гәдо шо гўрбаниди җуәзышон, лян шоди гўрбани йидарни шодёни. Җыгә гўрбаниди щён видо җё Җў разыни⁺.

⁶Сый дан ба ён хуэйҗәсы җүлү ги Җў җүчын пиннан гўрбани, та ё ба мәю дуанбянди гун-ён дэ гунҗүлү хуэйҗәсы муён дэ муҗүлү җянчўлэ, ги Җў җүгини. ⁷⁻⁸Та дан ба ён ги Җў җүги, та ба шу ё гәдо җү гўрбаниди ёнди тушон, зэ гуйҗун җонфон мын гынчян ба та зэдёни. Йиху Исраилди ахунму ба җыгә ёнди ще ё садо шо гўрбани җуәзыди сыханини. ⁹⁻¹⁰Йиху җү гўрбаниди нэгә жын ё ба ёнди ю, йиба (ба та ё да җилёнганзы гынчян гәхалэни), кәлонди йиче ю, лёнгә ёзы лян ёзышонди ю зэмусы ганзыди дин ходи йилэзы гәдё, ги Җў җүчын пиннан гўрбанини. ¹¹Йиху Исраилди ахун ба җыщезы дунщи ё гәдо шо гўрбаниди җуәзышон шодёни. Җысы ги Җў шоди йилэзы⁺.

¹²⁻¹³Сый дан ба җүлү ги Җў җүги, та ба шу ё гәдо җү гўрбаниди җүлүди тушон, зэ гуйҗунди җонфон мын гынчян ба та зэдёни. Йиху Исраилди ахунму ба җыгә җүлүди ще ё садо шо гўрбани җуәзыди сыханини. ¹⁴⁻¹⁵Йиху җү гўрбаниди нэгә жын ё ба кәлонди йиче ю, лёнгә ёзы лян ёзышонди ю зэмусы ганзыди дин ходи йилэзы гәдёни. Җысы ги Җў шоди йилэзы. ¹⁶Йиху Исраилди ахун ба җыще дунщи ё гәдо шо гўрбаниди җуәзышон шодёни – җысы ю щён видоди, на хуә шоди гўрбани. Йиче кәлонди ю дусы Җўди⁺. ¹⁷Ниму булүн зэ натар җў еба, йидяр ду бу нын чы кәлонди ю дэ ще. Ниму дэ нимуди хубый йинавар ё зунхў җыгә фалүни⁺.

4

Жынму мәфончў ганли гўнахарди сыхур ё җү са гўрбанини

4¹Җў ги Муса фәди:

– ²Ни ги исраилжынму фәги: сый дан мәфончў ганли гўнахарли, ба Җўди фынфу мә зунхў, та ё җымуҗя ганни⁺.

³Исраилди да ахун дан ганли гўнахарли, зу җымуҗя ба йиче минжын зўчын буганҗиндили, та ё ви гәҗяди гўнахар ба йигә мәю дуанбянди понювазы ги Җў җүчын вон быйни щи тади гўнахарди гўрбанини. ⁴Та ба понювазы ё ладо Җўди җонфонди мын гынчян, ба шу гәдо җыгә понювазыди тушон, зэ Җўди мянчян ба та зэдёни. ⁵Йиху Исраилди да ахун ба понювазыди йидяр ще ё надо гуйҗунди җонфон литу, ⁶на зыту ба җыгә ще занйихар, йиху зэ Гуйҗун вәршон гуади мынлянзы мянчян ба ще ё са чи бянни. ⁷Та хан ба йидяр ще ё мәдо гуйҗун җонфон литуди шо щёнди җуәзыди сыгә гәшонни*. Йиху та ба шынхади ще ё додё гуйҗун җонфон мын гынчянди шо гўрбаниди җуәзы дихани⁺. ⁸⁻⁹Та хан ё да җыгә понювазыди кәлонни ба йиче ю, лёнгә ёзы лян ёзышонди ю зэмусы ганзыди дин ходи йилэзы гәдё, ¹⁰гәдо шо гўрбаниди җуәзышон, на хуә шодёни, зущён мый йихуэй ба пиннан гўрбаниди сынлин кәлонди ю шодёди йиён. ¹¹⁻¹²Кәсы та ё ба понювазыди пизы, йиче жу, ту, туйбазы, чончон-дўдў дэ фын надо йинпан вэтуди ганҗин вәршон (зэ нэгә вәршон ба шоха сынлинди хуэй эрдёдини), зэ нэтар гәдо цэхуәшон шодёни⁺.

¹³Исраилди йиче жын дан мәфончў ганли гўнахарли, ба Җўди фынфу мә зунхў,⁺ ¹⁴таму ба гәҗя ганхади гўнахар җыдолиди йиху, даҗя ё ви гәҗяди гўнахар ба йигә понювазы җүчын вон быйни щи җыгә гўнахарди гўрбанини. Таму ба понювазы ё ладо Җўди җонфонди мын гынчянни. ¹⁵Йиху шәхуэйди ложынму ба шу ё гәдо нэгә понювазыди тушон, зэ Җўди мянчян ба та зэдёни. ¹⁶Исраилди да ахун ба понювазыди йидяр ще ё надо гуйҗун җонфон литу, ¹⁷на зыту ба җыгә ще занйихар, йиху зэ Гуйҗун вәршон гуади мынлянзы мянчян ба ще ё са чи бянни⁺. ¹⁸Та хан ба йидяр ще ё мәдо гуйҗун җонфон литуди шо щёнди җуәзыди сыгә гәшонни. Йиху та ба шынхади ще ё додё гуйҗун җонфон мын гынчянди шо гўрбаниди җуәзы дихани. ¹⁹Та хан ба понювазыди кәлонди йиче ю гәдё, гәдо шо гўрбаниди җуәзышон шодёни. ²⁰Та ба җыгә понювазы ё җүшонни, зущён вон быйни щи гўнахарди гўрбани йиён. Зу җымуҗя Исраилди ахун ё ба йиче жынди гўнахар вон быйни щидёни, Хўда зу ба тамуди гўнахар фоншәни. ²¹Йиху та ба понювазы ё надо йинпан вэту на хуә шодёни, зущён та ви гәҗяди гўнахар җүгиди нэгә понювазы шодёди йиён. Җысы ви йиче жынди гўнахар җүгиди гўрбани.

²²Исраилди линшужын дан мәфончў ганли гўнахарли, ба та бэвонди Анлахў Торляди фынфу пәланли, ²³та ба гәҗя ганхади гўнахар җыдоди йиху, ви җыгә гўнахар ба йигә мәю дуанбянди гунҗүлү ё җүчын гўрбанини. ²⁴Та ба шу ё гәдо нэгә гунҗүлүди тушон, зэ шо гўрбаниди җуәзыди быйбонгә ба та зэдёни (нэтар ба шо гўрбаниди сынлин зэдини). Җысы вон быйни щи гўнахарди гўрбани. ²⁵Йиху Исраилди ахун ё на зыту занщер җыгә гунҗүлүди ще, ба та мәдо шо гўрбани җуәзыди сыгә гәшон, ба шынхади ще додё шо гўрбаниди җуәзы дихани. ²⁶Йиху та ба нэгә гунҗүлүди кәлонди йиче ю ё гәдо шо гўрбаниди җуәзышон шодёни, зущён ба пиннан гўрбани кәлонди ю шодёди йиён. Зу җымуҗя Исраилди ахун ба җыгә линшужынди гўнахар вон быйни щидёни, Хўда ба тади гўнахар зу фоншәни.

²⁷Исраилжынму литуди җяндан жын дан мәфончў ганли гўнахарли, ба Җўди фынфу пәланли,⁺ ²⁸та ба гәҗя ганхади гўнахар җыдоди йиху, ё ви җыгә гўнахар ба йигә мәю дуанбянди муҗүлү җүчын гўрбанини. ²⁹Та ба шу ё гәдо нэгә муҗүлүди тушон, зэ шо гўрбаниди җуәзыди быйбонгә ба та зэдёни (нэтар ба шо гўрбаниди сынлин зэдини), зу җымуҗя җү вон быйни щи гўнахарди гўрбанини. ³⁰Йиху Исраилди ахун ё на зыту занщер җыгә муҗүлүди ще, мәдо шо гўрбани җуәзыди сыгә гәшонни, ба шынхади ще додё шо гўрбаниди җуәзы дихани. ³¹Йиху та ба нэгә муҗүлүди кәлонди йиче ю ё гәдёни, зущён ба пиннан гўрбаниди кәлонди ю гәдёди йиён. Йиху та ба йиче кәлонниди ю ё гәдо шо гўрбаниди җуәзышон шодёни, ба җыгә ги Җў җүчын щён видоди гўрбанини. Зу җымуҗя Исраилди ахун ба җыгә жынди гўнахар вон быйни щидёни, Хўда ба тади гўнахар зу фоншәни⁺. ³²Нэгә жын дан ба ёнгозы җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбани, та ё ба мәю дуанбянди му-ёнгозы җянчўлэ, ³³ба шу гәдо нэгә му-ёнгозыди тушон, зэ шо гўрбани җуәзыди быйбонгә ба та зэдёни (нэтар ба шо гўрбаниди сынлин зэдини). ³⁴Йиху Исраилди ахун ё на зыту занщер җыгә му-ёнгозыди ще, мәдо шо гўрбани җуәзыди сыгә гәшон, ба шынхади ще додё шо гўрбаниди җуәзы дихани. ³⁵Йиху та ба нэгә му-ёнгозыди кәлонди йиче ю ё гәдёни, зущён мый йихуэй ба пиннан гўрбаниди кәлонди ю гәдёди йиён. Йиху та ба йиче кәлонди ю ё гәдо шо гўрбаниди җуәзышон, лян ги Җў җүгиди шоди гўрбани йидарни шодёни. Зу җымуҗя Исраилди ахун ба җыгә жынди гўнахар вон быйни щидёни, Хўда ба тади гўнахар зу фоншәни.

5

Ви замугә жынмуди гўнахар ё җү гўрбанини

5¹Ба сый дан җёдо вын гуансыди вифыншон җё дон гўва, кәсы та бу щён ба та канҗянди дэ җыдоди йиче сычин фәчўлэ, нэхур та ю гўнахарни, җыгә зуй зэ ташонни.

²Сый дан мәфончў дулихар буганҗинди дунщи, билүн: сыхади есын, сынлин, пачун, нэхур нэгә жын зу чынха буганҗиндили, җыгә зуй зэ ташонни⁺.

³Сый дан мәфончў дулихар зэ жынди шыншон чўлэди буганҗинди са дунщили, булүн нэгә дунщисы са, нэгә жын е зу чынха буганҗиндили; ба гәҗя ганхади сычин җыдолиди йиху, җыгә зуй зэ ташонни⁺.

⁴Сый дан мәфончў ви напа хо сычин, напа ха сычин бу гуанщян дўли җули, суйжан та йиху минбыйли еба, җыгә зуй зэ ташонни.

⁵Сый дан ганли гўнахарли, та яндин ё жын җыгә гўнахарни. ⁶Йиху та ви та ганхади гўнахар ба йигә муён хуэйҗәсы муҗүлү ги Җў ё җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбанини. Йиху Исраилди ахун ё ба тади гўнахар вон быйни щидёни. ⁷Сый дан җүбуче йигә ён, та ви тади гўнахар ба лёнгә бангәзы хуэйҗәсы лёнгә гәвазы ги Җў ё җүгини, ба йигә җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбани, ба ди эргә җүчын шоди гўрбанини⁺. ⁸Нэгә жын ба чёр ё ги Исраилди ахун гигини; ахун щянтуни ба вон быйни щи гўнахарди гўрбани ё җүгини. Та ё ба чёрди бәзы нинхуэни, кәсы ба ту бу җун фынкэ. ⁹Йиху та ба йидяр ще ё садо шо гўрбани җуәзыди йиханини, җё чёрди ще тондо шо гўрбаниди җуәзы диха. Җысы вон быйни щи гўнахарди гўрбани. ¹⁰Йиху та ё җочў фалү ба ди эргә чёр җүчын шоди гўрбанини. Зу җымуҗя Исраилди ахун ё ба җыгә жын ганхади гўнахар вон быйни щидёни, Хўда зу ба тади гўнахар фоншәни.

¹¹Сый дан җүбуче лёнгә бангәзы хуэйҗәсы лёнгә гәвазы, та нын ви гәҗя ганхади гўнахар ба йигә кило мян җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбанини, кәсы ба чин-ю вон литу бу җё до, ба шоди щён е бә гә, йинцы җысы вон быйни щи гўнахарди гўрбани, бусы мянди гўрбани⁺. ¹²Нэгә жын ба мян ги Исраилди ахун ё гигини; ахун ба йиба мян нашон, гәдо шо гўрбаниди җуәзышон ё шодёни, зущён йигә җихо йиён. Җысы ги Җў җүгиди вон быйни щи гўнахарди гўрбани. ¹³Зу җымуҗя Исраилди ахун ба җыгә жын ганхади гўнахар вон быйни щидёни, Хўда зу ба тади гўнахар фоншәни. Ба шынхади мян җочў мян гўрбаниди фалү ги Исраилди ахун гигини⁺.

Вон быйни щи зуйди гўрбани

¹⁴Җў ги Муса хан фәди:

¹⁵Сый дан мәфончў ба ги Җў җүги дунщи мә җүги, та ё ви тади зуй ба йигә мәю дуанбянди гун-ён ги Җў җүчын вон быйни щи зуйди гўрбанини. Ба җыгә гун-ёнди җячян ё җочў ахунди суанфа на гуйҗун җонфонни сыйүнди шекель йинчян суанни⁺. ¹⁶Нэгә жын ба та ги Җў мә җүгиди дунщи ё пыйшонни, хан ба җыгә гуйҗун дунщиди җячянди 1/5 йилэзы ё пыйшонни. Та ба җы йиче ё ги Исраилди ахун гигини; ахун ви җыгә жын ба гун-ён җүшон, ба та ганхади гўнахар вон быйни щидёни, Хўда зу ба тади гўнахар фоншәни⁺.

¹⁷Сый дан мәҗыдо ганли гўнахарли, ба Җўди фынфу пәланли, та ю гўнахарни, җыгә зуй зэ ташонни. ¹⁸Та яндин ё ба йигә мәю дуанбянди гун-ён ги Исраилди ахун гиги, җё җүчын вон быйни щи зуйди гўрбанини. Ба гун-ёнди җячян ё җочў ахунди суанфа суанхани. Йиху ахун ба җыгә жын мәҗыдо ганхади гўнахар вон быйни щидёни, Хўда зу ба тади гўнахар фоншәни. ¹⁹Та зэ Җўди мянчян фанли зуйли еба, җыгә гўрбани ба тади зуй вон быйни щидёни.

6

6¹Җў ги Муса хан фәди:

– ²⁻³Сый дан зэ Җў мянчян ганли гўнахарли – билүн, йигә жын дан ги сый ба чян хуэйҗәсы дунщи йитуәха, җё та хўчўни, кәсы нэгә жын йиху бу щён ба җыще чян хуэйҗәсы дунщи ги жынҗя хуанги; хуэйҗәсы сый тули жынҗяди дунщи; хуэйҗәсы хунли жынҗя; хуэйҗәсы чәли хуонли, фәдисы ба дунщи дюдёли, хан дўли җули, бу жын зоҗуәди дюдёди дунщи – нэгә жын яндин ё җү гўрбанини⁺. ⁴⁻⁵Та дан ганли тифәхади җыще гўнахар, нэхур та яндин ба на бушыщин фонфа дыйхади җыще чян хуэйҗәсы дунщи – билүн, тухади, чёнхади, йитуәхади, зоҗуәди, дўли җя җуди – йиче ги жынҗя ё хуангини, хан ба җыще дунщи җячянди 1/5 йилэзы ё пыйшонни⁺. ⁶Та дан ба гәҗя ганхади йиче гўнахар вон быйни щидё, та ба йигә мәю дуанбянди гун-ён ё ладо Исраилди ахун гынчян, ба җыгә гун-ён ги Җў җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбанини. Ба гун-ёнди җячян ё җочў ахунди суанфа суанхани. ⁷Исраилди ахун зэ Җў мянчян ё ба җыгә жын ганхади йиче гўнахар вон быйни щидёни, Хўда зу ба тади гўнахар фоншәни.

Тянтянмир шоди гўрбани

⁸Җў ги Муса хан фәди:

– ⁹Ни ги Харунэ лян тади эрзыму хан ба шоди гўрбаниди фалү ё гигини. Ба шоди гўрбани ё гәдо шо гўрбаниди җуәзышон, да хушон йичыр до ганзо җынҗыр йиванщи зэ хуәшон шони⁺. ¹⁰Исраилди ахун ба мабуди чонпозы лян кўзы ё чуаншон, ба шо гўрбаниди җуәзышон шынхади шодё гўрбаниди хуэй шучелэ, гәдо шо гўрбаниди җуәзы гынчянни⁺. ¹¹Йиху ба йишон хуандё, ба хуэй ё надо йинпан вэтуди ганҗин вәршонни⁺. ¹²Җё шо гўрбани җуәзышонди хуә будуанди җуәни, бу җё медё. Мый йитян ганзо Исраилди ахун ё вон шо гўрбаниди җуәзышон җя цэхуәни, ба шоди гўрбани бэдо җуәзышон, хан ё шо пиннан гўрбаниди кәлон юни. ¹³Җё шо гўрбани җуәзышонди хуә йитян йиванщи бу дуанди җуәни, бу җё медё.

Мянди гўрбани

¹⁴Җысы мянди гўрбаниди фалү. Дон Исраил ахунмуди Харунэди эрзыму ё зэ шо гўрбани җуәзыди мянчян ги Җў җү мянди гўрбанини⁺. ¹⁵Исраилди ахун ба йиба мян, чин-ю лян заён шоди щён ё нашон, гәдо шо гўрбаниди җуәзышон шодёни, зущён йигә җихо йиён. Җыгә гўрбаниди щён видо зу җё Җў разыни. ¹⁶⁻¹⁷Ба шынхади мян Исраилди ахун ё зучын мәмә, чыдёни. Җыгә мәмә яндинсы мәю җёмянди, ба та ё зэ Гуйҗун вәршон чыни (җы зусы зэ Җўди җонфонди йүанзыни). Җў ба гўрбаниди җыгә йилэзы ги Исраилди ахунму гидини; җыгә зущён вон быйни щи гўнахарди зэмусы щи зуйди гўрбани йиён, гуйҗундихын⁺. ¹⁸Харунэди хубый литуди мый йигә нанжын нын чы җыгә гўрбани; җысы ги таму дэ тамуди хубый щүхади йинаварди йилэзы. Данлин са дунщи дан пындо җыгә гўрбанишон, та е чынха гуйҗундини⁺.

¹⁹⁻²⁰Җў ги Муса хан фәли:

– Ба Харунэ лян тади эрзыму җянчўлэ, җё таму дон Исраил ахунди нэйитян, таму ё ги Җў мый йихуэй ба йигә кило мян җүгини: хушон җү бангә кило, ганзо е җү бангә кило. ²¹Ба мян ё лян чин-ю хуәдо йидарни, зэ нонозы литу луәдё, йиху ба та начўлэ, дасуй, ги Җў җүчын мянди гўрбанини. Җыгә гўрбаниди щён видо зу җё Җў разыни⁺. ²²Ба нагә Харунэди эрзы дансы җянчўлэ, җё та дон Исраилди щин да ахунди нэгә сыхур, та йинавар ё җү җымуҗяди гўрбанини. Ба җыгә гўрбани йиман ё шодё, ги Җў җүшонни⁺. ²³Ба Исраилди ахун җүги мянди гўрбани йиман ё шодёни; данлин жын бу нын чы җыгә гўрбани.

Вон быйни щи гўнахарди гўрбани

²⁴Җў ги Муса хан фәди:

– ²⁵Ни ги Харунэ лян тади эрзыму фә: ба вон быйни щи гўнахарди гўрбани ё зэ шо гўрбани җуәзыди быйбонгә зэдёни (нэтар зэ шо гўрбаниди сынлиндини). Җысы тэ гуйҗун гўрбани⁺. ²⁶Нагә Исраилди ахун дан ба вон быйни щи гўнахарди гўрбани җүдини, та ё зэ Гуйҗун вәршон, зэ Җўди җонфонди йүанзы литу чы җыгә гўрбаниди жуни. ²⁷Данлин са дунщи дан пындо җыгә гўрбанишон, та е чынха гуйҗундини. Җыгә гўрбаниди ще дан дедо йишоншон, ба җыгә йишон ё зэ Гуйҗун вәршон щиҗинни. ²⁸Ба җўха җыгә гўрбани жуди ва гуә ё даланни, ба тун гуә на фи щиҗинни, хан ё цаҗинни⁺. ²⁹Исраилди ахунму литуди мый йигә нанжын ду нын чы җыгә гўрбаниди жу – җысы тэ гуйҗун гўрбани. ³⁰Җисы ба гўрбаниди ще надо Җўди җонфон литу, җё зэ Гуйҗунди вәршон вон быйни щи жынмуди гўнахар, нэхур ба җыгә гўрбаниди жу бу нын чы, ба та яндин ё зэ хуәшон шодёни⁺.

7

Вон быйни щи зуйди гўрбани

7¹Җысы вон быйни щи зуйди гўрбаниди фалү; җысы тэ гуйҗун гўрбани⁺. ²Ба җыгә гўрбани ё зэ шо гўрбани җуәзыди быйбонгә зэдёни (нэтар зэ шо гўрбаниди сынлиндини), ба тади ще ё садо шо гўрбани җуәзыди сыханини. ³⁻⁴Ба йиче кәлонди ю, йиба, лёнгә ёзы лян ёзышонди ю зэмусы ганзыди дин ходи йилэзы ду ё гәдё, гәдо шо гўрбаниди җуәзышонни. ⁵Исраилди ахун ё зэ шо гўрбаниди җуәзышон ба җы йиче ги Җў шодёни; җысы вон быйни щи зуйди гўрбани. ⁶Исраилди ахунму литуди мый йигә нанжын нын чы җыгә гўрбаниди жу; ба та ё зэ Гуйҗун вәршон чыни, йинцы җысы тэ гуйҗун гўрбани.

⁷Вон быйни щи гўнахарди гўрбани лян вон быйни щи зуйди гўрбаниди фалүсы йигә: ба гўрбаниди жу ё ги Исраилди ахун гигини, та на җыгә гўрбани ба жынмуди зуй вон быйни щидини⁺. ⁸Исраилди ахун дан ба нагә жынди шоди гўрбани җүги, та ба сынлинди пизы ги гәҗя ё шынхани. ⁹Исраилди ахун дан ба мянди гўрбани җүги – булүнсы хуәлу литу кохади, гуә литу цохади хуэйҗәсы нонозы литу луәхади мян еба, – та ба җы йиче мян ги гәҗя ё шынхани⁺. ¹⁰Ба йиче мянди гўрбани – булүнсы лян чин-ю хуәхади хуэйҗәсы ган мян еба, – Харунэди йиче эрзы ба җыгә мян ги таму гәҗя ё шынхани; таму ба җыгә гўрбани тинтир ги гәҗя ё фынкэни⁺.

Са сычиншон ё җү пиннан гўрбанини

¹¹Җысы ги Җў җүгиди пиннан гўрбаниди фалү⁺. ¹²Сый дан ги Җў доще, ги Та җү пиннан гўрбани, чўгуә җү гўрбаниди сынлин та хан ба мәю җёмянди мәмә ё җүшонни: лян чин-ю хуәхади мәмә, на чин-ю мәхади нон зэмусы лян чин-ю луәхади бинзы⁺. ¹³Чўгуә җыще дунщи та хан ба җигә ю җёмянди мәмә ё җүшонни. ¹⁴Та ё да җыще мәмә литу ба йигә мәмә ги Җў дуанчын гуйҗун лищинни. Нагә Исраилди ахун дан ба пиннан гўрбаниди ще садо шо гўрбани җуәзыди бонгәрни, та ба җыгә лищин ги гәҗя ё шынхани. ¹⁵Ба пиннан гўрбаниди жу зэ җү гўрбаниди нэйитян ё чыванни, бә шындо ди эр тянди ганзо⁺.

¹⁶Сый дан ги Хўда гилигә вардэ хуэйҗәсы гәҗя щён җү йигә гўрбани, нэхур та ба гўрбаниди жу ё зэ җү гўрбаниди нэйитян чыдёни, шынхади жу ди эр тян е нын чы⁺. ¹⁷Ди сан тян гўрбаниди жу дан хан шынхали, ба җыгә жу ё шодёни. ¹⁸Сый дан ди сан тян хан чы җыгә пиннан гўрбаниди жу, Хўда ба та җүхади гўрбани бу җешу; ба та җүхади бу суан гўрбани. Җыгә гўрбанисы буганҗинди; сый чы җыгә гўрбаниди жу, та ю зуйни. ¹⁹Булүн са буганҗин дунщи дан пындо җыгә гўрбаниди жушон, ба җыгә жу е бу нын чы, ба та ё шодёни.

Мый йигә ганҗин жын нын чы пиннан гўрбаниди жу. ²⁰Кәсы буганҗинди жын дан чыли җыгә жу, ба тади минзы яндин да Хўдади минжын литу чүдёни⁺. ²¹Сый дан дули буганҗинди са дунщи, йиху дан чы ги Җў җүгиди пиннан гўрбаниди жу – та духади булүнсы жын, сынлин хуэйҗәсы данлин буганҗинди дунщи – ба тади минзы яндин да Хўдади минжын литу чүдёни.

²²Җў ги Муса хан фәди:

– ²³Ни ги исраилжынму фәги, җё таму бә чы нюди, ёнди дэ җүлүди кәлонди ю⁺. ²⁴Сыдёди хуэйҗәсы җё есын нёсыди сынлин кәлонди ю е бә чы, кәсы ба җыгә ю данлин нын сыйүн⁺. ²⁵Сый ба ги Җў җүгиди шодёди сынлинди кәлон ю дан чы, ба тади минзы яндин да Хўдади минжын литу чүдёни. ²⁶Исраилжынму напа зэ натар җў еба, бу нын чы чёрди хуэйҗәсы сынлинди ю щеди жу⁺. ²⁷Сый бу зунхў җыгә фынфу, ба тади минзы яндин да Хўдади минжын литу чүдёни.

²⁸Җў ги Муса хан фәди:

– ²⁹Ни ги исраилжынму фәги: сый ги Вә, Җў, җү пиннан гўрбани, та ё ба җыгә гўрбани жуди йилэзы ги Җў зўчын лищинни. ³⁰Та на гәҗяди шу ба җыгә лищин ё налэ, ги Җў җүчын гўрбанини; ба сынлин кәлонди ю лян щүнцазы гәдё, ги Җў дуанчын гуйҗун лищинни. ³¹Исраилди ахун ба кәлонди ю гәдо шо гўрбаниди җуәзышон ё шодёни; ба щүнцазы ги Харунэ лян тади эрзыму ё гигини⁺. ³²⁻³³Дан нагә ахун ба пиннан гўрбаниди кәлонди ю лян ще җүгидини, ниму ба ю датуй дуанчын лищин ги та ё гигини. ³⁴Җў ба гўрбаниди щүнцазы лян ю датуй да исраилжынмушон нашон, зущён гуйҗун лищин ги Харунэ ахун дэ тади эрзыму дуангини. Исраилжынму ба җыгә жу ги таму ё гигини. Җысы йинавар ё зунхўди фалү. ³⁵Ба Харунэ лян тади эрзыму җянчўлэ, җё дон Исраил ахунмуди нэйитян дашон, җысы ги таму щүхади йинаварди йилэзы.

³⁶Нэйитян Җў ги исраилжынму гили фынфули, җё ба гўрбаниди җыгә жу ги Исраилди ахунму гигини. Исраилжынму йинавар ё зунхў җыгә фынфуни.

³⁷Җыще фалү тифә шоди гўрбани, мянди гўрбани, вон быйни щи гўнахарди гўрбани, вон быйни щи зуйди гўрбани, ба Исраилди ахун җянчўлэди гўрбани зэмусы пиннан гўрбанидини. ³⁸Җў зэ кунтанни, зэ Синай саншон ба җыще фалү ги Муса гигили. Нэйитян Та ги исраилжынму гили фынфули, җё таму ги Җў җү гўрбанини.

8

Харунэ лян тади эрзыму чынли Исраилди ахунмули

(Җефон 29:1-37)

8¹•Җў ги Муса фәди:

– ²Ни ба Харунэ лян тади эрзыму ё линдо Вәди гуйҗун җонфонди мын гынчянни, хан ё налэ Исраилди ахун чуанди гуйҗун йишон, гуйҗун щён-ю, йигә понювазы (вонху ба та ё җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбанини), лёнгә гун-ён лян йи куонзы мәю җёмянди мәмәни, ³йиху җё йиче исраилжын шудо нэтар.

⁴Муса җочў Җў гихади фынфу ганли. Йиче исраилжын шудо гуйҗун җонфон мын гынчянли. ⁵Йиху Муса ги таму фәди:

– Вә җыхур ганди сычинсы җочў Җў гихади фынфу гандини.

⁶Муса зу ба Харунэ лян тади эрзыму линдо гынчян, ба таму на фи щиҗинли. ⁷Йиху Муса ба чон хансанзы ги Харунэ чуаншон, ба дэзы җишон, хан ба позы лян ефод* чуаншон, ба ефод на гуйҗун дэзы җидо Харунэди шыншонли. ⁸Йиху Муса ба конзышон дэди лянлянзы ги Харунэ дэшонли, ба урим дэ туммим* җуондо конзышон дэди лянлянзыди кудэзы литули⁺. ⁹Йиху Муса ба йигә дэстармозы дэдо Харунэди тушон, ба на җинзы дахади чүанзы чандо җыгә мозыди туанйүарли, җыгә зущён Җў ба Харунэ җянчўлэди йигә җихо йиён. Муса ба җыще сычин җочў Җў гихади фынфу ганли⁺.

¹⁰Йиху Муса на гуйҗун щён-ю ба Хўдади гуйҗун җонфон лян литуди йиче дунщи мәли, зу җымуҗя җё җыще дунщи чынха Җў җянчўлэди гуйҗун дунщини⁺. ¹¹Та хан ба гуйҗун щён-ю ги шо гўрбаниди җуәзышон зэмусы җыгә җуәзышон гәди дунщишон сали чи бян, хан ги щи абдэзыди пын лян гә җыгә пынди җязышон сали чи бян, җё җыще дунщи чынха Җў җянчўлэди гуйҗун дунщини. ¹²Йиху Муса ба гуйҗун щён-ю додё Харунэди тушон, җё та дон Җўди җянчўлэди ахунни⁺. ¹³Муса ба Харунэди эрзыму линдо гынчян, ги таму ба чон хансанзы чуаншон, ба дэзы җишон зэмусы ба дэстармозы дэшонли. Та ба җыще сычин җочў Җў гихади фынфу ганли.

¹⁴Йиху Муса ба вон быйни щи гўнахарди гўрбаниди понювазы лалэли; Харунэ лян тади эрзыму ба шу гәдо җыгә понювазыди тушонли. ¹⁵Муса ба җыгә понювазы зэдё, на зыту занли йидяр ще, мәдо шо гўрбани җуәзыди сыгә гәшонли. Зу җымуҗя ба шо гўрбаниди җуәзы зў ганҗинли. Йиху та ба шынхади ще додё шо гўрбаниди җуәзы дихали. Зу җымуҗя Муса ба шо гўрбаниди җуәзы зў ганҗин, җё та чынха Җў җянчўлэди вәрни⁺. ¹⁶Йиху Муса ба понювазы кәлонди йиче ю, ганзыди дин ходи йилэзы, лёнгә ёзы дэ ёзышонди ю йиман гәдо шо гўрбаниди җуәзышон шодёли⁺. ¹⁷Ба шынхади понювазыди пизы, жу дэ дўзыниди фын Муса надо йинпан вэту шодёли. Ба җыще сычин та җочў Җўди фынфу ганли⁺.

¹⁸Йиху Муса ба шо гўрбаниди гун-ён лалэли; Харунэ лян тади эрзыму ба шу гәдо җыгә гун-ёнди тушонли. ¹⁹Муса ба җыгә гун-ён зэдё, ба ще садо шо гўрбани җуәзыди сыханили. ²⁰⁻²¹Йиху та ба ёнжу чечын куэкуэр, на фи ба чончон-дўдў дэ датуй щиҗин, ба җыще лян гун-ёнди ту дэ кәлонди ю йидарни гәдо шо гўрбаниди җуәзышон йиман шодёли. Муса ба җыще сычин җочў Җўди фынфу ганли. Җыгә гўрбаниди щён видо җё Җў разыли⁺.

²²Йиху Муса ба данлин йигә гун-ён налэли, – җысы ви җянчўлэ Исраилди ахунму җүгиди гўрбани. Харунэ лян тади эрзыму ба шу гәдо җыгә гун-ёнди тушонли. ²³Муса ба җыгә гун-ён зэдё, занли йидяр ще, на җыгә гун-ёнди ще ба Харунэди ю эрдуә данданзы, ю шуди дамузыту дэ ю җүәди дамузыту мәлихар⁺. ²⁴Йиху та ба Харунэди эрзыму линдо гынчян, на җыгә гун-ёнди ще ба тамуди ю эрдуә данданзы, ю шуди дамузыту дэ ю җүәди дамузыту е мәлихар, ба шынхади ще садо шо гўрбани җуәзыди сыханили. ²⁵Муса хан ба кәлонди ю, йиба, ганзыди дин ходи йилэзы, лёнгә ёзы лян ёзышонди ю дэ ю датуй нашонли. ²⁶Йиху та да ги Җў җүгиди йи куонзы мәмә литу ба йигә мәю җёмянди мәмә, йигә лян чин-ю хуәхади нон дэ йигә бинзы начўлэ, гәдо җыгә гун-ён кәлонди юшон дэ ю датуйшонли, ²⁷зу ба җыще чыди ги Харунэ лян тади эрзыму гидо шунили; таму зу ба җыще чыди ги Җў дуанчын гуйҗун лищинли. ²⁸Йиху Муса да тамуди шуни ба чыди йүанхуэй нашон, гәдо шо гўрбаниди җуәзышон, шодёли. Җысы ви җянчўлэ Исраилди ахун ги Җў җүгиди гўрбани. Җыгә гўрбаниди щён видо җё Җў разыни. ²⁹Йиху Муса ба җыгә гун-ёнди щүнцазы ги Җў е дуанчын гуйҗун лищинли; җысы ги Муса яндин ё фынгиди жу. Та ба җыще сычин җочў Җў гихади фынфу ганли.

³⁰Муса ба йидяр гуйҗун щён-ю лян шо гўрбаниди җуәзышонди ще нашон, садо Харунэ лян тади эрзымушонли, хан садо тамуди йишон готули. Зу җымуҗя җё таму ду чынха Җў җянчўлэди жынмули; җё тамуди йишон зэ Җў мянчян е чынха ганҗиндили.

³¹Йиху Муса ги Харунэ лян тади эрзыму фәди:

– Ниму ё җочў Җў гихади фынфу ба жу надо гуйҗун җонфонди мын гынчян, зэ нэтар ба жу җўфуни, йиху ба җыгә жу зэмусы куонзы литуди мәмә йидарни чыни (ба җыгә мәмә ви җянчўлэ ахунмуди гуйҗун куйчын шәлүхали). ³²Ба шынхади жу лян мәмә ё зэ хуәшон шодёни. ³³Ниму чи тян ё шындо гуйҗун җонфон литуни, бә зудё, дынди җё ба җянчўлэ нимуди йиче гуйҗун куйчын зунхўдё. ³⁴Заму җиргә ганхади сычин дусы җочў Җў ги заму гихади фынфу ганлиди; Та ба җыгә фынфу гигили, щён ба нимуди гўнахар вон быйни щидёни. ³⁵Ниму яндин чи тян ё шындо гуйҗун җонфон литуни, йитян йиванщи зэ нэтар ё зунхў Җўди фынфуни. Дан бу зунхўли, ниму яндин вучонни. Җы зусы Җў ги вә гихади фынфу.

³⁶Харунэ лян тади эрзыму җочў Җў гихади фынфу ганли. Ба җыще фынфу Җў чечў Муса ги таму гигили.

9

Харунэ ги Җў җүли гўрбанили

9¹Ди ба тянди нэйитян, Муса ба Харунэ, тади эрзыму лян Исраилди ложынму җёлэ, ²зу ги Харунэ фәди:

– Ни ба йигә мәю дуанбянди понювазы ги Җў ё җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбанини, хан ба йигә мәю дуанбянди гун-ён ё җүчын шоди гўрбанини. ³Йиху ни җё исраилжынму ба йигә гунҗүлү лалэ (ба та ё җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбанини), хан ба йисуйди, мәю дуанбянди йигә понювазы лян ёнгозы лалэ (ба таму ё җүчын шоди гўрбанини), ⁴хан ба йигә понювазы лян йигә гун-ён лалэ (ба таму ё җүчын пиннан гўрбанини). Ниму ба җыще сынлин лян чин-ю хуәхади мян йидарни ги Җў ё җүгини. Ниму яндин ба җыще сычин ё гандёни, йинцысы җиргә Җў до ниму мянчян лэни.

⁵Жынму җочў Мусади фынфу ба сынлин дэ дунщи надо Җўди җонфонди мын гынчянли. Йиче исраилжын шудо нэтар щён бэвон Җўни. ⁶Нэхур Муса фәди:

– Җў гиди фынфу җё ниму ган җыще сычинни, җё ниму ба Тади гуонлён канҗянни.

⁷Йиху та ги Харунэ фәди:

– Ни ё до шо гўрбаниди җуәзы гынчянни, ба вон быйни щи гўнахарди гўрбани лян шоди гўрбани җүшонни, ба ни гәҗяди лян минжынди гўнахар вон быйни щидёни. Ни ё җочў Җў гихади фынфу ба җыще гўрбани җүшонни, ба минжынди гўнахар вон быйни щидёни.

⁸Харунэ зу доли шо гўрбаниди җуәзы гынчян, ба понювазы зэдё, җүчын гўрбанили, зу җымуҗя ба гәҗяди гўнахар вон быйни щидёли. ⁹Харунэди эрзыму ба ще надо та мянчян, та зу на зыту занли йидяр ще, мәдо шо гўрбани җуәзыди сыгә гәшонли, ба шынхади ще додё шо гўрбаниди җуәзы дихали. ¹⁰Йиху Харунэ җочў Җў ги Муса гихади фынфу ба кәлонди ю, лёнгә ёзы дэ ганзыди дин ходи йилэзы гәдо шо гўрбаниди җуәзышон шодёли. ¹¹Та хан ба нюди пизы лян жу надо йинпан вэту шодёли⁺.

¹²Йиху Харунэ ба шодё гўрбаниди сынлин зэдёли. Тади эрзыму ба ще надо та мянчян, та зу ба ще садо шо гўрбани җуәзыди сыханили. ¹³Таму ба сынлинди ту лян жу куэзы ги Харунэ гигили, та зу ба җыще дунщи гәдо шо гўрбаниди җуәзышон шодёли. ¹⁴Йиху та ба сынлинди чончон-дўдў лян туйбазы щи ганҗин, лян шоди гўрбани йидарни шодёли.

¹⁵Йиху Харунэ ви минжын җүли гўрбанили. Та ба вон быйни щи минжынди гўнахарди гунҗүлү нашон зэдёли; йиху ба нэгә гунҗүлү зущён зочян вон быйни щи та гәҗя гўнахарди гўрбани йиён җүшонли. ¹⁶Та хан ба шодё гўрбаниди сынлин лалэ, җочў фалү ба та е җүшонли. ¹⁷Линху Харунэ ба мянди гўрбани җүшонли: ба йиба мян гәдо шо гўрбаниди җуәзышон шодёли. (Чўгуә мый йитян ганзо шоди гўрбани, та хан җүли җыгә гўрбанили). ¹⁸Зэмусы Харунэ хан ба поню лян гун-ён зэдё, ви минжын җүли пиннан гўрбанили. Тади эрзыму ба сынлинди ще надо та мянчян, та зу ба ще садо шо гўрбани җуәзыди сыханили. ¹⁹⁻²⁰Харунэ ба поню лян гун-ёнди йиче кәлонди ю, йиба, лёнгә ёзышонди ю дэ ганзыди дин ходи йилэзы гәдо җү гўрбаниди щүнцазышон, надо шо гўрбаниди җуәзышон, зэ нэтар шодёли. ²¹Та хан җочў Мусади фынфу ба щүнцазы лян ю датуй ги Җў дуанчын гуйҗун лищинли.

²²Зу җымуҗя Харунэ ба вон быйни щи гунахарди гўрбани, шоди гўрбани дэ пиннан гўрбани җүшонли. Та ба шу зачелэ, ги минжын панвонли холи, йиху да җү гўрбаниди вифыншон халэли. ²³Муса лян Харунэ җинли Җўди җонфоннили, йиху да нэтар чўлэ, ги минжын панвонли холи. Зу җыгә сыхур йиче минжын ба Җўди гуонлён канҗянли:⁺ ²⁴Җў мынмын дафалэди хуә ба шоди гўрбани лян шо гўрбани җуәзышонди кәлонди ю шодёли. Минжын ба җыгә сычин канҗян, гощинди хантуәли, гуйдо дишонли.

10

Надав лян Авиуд ганхади гўнахар

10¹Харунэди лёнгә эрзы Надав лян Авиуд мый йигә ба гәҗяди шо щёнди суй хуәлу нашон, дян хуәли, зэ дянҗуәди хуә литу шоли щёнли, йиху ба җыгә ги Җў җүгили. Кәсы Җў ги таму мә ги җё дян җыгә хуәди фынфу, йинви нэгә Хўда ба таму дянхади хуә мә җешу⁺. ²Зу нэгә сыхур Җў дафалэди хуә ба таму лёнгәр шосыли, таму зу зэ Җў мянчян вучонли⁺. ³Нэхур Муса ги Харунэ фәди:

– Җў зочян фәгуә: «Сый ги Вә дон ахундини, Вә ги таму ба Вәди гуйҗун лилён зыгини. Вә җё Вәди гуонлён ба Вәди минжын җолённи. Да җиргә йүхади җыгә сычиншон ни зу җыдоли, Хўдади җыгә хуа ю са йисыни.

Харунэ йишын ду мә чў⁺.

⁴Муса ба Харунэди баба Узиилди лёнгә эрзы, минзы җёди Мисаил лян Елцафан җёлэ, ги таму фәди:

– Ниму ба ниму дищүнмуди мэти да җыгә Гуйҗун вәршон начўчи, сундо йинпан вэтучи⁺.

⁵Таму җочў Мусади фынфу ба җы лёнгә мэтиди йишон җуачў, ба таму начўчи, сундо йинпан вэтули.

⁶Йиху Муса ги Харунэ лян тади лёнгә данлин эрзы Елеазар дэ Ифамар фәди:

– Ниму бу нын питу-санфа, ба йишон чәлан дакў-луанхў, бә җё ниму гәҗя вучонли, е бә җё Җў ги йиче исраилжын чишонлэли. Кәсы нимуди чинчин, Исраилди йиче минжын нын ви Җў шосыди җы лёнгә жын ла кўшынни⁺. ⁷Ниму да гуйҗун җонфон литу бә чўчи, бә җё ниму вучонли, йинцысы Җў ба ниму җянчўлэ, на гуйҗун щён-ю мәли. Җыгә щён-ю зэ нимушонни.

Таму җочў Мусади хуа ганли⁺.

Ги Исраилди ахунму гихади данлинди фалү

⁸Җў ги Харунэ фәди:

– ⁹Ни дэ ниди эрзыму дан хәли са җюли, нэхур ниму бу нын җин Вәди гуйҗун җонфон литу, бә җё ниму вучонли. Ниму лян нимуди хубый йинавар ё зунхў җыгә фалүни. ¹⁰Ниму яндин ба Хўда җянчўлэди дунщи лян дун-яшонди дунщи ё фынщёкэни, ба ганҗин лян буганҗин дунщи е фынщёкэни⁺. ¹¹Ниму ба Вә чечў Муса гихади йиче фалү ги исраилжынму ё пәщёни.

¹²Муса ги Харунэ лян тади шынхади лёнгә эрзы Елеазар дэ Ифамар фәди:

– Ниму ба ги Җў җү гўрбаниди сыхур шынхади мян нашон, ё зўчын мәю җёмян мәмәни, зэ шо гўрбаниди җуәзы гынчян чыни, йинцы җысы гуйҗун гўрбани. ¹³Ниму ё зэ Гуйҗун вәршон чы җыгә мәмәни. Җысы ги Җў җүгиди гўрбани литу ги ниму лян нимуди хубый щүхади йинаварди йилэзы. Җысы Җў ги вә гихади фынфу⁺.

¹⁴Ниму лян ниму җяниди жынму ду нын чы ги Җў дуангиди гуйҗун лищин (җы зусы щүнцазы лян датуй). Ниму зэ ганҗин вәршон ё чы җыгә жуни. Җысы да исраилжынму җүгиди пиннан гўрбани литу ги ниму лян нимуди хубый фынхади йилэзы. ¹⁵Исраилжынму ба сынлин кәлонди ю шодё, ги Җў дуанчын гуйҗун лищинди сыхур, ба датуй лян щүнцазы е ё налэни. Җочў Җў гихади фынфу, ба җыгә жу йинавар ги ниму лян нимуди хубый ё фынгини.

¹⁶Муса ба вон быйни щи гўнахарди гўрбаниди гунҗүлү щищир золи, йиканса: ба та кәҗя шодёли. Муса ги Елеазар дэ Ифамар чишонлэ, зу вын тамули:

–⁺ ¹⁷Ниму виса зэ Гуйҗун вәршон мә чы вон быйни щи гўнахарди гўрбаниди жу? Җысы дин гуйҗун гўрбани. Җў ба җыгә гўрбани ги ниму гигили, җё ба йиче исраилжынди гўнахар вон быйни щидёни. ¹⁸Ниму кан: ба җыгә гўрбаниди сынлин ще мә надо Гуйҗун вәр литу, йинви җыгә ниму җочў вәди фынфу яндин зэ нэтар ё чы җыгә гўрбаниди жуни!⁺

¹⁹Харунэ ги Муса фәди:

– Җиргә минжын ба вон быйни щи тамуди гўнахарди гўрбани лян шоди гўрбани ги Җў җүгили, кәсы вә йүли җыгә бэляли. Вә җиргә дан ба вон быйни щи гўнахарди гўрбаниди жу чы, нандый җыгә нын җё Җў разынима?

²⁰Муса ба җыгә хуа тинҗян, хуэйдали:

– Зусы, ни фә дуйдини.

11

Ганҗин дэ буганҗинди сынлин

(Чунфә фалү 14:3-21)

11¹•Җў ги Муса лян Харунэ фәди:

– ²⁻³Ниму ги исраилжынму ба җыще фалү ё гигини:

Нагә сынлинди тизы дансы фынчын лён бангәди зэмусы нэгә сынлин чы цодини, ба нэмуҗяди сынлин жу ниму нын чы. ⁴⁻⁶Кәсы ниму бә чы луәтуә, тётўзы хуэйҗәсы тўзы, йинцысы до нимушон җыще сынлинсы буганҗинди; таму чы цодини еба, кәсы таму бусы фонтихэзы. ⁷Ниму е бә чы җўжу, йинцысы җўсы буганҗинди сынлин; җўсы фонтихэзы еба, кәсы та бу чы цо. ⁸Ба җыще сынлин жу ниму ду бә чы, е бә ду тамуди сышу; до нимушон тамусы буганҗинди сынлин.

⁹Фи литу фуди нагә хуәвар дан ю йүчы дэ йүҗя, ба нэгә хуәвар ниму нын чы. ¹⁰Кәсы фи литу фуди нагә хуәвар дан мәю пёзы дэ йүҗя, ба нэгә хуәвар ниму бә чы. ¹¹До нимушон тамусы буганҗинди, ба тамуди жу ниму бә чы, е бә ду тамуди сышу. ¹²Фи литу фуди нагә хуәвар дан мәю йүчы дэ йүҗя, ба нэгә хуәвар ниму бә чы.

¹³⁻¹⁹Ба җымуҗяди чёр ниму ду бә чы: йин, мотуйин, хийин, ңәлойин, хи нәлойин, лова, туәҗи, цыҗёзы, дёйүлон, ёзы, щинху, баклан, ибис, тянңә, логуан, быййин, цыло, чинҗуон, чубубу дэ ебехўр. ²⁰⁻²¹Мый йигә ю бонзыди чунчунзы (чўгуә нын тёди чунчунзы), до нимушон дусы буганҗинди. ²²Кәсы ниму нын чы маза, база хуэйҗәсы юмаза. ²³Йиче данлин ю бонзыди, бу нын тёди чунчунзы, до нимушон дусы буганҗинди.

²⁴⁻²⁸Сый ба нагә ю тизыди сынлинди сышу, тизы бу фынчын лён бангәди сынлинди сышу, бу чы цоди сынлинди сышу зэмусы ю сыгә җуазыди сынлинди сышу дулихар, та йичыр до хушон чынха буганҗиндили. Сый ба җыще сынлинди сышу надо шунили, та яндин ба гәҗяди йишон ё щи ганҗинни, кәсы йичыр до хушон тасы буганҗинди⁺.

²⁹⁻³⁰Халючў, лочў, халочў, чончун, шәчунзы зэмусы данлин зэ дишон пади чун до нимушон дусы буганҗинди. ³¹Сый ба таму хуэйҗәсы тамуди сышу дулихар, та йичыр до хушон чынха буганҗиндини. ³²Тамуди сышу дан дедо са дунщишон (булүн мутуди, буди, пизыди) хуэйҗәсы мабуди кудэшон, напа җыгә дунщи зэ сашон сыйүнни, таму ду чынха буганҗиндили. Ба җыще дунщи ё гәдо фи литуни; кәсы йичыр до хушон тамусы буганҗинди⁺. ³³Җыще есынди сышу дан дедо ва гуә литу, гуә литуди дунщи зу чынха буганҗиндили; ниму ё ба җыгә гуә даланни⁺. ³⁴Җыгә гуәниди фи дан дедо жынмуди чыдишон, җыгә чыди зу чынха буганҗиндили. Жынму хәди са дунщи дан дедо җыгә гуә литу, та е чынха буганҗиндили. ³⁵Җыще есынди сышу булүн дедо са дунщишон, җыгә дунщи зу чынха буганҗиндили; ба хуәлу дэ нонкынзы ё даланни. ³⁶Җыще есынди сышу дан дедо җыщер дунщишон, таму чынха буганҗиндили; кәсы җыщезы есынди сышу дан дедо фичүан хуэйҗәсы фиҗин литу еба, тамусы ганҗинди. ³⁷Җыще есынди сышу дан дедо җунзышон еба, җыщер җунзысы ганҗинди. ³⁸Кәсы җыще җунзышон дан ю фини зэмусы җыще есынди сышу дан дедо фи литу, җыщер җунзы зу чынха буганҗиндили.

³⁹Ниму нын чыди сынлин дан сыдёли, сый ба та дулихар, та йичыр до хушон чынха буганҗиндини⁺. ⁴⁰Сый дан чыли җыгә сыдёди сынлин жу, та яндин ба йишон ё щи ганҗинни, кәсы йичыр до хушон тасы буганҗинди. Сый дан ба җыгә сышу нашон, та ба йишон ё щи ганҗинни, кәсы йичыр до хушон тасы буганҗинди.

⁴¹⁻⁴²Ба дишон пади чун, булүнсы дўзышон пади, на сыгә җүә зуди хуэйҗәсы на хошо җүәҗүәзы зуди, ниму ду бә чы. ⁴³Ниму бә чы җыще дишон пади чун, бә җё ниму гәҗя чынха буганҗинди. ⁴⁴Вәсы ниму бэвонди Анлахў Торля; ниму ё чынха гуйҗун дэ ганҗин жынмуни, йинцы Вәсы гуйҗунди зэмусы ганҗинди. Ниму бә чы җыщер зэ дишон пади чун, бә җё ниму гәҗя чынха буганҗинди⁺. ⁴⁵Вәсы Җў; Вә ба ниму да Египет дифонни линчўлэли, щён дон нимуди Хўда. Ниму ё чынха гуйҗун дэ ганҗин жынмуни, йинцы Вәсы гуйҗунди зэмусы ганҗинди.

⁴⁶Җыгә фалү тифә сынлин, чёр, фи литу фуди хуәвар дэ зэ дишон пади чунчунзыдини. ⁴⁷Ниму яндин ба ганҗин лян буганҗин сынлин ё фынщёкэни, ба нын чыди лян бу нын чыди сынлин е фынщёкэни⁺.

12

Ба сын-ёнха вавади нүжын замуҗя зў ганҗинни

12¹Җў ги Муса фәди:

– ²Ни ги исраилжынму фә, зуәйүәди нүжын дан ба эрвазы сын-ёнха, йиху чи тян нэгә нүжынсы буганҗинди, зущён та мый йигә йүә хэ нүжынбинди сыхур буганҗинди йиён⁺. ³Ди ба тян ги эрвазы яндин ё зў суннэтини⁺. ⁴Йиху нэгә нүжын ё дын саншы сан тянни, йичыр до тонди ще тынчўди сыхур, та цэ чынха ганҗиндини. Та хан мә чынха ганҗинди сыхур, ба Хўда җянчўлэди сыса гуйҗун дунщи бу нын ду, е бу җун җин Гуйҗун вәр литу чи.

⁵Зуәйүәди нүжын дан ба нүвазы сын-ёнха, йиху шы сы тян нэгә нүжынсы буганҗинди, зущён та мый йигә йүә хэ нүжынбинди сыхур буганҗинди йиён. Йиху нэгә нүжын ё дын люшы лю тянни, йичыр до ще тынчўди сыхур, нэхур та цэ чынха ганҗиндини.

⁶Ба эрвазы хуэйҗәсы нүвазы сын-ёнхади нүжын чынха ганҗинди йиху, та ба йисуйди ёнгозы ё җүчын шоди гўрбанини, хан ба йигә бангәзы хуэйҗәсы гәвазы ё җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбанини. Та ба җыгә ёнгозы лян чёр ё надо Җўди гуйҗун җонфон мын гынчян, ги Исраилди ахун гигини. ⁷Исраилди ахун ба җыгә гўрбани ги Җў ё җүгини, ба нэгә нүжын зў ганҗинни. Зу җымуҗя нэгә нүжын чынха ганҗиндини.

⁸Нэгә нүжын дан мэбуче йигә ёнгозы, җё та ба лёнгә бангәзы хуэйҗәсы лёнгә гәвазы нашон, ба йигә җүчын шоди гўрбани, ба ди эргә җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбани. Исраилди ахун ба нэгә нүжын ё зў ганҗинни. Зу җымуҗя та чынха ганҗиндини⁺.

13

Жын дан хэли мафынбинли

13¹Җў ги Муса лян Харунэ фәди:

– ²Сыйди жупизышон дан чўлэ гәда, зызызы хуэйҗәсы дяндярли, җыгә бин дан нын бянчын мафынбин, нэхур ба нэгә жын ё линдо Харунэ ахун хуэйҗәсы дон ахунмуди тади эрзыму мянчянни. ³Таму литуди йигә ахун ба нэгә жынди пизышонди бинвәр щищир ё канйихарни. Бинвәршонди ханмо дан чынха быйбыйрди зэмусы бинвәр дан би данлин пизы шынщер, – җысы мафынбин. Исраилди ахун ё ги даҗя миндамин фәни: нэгә жынсы буганҗинди⁺. ⁴Нэгә жынди бинвәр дан чынха быйбыйрди, кәсы би данлин пизы йидяр ду мә шын, ханмо е мә бянчын бый янсыйди, нэхур Исраилди ахун ба нэгә жын чи тян ё суәдо фонзынини. ⁵Ди чи тян Исраилди ахун йүанхуэй ба нэгә жын щищир ё канйихарни. Бинвәр дан мә гэбян, зэ е мә йинда, нэхур Исраилди ахун йүанхуэй ба нэгә жын чи тян ё суәдо фонзынини. ⁶Ди чи тян Исраилди ахун йүанхуэй ба нэгә жын ё канйихарни; бинвәр дан бянли янсыйли, зэ е мә йинда, нэхур та ё ги даҗя фәни: нэгә жынсы ганҗинди; та хэди җыгә бинсы щүан. Нэгә жын ба гәҗяди йишон ё щи ганҗинни; зу җымуҗя та чынха ганҗиндили⁺. ⁷Кәсы Исраилди ахун дан ба та канли, ги даҗя фәли нэгә жынсы ганҗинди, йиху бинвәр дан йүанхуэй йиндали, нэгә жын ё йүанхуэй до Исраилди ахун мянчянни. ⁸Исраилди ахун йүанхуэй ба та щищир ё канйихарни. Бинвәр дан йиндали, Исраилди ахун ё ги даҗя фәни: нэгә жынсы буганҗинди; та хэди җыгә бинсы мафынбин.

⁹Сый дан хэли мафынбинли, ба та ё линдо Исраилди ахун мянчянни. ¹⁰⁻¹¹Исраилди ахун ба нэгә жын щищир ё канйихарни. Тади жупизышонди бинвәр дан чынха быйбыйрдили, ханмо е чынха быйбыйрдили, хан ю тон щенунди куәкуәзыли, – җысы ло мафынбин. Исраилди ахун ё ги даҗя фәни: нэгә жынсы буганҗинди, кәсы ба та бу ё суәдо фонзыни, йинцысы та кәҗясы буганҗинди. ¹²⁻¹³Мафынбин дан сандо тади йиче пизышон, да ту до җүә дусы мафынбин, нэхур Исраилди ахун йүанхуэй ба нэгә жын ё канйихарни. Та дан канҗян мафынбин ба нэгә жынди хуншын йиман ду гэчўли, та зу ё ги даҗя фәни: нэгә жынсы ганҗинди, йинцысы тади йиче пизы чынха быйбыйрдили. ¹⁴Нэгә жынди пизышон дан ю тон щенунди куәкуәзыли, нэгә жынсы буганҗинди. ¹⁵Исраилди ахун канҗян нэгә жын ю тон щенунди куәкуәзыди сыхур, ё ги даҗя фәни: нэгә жынсы буганҗинди, йинцысы тон щенунди куәкуәзысы мафынбин. ¹⁶Кәсы бинвәр дан холи, чынха быйбыйрдили, нэгә жын зу ё йүанхуэй до Исраилди ахун мянчянни. ¹⁷Исраилди ахун йүанхуэй ба та ё канйихарни. Бинвәр дан җыншы чынха быйбыйрдили, Исраилди ахун ги даҗя ё фәни: нэгә жынсы ганҗинди.

¹⁸Сыйди жупизышон чўли куәкуәзыли, йиху җыгә куәкуәзы холи, ¹⁹кәсы бинвәр дан йүанхуэй җунли, чынха быйбыйрдили, хан ю хун-бый янсыйди дяндярли, нэгә жын ё до Исраилди ахун мянчянни. ²⁰Исраилди ахун ба нэгә жын щищир ё канйихарни. Бинвәр дан би данлинди пизы шынщер зэмусы мо дан чынха быйбыйрдили, Исраилди ахун ё ги даҗя фәни: нэгә жынсы буганҗинди; тади куәкуәзы чынха мафынбинли. ²¹Исраилди ахун дан канҗян бинвәршонди ханмо мә чынха быйбыйрди зэмусы бинвәр дан би данлинди пизы йидяр е мә шын, кәсы дёли янсыйли, та ба нэгә жын чи тян ё суәдо фонзынини. ²²Бинвәр дан йиндали, Исраилди ахун ё ги даҗя фәни: нэгә жынсы буганҗинди – җысы мафынбин. ²³Бинвәр дан мә гэбян, зэ е мә йинда, җы бусы мафынбинди куәкуәзы, Исраилди ахун ё ги даҗя фәни: нэгә жынсы ганҗинди.

²⁴Сый дан ю шохади шон, җыгә шон дан чынха быйбыйрди хуэйҗәсы ю хун-бый янсыйди дяндярли, ²⁵нэхур Исраилди ахун ба нэгә жын щищир ё канйихарни. Шонди ханмо дан чынха быйбыйрдили, бинвәр дан би данлинди пизы шынщер – җысы шохади шон готу чўхади мафынбин; Исраилди ахун ё ги даҗя фәни: нэгә жынсы буганҗинди. ²⁶Исраилди ахун дан канҗян бинвәршонди ханмо мә чынха быйбыйрди зэмусы бинвәр дан би данлинди пизы йидяр е мә шын, кәсы бянли янсыйли, Исраилди ахун ба нэгә жын чи тян ё суәдо фонзынини. ²⁷Ди чи тян Исраилди ахун йүанхуэй ба нэгә жын ё канйихарни. Бинвәр дан йиндали – җысы мафынбин. Исраилди ахун ё ги даҗя фәни: нэгә жынсы буганҗинди. ²⁸Бинвәр дан мә гэбян, зэ е мә йинда, кәсы бянли янсыйли, җы бусы мафынбин. Исраилди ахун ё ги даҗя фәни: нэгә жынсы ганҗинди, йинцы җысы шохади шон готу чўлэди бабазы.

²⁹Сыйди тушон хуэйҗәсы хабазышон (нэгә жын булүнсы нанжын хуэйҗәсы нүжын) дан юли бинвәр, ³⁰Исраилди ахун ба нэгә жын щищир ё канйихарни. Бинвәр дан би данлинди пизы шынщер, бинвәршонди туфа хуэйҗәсы хўзы дан щили зэмусы бянчын хуон янсыйли – җысы мафынбин. Исраилди ахун ё ги даҗя фәни: нэгә жынсы буганҗинди. ³¹Исраилди ахун кан нэгә жынди сыхур дан канҗян бинвәр би данлинди пизы йидяр е мә шын, е мәю хуон туфа хуэйҗәсы хўзы, та зу ба нэгә жын чи тян ё суәдо фонзынини. ³²Ди чи тян Исраилди ахун йүанхуэй ба бинвәр ё канйихарни. Бинвәр дан мә йинда, туфа хуэйҗәсы хўзы е мә бянчын хуон янсыйди, бинвәр би данлинди пизы йидяр е мә шын, ³³нэхур нэгә жын чўгуә бинвәршонди туфа ба йиче туфа хуэйҗәсы хўзы ё тидёни. Йиху Исраилди ахун йүанхуэй ба нэгә жын чи тян ё суәдо фонзыни. ³⁴Ди чи тян Исраилди ахун йүанхуэй ба бинвәр ё канйихарни. Бинвәр дан мә йинда, би данлинди пизы йидяр е мә шын, Исраилди ахун ё ги даҗя фәни: нэгә жынсы ганҗинди. Нэгә жын ба гәҗяди йишон ё щи ганҗинни, зу җымуҗя та чынха ганҗиндини⁺. ³⁵Кәсы нэгә жын чынха ганҗинлиди йиху, бинвәр дан кә йиндали, ³⁶Исраилди ахун йүанхуэй ё кан тани. Бинвәр дан җыншы йиндали, нэхур Исраилди ахун бу зо хуон туфа хуэйҗәсы хўзы: нэгә жын шызэсы буганҗинди. ³⁷Бинвәр дан мә йинда, хи туфа е җончўлэли, бинвәр е холи, нэхур Исраилди ахун ё ги даҗя фәни: нэгә жынсы ганҗинди.

³⁸Сыйди жупизышон (нэгә жын булүнсы нанжын хуэйҗәсы нүжын) дан чўли бый янсыйди дяндярли, ³⁹нэхур Исраилди ахун ба нэгә жын ё канйихарни. Җыще дяндяр дансы быйгуагуа янсыйди – җысы пизышон чўлэди зызызы; нэгә жынсы ганҗинди.

⁴⁰⁻⁴¹Сыйди туфа туәдёли (булүн чянтуди хуэйҗәсы хутуди туфа), нэгә жынсы ганҗинди. ⁴²Кәсы нэгә жынди тў тушон дан юли хун-бый янсыйди дяндяр – җысы мафынбин. ⁴³Исраилди ахун ба нэгә жын ё канйихарни. Тади тў тушон дан җыншы чўли хун-бый янсыйди дяндярли, ⁴⁴нэхур Исраилди ахун ё ги даҗя фәни: нэгә жынсы буганҗинди, йинцысы тади ту хэли мафынбинли.

⁴⁵Хэ мафынбинди жын ё чуан лан йишонни, питу-санфаха, ба лянди хату гэчў ё ханни: «Буганҗин, буганҗин!» ⁴⁶Мафынбин хан мә ходи зычян, нэгә жынсы буганҗинди; җё та зэ йинпан вэту җўни, лян данлин жын бу лэвон⁺.

Дунщишон дан җонли мыйли

⁴⁷⁻⁴⁸Булүн ёнмо йишоншон, мабу йишон готу, на ёнмо хуэйҗәсы ма фынхади са бушон, пизышон хуэйҗәсы на пизы зўхади са дунщишон дан җонли мыйли*; ⁴⁹җыгә мый дансы лю янсыйди хуэйҗәсы хун янсыйди, яндин ё җё Исраилди ахун ба җыгә мыйдёди дунщи канйихарни. ⁵⁰Исраилди ахун ба җыгә дунщи щищир ё канйихарни, йиху ба мыйдёди дунщи цон чи тянни. ⁵¹Ди чи тян та йүанхуэй ба җыгә дунщи ё канйихарни. Мый дан йиндали, җыгә дунщисы буганҗинди. ⁵²Исраилди ахун ба җыгә мыйдёди дунщи ё шодёни, йинцы җысы нын йиндади мый, ба та яндин ё на хуә шодёни.

⁵³Кәсы Исраилди ахун дан канҗян җыгә мый мә йинда, ⁵⁴та җё жынму ба җыгә дунщи щи ганҗин, ба та йүанхуэй цон чи тянни. ⁵⁵Йиху Исраилди ахун йүанхуэй ба җыгә мыйдёди дунщи ё канйихарни. Мый дан мә йинда, кәсы хан мә гэбян янсый, җыгә дунщисы буганҗинди. Мыйдёди вәр булүн зэ нэгә дунщиди җынмянни хуэйҗәсы зэ фанмянни, ба нэгә дунщи яндин ё на хуә шодёни. ⁵⁶Кәсы Исраилди ахун йүанхуэй кан җыгә дунщиди сыхур дан канжян мый кәҗя мәюли, нэхур та ба буди нэйикуэзы ё чәдёни. ⁵⁷Йиху мый дан йүанхуэй җонли зэмусы йиндали, ба нэгә дунщи ё на хуә шодёни. ⁵⁸Ба мыйдёди дунщи щи ганҗинлиди йиху, мый дан мәюли, ба нэгә дунщи зэ ё щи йибянни, зу җымуҗя нэгә дунщи чынха ганҗиндини.

⁵⁹Җыще фалү тифәдисы йишон готу дан җонли мыйли, ё замуҗя банни. Булүнсы ёнмо йишоншон, хўмабу йишон готу, на ёнмо хуэйҗәсы хўма фынхади са бушон, пизышон хуэйҗәсы на пизы зўхади са дунщишон дан җонли мыйли, ба нэгә дунщи ду ё җочў җыгә фалү суанчын ганҗинди хуэйҗәсы буганҗиндини.

14

Замуҗя хэли мафынбинди жын йүанхуэй нын чынха ганҗинди

14¹Җў ги Муса фәди:

– ²Сый хэли мафынбинли, та ё җочў җыгә фалү йүанхуэй чынха ганҗиндини. Нэгә жын ё чынха ганҗинди нэйитян, жынму ба та ё линдо Исраилди ахун мянчянни. ³Исраилди ахун ба та линдо йинпан вэту щищир ё канйихарни. Та дан канжян нэгә жынди мафынбин кәҗя холи, ⁴та ё гигә фынфу, җё нэгә жын ба лёнгә ганҗин чёр, йикуэ щүәсунфу, йитёзы шын-хун янсыйди щян лян йиба иссоп цо налэни⁺. ⁵Йиху Исраилди ахун җё нэгә жын ба йигә вапын на чүанди фи гуанман, ба йигә чёр надо җыгә пын готу зэдёни. ⁶Исраилди ахун ё ба ди эргә чёр нашон, ба та лян щүәсунфу, шын-хун янсыйди щян дэ иссоп цо йидарни зэ пынниди ще литу мыншыни. ⁷Йиху та ба ще чи бян ё садо нэгә вонщён чынха ганҗинди жыншонни, йиху ги даҗя фәгини, нэгә жынсы ганҗинди. Та хан ё ба ди эргә чёр фонкэ җё фидёни⁺. ⁸Нэгә жын ба йишон ё щи ганҗинни, ба йиче ханмо дэ туфа тидёни, щи абдэзыни, йиху та зу чынха ганҗиндини. Та нын җин йинпан литу, кәсы щянтуни зэ тади җонфон вэту ё җў чи тянни⁺. ⁹Ди чи тян та йүанхуэй ба ту ё тидёни, ба хўзы гуадёни, ба мыймо дэ шыншонди йиче ханмо ду тидёни, хан ба йишон щи ганҗинни, щи абдэзыни, нэхур та җыншы чынха ганҗиндини.

¹⁰Ди ба тян нэгә жын ба лёнгә мәю дуанбянди гун-ёнгозы, йигә йисуйди, мәю дуанбянди му-ёнгозы, сангә кило лян чин-ю хуәхади мян, 1/3 литр чин-ю ё налэни. ¹¹Исраилди ахун ба та лян җыще дунщи ё линдо Хўдади гуйҗун җонфон мын гынчянни, ¹²йиху ба йигә гун-ёнгозы лян 1/3 литр чин-ю җүчын вон быйни щи зуйди гўрбанини, ба җыщер дунщи ги Җў дуанчын гуйҗун лищинни. ¹³Исраилди ахун ба җыгә ёнгозы зэ Гуйҗун вәршон ё зэдёни (нэтар ба вон быйни щи гўнахарди гўрбаниди сынлин дэ шоди гўрбаниди сынлин зэдини). Та яндин ё җымуҗя ганни, йинцысы ба вон быйни щи зуйди гўрбаниди жу, зущён вон быйни щи гўнахарди гўрбаниди жу йиён, е ё ги Исраилди ахун гигини; җысы тэ гуйҗунди гўрбани⁺. ¹⁴Исраилди ахун ё ба вон быйни щи зуйди гўрбаниди ще зан йидяр, мәдо нэгә жынди ю эрдуә данданзышон, ю шуди дамузытушон зэмусы ю җүәди дамузытушонни⁺. ¹⁵Йиху Исраилди ахун ё ба чин-ю додё гәҗяди зуә баҗоншон, ¹⁶на ю шуди зыту ба җыгә чин-ю занйидяр, зэ Җўди мянчян са чи бянни. ¹⁷Та хан ба тади зуә баҗоншонди чин-ю ё мәдо нэгә жынди ю эрдуә данданзышон, ю шуди дамузытушон лян ю җүәди дамузытушонни (зэ җы җигә вәршон та зочян ба вон быйни щи зуйди гўрбаниди ще мәли). ¹⁸Йиху Исраилди ахун ба баҗоншон шынхади чин-ю ё додё нэгә жынди тушонни. Зу җымуҗя Исраилди ахун ба нэгә жын зэ Җў мянчян зў ганҗинни.

¹⁹⁻²⁰Йиху Исраилди ахун ба вон быйни щи гўнахарди гўрбани ё җүшонни, зу ба нэгә жын зў ганҗинни. Йиху та ё ба шоди гўрбаниди сынлин зэдё, лян мянди гўрбани йидарни зэ шо гўрбаниди җуәзышон шодёни. Зу җымуҗя Исраилди ахун ба нэгә жын ё зў ганҗинни, нэхур та чынха ганҗиндини.

²¹Нэгә жын дан чүн, мэбуче җыщер гўрбани, та ба йигә гун-ёнгозы ё җүчын вон быйни щи зуйди гўрбанини, ги Җў дуанчын гуйҗун лищинни. Та хан ба йигә кило лян чин-ю хуәхади мян зэмусы санбый миллилитр чин-ю ё җүчын мянди гўрбанини. ²²Нэгә жын ё хан ба лёнгә гәвазы хуэйҗәсы лёнгә бангәзы нашон, ба йигә җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбанини, ба ди эргә җүчын шоди гўрбанини. ²³Ди ба тян, зусы нэгә жын чынха ганҗинди нэйитян, та ба җыще гўрбани надо гуйҗунди җонфон мын гынчян, Җўди мянчян, ги Исраилди ахун ё гигини. ²⁴Исраилди ахун ба вон быйни щи зуйди гўрбаниди гун-ёнгозы лян чин-ю ги Җў ё дуанчын гуйҗун лищинни. ²⁵Та ба нэгә ёнгозы ё зэдё, ба тади ще занйидяр, мәдо нэгә жынди ю эрдуә данданзышон, ю шуди дамузытушон, лян ю җүәди дамузытушонни⁺. ²⁶⁻²⁷Исраилди ахун ба чин-ю додё гәҗяди зуә баҗоншон, на ю шуди зыту ба җыгә чин-ю занйидяр, зэ Җўди мянчян ё са чи бянни. ²⁸Йиху та ба чин-ю ё мәдо нэгә жынди ю эрдуә данданзышон, ю шуди дамузыту лян ю җүәди дамузытушонни (зэ җы җигә вәршон та зочян ба вон быйни щи зуйди гўрбаниди ще мәли). ²⁹Йиху Исраилди ахун ба баҗоншон шынхади чин-ю ё додё нэгә жынди тушонни. Зу җымуҗя та ё зэ Җўди мянчян ба нэгә жын зў ганҗинни. ³⁰⁻³¹Йиху та ба йигә гәвазы хуэйҗәсы бангәзы ё җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбанини, ба ди эргә җүчын шоди гўрбани, ба җыще лян мянди гўрбани йидарни җүшонни. Зу җымуҗя Исраилди ахун зэ Җўди мянчян ба нэгә жын ё зў ганҗинни. ³²Сый хэли мафынбинли, вонщён чынха ганҗинни, кәсы ба җүди йиче гўрбани мэбуче, та яндин ё җочў җыгә фалү ганни.

Фонзыни дан җонли мыйли

³³Җў ги Муса лян Харунэ фәди:

– ³⁴Исраилжынму до Ханаан дифоншонди йиху (ба җыгә дифон Вә ги таму гиги, җё чынха тамудини), тамуди фонзыни дан җонли мыйли, таму ё җочў җыще фалү ганни. ³⁵Сыйди фонзыни дан җонли мыйли, та яндин ё чи, ги Исраилди ахун фәгини. ³⁶⁻³⁷Исраилди ахун ё гигә фынфуни, җё нэгә жын ба фонзы литуди йиче дунщи начўлэ, бә җё ахун ба фонзы литуди йиче дунщи җёчын буганҗиндили. Ба дунщи начўлэди йиху, Исраилди ахун ё җиндо фонзыни ба мыйдёди вәр канйихарни. Та дан канҗян чёншон ю лю хуэйҗәсы хун янсыйди дяндярни, җыщезы дяндяр хан би данлинди чён шынщер, ³⁸нэхур та ё чўлэ ба фонзы суә чи тянни. ³⁹Ди чи тян Исраилди ахун ё хуэйлэ канйихарни. Та дан канҗян чёншон җонди мый йиндали, ⁴⁰нэхур та ё гигә фынфу җё жынму ба мыйдёди шыту начўлэ, эрдё чынпу вэтуди буганҗин вәршонни. ⁴¹Йиху та җё жынму ба чёншон манхади ни гуадё, ба та эрдё чынпу вэту буганҗин вәршонни. ⁴²Ба начўлэди шытуди вәр ё на данлин шыту тянманни, ба чён на ни йүанхуэй манчўни.

⁴³Җыгәди йиху фонзыни дан йүанхуэй җонли мыйли, ⁴⁴нэхур Исраилди ахун йүанхуэй ё чи канйихарни. Дансы чёншон җонди мый йиндали, нэгә фонзысы буганҗинди. ⁴⁵Ба нэгә фонзы ё цыйдёни, ба тади шыту, муту, ни ду ё эрдё чынпу вэтуди буганҗин вәршонни. ⁴⁶Ба нэгә фонзы суәчўди сыхур, сый дан җинчили, та йичыр до нэйитянди хушон чынха буганҗиндини. ⁴⁷Сый зэ нэгә фонзы литу дан фиҗуәли хуэйҗәсы чыли чыдили, та ба гәҗяди йишон ё щи ганҗинни⁺.

⁴⁸Ба фонзы на ни йүанхуэй манчўлиди йиху, Исраилди ахун хуэйлэ кан нэгә фонзыди сыхур дан канҗян чёншон мәю мый, та ё ги даҗя фәни, нэгә фонзысы ганҗинди, йинцысы мый кәҗя мәюли. ⁴⁹Та ба лёнгә чёр, йикуэ щүәсунфу, йитёзы шын-хун янсыйди щян лян йиба иссоп цо йидарни нашон, ба нэгә фонзы ё зў ганҗинни⁺. ⁵⁰⁻⁵¹Та ба йигә вапын на чүанди фи ё гуанман, ба йигә чёр надо җыгә пын готу, зэдёни; ба ди эргә чёр нашон, лян щүәсунфу, шын-хун яынсыйди щян дэ иссоп цо йидарни зэ пынниди ще литу мыншы, чи бян садо фонзышонни. ⁵²Та ё на чёрди ще, фичүанди фи, хуә чёр, щүәсунфу, иссоп цо лян шын-хун янсыйди щян ба нэгә фонзы зў ганҗинни. ⁵³Йиху та хан ё ба ди эргә чёр фонкэ җё фидёни. Зу җымуҗя та ба нэгә фонзы ё зў ганҗинни.

⁵⁴⁻⁵⁵

Җыще фалү тифә мафынбин, собин, пизышон җунди гәда, зызызы, дяндяр зэмусы йишоншон хуэйҗәсы фонзыни җонди мыйдини. ⁵⁶(57) Җочў җыще фалү жынму ба ганҗин лян буганҗин сычин ё фынщёкэни⁺.

15

Да нанжынди шыншон дан тонли сали

15¹Җў ги Муса лян Харунэ фәди:

– ²⁻³Ниму ги исраилжынму ба җыще фалү фәги:

Да нагә нанжынди шыншон дан тонли сали, булүн тончўлэди дунщи дан хан тондини хуэйҗәсы кәҗя җўхали, йиче тончўлэди дунщисы буганҗинди. ⁴Нэгә жын фихади чуон хуэйҗәсы зуәхади дунщи дусы буганҗинди. ⁵⁻⁶Сый ба нэгә жын фихади чуон дулихар хуэйҗәсы зуәдо та зуәхади дунщишон, та яндин ба гәҗяди йишон ё щи ганҗинни зэмусы щи абдэзыни, йичыр до нэйитян хушон тасы буганҗинди⁺. ⁷Сый ба тонли сади нэгә жын дулихар, та яндин ё ба йишон щи ганҗинни зэмусы щи абдэзыни, йичыр до нэйитян хушон тасы буганҗинди. ⁸Тонли сади жын дан ба тўмә тўдо ганҗин жыншон, җыгә жын яндин ба йишон ё щи ганҗинни зэмусы щи абдэзыни, йичыр до нэйитян хушон тасы буганҗинди. ⁹Тонли сади жын чихади нанзы дусы буганҗинди. ¹⁰Сый ба нэгә жын зуәхади дунщи дулихар, до нэйитян хушон та чынха буганҗиндини. Сый ба җыще дунщи нашонли, та яндин ба йишон ё щиҗинни зэмусы щи абдэзыни, йичыр до нэйитян хушон тасы буганҗинди. ¹¹Тонли сади жын мә щи шуди зычян дан ба сый дулихар, нэгә жын яндин ба йишон ё щиҗинни зэмусы щи абдэзыни, йичыр до нэйитян хушон тасы буганҗинди. ¹²Тонли сади жын дан ба са җясы дулихар, ба ва җясы яндин ё даланни, ба мутуди җясы на фи ё щиҗинни⁺.

¹³Тонли сади жын дан холи, гуәли чи тян та ба йишон ё щиҗинни зэмусы на чүанди фи щи абдэзыни; зу җымуҗя та цэ чынха ганҗиндини. ¹⁴Ди ба тян та ба лёнгә гәвазы хуэйҗәсы лёнгә бангәзы ё надо Хўдади гуйҗун җонфон мын гынчян, ги Исраилди ахун гигини⁺. ¹⁵Исраилди ахун ба йигә чёр ё җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбанини, ба ди эргә җүчын шоди гўрбанини. Зу җымуҗя Исраилди ахун зэ Җўди мянчян ба нэгә жын ё зў ганҗинни.

¹⁶Нагә нанжынди зыр дан тонли, та яндин ба хуншын на фи ё щиҗинни, йичыр до нэйитян хушон тасы буганҗинди⁺. ¹⁷Нанжынди зыр дан дедо са йишоншон хуэйҗәсы на пизы зўхади дунщишон, ба нэгә дунщи яндин ё щиҗинни, йичыр до нэйитян хушон нэгә дунщисы буганҗинди. ¹⁸Нанжын лян нүжын дан фили җёли, йиху таму лёнгәр яндин ё щи абдэзыни, йичыр до нэйитянди хушон тамусы буганҗинди.

Мый йигә йүәди нүжынбин

¹⁹Нүжын мый йигә йүә хэ нүжынбинди сыхур, чи тян тасы буганҗинди. Сый ба та дулихар, нэгә жын до нэйитян хушон чынха буганҗиндини⁺. ²⁰Нүжын хэ нүжынбинди сыхур дан фидо са дунщишон, нэгә дунщи зу чынха буганҗиндини. ²¹⁻²³Сый ба нэгә нүжын фихади чуон хуэйҗәсы зуәхади дунщи дулихар, та яндин ба гәҗяди йишон ё щиҗинни зэмусы щи абдэзыни, йичыр до нэйитян хушон тасы буганҗинди. ²⁴Нүжын хэ нүжынбинди сыхур, тади нанжын дан лян та фили җёли, нэгә нанжын йинви тади нүжын буганҗинди чи тян, та е чынха буганҗиндини; та фиди чуон есы буганҗинди⁺.

²⁵Нүжын бу хэ нүжынбинди сыхур дан тонли щели хуэйҗәсы хэли нүжынбинди йиху хан тон щедини, тон щеди җы йиче жызы тасы буганҗинди, зущён хэ нүжынбинди сыхур буганҗинди йиён⁺. ²⁶Җыгә сыхур та фихади чуон, зуәхади дунщи дусы буганҗинди. ²⁷Сый ба җыще дунщи дулихар, та е чынха буганҗиндини; та яндин ба гәҗяди йишон ё щиҗинни зэмусы щи абдэзыни, кәсы йичыр до нэйитян хушон тасы буганҗинди. ²⁸Нэгә нүжынди ще тынчўлиди йиху, гуә чи тян та цэ чынха ганҗиндини. ²⁹Ди ба тян та ба лёнгә гәвазы хуэйҗәсы лёнгә бангәзы ё надо Хўдади гуйҗун җонфон мын гынчян ги ахун гигини⁺. ³⁰Исраилди ахун ё ба йигә чёр җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбанини, ба ди эргә җүчын шоди гўрбанини. Зу җымуҗя Исраилди ахун зэ Җўди мянчян ба нэгә нүжын ё зў ганҗинни.

³¹Зу җымуҗя ниму җё исраилжынму ё щёщинни, кан таму бә чынха буганҗиндили, бә җё таму ба йинпан литу занди Вәди гуйҗун җонфон зўчын буганҗиндили. Таму дан ба Вәди гуйҗун җонфон зўчын буганҗинди, таму яндин вучонни⁺.

³²⁻³³Җыще фалү тифәдини; дан да нанжынди шыншон тонли сали хуэйҗәсы тонли зырли, нүжын хэ нүжынбинди сыхур тонли щели зэмусы нанжын лян буганҗинди нүжын фили җёли, ё ган сани.

16

Вон быйни щи гўнахарди жызы

16¹⁻²Зочян Харунэди лёнгә эрзы доли Җўди мянчян вучонли. Җыгәди йиху Җў ги Муса фәди:

– Ни ги ниди гәгә Харунэ ё фәгини: та гуон динхади сыхуршон нын вон мынлянзы хутуди Дин гуйҗун вәршон җинчини, йинцысы Вә зэ Дин гуйҗун вәршон, зэ хәтун щёнзыди гэзышонди йүнцэ литу до та гынчянни. Та дан бу тин хуа, җинчили, нэхур та яндин вучонни⁺⁺. ³Харунэ ба йигә понювазы ё җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбанини, хан ба йигә гун-ён җүчын шоди гўрбанини, йиху та цэ нын җин Дин гуйҗун вәршонни.

⁴Харунэ җин Дин гуйҗун вәршон зычян, ба гәҗяди шынзы на фи ё щиҗинни, йиху җё ба Исраил ахунди йишон чуаншонни: ё чуан мабуди позы дэ кўзыни, җи мабуди дэзыни, ба мабуди дэстармозы дэшонни⁺.

⁵Исраилди йиче жын хан ба сангә сынлин ё ги Харунэ җёгини: лёнгә гунҗүлү (ба таму ё җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбанини) зэмусы йигә гун-ён (ба та ё җүчын шоди гўрбанини). ⁶Харунэ ё ви гәҗя лян та җяниди жын ба йигә понювазы җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбанини. ⁷Йиху та ба нэ лёнгә гунҗүлү ё ладо Хўдади гуйҗун җонфонди мын гынчянни. ⁸Та зэ нэтар ё җуа чирни; зэ йигә чиршон ё ще «Ги Җў», зэ ди эргә чиршон ё ще «Гандо савәни»*. ⁹Харунэ җуачўлэди ту йигә чир дансы «Ги Җўди», та ба ту йигә гунҗүлү ё җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбанини. ¹⁰Та җуачўлэди ди эргә чир дансы «Гандо савәни», та ё ба ди эргә гунҗүлү хуәхуәр ладо Җўди мянчян, йиху ба та гандё савәни, зу җымуҗя ба минжынди гўнахар вон быйни щидёни.

¹¹⁻¹²Харунэ ви гәҗя лян та җяниди жын ба понювазы җүчын вон быйни щи гўнахар гўрбаниди сыхур, ё да шо гўрбаниди җуәзышон җуәди хуә литу ба җуәди мый нашон, манманди гәдо суй хуәлу литу, йиху ба җыгә суй хуәлу лян йиба шоди щён нашон, җин Дин гуйҗун вәршонни. ¹³Харунэ ё зэ Җў мянчян ба җы йиба шоди щён шодёни, җё җыгәди ян ба хәтун щёнзыди гэзы гэчўни, нэхур та зу бу вучон⁺. ¹⁴Йиху та ё ба понювазыди йидяр ще нашон, на зыту ба җыгә ще занйихар, садо гэзыди чянту, хан зэ хәтун щёнзы чянту са чи бянни.

¹⁵Йиху Харунэ ба гунҗүлү ё зэдёни, җүчын вон быйни щи минжын гўнахарди гўрбанини. Та ба җүлүди ще ё надо Дин гуйҗун вәршон, садо хәтун щёнзыди гэзышонни зэмусы хәтун щёнзыди чянтуни, зущён та ба нюди ще сади йиён. ¹⁶Җымуҗя зўди та ё ба Дин гуйҗун вәр да исраилжынмуди буганҗиншон зэмусы таму ганди йиче гўнахаршон зў ганҗинни. Йинпансы буганҗинди, Җўди гуйҗун җонфон зэ йинпан донҗунни зандини, йинви җыгә та хан ё ба гуйҗун җонфон йиман зў ганҗинни. ¹⁷Да Харунэ җинли Дин гуйҗун вәр, щён ба җыгә вәр зў ганҗинди сыхур, йичыр до та да нэтар чўлэди сыхур, – җы йида гунфу вон гуйҗун җонфонни сый ду бу нын җин. Харунэ ба гәҗя лян та җяниди жын зэмусы Исраилди йиче жын зў ганҗинлиди йиху, ¹⁸ё до шо гўрбаниди җуәзы гынчянни, Җўди мянчянни, ба шо гўрбаниди җуәзы е ё зў ганҗинни. Та ба понювазыди лян җүлүди йидяр ще ё нашон, мәдо шо гўрбани җуәзыди сыгә гәшонни⁺. ¹⁹Та хан на зыту ба җыгә ще ё занйихарни, зэ шо гўрбаниди җуәзышон са чи бянни. Зу җымуҗя та ба шо гўрбаниди җуәзы да исраилжынму ганхади гўнахаршон ё зў ганҗинни, җё та чынха Хўдади Гуйҗун вәрни.

Ба жынмуди гўнахар надёди җүлү

²⁰Харунэ ба Дин гуйҗун вәр, гуйҗун җонфон зэмусы шо гўрбаниди җуәзы зў ганҗинди йиху, та ба гандё савәниди нэгә хуәхуәр гунҗүлү ё ладо Җўди мянчянни. ²¹Та ба лёнгә шу ё гәдо җүлүди тушон, ба исраилжынму ганхади йиче зуй, ганхади йиче гўнахар лян ха сычин ду жынни, ба җыще гўнахар ду «гәдо» җыгә җүлүди тушон, йиху җянчўлэ йигә жын, җё та ба җыгә җүлү гандё савәнини. ²²Җыгә җүлү зу ба тамуди йиче гўнахар надо мәжын-янди дифоннини; җыгә жын ба җыгә җүлү зэ савәни ё люхани⁺.

²³Йиху Харунэ ё җин гуйҗун җонфон литу чини. Та ё ба Исраил ахунди йишон йиман туәхалэ (зочян җин Дин гуйҗун вәршонди сыхур та ба җыщер йишон чуанли), гәдо нэтарни⁺. ²⁴Та хан ё зэ Гуйҗун вәршон ба гәҗяди шынзы на фи щиҗинни, йиху ба та гәҗяди йишон чуаншон, чўлэ, ви гәҗяди лян минжынди гўнахар ба шоди гўрбани җүгини. ²⁵Харунэ ё зэ шо гўрбаниди җуәзышон ба гўрбаниди сынлин кәлонди ю шодё, җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбанини.

²⁶Ба ён гандё савәниди нэгә жын щянтуни ё ба гәҗяди йишон на фи щиҗинни, ба гәҗяди шынзы е щиҗинни, йиху цэ нын хуэй йинпан литу⁺. ²⁷Ба вон быйни щи гўнахар гўрбаниди понювазы лян гунҗүлү ё надо йинпан вэту, зэ нэтар ба тамуди пизы, жу, чончон-дўдў дэ фын ду ё шодёни. Зочян ба тамуди ще кәҗя надо Дин гуйҗун вәршонли, җё ба жынмуди гўнахар вон быйни щидёли⁺. ²⁸Ба гўрбаниди сынлин шодёди нэгә жын щянтуни ба гәҗяди йишон на фи ё щиҗинни, ба гәҗяди шынзы е щиҗинни, йиху цэ нын хуэй йинпан литу.

Замуҗя ё гуә вон быйни щи гўнахарди жызыни

²⁹Исраилжынму йинавар ё зунхў җыгә фынфуни:

Няннян чийүә чў шы, исраилжынму дэ таму җунҗянни җўди вэгуйжынму ду ё фынзэни, са хуә ду бу нын ган⁺. ³⁰Җы йитян ё ба тамуди йиче гўнахар вон быйни щини, ба таму зў ганҗинни, җё таму зэ Җўди мянчян чынха ганҗинди. ³¹Җысы дин гуйҗун жызы; таму яндин ё фынзэни, са хуә ду бу нын ган. Таму яндин йинавар ё зунхў җыгә фынфуни. ³²Исраилди да ахун ба жынму ё зў ганҗинни. Та яндинсы зэ та дадади вифыншон җочў фалү җянчўлэди, җё ган Исраилди ахун гунсыди жын. Та ба Исраил ахунди йишон ё чуаншон,⁺ ³³ба Дин гуйҗун вәр, гуйҗун җонфон, шо гўрбаниди җуәзы, Исраилди ахунму дэ йиче исраилжын зў ганҗинни. ³⁴Ниму йинавар ё зунхў җыгә фынфуни: няннян йихуэй яндин ба исраилжынмуди йиче гўнахар вон быйни щини.

Муса җочў Җў ги та гихади фынфу ганли.

17

Зэ натар ё җү гўрбанини

17¹Җў ги Муса фәди:

²– Ни ги Харунэ лян тади эрзыму зэмусы Исраилди йиче жын ба җыще фынфу гиги:

³⁻⁴Нагә исраилжын дан бу зэ Хўдади гуйҗун җонфонди мын гынчян, кәсы зэ данлин вәршон ба ню, ён, җүлү зэдё, ги Җў җүчын гўрбанили, нэгә жын фанли зуйли. Та җё ще тончўлэли, ба тади минзы яндин да Хўдади минжын литу чүдёни. ⁵Җыгә фынфу тифәдисы җё исраилжынму ба сынлин налэ ги Җў җүгини. Зочян таму зэ кунтанни зэли сынлинли, җыхур таму ба сынлин ё надо гуйҗун җонфонди мын гынчян, ги Исраилди ахун гигини, җё та ги Җў җүчын пиннан гўрбанини⁺. ⁶Исраилди ахун ба сынлинди ще ё садо гуйҗун җонфонди мын гынчян занди Җўди шо гўрбаниди җуәзышонни, ба кәлонди ю шодёни; җыгәди щён видо зу җё Җў разыни⁺. ⁷Исраилжынму да җыхур зэ бу нын зэ кунтанни ба сынлин зэ, ги җя-хўдаму җү, җыгә зущён ги Вә ганли хўлонди гўнахар йиён. Исраилжынму йинавар ё зунхў җыгә фынфуни.

⁸⁻⁹Исраилжынму литуди нагә жын хуэйҗәсы таму литу җўди вэгуйжын дан бу зэ Хўдади гуйҗун җонфонди мын гынчян, кәсы зэ данлин вәршон ба са гўрбани ги Җў җүгили, ба тади минзы яндин да Хўдади минжын литу чүдёни⁺.

¹⁰Исраилжынму литуди нагә жын хуэйҗәсы таму җунҗянни җўди вэгуйжын дан чы щежу, Җў зуй тани, ба тади минзы да Хўдади минжын литу чүдёни⁺. ¹¹Йиче хуәварди мин зэ ще литуни, йинви җыгә Җў гиди фынфу, җё ба йичеди ще додё шо гўрбаниди җуәзышон, зу җымуҗя ба минжынди гўнахар вон быйни щидёни. Ще зусы мин, гуонсы ще ба жынди гўнахар вон быйни щини. ¹²Йинви җыгә Җў бу җё исраилжынму зэмусы таму җунҗянни җўди вэгуйжын чы щежу.

¹³Исраилжынму литуди нагә жын хуэйҗәсы таму җунҗянни җўди вэгуйжын давиди сыхур дан ба ганҗин есын хуэйҗәсы чёр җуачўли, та яндин ба есын хуэйҗәсы чёрди ще ё додё дишонни, йиху на тў ба җыгә ще гэчўни⁺. ¹⁴Йиче хуәварди мин зэ ще литуни, йинви җыгә Җў бу җё исраилжынму чы щежу. Сый дан бу тин хуа, ба тади минзы яндин да Хўдади минжын литу чүдёни.

¹⁵Булүнсы исраилжын хуэйҗәсы вэгуйжын дан чыли сыдёди хуэйҗәсы җё есын нёсыди сынлин жули, та щянтуни яндин ба гәҗяди йишон ё щи ганҗинни, ба гәҗяди шынзы е на фи щиҗинни; йичыр до нэйитян хушон тасы буганҗинди⁺. ¹⁶Та ба гәҗяди йишон дан бу щиҗин, ба гәҗяди шынзы на фи е дан бу щи, нэхур тади зуй зэ ташонни.

18

Нанжын лян нүжынди лэвон

18¹•Җў ги Муса фәди:

– ²Ни ги исраилжынму фә:

– Вә, Анлахў Торлясы нимуди Җў. ³Ниму зэ Египет җўгуә, кәсы ниму бу нын җочў нэгә дифон жынмуди куйчын ган. Вә ба ниму линдо Ханаан дифоннини, зэ җытар ниму е бу нын җочў җыгә дифон жынмуди куйчын ган. ⁴Ниму ё зунхў Вәди фалүни, ган Вәди фынфуни. Вә, Анлахў Торлясы, нимуди Җў. ⁵Ниму ё зунхў Вә ги ниму гихади фалү лян фынфуни; дан җымуҗя ган, ниму хуәни. Вәсы Җў⁺.

⁶Сый ду бу нын лян гәҗяди чинчин йидарни фиҗё. Вәсы Җў. ⁷Ни бу нын лян ниди мама йидарни фиҗё, лян җымуҗяди ганбан ни ги ниди дада да ляндини. Җысы ниди мама, нандый ни нын лян гәҗяди мама йидарни фиҗёма? ⁸Ни бу нын лян ни дадади данлин щифузы йидарни фиҗё, лян җымуҗяди ганбан ни ги ниди дада да ляндини⁺. ⁹Ни бу нын лян ниди зымый йидарни фиҗё. Суйжан тасы данлин мамади хуэйҗәсы данлин дадади нүр еба; суйжан та лян ни йидарни зэ йигә җяни җондали хуэйҗәсы бусы зэ йигә җяни җондали еба, ни бу нын лян та йидарни фиҗё⁺. ¹⁰Ни бу нын лян гәҗяди суннүр йидарни фиҗё, лян җымуҗяди ганбан ни ги ни гәҗя да ляндини. ¹¹Ни бу нын лян ни дадади данлин щифузыди нүр йидарни фиҗё, йинцысы тасы ниди зымый. Нандый ни нын лян ниди зымый йидарни фиҗёма? ¹²⁻¹³Ни бу нын лян гәҗяди гўма хуэйҗәсы нённён йидарни фиҗё. ¹⁴Ни бу нын лян ни абыйди щифузы хуэйҗәсы ни бабади щифузы йидарни фиҗё, йинцы тамусы ниди дама лян шыншын. ¹⁵⁻¹⁶Ни бу нын лян ниди эрзыди щифур, созы хуэйҗәсы ни щүнди щифур йидарни фиҗё⁺. ¹⁷Ни дан лян нагә нүжын йидарни фили җёли, ни бу нын лян нэгә нүжынди нүр, суннүр хуэйҗәсы вэсуннүр йидарни фиҗё, йинцы тамусы ниди чинчин. Җы йичесы гўнахар⁺. ¹⁸Ниди щифузы хан хуәди сыхур, ни бу нын ба тади зымый чүшон, лян та йидарни фиҗё⁺.

¹⁹Ниди щифузы мый йигә йүә хэ нүжынбинди сыхур, ни бу нын лян та йидарни фиҗё, йинцы тасы буганҗинди⁺. ²⁰Ни бу нын лян данлин нанжынди щифузы йидарни фиҗё, лян җымуҗяди ганбан ни ба ни гәҗя зўчын буганҗиндини⁺. ²¹Ни бу нын ба гәҗяди эрнүму ги Молох хўда* җүчын гўрбани, йинцысы лян җымуҗяди ганбан ни дэцэ ниди Хўдадини. Вәсы Җў. ²²Нанжын бу нын лян нанжын йидарни фиҗё; Хўда ба җыгә хындихын⁺. ²³Буфә нанжын хуэйҗәсы нүжын сый ду бу нын лян есын йидарни фиҗё, йинцысы җыгә кәву-сынзади сычин ба жын зўчын буганҗиндини⁺.

²⁴Ба җыще сычин ниму ду бу нын ган, бә җё ниму гәҗя чынха буганҗиндили, йинцысы Вә да ниму мянчян ганчўчиди нэще данлин минзўди жын ду ганли җымуҗяди сычинли, йинви җыгә таму чынха буганҗиндили. ²⁵Таму ганхади сычин ба җыгә дифон зўчын буганҗиндили, йинви җыгә Вә зуй җыгә дифонни, ба нэтар җўди жынму ганчўчини⁺. ²⁶⁻²⁷Таму ба Вә хынди йиче сычин ганли, ба җыгә дифон зўчын буганҗиндили; кәсы ниму бу нын ган лян таму йиёнди гўнахар. Ниму литу булүнсы исраилжын хуэйҗәсы вэгуйжын ду ё зунхў Җўди фалү лян фынфуни. ²⁸Зу җымуҗя Вә да җыгә дифон ба ниму бу ганчўчи, зущён Вә ба җытар вуҗин җўди жынму ганчўчиди йиён. ²⁹Җё ниму ду җыдо: сый дан ба Вә хынди җыще сычин ганли, ба тади минзы яндин да Хўдади минжын литу чүдёни.

³⁰Җў фәди:

– Ниму ё зунхў Вә гихади йиче фынфуни, бу нын җочў зочян зэ җытар җўди жынмуди куйчын ба Вә хынди сычин ган, бә җё ниму гәҗя чынха буганҗинди. Вә, Анлахў Торлясы, нимуди Җў.

19

«Ниму ё чынха җянчўлэди, гуйҗун жынмуни»

19¹Җў ги Муса фәди:

– ²Ни ги Исраилди йиче жын фә:

Ниму ё чынха җянчўлэди, гуйҗун жынмуни, йинцысы Вә, ниму бэвонди Анлахў Торлясы, гуйҗунди⁺. ³Ниму ду ё тэнэ нимуди дада-мамани, ё зунхў шанбэни. Вә, Анлахў Торлясы, нимуди Җў⁺.

⁴Ниму бу нын ба Вә лёха, бэвон данлин хўдаму чи, е бу нын ги ниму гәҗя на җинзы зў тамуди ёнзы. Вә, Анлахў Торлясы, нимуди Җў⁺. ⁵Ниму ги Вә, Җў, ба сынлин зэдё, җү пиннан гўрбаниди сыхур дан җочў Вә ги ниму гихади фынфу йиман ган, Вә ба нимуди гўрбани җешухани⁺. ⁶⁻⁷Ба гўрбаниди жу ё зэ җү гўрбаниди нэйитян хуэйҗәсы ди эр тян чыванни. Ди сан тян гўрбаниди жу дан хан шынхали, ба җыгә жу ё на хуә шодёни, йинцы җысы буганҗинди жу. Сый дан чыли, Вә ба таму җүхади гўрбани бу җешу. ⁸Чыхади жын ю зуйни, йинцысы та ба ги Вә җүхади гуйҗун гўрбани зўчын буганҗиндили; ба тади минзы яндин да Хўдади минжын литу чүдёни.

⁹Ниму зэ дини гә мыйзыди сыхур, ба тандо бонгәрни җонди мыйзы бә гә, вон хуту е бә җуангуәчи, ба дехалэди мыйсуйзы бә шы⁺. ¹⁰Ниму зэ путо йүанзыни шу путоди сыхур, ба путо вон ванни бә шу, е бә шы дехалэди путо. Ниму ба җыщезы мыйсуйзы дэ путо ги чүнжын лян лищёнжын ё шынхани. Вә, Анлахў Торлясы, нимуди Җў.

¹¹Ниму бә ту дунщи, бә хун жын, бә чәхуон⁺. ¹²Ниму бу нын на Вәди минзы дў җя җу; лян җымуҗяди ганбан ниму дэцэ Вәди минзыдини. Вәсы нимуди Җў⁺.

¹³Ниму бә хун ниму гынчянди жын, е бә чён тади дунщи. Ниму ги гўхади зўхуәди жын ба та зынхади гунчян йиха ё гигини, ба тади гунчян бә шындо миргә ганзоли⁺. ¹⁴Ниму бә ма лунзы, е бә донгуа хазы зу лў, бә җё та дедо. Ниму ё пащён Вәни; Вәсы нимуди Җў.

¹⁵Ниму бу нын ба гундо зўфан; бу нын кан жынмуди лянмян, напа җысы ючянхан хуэйҗәсы чүнжын. Ниму ё җочў гундо кан ниму гынчянди жынни⁺. ¹⁶Ниму бу нын зэ нимуди минжын җунҗян дон щянхуатунзы; бу нын хэ ниму гынчян жынди мин. Вәсы Җў⁺.

¹⁷Ниму щинни бу нын хын нимуди дищүнму, кәсы миндамин ё фә ниму гынчян жынди цуәни. Зу җымуҗя бу җё ниму гәҗя ган гўнахар. ¹⁸Ниму бу нын бо чу, е бу нын ги нимуди минжын җи чу. Ниму ё нэ гынчянди жынни, зущён ниму нэ гәҗяди йиён. Вәсы Җў⁺.

¹⁹Ниму ё зунхў Вәди фынфуни. Бә җё йимур-йиёнди йигә сынлин лян бусы данлин сынлин пый дуй. Ниму бу нын зэ йигә тандони са лёнгә бусы йимур-йиёнди җунзы. Ниму бу нын чуан бусы на йимур-йиёнди лёнгә щян фынхади йишон⁺.

²⁰Нагә нүнў дан лян йигә нанжын кәҗя динли хунли, кәсы ба нэгә нүнў хан мә мэхуэйлэ, та хан мәю зыю, тади җўжын дан лян та йидарни фили җёли, ги таму лёнгәр ду ё дин зуйни, гуонсы бу нын дин сызуй, йинцысы нэгә нүжынсы нў. ²¹Нэхур нэгә җўжын ба йигә гун-ён ё ладо Җўди гуйҗун җонфон мын гынчян, ба нэгә гун-ён җүчын вон быйни щи зуйди гўрбанини. ²²Исраилди ахун ё на нэгә гун-ён ба җыгә жынди гўнахар вон быйни щидёни; Җў зу фоншә тани.

²³Ниму җинли Ханаан дифоншонди сыхур, дан зэли готянфули, ба ту сан нян нэгә фу гихади готян ё суанчын буганҗиндини, ба та бу нын чы. ²⁴Ди сы няншон ба нэгә фушон җеди готян йиман ду ё ги Җў дуанчын лищинни, зыфәди ниму ги Җў до щедини. ²⁵Доли ди ву нян, ниму цэ нын чы җыгә фушонди готян. Ниму дан җымуҗя ган, җыгә фу вонху дуәйү ги готянни. Вә, Анлахў Торлясы, нимуди Җў.

²⁶Ниму бә чы ю щеди жу, е бә суан гуа⁺. ²⁷Ниму бә ти тушонди җуви туфа, е бә җё хўзыди бянбяр⁺. ²⁸Ба вонжын кўди сыхур, ниму зэ гәҗяди шынзышон бә за хуа хуэйҗәсы гә гәҗяди шынзы. Вәсы Җў⁺.

²⁹Ниму бә җё нимуди нүр мэ гәҗяди шынзы*. Ниму дан җымуҗя ган, вонху хаба нын бэвон данлин хўдамуни; вонху ниму җўди дифонни хўлонди гўнахар е манни⁺.

³⁰Ниму ё зунхў шанбэни, тэнэ Вәди Гуйҗун вәрни. Вәсы Җў⁺.

³¹Ниму зэ җё луәхурди жын зэмусы суангуажын гынчян бә чи, е бә вын таму. Ниму дан җымуҗя ган, ниму зу чынха буганҗиндини. Вә, Анлахў Торлясы, нимуди Җў⁺.

³²Ниму ё тэнэ ложынмуни, зэ туфа быйбырди жын мянчян занчелэни. Ниму ё пащён Вәни; Вәсы нимуди Җў⁺.

³³Ниму ба ниму гуйҗяни җўди вэгуйжынму бә чифу⁺. ³⁴Җё таму до нимушон чынха зущён исраилжынму йимур-йиёнди; ниму ё нэ тамуни, зущён ниму нэ гәҗяди йиён. Ниму ё җичелэни: ниму зочян зэ Египет е донли лищёнжынмули. Вә, Анлахў Торлясы, нимуди Җў⁺.

³⁵Ниму ба чондуан, чинҗун дэ фурлён на бугундоди лўфу бу нын лён, зу җымуҗя хун жынму. ³⁶Ниму ё сыйүн гундо чынни, гундо җуйзы, гундо фурлённи. Вә, Анлахў Торлясы, нимуди Җў. Вә да Египет ба ниму линчўлэли⁺. ³⁷Ниму ба Вә гихади йиче фынфу ё зунхўни, җочў Вә гихади йиче фалү ганни. Вәсы Җў.

20

Ги сый ё дин сызуйни

20¹Җў ги Муса фәди:

– ²Ни ги исраилжынму фә:

Ниму литу нагә исраилжын хуэйҗәсы вэгуйжын дан ба гәҗяди эрнүму ги Молох хўда җүчын гўрбани, ги нэгә жын яндин ё дин сызуйни; минжын ё на шыту ба та дасыни⁺. ³Сый ба гәҗяди эрнү ги Молох хўда җүчын гўрбани, та ба Вәди Гуйҗун вәр зўчын буганҗиндили, ба Вәди гуйҗун минзы дэцэли. Йинви җыгә Вә зуй тани, ба тади минзы да Вәди минжын литу чүдёни⁺. ⁴⁻⁵Минжын дан ба гәҗяди нянҗин бичў, бу кан нэгә жын ган сали, ба та бу дасы, Вә гәҗя зуй нэгә жын лян тади җяни; Вә ба тади минзы дэ нэще лян та йидарниди, зущён ги Вә ган хўлонди гўнахар йиён, бэвон Молох хўдади жынмуди минзы да Вәди минжын литу чүдёни⁺.

⁶Сый дан зэ җё луәхарди жын хуэйҗәсы суангуажын гынчян чи, вын са, җыгә зущён ги Вә ганли хўлон гўнахарди йиён; нэхур Вә зуй нэгә жынни, ба тади минзы да Вәди минжын литу чүдёни⁺. ⁷Зу җымуҗя ниму ё чынха җянчўлэди, гуйҗун жынмуни, йинцысы Вә, Анлахў Торлясы, нимуди Җў⁺. ⁸Ниму ё зунхў Вәди фалүни, җочў таму ганни, йинцысы Вә, Җў, ба ниму җянчўлэ, җё ниму чынха гуйҗун жынмуни.

⁹Сый ба гәҗяди дада-мама җули, ги та яндин ё дин сызуйни; тади зуй зэ ташонни⁺.

¹⁰Сый дан лян та ляншуди щифузы йидарни фили җёли, ги та лян нэгә хўлонди нүжын ё дин сызуйни⁺. ¹¹Сый дан лян та дадади данлин щифузы йидарни фили җёли, ги гәҗяди дада да лянли, нэхур ги таму лёнгәр ё дин сызуйни; тамуди зуй зэ тамушонни⁺. ¹²Сый дан лян эрзыди щифур йидарни фили җёли, ги таму лёнгәр ё дин сызуйни; таму ганхади сычинсы кәву-сынзади, тамуди зуй зэ тамушонни⁺. ¹³Нагә нанжын дан лян данлин нанжын йидарни фили җёли, ги таму лёнгәр ё дин сызуйни; таму ганхади сычинсы кәву-сынзади, тамуди зуй зэ тамушонни⁺. ¹⁴Сый дан чүлигә щифур, йиху ба вэмунён е чүшонли, ба таму сангәр на хуә ё шосыни – җысы гўнахар. Ниму литу сый ду бу нын ган җымуҗяди сычин⁺. ¹⁵Сый дан лян сынлин йидарни фили җёли, ба жын лян сынлин ё дасыни⁺. ¹⁶Нагә нүжын зэ сынлин гынчян чи, дан лян сынлин йидарни фили җёли, ба нүжын лян сынлин ё дасыни; тамуди зуй зэ тамушонни. ¹⁷Сый дан ба та гәҗяди зымый (булүн тасы данлин мамади хуэйҗәсы данлин дадади нүр) чүшонли, җё таму лёнгәр зэ даҗяди мянчян щюшы, йиху ба таму да тамуди минжын литу ё ганчўчини. Нэгә жын лян та гәҗяди зымый йидарни фили җёди йимяр, тади зуй зэ ташонни⁺. ¹⁸Нүжын хэ нүжынбинди сыхур нагә нанжын дан лян та йидарни фили җёли, ба нүжын шынзы литу тончўлэди ще канҗянли, ба таму лёнгә жынди минзы яндин да тамуди минжын литу чүдёни⁺. ¹⁹Сый дан лян гәҗяди гўгў хуэйҗәсы нённён йидарни фили җёли, та ги гәҗяди чинчин ганли гўнахарли; тамуди зуй зэ тамушонни⁺. ²⁰Сый дан лян гәҗяди дама хуэйҗәсы шыншын йидарни фили җёли, та ги гәҗяди абый хуэйҗәсы баба дали лянли. Җы лёнгә жынди гўнахар зэ тамушонни, таму вонху йүнзун бу дый эрнү⁺. ²¹Сый дан ба гәҗяди созы хуэйҗәсы щүнди щифур чүшонли, та ганли буганҗин сычинли: та ги гәҗяди дищүнму дали лянли. Таму лёнгәр вонхў йүнзун бу дый эрнү⁺.

²²Ниму ё зунхў Вә гихади йиче фалү лян фынфуни, җочў таму ганни, зу җымуҗя Вә ба ниму линдо Ханаан дифоннини, сый ду ба ниму да нэтар ганбучўчи. ²³Ниму бу нын җочў зочян нэтар җўхади жынмуди куйчын ган сыюр (ба җыще жын Вә да нимуди мянчян ганчўчини), йинцысы Вә ба таму ганди ха сычин хындихын. ²⁴Вә зочян зу ги ниму щүхали: Вә ба җыгә тон нюнэзы лян фынмиди фуҗү дифон ги ниму гигини, җё чынха нимудини. Вәсы ниму бэвонди Анлахў Торля; Вә ба ниму лян данлин минзўди жынму фынкэли⁺. ²⁵Йинви җыгә ниму яндин ба ганҗин лян буганҗин чёр зэмусы сынлин ё фынщёкэни, бу нын чы буганҗин чёр дэ сынлин. Вә кәҗя ги ниму фәли, до нимушон тамусы буганҗинди⁺. ²⁶Ниму ё чынха җянчўлэди, гуйҗун жынмуни, йинцысы Вә, Җўсы, гуйҗунди. Вә ба ниму лян данлин минзўди жынму фынкэли, җё ниму чынха Вәди минжынни⁺.

²⁷Ниму литу нагә нанжын хуэйҗәсы нүжын дан җё луәхар хуэйҗәсы суан гуа, ги нэгә жын яндин ё дин сызуйни. Жынму на шыту ба та ё дасыни; тади зуй зэ ташонни⁺.

21

Исраилди да ахун дэ данлин ахун ё зунхў са фалүни?

21¹⁻³Җў ги Муса фәди:

– Ни ги Харунэди эрзыму, Исраилди ахунму фә:

Исраилди ахун чўгуә сун гәҗя дада-мамади, эрнүди, дищүнмуди хуэйҗәсы мә чўҗяди зымыйму зэмусы данлин буйүан чинчинмуди мэти, ба данлин жынди мэти бу нын сун. Та ё щёщинни, бә җё ба гәҗя зўчын буганҗиндили. ⁴Та е бу нын сун та щифузыди чинчинмуди мэти, бә җё ба гәҗя зўчын буганҗиндили.

⁵Исраилди ахун бу нын ба ту тигуон; бу нын җё хўзы бянбяр; ба вонжын кўди сыхур, бу нын гә гәҗяди шынзы⁺. ⁶Та зэ Вә мянчян ё чынха җянчўлэди, гуйҗун жынни, бу нын сон Вә, йинцысы та ги Вә, Анлахў Торля, җү заён гўрбанидини⁺. ⁷Исраилди ахун бу нын ба хўлонди нүжын, лян нанжын йидарни фиха җёди хуэйҗәсы лингандёди нүжын чү, йинцысы та зэ Вә, Анлахў Торляди мянчянсы җянчўлэди, гуйҗун жын. ⁸Минжын яндин ба Исраилди ахун, зущён Вә җянчўлэди, гуйҗун жын йиён, ё тэнэни, йинцысы та ги Вә, Анлахў Торля, җү гўрбанидини. Вәсы гуйҗунди; Вә ба Вәди минжын җянчўлэ, җё таму е чынха гуйҗундини⁺. ⁹Исраил ахунди нүр дан ганли хўлонди гўнахарли, та ги гәҗяди дада дали лянли; ба та яндин на хуә ё шосыни⁺.

¹⁰Ба Исраилди да ахунди ту на гуйҗун щён-ю мәхали, та ба чуан Исраилди ахун гуйҗун йишонди чүанли җешухали, йиху дан ю пәфанди сычин, та бу нын питу-санфади, кулян батуди ба йишон чәлан ла кўшын⁺. ¹¹⁻¹²Та бу нын да Гуйҗун вәршон зудё, вон ю мэтиди җяни чи; та гәҗяди дада-мама вучонли еба, та е бу нын чи; та ё щёщинни, ба гәҗя зэмусы Вәди Гуйҗун вәр бә зўчын буганҗиндили, йинцысы Вә, Җў, кәҗя ба та ги Вә гәҗя җянчўлэли⁺⁺. ¹³⁻¹⁴Исраилди да ахун бу нын ба гуафу, лингандёди нүжын, лян нанжын йидарни фиха җёди хуэйҗәсы хўлонди нүжын чү; та яндин ба тади минжын литуди мә чўҗяди нүр ё чүшонни. ¹⁵Та бу нын җё тади эрнү чынха буганҗинди. Вәсы Җў, Вә кәҗя ба та җянчўлэ, җё та донли да ахунли.

¹⁶Җў ги Муса хан фәди:

– ¹⁷Ни ги Харунэ фә:

Ниди хубый литу сыйди шынзы дан ю са дуанбянни, та бу нын ги Вә җү мянди гўрбани. Җысы йинавар ё зунхўди фалү. ¹⁸⁻²⁰Сыйди шынзы дан ю са дуанбянни – билүн тасы хазы, чүәзы, баннянхан, тади шу хуэйҗәсы җүәсы җәхуэди, тасы быйгуәзы, ёнжын, тади нянҗин ю са дуанбянни, та хэ пизыди са бин хуэйҗәсы нанжынди бин, – җымуҗяди жын бу нын ги Вә җү гўрбани⁺. ²¹Харунэ ахунди хубый литу сыйди шынзы ю дуанбянни, та е бу нын ги Вә җү гўрбани. ²²Җымуҗяди жын нын чы ги Вә җүгиди гўрбани – ба гуйҗун хуэйҗәсы дин гуйҗун гўрбани ду нын чы. ²³Кәсы тади шынзы ю дуанбянди йимяр, та бу нын до Дин гуйҗун вәрди мынлянзы гынчян, е бу нын до шо гўрбаниди җуәзы гынчян, бә җё та ба Вәди Гуйҗун вәршонди гуйҗун дунщи зўчын буганҗиндили. Вә, Җў, ба җыще дунщи җянчўлэ, җё чынха гуйҗундини.

²⁴Муса зу ба җыще хуа ги Харунэ, тади эрзыму дэ Исраилди йиче жын фәли.

22

22¹Җў ги Муса фәди:

– ²Ни ги Харунэ лян тади эрзыму фә:

Ниму ба исраилжынму ги Вә, Җў, дуангиди гуйҗун лищин ё тэнэни. Ниму бә дэцэ Вәди гуйҗун минзыли. Вәсы Җў. ³Нимуди хубый литу нагә жын чынха буганҗинди сыхур дан доли исраилжынму ги Вә дуангиди гуйҗун лищин гынчянли, та йүнзун бу нын зэ Вәди шо гўрбаниди җуәзы гынчян ги Вә җү гўрбани. Нимуди хубый йинавар ё зунхў җыгә фынфуни. Вәсы Җў⁺.

⁴⁻⁶Харунэди хубый литу нагә жын дан хэли мафынбин хуэйҗәсы тади шыншон тончўлэ сали, та җисы ганҗинли, йиху цэ нын чы гуйҗун гўрбаниди жу. Нагә дунщи дан чечў мэти чынха буганҗинди, Исраилди ахун дан ба җыгә дунщи хуэйҗәсы са данлин буганҗин есын зэмусы жын дулихар, та е чынха буганҗиндини. Нагә Исраил ахунди зыр дан тонли, йичыр до нэйитян хушон та е чынха буганҗиндини. Та яндин ё щи абдэзыни, йиху цэ нын чы гуйҗун гўрбаниди жу⁺. ⁷Хили та цэ чынха ганҗиндини, зу нын чы ги та фынгиди гуйҗун гўрбани; нэсы тади чыди. ⁸Ба сыдёди хуэйҗәсы җё есын нёсыди сынлин жу та бу нын чы. Вәсы Җў⁺.

⁹Йиче Исраилди ахун ба Вә гихади җыще фынфу йиман ё зунхўни. Дан бусы җымуҗяди, таму зу юха гўнахарни, яндин вучонни, йинцысы таму ба Вәди гуйҗун фынфу мә зунхў. Вә, Җў, ба таму җянчўлэ, җё чынха гуйҗундини.

¹⁰Гуон Исраил ахун җяниди жын нын чы гуйҗун гўрбаниди жу; данлин жын бу нын чы, булүнсы зэ Исраил ахун җяни җўди жын хуэйҗәсы гўха зўхуәди жын ду бу нын чы⁺. ¹¹Исраил ахунди нў, булүнсы на чян мэхади хуэйҗәсы зэ тади җяни сын-ёнхади, ду нын чы ги Исраилди ахун фынгиди гўрбаниди жу⁺. ¹²Дансы ба Исраил ахунди нүр ги данлин нанжын чўҗя (нэгә нанжын дан бусы Исраилди ахун), та е бу нын чы гуйҗун гўрбаниди жу. ¹³Кәсы Исраил ахунди нүр дан чынха гуафу хуэйҗәсы лингандёди, е мәю ваму, та дан йүанхуэй до дадади җяни, нэхур та нын чы дадади чыди. Гуон Исраил ахунди җяниди жын нын чы гўрбаниди жу.

¹⁴Данлин жын дан мәфончў чыли гуйҗун гўрбаниди жули, та ба җыгә гуйҗун гўрбани ги Исраилди ахун ё пыйшонни, хан ба җыгә гўрбаниди җячян 1/5 йилэзы е пыйшонни⁺. ¹⁵⁻¹⁶Исраилди ахунму бу нын җё данлин жын чы гуйҗун гўрбаниди жу, бә җё җыгә гўрбани чынха буганҗиндили, е бә җё нэгә жын фан цуә, шу зуй. Вә, Җў, ба гўрбани җянчўлэ, җё та чынха гуйҗундини.

Ба замуҗяди сынлин нын җүчын гўрбани?

¹⁷Җў ги Муса фәди:

– ¹⁸⁻¹⁹Ни ги Харунэ, тади эрзыму лян Исраилди йиче жын фә:

Нагә исраилжын хуэйҗәсы зэ исраилжынму җунҗянни җўди нагә вэгуйжын дан ги Хўда гилигә вардэ хуэйҗәсы гәҗя щён ги Җў җү шоди гўрбани, нэхур та ба мәю дуанбянди сынлин ё җүгини. Та дан ба мәю дуанбянди поню, гун-ён хуэйҗәсы гунҗүлү җүшонли, Җў зу ба тади гўрбани җешуни. ²⁰Кәсы та дан ба ю дуанбянди сынлин җүчын гўрбани, Җў ба җыгә гўрбани бу җешу⁺. ²¹Сый дан ги Хўда гилигә вардэ хуэйҗәсы гәҗя щён ги Җў җү пиннан гўрбани, та ба мәю дуанбянди сынлин ё җүгини, нэхур Җў цэ ба тади гўрбани җешуни. ²²Нагә сынлинди шынзы дан ю са дуанбянли – билүн тади нянҗинсы хади, тади туй хуэйҗәсы җүәсы җәхуэди, тади пизышон ю шон, гәда хуэйҗәсы щүан – ба җымуҗяди сынлин ду бу нын гәдо Җўди шо гўрбаниди җуәзышон ги Җў җү гўрбани. ²³Нагә понювазыди хуэйҗәсы ёнгозыди туй дэ җүә дан чондихын хуэйҗәсы дуандихын, ниму гәҗя дан ба җымуҗяди сынлин ги Җў җүчын гўрбани, Җў ба җыгә гўрбани җешуни. Кәсы ниму дан ги Хўда гилигә вардэ, щён ба җымуҗяди сынлин җүгини, нэхур Җў ба җыгә гўрбани бу җешу. ²⁴Нагә сынлинди дан* дансы нясуйди, дасуйди, бадёди хуэйҗәсы кандёди, ниму ба җымуҗяди сынлин бу нын ги Җў җүчын гўрбани. Зэ ниму җўди дифоншон бу нын йү җымуҗяди сычин. ²⁵Ниму бу нын ба вэгуйжын гигиди сынлин ги Хўда җүчын гўрбани. Ба җымуҗяди сынлин суандисы ю дуанбянди, Җў ба җыгә гўрбани бу җешу.

²⁶Җў ги Муса фәди:

– ²⁷Ба понювазы, ёнгозы хуэйҗәсы җүлүгозы җён дан щяхали, хан мә гуә чи тянни, ба та лян тади вуню, му-ён хуэйҗәсы муҗүлү бу нын фынкэ. Гуәли чи тян, ба та кәҗя нын ги Җў җүчын гўрбани⁺. ²⁸Кәсы ба вуню лян тади понювазы, му-ён лян тади ёнгозы, муҗүлү лян җүлүгозы бу нын йитян литу ба таму зэдё, җүчын гўрбани⁺. ²⁹Ниму дан ги Җў доще, ги Та җү пиннан гўрбани, зу ё җочў фынфу ба гўрбани җүгини, нэхур Җў ба җыгә гўрбани цэ нын җешуха⁺. ³⁰Ба пиннан гўрбаниди жу ниму ё җү гўрбаниди нэйитян чыванни, бә шындо ди эр тянди ганзоли⁺.

³¹Ниму ё зунхў Вәди фынфуни, җочў таму ду ганни. Вәсы Җў. ³²Ниму бә дэцэ Вәди гуйҗун минзы. Җё исраилжынму җыдоха: Вә, Җўсы, гуйҗунди, ба ниму е җянчўлэ, җё чынха гуйҗун жынмуни. ³³Зочян Вә ба ниму да Египет линчўлэ, щён ги ниму дон Хўдани. Вәсы Җў⁺.

23

Исраилжынмуди җёмын җечи

23¹Җў ги Муса фәди:

– ²Ни ги исраилжынму ба гуә җёмын җечиди сычин фәги:

Гуә җечиди сыхур, ниму ё шудо йидарни бэвон Җўни. ³Лю тян ниму нын ган сычин, кәсы ди читянсы шанбэ, җы йитян ниму ду ё хуанхани, са хуә ду бу нын ган. Җы йитян ниму ё шудо йидарни бэвон Җўни. Ниму зэ натар җў еба, ба шанбэ җы йитян ё ги Җў җүгини⁺. ⁴Ба җыще җёмын җечи, таму ё зэ динхади жызышон гуәни:

Исраилжынмуди Пасха җечи дэ Мәю җёмянди мәмә җечи

(Фур 28:16-25)

⁵Няннян җынйүә* шы сы нэйитянди хушон ниму ё гуә Җўди Пасха җечини⁺. ⁶Җынйүә шы вусы Мәю җёмянди мәмә җечи; чи тян литу ниму ду ё чы мәю җёмянди мәмәни. ⁷Җыгә җечиди ту йитян ниму ё шудо йидарни бэвон Хўдани. Са хуә ду бу нын ган. ⁸Җынҗыр чи тян ниму ё ги Җў җү гўрбанини. Ди чи тян ниму ё шудо йидарни бэвон Җўни. Са хуә ду бу нын ган⁺.

⁹⁻¹⁰Ниму до Җў ги ниму щүхади нэгә дифоншон йиху, няннян шу мыйзыди сыхур, ниму ба ту йикунзы мыйзы ё надо Исраилди ахун гынчянни⁺. ¹¹Шанбэ гуәлиди йиху, ди эр тян Исраилди ахун ба җы йикунзы мыйзы ги Җў ё дуанчын гуйҗун лищинни, чинди җё Җў ба та җешуни. ¹²Ба йикунзы мыйзы җүгиди нэйитян, ниму ба йигә мәю дуанбянди ёнгозы ё җүчын шоди гўрбанини. ¹³Нэгә сыхур хан ё ба лёнгә кило лян чин-ю хуәхади мян җүчын мянди гўрбанини; ги шо гўрбани җуәзыди сыхани е ё са йигә литр путоҗюни. Җыгә гўрбаниди щён видо җё Җў разыни. ¹⁴Ниму ги Җў ба җыще гўрбани җүги, нэхур цэ нын чы на щин шучын мыйзы зўхади мәмә, хан нын чы сынди хуэйҗәсы коганди лёншы. Нимуди хубый зэ натар җў еба, ду ё йинавар зунхў җыгә фынфуни.

Гә мыйзыди җечи

(Фур 28:26-31)

¹⁵Шанбэ гуәлиди ди эр тян дашон (җы зусы ниму ги Җў ба ту йикунзы мыйзы җүгиди нэйитян), ниму ё суан сышы җю тянни⁺. ¹⁶Доли ди вушы тян (җы зусы ди чигә шанбэ гуәлиди ди эр тян), ниму ба щин шучын мыйзы ги Җў ё җүчын мянди гўрбанини. ¹⁷Мый йигә җящя ё ба лёнгә мәмә нашон, ги Җў дуанчын гуйҗун лищинни. Ба мый йигә мәмә ё на лёнгә кило хо мян лян җёмян хуәха зўшонни, ба җы лёнгә мәмә, зущён щин шучын гўрбани йиён, ги Җў җүги. ¹⁸Чўгуә мәмә ниму хан ба чигә йисуйди, мәю дуанбянди ёнгозы, йигә понювазы, лёнгә гун-ён ё җүшонни. Ба җыще сынлин, мәмә дэ путоҗю йидарни ги Җў җүчын гўрбанини. Җыгә гўрбаниди щён видо җё Җў разыни. ¹⁹Ниму хан ба йигә гунҗүлү ё җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбанини зэмусы ба лёнгә йисуйди гун-ён җүчын пиннан гўрбанини. ²⁰Исраилди ахун ё ба мәмә лян лёнгә гун-ён ги Җў дуанчын гуйҗун лищинни (җысы ги Исраилди ахунму фынгиди йилэзы). Җысы гуйҗун гўрбани. ²¹Нэйитян ниму са хуә ду бу нын ган, ё шудо йидарни бэвон Җўни. Нимуди хубый зэ нани җў еба, йинавар ё зунхў җыгә фалүни.

²²Ниму зэ тандони гә мыйзыди сыхур, ба тандо бонгәрни җонди мыйзы бә гә, вон хуту е бә җуангуәчи, ба дехалэди мыйсуйзы бә шы. Ниму ба җыще мыйсуйзы ги чүнжын лян лищёнжын ё шынхани. Вә, Анлахў Торлясы, нимуди Җў⁺.

Чуй лабади җечи

(Фур 29:1-6)

²³⁻²⁴Ниму няннян чийүә чў йи ё гуә йигә щехуанди җечини. Даҗя ба чуй лабади шынчи тинҗян, ду ё шудо йидарни бэвон Җўни⁺. ²⁵Нэхур са хуә ду бу нын ган; ги Җў ё җү гўрбанини.

Вон быйни щи гўнахарди йитян

(Фур 29:7-11)

²⁶⁻²⁷Няннян чийүә чў шы – җысы вон быйни щи гўнахарди жызы. Нэйитян ниму ё фынзэни, шудо йидарни ги Җў җү гўрбанини⁺. ²⁸Нэйитян ниму са хуә бу нын ган, йинцысы нэйитян ба нимуди гўнахар зэ ниму бэвонди Анлахў Торля мянчян вон быйни щидёни. ²⁹Нэйитян сый дан чы са чыди, ба тади минзы яндин да Хўдади минжын литу чүдёни. ³⁰Нэйитян сый дан ган са сычин, Җў яндин ба нэгә жын да Тади минжын литу щёмедёни. ³¹Нимуди хубый зэ нани җў еба, йинавар ё зунхў җыгә фынфуни. ³²Да чийүә чў җюди хушон до чў шыди хушон ниму ё хуанхани зэмусы фынзэни.

Вәпынзыди җечи

(Фур 29:12-40)

³³Җў ги Муса хан фәди:

– ³⁴Ни ги исраилжынму фә:

Чийүә шы вусы Вәпынзы җечи, ниму ба җыгә җечи ё гуә чи тянни⁺. ³⁵Вәпынзы җечиди туйитян ниму ё шудо йидарни бэвон Җўни; са хуә бу нын ган. ³⁶Чи тян ниму ё ги Җў җү гўрбанини. Доли ди ба тян, ниму йүанхуэй ё шудо йидарни бэвон Җўни, ги Та җү шоди гўрбанини. Җы йитянсы бэвон Җўди жызы, ниму са хуә бу нын ган.

³⁷(Туни тифәхади жызысы җёмынди җечи. Нэхур ниму ё шудо йидарни бэвон Җўни, мый йитян җочў фалү ги Та җү шоди гўрбани, мян, путоҗю зэмусы данлин гўрбанини. ³⁸Чўгуә шанбэ ниму хан ё гуә җыще җечини. Чўгуә сўчонди гўрбани, вардэди гўрбани лян гәҗя щён җүгиди гўрбани, ниму хан ё ги Җў ба туни тифәхади гўрбани җүшонни).

³⁹Ниму ба шучын шулиди йиху, да чийүә шы ву дашон чи тян ви Җў ё гуә Вәпынзыди җечини. Җечиди туйитян зэмусы ди ба тян ё хуанхани⁺. ⁴⁰Туйитян ниму ё ба фушонди дин ходи готян, зунфуди, люфуди зэмусы данлин ю хошо еезы фуди җыҗызы нашон, зэ ниму бэвонди Җў мянчян гощинни. ⁴¹Җынҗыр чи тян ниму ё ви Җў гого-щинщинди гуә җыгә җечини. Нимуди хубый йинавар ё зунхў җыгә фынфуни. ⁴²Җечишон йиче исраилжын ё зэ вәпынзы литу җў чи тянни, ⁴³җё нимуди хубый ду җыдоха: Җў ба исраилжынму да Египет линчўлэди йиху, нэхур җё таму җўдо вәпынзынили. Вә, Анлахў Торлясы, нимуди Җў.

⁴⁴Зу җымуҗя Муса ги исраилжынму фәли Җў динхади гәён җёмын җечили.

24

Дян юдынзанди фынфу

(Җефон 27:20-21)

24¹Җў ги Муса фәди:

– ²Ни ги исраилжынму гигә фынфу, җё таму ба олива няхади дин ходи чин-ю ги ни налэ, додё гуйҗун җонфон литу занди юдынзанни, җё та йинавар са гуон⁺. ³Харунэ лян тади хубый ё зэ гуйҗунди җонфонни ба хәтун щёнзы мянчянди мынлянзы вэту занди юдынзан дянҗуәни. Җыгә юдынзан зэ Җў мянчян ё да хушон йичыр до ганзо җуәни. Нимуди хубый яндин йинавар ё зунхў җыгә фынфуни. ⁴Харунэ ё ба җыгә җыншы җинзыди юдынзан дянҗуәни, җё та зэ Җўди мянчян йинавар са гуонни.

Ги Җў җүгиди гуйҗун мәмә

⁵Ни ба шы эргә кило хо мян ё нашон, зўчын шы эргә мәмә ба таму луәшон. ⁶Йиху ба җыще мәмә гәдо Җў мянчянди җыншы җинзыди җуәзышонни; ба мәмә фынчын лён хонхонзы, ги мый йи хонхонзы гә люгә мәмә⁺. ⁷Ни хан ба җыншы шоди щён ё гәдо мый йи хонхонзыди мәмәшонни, зущён йигә җихо йиён. Җысы ги Җў шоди йилэзы. ⁸Мый йигә шанбэ Харунэ ё йинавар ба җыще мәмә гәдо Җў мянчянни. Исраилжынму йинавар ё зунхў җыгә фынфуни; җысы Хўда лян таму динха хәтунди җихо. ⁹Йиху ба җыще мәмә ё ги Харунэ дэ тади эрзыму гигини. Таму ё зэ Гуйҗун вәршон чы җыще мәмәни, йинцы җысы гуйҗунди йилэзы, ба тасы ги Җў җүгиди гўрбани литу җянчўлэли. Җысы ги таму щүхади йинаварди йилэзы.

Дэцэ Хўдади гўнахар

¹⁰⁻¹¹Ю йигә жынлэ, тади дадасы египетжын, тади мамасы Исраилди нүжын. Йихуэй җыгә жын зэ йинпанни лян йигә исраилжын мали җонли. Ма җонди сыхур, та дэцэ Хўдади минзыли, йинви җыгә жынму ба та линдо Мусади мянчян, ¹²ядо банфонзыли, дынди җисы җё Җў ги таму фәни, замуҗя ё зуй җыгә жынни⁺. ¹³Җў ги Муса фәди:

– ¹⁴Ни ба җыгә жын линдо йинпанди вэту. Сый тинҗянли җыгә жын замуҗя дэцэ Вә, Җўли, таму ба шу ё гәдо тади тушон, йиху җё йиче жын на шыту ба та дасыни⁺. ¹⁵Йиху ни ги исраилжынму фә: сый дэцэ Хўдали, нэгә жын яндин ви тади гўнахар шу зуйни⁺. ¹⁶Сый дэцэ Җўли, ги нэгә жын яндин ё дин сызуйни. Йиче жын ё на шыту ба та дасыни. Булүнсы исраилжын хуэйҗәсы исраилжынму донҗунни җўди вэгуйжын дан дэцэ Җўли, ги нэгә жын яндин ё дин сызуйни.

¹⁷Сый дан ба жынди мин хэли, ги та яндин ё дин сызуйни⁺. ¹⁸Сый дан ба данлин жынди сынлин дасыли, та яндин ё пый чянни, ви йигә сынлин хуан йигә сынлинни⁺. ¹⁹Сый дан ба данлин жын шонли, ги та е ё җымуҗя ганни:⁺ ²⁰ви гўдў хуан гўдў, ви нянҗин хуан нянҗин, ви я хуан я. Замуҗя та ба данлин жын шонли, ба та е зу нэмуҗя ё шонни. ²¹Сый ба данлин жынди сынлин дасыли, та яндин ё пый чянни. Кәсы сый ба жынди мин хэли, ги та яндин ё дин сызуйни. ²²Ниму ги исраилжын хуэйҗәсы лян зэ ниму җунҗянни җўди вэгуйжын ду ё дин йимур-йиёнди зуйни. Вә, Анлахў Торлясы, нимуди Җў⁺.

²³Муса ги исраилжынму ба җыще хуа фәван, таму зу ба нэгә жын линдо йинпан вэту, на шыту ба та дасыли. Зу җымуҗя исраилжынму җочў Җў ги Муса гихади фынфу ганли.

25

Ди чи нян

(Чунфә фалү 15:1-11)

25¹•Җў зэ Синай саншон ги Муса фәди:

– ²Ни ги исраилжынму фә:

Ниму җинли Җў ги ниму щён гиди нэгә дифонди йиху, хуэйхуэй җуандо ди чи нян, ниму бу нын ли ди, йинцысы ниму дан җымуҗя ган, нэ зу тэнэ Җўдини. ³Лю нян литу ниму нын ли ди, са җунзы, җё путотёзы зэмусы шу тамуди готян⁺. ⁴Кәсы доли ди чи нян, ниму җё ди хуанха. Ба җы йинян ё ги Җў гигини. Нэхур ниму бу нын ли ди, са җунзы, җё путотёзы. ⁵Нимуди дини гәҗя дан җончўлэ сали, ниму ба җыгә е бу нын гә; мә җёдёди путотёзышон гәҗя дан җели сали, ниму е бу нын шу. Җы йинян ди ё хуанхани. ⁶⁻⁷Җы йинян ди хуанхали еба, кәсы ниму ба дишон гәҗя җончўлэди готян нын чыни. Нэхур ниму, нимуди нў, гўха зўхуәди жын, ниму җунҗянни җўди вэгуйжын, сынлин зэмусы тандониди есын ду ю чыдини. Дишон гәҗя җончўлэ сали, ниму ду нын чы.

Юбилей нян

⁸Ниму чибянҗя ё суан чи нянни, йиман сышы җю нян. ⁹Нэйинянди чийүә чў шы (җы зусы вон быйни щи гўнахарди жызы), ниму ба жынму ё дафадо ниму гуйҗяди мангәчўр, җё таму чуй лаба⁺. ¹⁰Җымуҗя ниму зу ба ди вушы нян фынщёчўлэ, нэхур ги җыгә дифоншон җўди мәю зыюди жынму ё ги зыюни; җысы юбилей нян. Сый зочян ба данлин жынди цэбый хуэйҗәсы ди мэшонли, нэйинян та ё ба җы йиче ги зочянди җўжын хуэйҗәсы тади эрнүму хуангини. Ба сый зочян мэчўчи, җё донли нўли, ба та ё фонкэни, җё хуэй гәҗяди җячи. ¹¹Ди вушы нянсы нимуди юбилей нян. Ниму бу нын са җунзы, бу нын шу гәҗя җончўлэди готян; да мә җёдёди путотёзышон е бу нын шу путо. ¹²Нэйинянсы юбилей нян, до нимушон җысы Хўда җянчўлэди гуйҗун нян. Нэхур ниму ба тандони гәҗя җончўлэди готян цэ нын чы.

¹³Сый зочян ба данлин жынди цэбый хуэйҗәсы ди мэшонли, зэ юбилей няншон та ба җы йиче ги зочянди җўжын ё хуангини. ¹⁴Йинви җыгә ниму ги ляншу мэ ди хуэйҗәсы да ниму ляншуди шуни дан мэ ди, ниму ё гундо ган сычинни, бу нын хун жынму. ¹⁵Юбилей нян долэди зычян, нагә ди хан нын ги дуәшо шучын, ба җыгә диди җячян җочў җыще нянди фур ё суанчўлэни⁺. ¹⁶Няндэ йүә дуә, җячян йүә го, няндэ йүә шо, җячян йүә ди, йинцысы жынму ба шучын фур мэчўдини. ¹⁷Ниму бә хун нимуди ляншу, ниму ё пащён Хўдани, йинцысы Вә, Анлахў Торлясы, нимуди Җў.

Ди чи нянди данлин вынти

¹⁸Ниму ё зунхў Җў ги ниму гихади фалү лян фынфуни, җочў таму ганни, зу җымуҗя ниму зэ җыгә дифоншон нын пиннан-вусыди гуә жызы. ¹⁹Ди ги шучынни, нимуди дўзы чыбони зэмусы пиннан-вусыди гуә жызыни.

²⁰Ниму литу хаба сый щён вын: «Ди чи нян вәму дан бу са җунзы, бу ли ди, бу шу шучын, нэхур җё вәму чы сани?» ²¹Җў ги ниму ги Тади бэрэкэтини, ди лю няншон җё ди җончўлэ сан нян нын чыгуди лёншыни⁺. ²²Суйжан ди ба нян ниму ли ди, са җунзы еба, кәсы йичыр до ди җю нян шу шучынди сыхур, ниму хан нын чы ди лю нян шухади лёншыни.

Ба ди замуҗя нын мэхуэйлэ

²³Ниму бу нын ба ди ванчүан мэдё, йинцы Хўдасы диди Җонгуйди; зэ Тади мянчян ниму зущён лищёнжын дэ кижын йиён.

²⁴Ниму ё жынчынни: ди мэчўчилиди йиху, тади зочянди җўжын ю мэхуэйлэ гәҗяди диди чүанлини. ²⁵Сый дан чүнли, ба гәҗяди ди мэдёли, нэхур тади буйүанди чинчин ба җыгә ди ё мэхуэйлэни⁺. ²⁶Сый дан мәю чинчинди йимяр ба ди мэбухуэйлэ, кәсы гуәлиди жызы та чынха ючянханли, мэхуэйлэ диди чян гуни, ²⁷нэхур та ё суанйихарни: да мэдё диди сыхур до зэ йигә юбилей няншон хан шын дуәшо нянли, та зу ё ги мэли диди жын хуан нэмущезы чянни. Җымуҗя та цэ ба тади зочянди ди нын мэхуэйлэни. ²⁸Тади чян дан бу гу, бу нын ба тади зочянди ди мэхуэйлэ, нэхур ди йичыр до юбилей няншон шындо мэли жынди шунини. Җисы юбилей нян до, ба ди ё ги зочянди җўжын хуангини⁺.

²⁹Сый ба чынпу литуди фонзы мэдёли, йинян литу та ю мэхуэйлэ зыҗи фонзыди чүанлини. ³⁰Та дан йинян литу ба гәҗяди фонзы мә мэхуэйлэ, та зу ба тади чүанли дюдёли, тади фонзы йибыйзы зу шындо мэли жынди лян та эрнүди шунини. Зэ юбилей няншон ба җыгә фонзы е бу нын ги зочянди җўжын хуанги. ³¹Кәсы чынпу вэтуди фонзы зущён ди йиён: зочянди җўжын ю мэхуэйлэ тади чүанлини; юбилей нян до, ба җыгә фонзы ё ги зочянди җўжын хуангини.

³²Левитжынму ба левитжынмуди чынпу литуди фонзы са сыхур ду нын мэхуэйлэ⁺. ³³Нагә левитжын ба левитжынмуди чынпу литуди фонзы дан мэдёли, мә мэхуэйлэ, җисы юбилей нян до, ба җыгә фонзы ё ги та хуангини, йинцысы зэ левитжынмуди чынпуни левитжынмуди фонзысы зэ исраилжынму җунҗянниди йибыйзыди цэбый. ³⁴Ба левитжынмуди чынпу җувиди ди йүнзун бу нын мэдё; җысы таму йибыйзыди цэбый.

Замуҗя ги чүнжын җе чянни

³⁵Нагә исраилжын дан чүнли, шули нанли, ни яндин ё ги та бонмонни, зущён ги лищёнжын зэмусы кижын бонмонди йиён, җё та хан нын җўдо ни гынчянни. ³⁶⁻³⁷Ни ги ниди дищүн исраилжын җе чянди сыхур, бу нын зэ та гынчян ё личян. Ни ги та мэ лёншыди сыхур, бә вонщён зэ та гынчян дуәйү зын чян. Ни ё пащён Хўдани, җё та хан ги ни дон линҗүни⁺. ³⁸Җы йиче фынфу дусы ниму бэвонди Анлахў Торля гихади. Та зочян ба ниму да Египет линчўлэ, щён ба Ханаан дифон ги ниму гигини зэмусы дон нимуди Хўдани.

Замуҗя ба нў нын мэхуэйлэ

³⁹Нагә исраилжын дан чүнли, ба гәҗя, зущён нў йиён, ги ни мэгили, нэхур ни бу нын җё та ган нўди хуә⁺. ⁴⁰Ни җё та, зущён гўха зўхуәди жын йиён, җўдо ни гынчян, йичыр до юбилей нян фусы ни⁺. ⁴¹Җисы юбилей нян доли, җё та лян тади эрнү да ни гынчян зудё, хуэй гәҗяди җячи, до та зўзў-быйбый җўди дифоншончи. ⁴²Исраилжынму дусы Хўдади нўму. Хўда да Египет ба таму линчўлэли; ба таму бу нын йүанхуэй, зущён нў йиён, мэдё. ⁴³Ни бу нын япый таму; ни ё пащён ниди Хўдани. ⁴⁴Ни дан ё наннў хуэйҗәсы нүнў, зу нын да линҗүди гуйҗяни мэшонни. ⁴⁵Ниму ба зэ ниму җунҗянни җўди нэще данлин минзўди жынмуди эрнү зэмусы ниму дифоншон сын-ёнхади тамуди чинчин е нын мэшонни. Җыще жын нын дон нимуди цэбый. ⁴⁶Ниму нын ба таму ги нимуди эрзыму йилюха, җё таму йибыйзы фусы нимуди эрнү. Кәсы ниму ба нимуди дищүнму исраилжынму бу нын япый.

⁴⁷Зэ ниму җунҗянни җўди вэгуйжын дан чынха ючянхан, кәсы нимуди дищүн исраилжын дан чүнли, ба гәҗя ги вэгуйжын хуэйҗәсы ги тади җящя мэчўчили, ⁴⁸⁻⁴⁹нэхур, ба та мэчўчилиди йиху, тади дищүнму, баба, бабади эрзы хуэйҗәсы данлин буйүанди чинчин нын ба та мэхуэйлэни. Тади чян дан гули, нэхур е нын ба гәҗя мэхуэйлэни. ⁵⁰Та ё лян мэли тади җўжын ба нянди фур суанйихарни: да ба та мэчўчиди нэйинян дашон ё суандо юбилей няншонни, йиху җочў гўха зўхуәди жынди гунчян ба мэхуэйлэди чян динхани. ⁵¹⁻⁵²Та ё җочў шынхади нянди фур пый мэхуэйлэди чянни. ⁵³Та ги мэха тади җўжын ё чынха, зущён няннян гўха зўхуәди жын йиённи, тади җўжын бу нын зэ ниди мянчян япый та. ⁵⁴Та дан бу нын на җымуҗяди лўфу ба гәҗя мэхуэйлэ, җисы юбилей нян до, ба та лян тади эрнү ё фонкэни⁺. ⁵⁵Йинцы исраилжынмусы Хўдади нўму; Та ба таму да Египет линчўлэли. Вә, Анлахў Торлясы, нимуди Җў.

26

Ба Хўдади фынфу зунхўди жынму ю дуәмудади бэрэкэтини

(Чунфә фалү 7:12-24; 28:1-14)

26¹•Җў фәди:

– Ниму ги гәҗя ба данлин хўдамуди ёнзы хуэйҗәсы муту вава бә зў; бә зў кихади заён шыту хуэйҗәсы шыту җўзы, е бә бэвон таму. Вәсы ниму бэвонди Анлахў Торля!⁺ ²Ниму ё зунхў шанбэни, тэнэ Вәди Гуйҗун вәрни. Вәсы Җў⁺.

³Ниму дан зунхў Вәди фалү дэ фынфу, җочў таму ган, ⁴нэхур йүнди сыхуршон Вә ба йү ги ниму гигини, җё ди ги ниму ги лёншыни, җё готянфу җе готянни⁺. ⁵Нэхур ниму йичыр до шу путоди сыхур будуанди шу лёншынни. Ниму йичыр до са җунзыди сыхур бутынди шу путони. Лёншы йинавар ги ниму гуни; ниму зэ гәҗяди дифоншон пиннан-вусыди гуә жызыни.

⁶Вә ги ниму ба пиннан зэ ниму җўди дифоншон гигини, йинви җыгә ниму пиннан-вусыди фиҗёни, сый ду бу нын хахў ниму. Вә ба дэдў есын зэ ниму җўди дифоншон щёмедёни; вонху нэтар йүнзун бу даҗон. ⁷Ниму ба нимуди дўшман дабэни. ⁸Нимуди вугә жын дабэ йибый жынни, йибый жын дабэ шычян жынни; ниму ба таму ду щёмедёни⁺. ⁹Вә җочў ниму җуангуәлэ, җё ниму сын-ён хошо вамуни, җё нимуди фур дуәхани. Вә хохор зунхў лян ниму динхади хәтунни. ¹⁰Ниму җынҗыр йинян ба нянсыди лёншы чыни; хан ба җю лёншы эрдёни, ба щин лёншы цунхани. ¹¹Вә зэ Вәди гуйҗун җонфон литу лян ниму йидарни җўни, ба ниму йүнзун бу лёха. ¹²Вә зэ ниму донҗунни җўни, дон нимуди Хўдани, ниму е дон Вәди минжынни. ¹³Вәсы ниму бэвонди Анлахў Торля. Зочян Вә ба ниму да Египет линчўлэ, мә җё ниму зэ нэтар дон нў. Вә ба ниму бәзышон тоди җябан мадёни, җё ниму ба ту тэ гогоди зу лўни⁺.

Бу зунхў Хўда фынфуди жынму шу са зуйни

(Чунфә фалү 28:15-68)

¹⁴•Җў хан фәди:

– Ниму дан бу тин Вәди хуа, ба Вәди фынфу бу ган, нэхур ниму шу зуйни. ¹⁵Ниму дан зунхў Вәди фалү лян фынфу, җыгә ба Вә лян ниму динхади хәтун пәланни, ¹⁶нэхур Вә зуй нимуни. Вә җё ниму шу заён бэляни: җё ниму хэ җун бинни, фа шони, җё нимуди нянҗин хани, шынзы е мәю җинни. Нэхур ниму са җунзыни, кәсы нимуди дўшман ба ниму сахади җунзы чыдёни⁺. ¹⁷Вә җочў ниму фанчелэ, ба дўшман дафадо ниму гынчянни, таму ба ниму дабэни. Хын нимуди жынму гуан нимуни, хахў нимуни. Суйжан сый ду бу җуй ниму еба, кәсы ниму гәҗя подёни⁺.

¹⁸Ниму шули җыщер бэляди йиху дан хан бу тин Вәди хуа, нэхур Вә җё ниму ви нимуди гўнахар шу чи лэзы җунди зуйни. ¹⁹Вә ба нимуди те конзы дэ җён пичи гэдёни. Вә бу җё тян щя йү, җё нимуди тўди гандёни, зущён те йиён, нинхани. ²⁰Ниму быйкар фи гункўни, йинцысы ди бу ги лёншы, готянфу е бу җе готян.

²¹Ниму дансы хан фа җён пичи, бу тин Вәди хуа, нэхур Вә җё ниму ви нимуди гўнахар шу чи лэзы җунди зуйни⁺. ²²Вә ба дэдў есын дафадо ниму гынчянни; таму ба нимуди ваму чыдёни, ба нимуди сынлин щёмедёни, җё нимуди фур шохани, нимуди лў чынха мәжын-яндини⁺.

²³Шули җыщер зуйди йиху ниму дан хан бу шущин, бу тин Вәди хуа, фандуй Вә, ²⁴нэхур Вә е фандуй нимуни, җё ниму ви нимуди гўнахар шу би зочян хан чи лэзы җунди зуйни. ²⁵Ниму дан ба замуди хәтун пәлан, Вә җё нимуди дўшман ги ниму бо чуни. Ниму дан цондё чынпуни, нэхур Вә җё ниму хэ вынбинни, ба ниму ги дўшман гигини. ²⁶Вә ба ги ниму ги җинди лёншы да ниму гынчян надёни, җё шыгә нүжын зэ йигә хуәлу литу шо ниму чыди мәмәни. Таму җочў чинҗун ги ниму фын мәмәни; ниму чыни, кәсы чыбубо.

²⁷Шули җыщер зуйди йиху ниму хан дан фа җён пичи, бу тин Вәди хуа, ²⁸нэхур Вә чишонлэ, фандуй нимуни, җё ниму ви нимуди гўнахар шу би зочян хан чи лэзы җунди зуйни. ²⁹Ниму шу нэму дади вәдўзыди йимяр, ниму чы гәҗя эрнүди жуни⁺. ³⁰Вә зэ саншон ба ниму бэвон данлин хўдамуди мё цыйдёни, ба нимуди шо щёнди җуәзы даланни, ба нимуди мэти эрдё даланди муту вавашонни. Вә тэ янфанди сыхур, ³¹җё нимуди чынпу бянчын кунтанни; ба ниму бэвонди вәр цыйдёни; бу җешу ниму шоди гўрбани. ³²Вә җё ниму җўди дифон йиман бянчын кунтанни, җан җыгә дифонди дўшман канҗян җыгә, таму ду җонхани!⁺ ³³Вә җё нимуди дўшман лян ниму даҗонни, ба ниму сандё вэгуйни. Нимуди гуйҗя бянчын кунтанни, ба нимуди чынпу дэ щёнҗуон ду цыйдёни⁺. ³⁴⁻³⁵Зу җымуҗя нимуди дифон хуанхани, йинцысы ниму зэ нэтар җўди сыхур мә җё та хуан. Ниму зэ душманди гуйҗя җўди сыхур, ниму гәҗяди дифон бянчын кунтанди йимяр, хуанхани⁺.

³⁶Вә җё дўшманди гуйҗяни җўди ниму жынмуди щин тэ хэпани; дунтан еезыди шынчи ба таму е хаҗинни, җё таму подёни. Таму, зущён канҗян до йиён, подёни; сый ду бу җуй таму еба, таму гәҗя подё, дедони. ³⁷Сый ду бу җуй таму еба, таму йигә пын йигәни. Нэхур ниму мәю фандуй нимуди дўшманди җинни. ³⁸Ниму зэ вэгуй вучонни; дўшманди гуйҗя ба ниму щишонни. ³⁹Ниму литу сый шындо дўшманди гуйҗянили, таму ви гәҗяди дэ таму зўзў-быйбыйди гўнахар, зущён хуар йиён, няндёни.

⁴⁰Кәсы йиху нимуди хубый шущинни, ба гәҗяди дэ зўзў-быйбыйди гўнахар ду жынни, йинцысы таму зочян фанлян, фандуй Вәли, ⁴¹җё Вә е фандуй тамули, ба таму бандо таму дўшманди гуйҗянили. Ниму хубыйди пичи чынха мяншанни, таму ви гәҗяди гўнахар шули зуйди йиху, ⁴²нэхур Вә ба Вә лян Ягўбэ, Исхар дэ Ибращимэ динхади хәтун җичелэни, җочў Вә зочян щүхади хуа ба тамуди дифон ги Вәди минжын хуангини. ⁴³Кәсы щянтуни нэтар җўди жынму яндин ё да җыгә дифоншон зудёни, җё җыгә дифон чынха кунтан, зу җымуҗя җё та хуанхани. Нэтар җўди жынму мә зунхў Вәди фалү дэ фынфуди йимяр, таму яндин ё шу зуйни. ⁴⁴Кәсы таму хан зэ дўшманди гуйҗяни җўди сыхур, Вә ба таму ванчүан бу лёха, йиман бу щёмедё, ба Вә лян таму динхади хәтун е зунхўни, йинцысы Вә, Анлахў Торлясы, тамуди Җў. ⁴⁵Вә ви таму ба лян тамуди ата-баба динхани хәтун җичелэни. Зочян Вә ба тамуди ата-баба зэ вэгуйжынму мянчян да Египет линчўлэли, щён дон тамуди Хўдани. Вәсы Җў.

⁴⁶Җў зэ Синай саншон ба җыще фалү лян фынфу ги Муса җёгили, җё та ги исраилжынму җёгини.

27

Жын дан ги Хўда гили вардэли

27¹Җў ги Муса фәди:

– ²⁻⁷Ни ги исраилжынму фә:

Дансы ба йигә жын җочў бавэди вардэ ги Җў гиги, җё та чынха Хўдади жын, ба җыгә жын нын мэхуэйлэ. Нэхур ба мэхуэйлэ җыгә жынди җячян на гуйҗунди йинчян ё суанхани:

вава (да йигә йүә до ву суй): эрвазы – вугә йинчян; нүвазы – сангә йинчян;

нянчинжын (да ву суй до эршы суй): эрвазы – эршыгә йинчян; нүвазы – шыгә йинчян;

дажын (да эршы суй до люшы суй): нанжын – вушыгә йинчян; нүжын – саншыгә йинчян;

ложын (да люшы суй дашон): нанжын – шывугә йинчян; нүжын – шыгә йинчян⁺.

⁸Гили вардэди жын дан чүндихын, бу нын җочў динхади җячян мэхуэйлэ, нэхур ба та ё линдо Исраилди ахун гынчянни, Исраилди ахун җочў нэгә жынди ги чянди нынгў ё дин данлин җячянни. ⁹Сый дан ги Хўда гилигә вардэ, щён ба йигә нын җүчын гўрбаниди сынлин ги Җў гиги, җымуҗяди сынлин чынха Җўдини. ¹⁰Гили вардэди жын бу нын ба хо сынлин хуанчын хади хуэйҗәсы ба ха сынлин хуанчын ходи. Сый дан ба йигә сынлин хуанчын данлинди йигә, нэхур лёнгә сынлин ду чынха Җўдини. ¹¹Җыгә сынлин дансы буганҗинди (ба җымуҗяди сынлин бу нын ги Җў җү гўрбани), нэхур гили вардэди жын ба җыгә сынлин ё ладо Исраилди ахун гынчянни. ¹²Исраилди ахун ё канйихар җыгә сынлинни: тасы ходи хуэйҗәсы хади, йиху ба җыгә сынлинди җячян ё динхани; та фә дуәшо чян, зу нэмущезы чян. ¹³Сый дан ба тади сынлин мэхуэйлэ, та ё ги җыще чянни, хан ба җячянди 1/5 йилэзы ё гигини⁺.

¹⁴Сый дан ба фонзы ги Җў гиги, Исраилди ахун ё канйихарни: җыгә фонзы хома ха, йиху ё дин җыгә фонзыди җячянни; та фә дуәшо чян, зу нэмущезы чян. ¹⁵Сый дан ба тади фонзы мэхуэйлэ, та ё ги җыщезы чянни, хан ба җячянди 1/5 йилэзы ё гигини.

¹⁶Сый дан ба ги та йилюхади ди ги Җў гиги, Исраилди ахун ё суанйихарни, зэ нэгә дини нын са дуәшо җунзы; дан нын са эршыгә кило дамый җунзы, җыгә диди җячянсы шыгә йинчян. ¹⁷Сый дан зэ юбилей няншон щён ба тади ди ги Җў гиги, нэхур та ё җочў зочян динхади җячян ба йиче чян гигини⁺. ¹⁸Сый дан гуә юбилей нянди йиху щён ба тади ди гигини, нэхур Исраилди ахун ё суанйихарни; да нэгә сыхур до юбилей няншон хан шынха дуәшо нянли, зу җымуҗя ба җячян вон шони динни. ¹⁹Сый дан ба тади ди мэхуэйлэ, та ё җочў динхади җячян ги чянни, хан ба җячянди 1/5 йилэзы ё гигини, нэгә ди зу до тади шунини. ²⁰Та дан ба нэгә ди мә мэхуэйлэ, кәсы ба ди ги данлин жын мэгили, ба нэгә ди йүнзун бу нын мэхуэйлэ⁺. ²¹Җисы юбилей нян до, нэгә ди ё чынха Җўди йинаварди фугуйни*, шындо Исраил ахунди шунини⁺.

²²Сый дан ба мэшонлэди ди ги Җў гиги, ²³нэхур Исраилди ахун ё суанйихарни; да нэйитян дашон до юбилей няншон хан шынха дуәшо нянли, зу җымуҗя ба җячян вон шони динни. Нэгә жын яндин ё зу нэйитян ба нэмущезы чян гигини; чян зу чынха Җўдини. ²⁴Җисы юбилей нян до, нэгә ди ё до зочянди җўжын хуэйҗәсы тади хубыйди шунини. ²⁵Ба йиче җячян ё на гуйҗун йинчян суанни⁺.

²⁶Сынлинди йиче тушур – булүнсы нюди хуэйҗәсы ёнди – кәҗя чынха Җўдини, йинви җыгә сый ду бу нын ба таму җочў гәҗяди вонщён йүанхуэй ги Хўда гиги⁺. ²⁷Нагә тушур дансы буганҗинди сынлин, нэхур тади җўжын нын ба җыгә сынлин җочў Исраилди ахун динхади җячян мэхуэйлэни, хан ба җячянди 1/5 йилэзы ё гигини. Та дан мә мэхуэйлэ, ба җыгә сынлин нын җочў йиёнди җячян ги данлин жын мэчўчини⁺.

²⁸Кәсы ба нагә жын, сынлин хуэйҗәсы ди ги Җў җёгили, җё та чынха Хўдади йинаварди фугуйни, ба та бу нын ги данлин жын мэги, е бу нын мэхуэйлэ; та йинавар чынха Җўдини. ²⁹Ба нагә хуәвар жынму дан җёчын харам, ба та е бу нын мэхуэйлэ, ба та яндин ё щёмедёни⁺. ³⁰Ди гиди лёншыди шычир дэ фу гиди готянди шычир ду ё чынха Җўдини⁺. ³¹Сый дан ба тади шычир мэхуэйлэ, нэхур та, чўгуә җыгәди җячян, хан ба җячянди 1/5 йилэзы ё гигини⁺.

³²Шыгә сынлин литу йигә сынлин ё чынха Җўдини. Ба сынлинди фур суанчелэди сыхур, ди шыгә сынлин яндинсы Җўди. ³³Җўжын бу нын кан җыгә сынлинсы ходима хуэйҗәсы хади, е бу нын ба йигә сынлин хуанчын данлинди йигә. Та дан ба йигә сынлин на данлин сынлин хуанли, лёнгә сынлин ду ё чынха Җўдини, ба таму лёнгәр бу нын мэхуэйлэ. ³⁴Җў ба җыще фынфу зэ Синай саншон ги Муса җёгили, җё та ги исраилжынму фәгини.

* 4:7Җыгә җуәзыди сыгә гуэзышон ю сыгә гәни; җы сыгә гәди ёнзы зущён ню тушонди гә йиён.

* 8:7 «Ефод» – җысы дуан щюзыди йигә хансанзы.

* 8:8 «Урим» дэ «Туммим» – җысы лёнгә гуйҗун дунщи, Исраилди ахунму на таму вын Хўдади вонщёндини.

* 13:47-48 «Мый» – зэ яхўти йүян литу җыгә хуа лян «мафынбин» йиён.

* 16:8 «Гандо савәни» (яхўти йүян: «Ла азазел»). Җыгә хуа хан ю данлинди йисыни: «Ги азазел гигини». «Азазел» хабасы җудо савәниди йигә зонгуйди минзы.

* 18:21 «Молох хўда» – җысы Ханаан дифоншонди жынму бэвонди йигә җя-хўда.

* 19:29 Зочян хананейжынму бэвон Астарта нүхўдади сыхур, зэ бэвонди фонзыни таму лян бавэди нүжынму йидарни фиҗёдилэ. Таму сылёнди, дансы җымуҗя ган, тамуди нүхўда ги таму нын ги хо шучынни.

* 22:24 «Дан» – ю җунзыди вәр.

* 23:5 На яхўти йүян ба җынйүә җёди «Авив»; җыгә бонҗерсы замуди сыйүә.

* 27:21 «Чынха Җўди йинаварди фугуйни» – ба җыгә хуа на яхўти йүян фәдисы «ха-херем» зусы «чынха харам» (кан Хуадян).

+ 1:2 Левит 6:8-13

+ 1:9 Җефон 29:18

+ 1:13 Левит 1:9

+ 1:14 Левит 5:7, Левит 12:8, Левит 14:4, Левит 15:14, Левит 15:29, Фур 6:10

+ 1:17 Датур 15:10, Левит 1:9

+ 2:1 Левит 6:14-18, Фур 15:4-9

+ 2:2 Левит 1:9

+ 2:3 Левит 7:10, Левит 10:13

+ 2:4 Җефон 29:2

+ 2:5 Левит 6:21

+ 2:9 Левит 1:9

+ 2:11 Левит 6:17

+ 2:12 Җефон 23:19

+ 2:13 Фур 18:19,

+ 2:14 Левит 23:14

+ 2:16 Левит 2:1, Левит 1:9

+ 3:1 Левит 7:11-21, Левит 7:29-34

+ 3:5 Левит 1:9

+ 3:11 Левит 1:9, Левит 21:6, Фур 28:2,

+ 3:16 Левит 1:9, Левит 7:23

+ 3:17 Датур 9:4, Левит 7:26, Левит 17:10, Фалү 12:23-24,

+ 4:2 Левит 5:15, Фур 15:22-29

+ 4:7 Җефон 30:1-2

+ 4:11 Җефон 29:14, Левит 6:11, Левит 9:11, Левит 16:27, Фур 19:3, Фур 19:5

+ 4:13 Фур 15:24-25

+ 4:17 Фур 19:4

+ 4:27 Фур 15:27

+ 4:31 Левит 1:9

+ 5:2 Левит 11

+ 5:3 Левит 12

+ 5:7 Левит 1:14, Левит 12:8

+ 5:11 Фур 5:15

+ 5:13 Левит 2:3

+ 5:15 Левит 4:2, Левит 4:27, Фур 15:22-29

+ 5:16 Левит 6:5, Левит 22:14, Левит 27:13, Левит 27:15, Левит 27:27, Левит 27:31, Фур 5:7

+ 6:2 Җефон 23:4, Левит 19:11

+ 6:5 Фур 5:7

+ 6:9 Левит 1:2-17

+ 6:10 Җефон 28:39-43

+ 6:11 Левит 4:2

+ 6:14 Левит 2

+ 6:17 Левит 2:11

+ 6:18 Җефон 29:37, Левит 6:18

+ 6:21 Левит 2:5, Левит 1:9

+ 6:22 Җефон 29:23-25

+ 6:25 Левит 4

+ 6:28 Левит 11:32, Левит 15:12

+ 6:30 Левит 16:27

+ 7:1 Левит 5:14

+ 7:7 Левит 14:13

+ 7:9 Левит 2:4-5

+ 7:10 Левит 2:3

+ 7:11 Левит 3

+ 7:12 Левит 2:4, Фур 6:15

+ 7:15 Левит 22:29-30

+ 7:16 Левит 19:5-8

+ 7:20 Левит 22:3

+ 7:23 Левит 3:16-17

+ 7:24 Левит 17:15

+ 7:26 Датур 9:4, Левит 3:17, Левит 7:26, Левит 17:10-11, Левит 17:14, Фалү 12:23-24,

+ 7:31 Фур 6:20

• 8:1 Җефон 29:1-36

+ 8:8 Җефон 28:30

+ 8:9 Җефон 28:36

+ 8:10 Җефон 30:26-29, Фур 7:1

+ 8:12 Җефон 30:30

+ 8:15 Җефон 27:2

+ 8:16 Левит 3:3-4

+ 8:17 Левит 4:11-12

+ 8:21 Левит 1:9

+ 8:23 Левит 14:14-17

+ 9:11 Левит 4:11-12, Фур 19:5

+ 9:23 Фур 6:22-27

+ 10:1 Җефон 6:23, Җефон 30:9

+ 10:2 Фур 11:1, Фур 16:35, Фур 3:4, Фур 26:61

+ 10:3 Җефон 19:22

+ 10:4 Җефон 6:18, Җефон 6:22

+ 10:6 Левит 21:10

+ 10:7 Левит 21:10

+ 10:10 Левит 11:47

+ 10:13 Левит 2:3

+ 10:16 Левит 9:3, Левит 9:15

+ 10:18 Левит 6:26

• 11:1 Фалү 14:3-20

+ 11:25 Левит 13:6, Левит 13:34, Левит 14:8, Левит 14:9, Левит 14:47, Левит 15:5, Левит 16:26, Левит 16:28, Левит 17:15, Фур 19:10, Фур 31:24

+ 11:32 Левит 15:12, Фур 19:15

+ 11:33 Левит 6:28, Левит 15:12

+ 11:39 Левит 17:15, Левит 22:8, Фалү 14:21

+ 11:44 Левит 19:2, Левит 20:7, Левит 20:26, Левит 21:8,

+ 11:47 Левит 10:10,

+ 12:2 Левит 15:19

+ 12:3 Датур 17:12

+ 12:8 Левит 1:14,

+ 13:3 Фур 12:10,

+ 13:6 Левит 11:25

+ 13:34 Левит 11:25, Левит 13:6

+ 13:46 Фур 5:2, Фур 12:14,

+ 14:4 Левит 1:14, Фур 19:6, Җефон 12:22

+ 14:7 Левит 16:22

+ 14:8 Левит 11:25

+ 14:13 Левит 7:7

+ 14:14 Левит 8:23

+ 14:25 Левит 8:23

+ 14:47 Левит 11:25

+ 14:49 Левит 14:4

+ 14:57 Левит 10:10

+ 15:5 Левит 11:25

+ 15:12 Левит 6:28, Левит 11:32

+ 15:14 Левит 1:14

+ 15:16 Фалү 23:10

+ 15:19 Левит 12:2

+ 15:24 Левит 18:19

+ 15:25 Левит 11:47,

+ 15:29 Левит 1:14

+ 15:31 Фур 5:3, Фур 19:13, Фур 19:20,

+ 16:1 Левит 10:2

+ 16:2 Җефон 26:31, Җефон 30:10, Җефон 25:22

+ 16:4 Җефон 28:39-43,

+ 16:13 Җефон 25:21-22

+ 16:18 Җефон 30:10

+ 16:22 Левит 14:7

+ 16:23 Левит 6:11

+ 16:26 Левит 11:25

+ 16:27 Җефон 29:14, Левит 4:11-12, Левит 6:30, Левит 9:11, Фур 19:5,

+ 16:29 Левит 23:27-32, Фур 29:7-11

+ 16:32 Җефон 29:30

+ 17:5 Фалү 12:15-20

+ 17:6 Датур 8:21, Левит 1:9

+ 17:9 Фалү 12:20

+ 17:10 Датур 9:4-6, Левит 3:17

+ 17:13 Фалү 12:16, Фалү 12:24

+ 17:15 Левит 11:25, Левит 11:40

• 18:1 Левит 20:11-22

+ 18:5 Фалү 4:1, Фалү 32:47, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 4:4,

+ 18:8 Фалү 22:30

+ 18:9 Фалү 27:22,

+ 18:15 Датур 38:26

+ 18:17 Фалү 27:23

+ 18:18 Датур 29:30, Датур 30:15

+ 18:19 Левит 15:24

+ 18:20 Җефон 20:14

+ 18:22 Датур 19:5,

+ 18:23 Җефон 22:19

+ 18:25 Фур 35:34,

+ 19:2 Левит 11:44,

+ 19:3 Җефон 20:8-12

+ 19:4 Җефон 20:3-5, Фалү 5:8

+ 19:5 Левит 7:16-18

+ 19:9 Левит 23:22, Фалү 24:19,

+ 19:11 Җефон 20:15, Левит 6:2-3,

+ 19:12 Җефон 20:7, Фалү 5:11,

+ 19:13 Фалү 24:14-15,

+ 19:15 Җефон 23:2-3, Фалү 1:17

+ 19:16 Җефон 23:1, Җефон 23:7, Фалү 27:25,

+ 19:18 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 20:22,

+ 19:19 Фалү 22:9

+ 19:26 Датур 9:4, Левит 3:17, Левит 7:26, Левит 17:10, Фалү 12:23-24, Фалү 18:10

+ 19:27 Левит 21:5

+ 19:28 Левит 21:5, Фалү 14:1

+ 19:29 Фалү 23:17

+ 19:30 Левит 26:2

+ 19:31 Җефон 22:18, Фалү 18:11,

+ 19:32 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 20:29

+ 19:33 Җефон 22:21

+ 19:34 Җефон 12:49, Левит 24:22, Фур 15:16, Фалү 10:19

+ 19:36 Фалү 25:13, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 11:1, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 20:10,

+ 20:2 Левит 18:21

+ 20:3 Левит 17:10,

+ 20:4 Фалү 17:2-5

+ 20:6 Левит 19:31

+ 20:7 Левит 11:44

+ 20:9 Җефон 21:17

+ 20:10 Җефон 20:14, Левит 18:20, Фалү 22:22,

+ 20:11 Левит 18:7-16, Фалү 22:30, Датур 35:22

+ 20:12 Датур 38:26

+ 20:13 Левит 18:22,

+ 20:14 Левит 18:17, Фалү 27:23

+ 20:15 Җефон 22:19

+ 20:17 Левит 18:9,

+ 20:18 Левит 15:24, Левит 18:19

+ 20:19 Левит 18:12-13

+ 20:20 Левит 18:14

+ 20:21 Левит 18:16,

+ 20:24 Җефон 3:17

+ 20:25 Левит 11:2-47, Фалү 14:4-20

+ 20:26 Левит 11:44

+ 20:27 Левит 19:31, Җефон 22:18

+ 21:5 Левит 19:27

+ 21:6 Левит 3:11

+ 21:8 Левит 11:44

+ 21:9 Датур 38:24

+ 21:10 Левит 10:6,

+ 21:11 Фур 19:14

+ 21:12 Левит 10:7

+ 21:18 Фалү 23:1

+ 22:3 Левит 7:20-21

+ 22:4 Левит 13:3, Левит 15:2, Фур 19:11

+ 22:8 Җефон 22:31, Левит 11:40, Левит 17:15

+ 22:10 Җефон 29:33

+ 22:11 Фур 18:11

+ 22:14 Левит 6:5

+ 22:20 Фалү 15:21, Фалү 17:1,

+ 22:27 Җефон 22:30

+ 22:28 Җефон 23:19, Фалү 22:6

+ 22:29 Левит 7:12

+ 22:30 Левит 7:12-15

+ 22:33 Фур 15:41

+ 23:3 Җефон 20:8, Җефон 35:2

+ 23:5 Җефон 12:1-13

+ 23:8 Җефон 12:14-20, Җефон 13:3-7

+ 23:10 Җефон 23:19, Җефон 34:26, Фур 15:20, Фалү 26:2

+ 23:15 Җефон 23:16, Җефон 34:22, Фалү 16:9

+ 23:22 Левит 19:9, Фалү 24:19,

+ 23:24 Фур 29:1-6

+ 23:27 Левит 16:29-31, Фур 29:7-11

+ 23:34 Фур 29:12-39, Фалү 16:13-15

+ 23:39 Җефон 23:16

+ 24:2 Җефон 25:31, Җефон 27:20-21

+ 24:6 Җефон 25:30

+ 24:12 Фур 15:34

+ 24:14 Фур 15:35-36

+ 24:15 Җефон 20:7, Фалү 5:11

+ 24:17 Датур 9:6, Җефон 21:12, Фур 35:31

+ 24:18 Җефон 21:33, Җефон 21:34

+ 24:19 Җефон 21:23-25, Фалү 19:21,

+ 24:22 Җефон 12:49, Левит 19:34, Фур 15:16, Фалү 10:19

• 25:1 Җефон 23:10-11

+ 25:3 Левит 26:34-35

+ 25:9 Левит 23:27

+ 25:15 Левит 27:17-24

+ 25:21 Фалү 28:8

+ 25:25 Фур 27:11,

+ 25:28 Левит 27:19-21

+ 25:32 Фур 35:2,

+ 25:36 Җефон 22:25-27, Фалү 15:7-8

+ 25:39 Фалү 24:14

+ 25:40 Җефон 21:2, Фалү 15:12

+ 25:54 Җефон 21:2, Фалү 15:12

• 26:1 Фалү 11:13-15, Фалү 28:1-14

+ 26:1 Җефон 20:4-5, Җефон 23:24

+ 26:2 Левит 19:30

+ 26:4 Фалү 11:14, Фалү 28:12,

+ 26:8 Фалү 32:30,

+ 26:13 Җефон 20:2, Фалү 5:6

• 26:14 Фалү 28:15-68

+ 26:16 Фалү 28:22,

+ 26:17 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 28:1

+ 26:21 Датур 4:15,

+ 26:22 Фалү 32:24

+ 26:29 Фалү 28:53,

+ 26:32 Фалү 29:24,

+ 26:33 Фалү 4:27, Фалү 28:64,

+ 26:34 Җефон 23:10-11, Левит 25:2-7,

+ 27:2 Фур 29:40-Фур 30:16,

+ 27:13 Левит 6:5

+ 27:17 Левит 25:15

+ 27:20 Левит 25:28

+ 27:21 Фур 18:14

+ 27:25 Җефон 30:13

+ 27:26 Җефон 13:2, Җефон 13:11-16

+ 27:27 Левит 6:5

+ 27:29 Фур 21:2,

+ 27:30 Фур 18:21, Фалү 14:22

+ 27:31 Левит 6:5

Фур

ИСРАИЛЖЫНМУДИ ФУР

Исраилжынмуди фур фуди щүян

Җыгә фу ба зыҗиди минзы «Исраилжынмуди фур» җочў исраил минжынди лёнгә миндан (нэтар ба тамуди фур суанчўлэдини) да Египет вон Ханаан димяншон зуди сыхур чынгәхади. Нан яхўти хуа ба җыгә фу җёдисы «Зэ савәни». Зу лян җымуҗяди хуа Исраилжынмуди фур фуди яхўтиди бынвын кэдини. Таму җынгә кангидини, зэ натар гуә йинщёндини.

Хўда зэ Синай саншон ги исраил минжын ба җун-ё фалү гигилиди йиху, Муса шынжын ба донбин исраилжынмуди манмар цыйзы фучўлэли (ба левийжынму данлинҗя). Нан Хўдади фынфу, Муса шынжын ба юди фалүди чинкуон тянгили, зу җымуҗя та ба исраилжынму шәлүди җё ба Анлахў Торля ги таму щүхади нэгә дифон җаншонни (1-9 буфын). Кәсы до Кадес дифон (җысы лян Ханаан нанбонгәди бянҗе), исраил минжын ви цаканжынму фәхади, данпа, нэтар җўди батырму либян җя щёфә, таму хэпади йимяр, мәдый җиндо Ханаан. Нан Хўдади фынфу ба җыгә димян мәдый җаншон. Йинви җыгә Хўда ги таму дин зуйли – манли сышы нян зэ савәни южуанни (10-19 буфын). Кәсы җыгә гуәлиди йиху, мә тинха Хўдади җы йибыйзы исраилжын вучонни, нэхур минжын щүанщүар ба Ханаан бонгәрниди димян цэ нын җан. Ги җыгәшон шәлүди йимяр, исраилжынму до Иордан хә дунбонгәди Моав гуйҗянили (20-36 буфын).

Зу җыще сыхуршон исраил минжын җибянҗя фандуй Мусали, зофан Хўдали, сўчон че жынмуди бинщин дантўли дэ фанлянли. Кәсы җисы Анлахў Торля зыдый ги бутинхуади жынму дин зуйди нэгә сыхур, Та хан ги зыҗи җянчўлэди минжын чынха кочўдини, цощин тали, бу җё Исраил дўшманди ха мущён чын, ги исраилжынму ги дыйшындини. Җисы минжынди вонзыму Муса дэ Харунэ ба Хўдади хуа мә зундо линйиршон, Та хан җищүди җё Зыҗиди вонщён чынни – ба Исраил минжын линдо Та ги исраилди зўбый щүхади нэгә димяншонни.

1

Ба исраилжынмуди фур ту йихуэй суанли

1¹Ди эр нянди эр йүә чў йи исраилжынму да Египет зудёди йиху, Җў зэ Синай савәниди Тади гуйҗун җонфон литу ги Муса фәди:

–⁺ ²⁻³Ни лян Харунэ ба исраилжынму җочў тамуди щинмин дэ җящя ё суанхани. Ба йиче нанжынди минзы да эршы суй дашон, сый нын дон бин, ду щеха⁺. ⁴Җё мый йигә зў литу ю йигә линшу, җё та ги ниму бонмон. ⁵⁻¹⁶Җысы җыще зўди линшуди минзы, җё таму дон Исраил дуйвуди линшу:

Рувимди зў – Шедеурди эрзы Елицур,

Щимэди зў – Цуришаддайди эрзы Шелумиил,

Яхўтиди зў – Аминадавди эрзы Наассон,

Иссахарди зў – Цуарди эрзы Нафанаил,

Завулонди зў – Хелонди эрзы Елиав,

Ефремди зў – Амиудди эрзы Елишама,

Манассияди зў – Педацурди эрзы Гамалиил,

Вениаминди зў – Гидеонияди эрзы Авидан,

Данди зў – Аммишадайди эрзы Ахиезер,

Асирди зў – Охранади эрзы Пагиил,

Гадди зў – Регуилди эрзы Елиасаф,

Неффалимди зў – Енанди эрзы Ахир⁺⁺⁺⁺⁺⁺⁺⁺⁺⁺⁺.

¹⁷Муса лян Харунэ ба җы шы эргә жын линшон, ¹⁸⁻¹⁹эр йүә чў йи таму ба йиче исраилжын шудо йидарни, йиху җочў тамуди щинмин дэ җящя ба минжынди фур суанхали. Да эршы суй дашон ба йиман нанжын җочў Җў гихади фынфу суанли. Муса зэ Синай савәни ба исраилжынмуди фур суанхали. ²⁰⁻⁴⁶Да Ягўбэди тушур Рувимди зў дашон, ба мый йигә нын дон бинди нанжын да эршы суй дашон җочў щинмин дэ җящя суанхали. Мый йигә зў йиман ю җыще жынни:

Рувимди зў – 46 500 жын,

Щимэди зў – 59 300 жын,

Гадди зў – 45 650 жын,

Яхўтиди зў – 74 600 жын,

Иссахарди зў – 54 400 жын,

Завулонди зў – 57 400 жын,

Ефремди зў – 40 500 жын,

Манассияди зў – 32 200 жын,

Вениаминди зў – 35 400 жын,

Данди зў – 62 700 жын,

Асирди зў – 41 500 жын,

Неффалимди зў – 53 400 жын,

Йимансы 603 550 жын⁺⁺⁺⁺⁺⁺⁺⁺⁺⁺⁺⁺⁺.

⁴⁷Ба Левий зўди жынму лян данлин зў йидарни мә суан, ⁴⁸йинцысы Җў зочян ги Муса фәгуә:

– ⁴⁹Ни ба Левий зўди жынму лян данлин исраилжынму йидарни бә суан. ⁵⁰Ги таму ба Хўдади гуйҗун җонфон лян нэтар сыйүнди йиче дунщи җёдэги. Таму ё гон гуйҗун җонфон лян нэтар сыйүнди йиче дунщини, зэ нэтар ган тамуди гунсы зэмусы ба гәҗяди йинпан задо гуйҗун җонфонди туанйүарни. ⁵¹Мый йибян ниму бан йинпанди сыхур, левитжынму ё шу Хўдади гуйҗун җонфонни; хуэйхуэй да гуйҗун җонфонди сыхур, левитжынму ба та ё дачелэни. Дансы нагә понжын доли гуйҗун җонфон гынчян, ги нэгә жын яндин ё дин сызуйни. ⁵²Җё шынхади исраилжынму җочў гәҗяди чи дэ дуйву йибазы лян йибазы ба гәҗяди йинпан заха. ⁵³Левитжынму ба гәҗяди йинпан ё задо гуйҗун җонфонди туанйүарни, бә җё нагә исраилжын доли гуйҗун җонфон гынчян, җё Вә ви җыгә бә чишонлэли. Левитжынму ё бохў Хўдади гуйҗун җонфонни⁺.

⁵⁴Җў замуҗя ги Муса фәли, исраилжынму зу нэмуҗя ганли.

2

Мый йигә зўди за йинпанди вәр

2¹Җў ги Муса лян Харунэ фәди:

– ²Исраилжынму за йинпанди сыхур, мый йигә жын җочў гәҗя зўди чи дэ та җящяди җихо, зэ Хўдади гуйҗун җонфонди туанйүарни ба гәҗяди йинпан ё зачелэни.

³⁻⁴Яхўти зўди жынму җочў тамуди чи дэ дуйву ба йинпан ё задо дунбонгәни. Яхўти зўди жынмуди линшусы Аминадавди эрзы Наассон, жынди фурсы 74 600 жын⁺.

⁵⁻⁶Иссахар зўди жынму зэ Яхўти зўди бонгәрни ё ба йинпан захани. Иссахар зўди линшусы Цуаради эрзы Нафанаил, жынди фурсы 54 400 жын.

⁷⁻⁸Завулон зўди жынму ё ба йинпан задо бонгәрнини. Завулон зўди линшусы Хелонди эрзы Елиав, жынди фурсы 57 400 жын.

⁹Яхўти зўди жынму дэ лян таму йидарни за йинпанди жынди фур йимансы 186 400 жын. Тамуди дуйву ту йигә челэ ё шон лўни⁺.

¹⁰⁻¹¹Рувим зўди жынму җочў тамуди чи дэ дуйву ба йинпан ё задо нанбонгәни. Рувим зўди линшусы Шедеурди эрзы Елицур, жынди фурсы 46 500 жын.

¹²⁻¹³Щимэ зўди жынму зэ Рувим зўди бонгәрни ё ба йинпан захани. Щимэ зўди линшусы Цуришаддайди эрзы Шелумиил, жынди фурсы 59 300 жын.

¹⁴⁻¹⁵Гад зўди жынму ба йинпан ё задо бонгәрнини. Гад зўди линшусы Регуилди эрзы Елиасаф, жынди фурсы 45 650 жын.

¹⁶Рувим зўди жынму дэ лян таму йидарни за йинпанди жынди фур йимансы 151 450 жын. Тамуди дуйву ё ди эргә челэ шон лўни⁺.

¹⁷Хўдади гуйҗун җонфон дэ левитжынмуди йинпан зэ донҗуннини. Исраилжынмуди йинпан йигә зэ йигә гынчян замуҗя зандини, таму зу җочў җымуҗяди ёнзы лян гәҗяди зўди чи йибазы йибазыҗя челэ ё шон лўни⁺.

¹⁸⁻¹⁹Ефрем зўди жынму җочў тамуди чи дэ дуйву ба йинпан ё задо щибонгәни. Ефрем зўди линшусы Аммиудди эрзы Елишама, жынди фурсы 40 500 жын.

²⁰⁻²¹Манассия зўди жынму зэ Ефрем зўди бонгәрни ё ба йинпан захани. Манассия зўди линшусы Педацурди эрзы Гамалиил, жынди фурсы 32 200 жын.

²²⁻²³Вениамин зўди жынму ба йинпан е ё задо бонгәрнини. Вениамин зўди линшусы Гидеонияди эрзы Авидан, жынди фурсы 35 400 жын.

²⁴Ефрем зўди жынму дэ лян таму йидарни за йинпанди жынди фур йимансы 108 100 жын. Тамуди дуйву ё ди сангә челэ шон лўни⁺.

²⁵⁻²⁶Дан зўди жынму җочў тамуди чи дэ дуйву ба йинпан ё задо быйбонгәнини. Дан зўди линшусы Аммишаддайди эрзы Ахиезер, жынди фурсы 62 700 жын.

²⁷⁻²⁸Асир зўди жынму зэ Дан зўди бонгәрни ба йинпан ё захани. Асир зўди линшусы Охранди эрзы Пагиил, жынди фурсы 41 500 жын.

²⁹⁻³⁰Неффалим зўди жынму ба йинпан ё задо бонгәрнини. Неффалим зўди линшусы Енанди эрзы Ахира, жынди фурсы 53 400 жын.

³¹Дан зўди жынму дэ лян таму йидарни за йинпанди жынди фур йимансы 150 600 жын. Тамуди дуйву линйир ё челэ шон лўни⁺.

³²Ба җыще исраилжын җочў тамуди җящя йиман суанхали. Җочў тамуди зў дэ дуйву суанчўлэли йиман 603 550 исраилжын⁺. ³³Җочў Җў ги Муса гихади фынфу, ба левитжынму лян данлин исраилжынму йидарни мә суан⁺.

³⁴Исраилжынму җочў Җў ги Муса гихади фынфу ганли. Таму җочў таму зўди чи ба гәҗяди йинпан задини; шон лўди сыхур таму җочў гәҗяди җящя зудини.

3

Харунэди эрзыму

3¹Җў зэ Синай саншон ги Муса фәхуади сыхур, Харунэ лян Мусади җяни ю җыще жынни; ²Харунэди сыгә эрзы: Надав (тасы тушузы), Авиуд, Елеазар дэ Ифамар⁺. ³Ба таму ду на гуйҗун щён-ю мәли, җё таму чынха гуйҗунди, җянчўлэди жынму, ги Җў дон ахунни. ⁴Кәсы Надав дэ Авиуд зэ Җў мянчян вучонли, йинцысы таму зэ Синай савәни ги Җў ба гәҗя дянхади хуә налэли. Таму лёнгәр мәю эрзымуди йимяр, Харунэ хуәди сыхур, Елеазар лян Ифамар ганли Исраил ахунди гунсыли⁺.

Җё Левий зўди жынму ги Исраилди ахунму бонмон

⁵Җў ги Муса фәди:

– ⁶Ни ба Левий зўди жынму линлэ, җё таму ги Харунэ ахун бонмон ган гунсы⁺. ⁷Таму ё ган Хўдади гуйҗун җонфон литуди сычинни, ви Исраилди ахун дэ йиман минжын ган гунни. ⁸Таму ба Хўдади гуйҗун җонфонди йиче дунщи ё җоканни зэмусы ви данлин исраилжынму ган жынвуни. ⁹Гуон Левий зўди жынму нын фусы Харунэ лян тади эрзыму⁺. ¹⁰Ни ги Харунэ лян тади эрзыму ги фынфу, җё таму ган Исраил ахунди гунсычи. Данлин сый дан ган җыгә гунсы, ба та яндин ё дасыни⁺.

¹¹Җў ги Муса фәди:

– ¹²⁻¹³Җыхур Левий зўди жынму ё чынха Вәдини. Вә щёме египетжынмуди йиче тушузуди нэйитян, ба исраилжынмуди йиче тушузы дэ сынлинди йиче гунтушузы җянчўлэ, җё таму чынха Вәдили. Җыхур исраилжынмуди тушузыди вифыншон ба Левий зўди жынму ги Вә ё шынхани. Вәсы Җў⁺.

Левитжынмуди фур

¹⁴Җў зэ Синай савәни ги Муса гиди фынфу, ¹⁵җё та ба левитжынмуди фур җочў тамуди җящя суанхани. Ба мый йигә нанжын да йигә йүә дашон ду ё суанхани.

¹⁶Муса зу җымуҗя ганли. ¹⁷⁻²⁰Левий ю сангә эрзыни: Гирсон, Кааф, Мерари. Гирсонди лёнгә эрзысы: Ливни лян Шимей. Каафди сыгә эрзысы: Амрам, Ицгар, Хеврон лян Узиил. Мерариди лёнгә эрзысы: Махли лян Муши. Таму дусы таму җящяди тузы⁺.

²¹Гирсонди лёнгә эрзы Ливни дэ Шимей ю гәҗяди җящяни. ²²Да йигә йүәди эрвазыму дашон, ба тамуди нанжынму йиман суанли 7 500 жын. ²³Гирсонди җящя ё зэ щибонгә, зэ Хўдади гуйҗун җонфонди быйху ба гәҗяди йинпан зачелэни⁺. ²⁴Гирсонди йиче җящяди линшусы Лаелди эрзы Елиасаф. ²⁵⁻²⁶Гирсонди эрзыму ё ба Хўдади гуйҗун җонфонди динзы, вэтуди динзы дэ мынлянзы җоканни, ба Хўдади гуйҗун җонфон лян шо гўрбаниди җуәзы җувиди йүанзыниди данзы, мынлянзы, шынзы дэ йиче йүнди дунщи җоканни⁺.

²⁷Каафди сыгә эрзы Амрам, Ицгар, Хеврон дэ Узиил ду ю гәҗяди җящяни. ²⁸Да йигә йүәди эрвазыму дашон, ба тамуди нанжынму йиман фули 8 600 жын. ²⁹Җыще Гирсонди җящя ё зэ Хўдади гуйҗун җонфонди нанбонгә ба гәҗяди йинпан зачелэни. ³⁰Каафди йиче җящяди линшусы Узиилди эрзы Елцафан. ³¹Кааф җящяди жынму ё ба хәтун щёнзы, җуәзы, юдынзан, шо гўрбаниди җуәзы, Исраилди ахун зэ Гуйҗун вәршон сыйүнди җясы дэ вон Дин гуйҗун вәр җинчиди мынлянзы дэ йиче йүнди дунщи җоканни⁺.

³²Гуан левит линшумуди жынсы Елеазар. Тасы Исраилди ахун Харунэди эрзы. Та гуан зэ Гуйҗун вәршон ги Җў ган гунсыди нэще жынмудини⁺.

³³Мерариди лёнгә эрзы Махли дэ Муши ду ю гәҗяди җящяни. ³⁴Да йигә йүәди эрвазыму дашон, ба тамуди нанжынму йиман фули 6 200 жын. ³⁵Мерари җящя ё зэ Хўдади гуйҗун җонфонди быйбонгә ба гәҗяди йинпан дачелэни. Җыгә җящяди линшусы Авихаилди эрзы Цуриил. ³⁶Җё таму ба Хўдади гуйҗун җонфонди җўзы, тади ганзы, мынкуон, туйтуйзы дэ данлин йиче йүнди дунщи ду җоканни⁺. ³⁷Таму хан ё ба Хўдади гуйҗун җонфонди вэту йүанзыди ганзы, мынкуон, йүанзыди йиче җуонҗуонзы лян шынзы җоканни.

³⁸Муса, Харунэ лян тади эрзыму ё зэ Хўдади гуйҗун җонфонди дунбонгә ба гәҗяди йинпан зачелэни. Таму ви исраилжынму зэ Гуйҗун вәршон ё ган йиче гунсыни. Данлин сый дан ган җыгә гунсы, ба та яндин ё дасыни.

³⁹Муса җочў Җўди фынфу ганли. Та ба Левий зўди йиче нанжын җочў тамуди җящя да йигә йүәди эрвазыму дашон ду суанхали. Йиман фули 22 000 жын⁺.

Левий зўди жынму ё җан тушузыди вифынни

⁴⁰⁻⁴¹Җў ги Муса фәди:

– Исраилжынмуди йиче тушур эрвазы дусы Вәди. Йинви җыгә ни ба Исраил нанжынмуди йиче тушур да йигә йүәди эрвазыму дашон ду суанха; ба тамуди минзы щешон. Тушузыди вифыншон ни ба левитжынму ги Вә ё шынхани! Вәсы Җў. Йиче сынлин щяхади тушузыди вифыншон ни ба левитжынмуди йиче сынлин ги Вә налэ.

⁴²⁻⁴³Муса җочў Җўди фынфу ганли. Та ба исраилжынмуди йиче тушур да йигә йүәди эрвазыму дашон ду суанхали, ба тамуди минзы щехали. Йиман фули 22 273 жын.

⁴⁴Җў ги Муса фәди:

– ⁴⁵Җыхур исраилжынмуди тушузыди вифыншон ни ги Вә ба левитжынму ё җянчўлэни. Исраилжынму сынлин тушузыди вифыншон ба левитжынмуди йиче сынлин ги Вә е җянчўлэ. Вәсы Җў. ⁴⁶Исраилжынмуди тушузы би Левий зўди жынму дуәди 273 эрвазы. Йинви җыгә ни ба җыще 273 эрвазы яндин ё мэхуэйлэни. ⁴⁷Ви мый йигә эрвазы ё җё вугә гуйҗун йинчянни⁺. ⁴⁸Ба җыгә чян ни ги Харунэ лян тади эрзыму гиги.

⁴⁹⁻⁵¹Муса җочў Җўди фынфу ганли: ба 1 365 йинчян нашон, ги Харунэ лян тади эрзыму гигили.

4

Левий зўди Кааф җящяди жынму ё ган сани

4¹Җў ги Муса фәди:

– ²Ни ба Левийди эрзы Каафҗяди жынфур җочў җящя лян җяниди жынку суанха. ³Ба йиче да саншы суй до вушы суйди нанжын (сый нын зэ Хўдади гуйҗун җонфон литу ган сычин) ду суанха⁺. ⁴Таму ё җокан Дин гуйҗун вәр лян нэтар йүнди йиче дунщини.

⁵Җисы исраилжынму ба йинпан шудё шон лў, Харунэ лян тади эрзыму ё җиндо Хўдади гуйҗун җонфон литуни. Нэтар ба хәтун щёнзы чянту гуади мынлянзы чүхалэ, на җыгә мынлянзы ба хәтун щёнзы ё гуәчўни. ⁶Таму на җүнмый пизы ба хәтун щёнзы готу ё гэчўни, ги динзышон ба данчин янсыйди йишон пушон, йиху ба ганзы щёндо хәтун щёнзы лёнханиди чүанзы литуни⁺.

⁷Таму ё ги Җў мянчян занди җуәзышон ба данчин янсыйди йишон пудо готуни. Йиху ба панзы, дезы дэ гуан путоҗюди хў лян ванванзы гәдо җуәзышонни. Җё җуәзы готу йинавар ю мәмә. ⁸Таму ё на шынхун янсыйди йишон ба җуәзышонди җыще дунщи гуәчўни, ги готу ба җүнмый пизы гэшон, йиху ба ганзы щёндо җуәзы лёнханиди чүанзы литуни.

⁹Таму хан ё ба данчин янсыйди йишон нашонни, на җыгә йишон ба юдынзан, юдынзанди дын, чянзы, панпанзы лян йиче гуан олива чин-юди җясы гэчўни. ¹⁰Йиху ба юдынзан лян йиче сыйүнди дунщи на җүнмый пизы гэчў, гәдо тэбазышонни.

¹¹Ба данчин янсыйди йишон ё пудо на җин езы бохади шо щёнди җуәзышонни, на җүнмый пизы ба готу гэчў, ба ганзы щёндо җыгә җуәзы лёнханиди чүанзы литуни. ¹²Таму на данчин янсыйди йишон ба йиче Гуйҗун вәр литу йүнди җясы ё гуәчўни, на җүнмый пизы ба готу гэчў, гәдо тэбазышонни. ¹³Ба шохади хуэй ё да шо гўрбаниди җуәзышон шудё, ба җуәзы на зыхун янсыйди йишон гэчўни, ¹⁴ба шо гўрбаниди җуәзышон сыйүнди йиче җясы ё гәдо җуәзы готуни; җы зусы нонозы, цацазы, суй тещянзы дэ ванванзы. Йиху ба готу на җүнмый пизы гэчў, ба ганзы щёндо җыгә җуәзы лёнханиди чүанзы литуни. ¹⁵Шукэ йинпанди сыхур, Кааф җящяди жынму ё дынни, җисы Харунэ лян тади эрзыму ба җыще гуйҗун дунщи лян йиче җяхуә гэхони, йиху таму цэ нын ба та гончелэ. Җё Кааф җящяди жынму йидяр бә ду җыще гуйҗун дунщи, йинцысы таму дан дули, таму яндин вучонни.

Мый йихуэй бан Хўдади гуйҗун җонфонди сыхур, Кааф җящяди жынму ё ган җыще сычинни.

¹⁶Исраилди ахун Харунэди эрзы Елеазар ё җокан йиче Хўдади гуйҗун җонфонни. Та хан ё җокан дынзанди чин-ю, шоди щён, мянди гўрбани, гуйҗун щён-ю лян Хўдади гуйҗун җонфон литуди йиче гуйҗун дунщини⁺.

¹⁷Җў ги Муса лян Харунэ хан фәди:

– ¹⁸⁻¹⁹Кааф җящяди жынму дан доли җыще Дин Гуйҗун дунщи гынчян, ниму бә җё ба таму да левитжынму литу щёмедё. Ви дуә җыгә бэля, җё Харунэ лян тади эрзыму лэ ги мый йигә Кааф җящяди жын ба та ё ганди сычин дэ гонди дунщи зыги. ²⁰Кааф җящяди жынму гәҗя дан җин Хўдади гуйҗун җонфонни, ба Исраилди ахунму шәлү гуйҗун дунщиди канҗян, таму яндин вучонни.

Левий зўди Гирсон җящяди жынму ё ган сани

²¹Җў ги Муса гиди фынфу ²²җё та ба Гирсон җящяди жынфур җочў тамуди җящя дэ җяниди жынку суанхани. ²³Ба йиче да саншы суй до вушы суйди нанжын (сый нын зэ Җўди гуйҗун җонфон литу ган сычин) ду суанхани. ²⁴Таму ё ган җыще сычин дэ гон җыще дунщини:⁺ ²⁵Хўдади гуйҗун җонфон, ли-вэди динзы, на җүнмый ёнпизы зўхади динзы, мынлянзы, ²⁶Хўдади гуйҗун җонфон лян шо гўрбаниди җуәзы җувиди йүанзыниди данзы дэ шынзы, йүанзыди мынлянзы дэ лян таму сыйүнди йиче җясы. Таму ё гуан җы йиче дунщини, ба таму җоканни. ²⁷Муса лян Харунэ ё хохор җоканни, җё Гирсон җящяди жынму ган ги таму гихади йиче гунсыни, ба Харунэ лян тади эрзыму җё таму гонди дунщи гоншонни. ²⁸Җы зусы Гирсон җящяди жынму зэ Хўдади гуйҗун җонфонни ё ганди йиче сычин. Таму гон са гуйҗун дунщини хуэйҗәсы ган сани, Исраилди ахун Харунэди эрзы Ифамар ё җоканни.

Левий зўди Мерари җящяди жынму ё ган сани

²⁹Җў хан җё Муса ба Мерари җящяди жынфур җочў җящя лян җяниди жынку суанхани, ³⁰ба йиче да саншы суй до вушы суйди нанжын (сый нын зэ Хўдади гуйҗун җонфон литу ган сычин) ду суанхани. ³¹Таму ё ба Хўдади гуйҗун җонфонди җўзы, ганзы, мынкуон дэ туйтуйзы,⁺ ³²Хўдади гуйҗун җонфонди вэту, йүанзыди ганзы, мынкуон, йүанзыниди йиче җуонҗуонзы, шынзы, лян таму йиче сыйүнди дунщи ду гоншонни. Мый йигә жын гуон ё ба ги та динхади дунщи гоншонни. ³³Җы зусы Мерари җящяди жынму зэ Хўдади гуйҗун җонфонни ё ганди йиче гунсы. Таму гон са гуйҗун дунщини хуэйҗәсы ган сани, Исраилди ахун Харунэди эрзы Ифамар ё җоканни.

Левий зўди жынфур

³⁴⁻⁴⁸Муса, Харунэ лян Исраилди линшуму җочў Җўди фынфу ба Левий сангә (җы зусы Кааф, Гирсон дэ Мерариди җящя) җящяди жынфур суанхали. Таму зу җымуҗя ганли: ба нанжынму да саншы суй до вушы суй җочў җящя лян җяниди жынку (сый нын зэ Хўдади гуйҗун җонфонни ган сычин) ду суанхали:

Каафди җящя – 2 750 жын,

Гирсонди җящя – 2 630 жын,

Мерариди җящя – 3 200 жын,

Йиман ю 8 580 жынни.

⁴⁹Зу җымуҗя җочў Җў ги Муса гихади фынфу ба мый йигә жын ду суанхали. Ги мый йигә жын ба та ё ганди сычин дэ нади дунщи динхали.

5

Буганҗин жынму

5¹Җў ги Муса фәди:

– ²Ни ё ги исраилжынму гигә ниннин фынфуни; җё таму ба хэ мафынбинди хуэйҗәсы шыншон тон сади, дули мэтиди җыще буганҗин жын да йинпанни ганчўчини⁺. ³Ниму ба буганҗин жынму ё ганчўчини, зу җымуҗя җё таму ба йинпан йиман бә зўчын буганҗинли, йинцысы Вә зэ Вәди минжынди җунҗянни җўдини⁺.

⁴Исраилжынму җочў Җўди фынфу ба җымуҗяди жынму да йинпанни ганчўчили.

Замуҗя ви гўнахар ё пый чянни

⁵Җў хан ги Муса фәди:

– ⁶Исраилжынму ё зунхў җымуҗяди фынфуни: сый дан ги жын ганли гўнахарли, зу җымуҗя дэцэ Җўли,⁺ ⁷та яндин ё жынчын гәҗяди цуәни, та ги сый ган гўнахарли, ба нахади дунщи йиман ё пыйгини, хан ба җячянди 1/5 фынди йилэзы ё пыйшонни⁺. ⁸Дан шу япыйди жын вандёли, йигә вава ду мә шынха ги сый ё пый чянни, нэхур җё пыйчянди жын ба чян ги Җў гиги, ги Исраилди ахун шынха. Чўгуә җыгә та хан ба вон быйни щи гўнахарди ён мэшон, ги ахун гиги, җё ахун на пыйхади чян лян ён ба нэгә жын зўчын ганҗинди.

⁹Исраилжынму ба ги Җў дуангиди мый йигә гуйҗун лищин ё ги Исраилди ахун люхани. ¹⁰Мый йигә Исраилди ахун ба надо тади мянчянди гўрбани ги гәҗя ё люхани.

Нүжын дан ганли хўлонди гўнахарли

¹¹Җў ги Муса фәди:

¹²⁻¹⁴Булүн сыйди щифузы дан ба гәҗяди нанжын хунли, лян данлин нанжын фили җёли, кәсы тади нанжын ба җыгә бу җыдо, суйжан җыгә нүжын чынха буганҗиндили еба, сысый ба та лян данлин нэгә нанжын фиҗёди мә канҗян зэмусы ба та ган җыгә сычинди сыхур мә җуачў; нанжын ви щифузыди ганбан зэмусы ви ба гәҗя зўчын буганҗиндили дан чы цў (хуэйҗәсы тади щифузы дан мә ган җыгә сычин зэмусы ба гәҗя мә зўчын буганҗиндили еба, та хан дан чы цўдини, йинцысы та цэмуди щифузы хун тадини),⁺ ¹⁵нэхур җыгә щифузыди нанжын яндин ба гәҗяди щифузы ё линдо Исраил ахунди мянчянни. Та е ё ви щифузы ба йигә кило дамыйди мян ги Хўда җүчын гўрбанини. Та ги мяншон бу нын до чин-ю, йидяр щён е бу нын гә, йинцы җысы нанжын ви гәҗяди щифузы чы цўди гўрбани, җё щифузы ба гәҗя ганхади зуй җичелэни⁺.

¹⁶Исраилди ахун ба җыгә нүжын ё линдо чянту, җё та зандо шо гўрбани җуәзыди мянчянни. ¹⁷Исраилди ахун ё ги ваҗязыди ванванзы литу до йидяр гуйҗун фини, ба Хўдади гуйҗун җонфон литуди дишонди йидяр тў гәдо фи литу, ¹⁸йиху ба җыгә нүжынди туфа цанкэ, ба җүхади мян җё та надо шуни. Исраил ахун шуни нади ванванзы, җыгә ванванзы литусы кў фи. Җысы җухади фи. ¹⁹Йиху Исраилди ахун җё җыгә нүжын дў җуни:

– Ни дан лян данлин нанжын мә фи җё, ба гәҗя мә зў буганҗин, нэхур җыгә кў фи ги ни зўбушон сыса хэ. ²⁰Кәсы ни дан лян данлин нанжын фили җёли, ба гәҗя зўчын буганҗинли, ²¹нэхур Җў ба ни җудёни: Та җё ниди тэвәзы тадёни, җё ниди дўзы җунчелэни. ²²Җё җыгә фи җин ниди дўзы литу, җё ниди дўзы җундё, җё ниди тэвәзы тадё.

Җыгә нүжын ё хуэйдани:

– Дуй, вә дайинни. Җё Җўди вонщён чынха.

²³Йиху Исраилди ахун ба җыгә җухади хуа ё щехани, ба щехади зы щидо ванванзыди кў фи литуни. ²⁴Исраилди ахун җё җыгә нүжын хә җухади кў фиди зычян (җыгә фи нын җё та шу тынни), ²⁵ё ба җыгә нүжын шуниди мян нашон, зэ Җўди мянчян җучелэ, ёйихарни, йиху гәдо шо гўрбаниди җуәзышонни. ²⁶Йиху ахун ё җуа йиба мян, гәдо шо гўрбаниди җуәзышон, зущён йигә җихо йиён, шодёни. Линйир Исраилди ахун ё җё җыгә нүжын ба кў фи хәдёни. ²⁷Та дан җыншы лян данлин нанжын фили җёли, җыгә фи җё та шу тынни: тади дўзы җундёни, тэвәзы тадёни. Җё минжын ба та җума. ²⁸Та дансы мәю гўнахарди, шынха ганҗинди, нэхур та бу шу хэ, йиху хан нын сын-ён эрнүни.

²⁹⁻³⁰Җыще фалү тифә нанжын чы цўди зэмусы цэму тади щифузы лян данлин нанжын фили җёди, ба гәҗя зўчын буганҗинди, йинви җыгә нүжын ё зандо шо гўрбаниди җуәзы гынчянни, җё Исраилди ахун җочў җыгә фалү ба йиче ганди сычин гандё. ³¹Нанжынсы мә зуйди, кәсы җыгә нүжын дан ю гўнахар, та яндин ё шу зуйни.

6

Назорейжын зунхўди фалү

6¹Җў ги Муса фәди, ²җё та ги исраилжынму ги җымугә фынфуни:

– Булүн найигә нанжын хуэйжәсы нүжын, сый дан ги вардэ дон назорейжын, ба гәҗя ги Җў җүгини, ³та яндин ё җи зуйни; бу нын хә путоҗю дэ быйҗю. На путо зўха заён хәди бу нын хә, е бу нын чы фипуто дэ ганпуто. ⁴Нанжын хуэйҗәсы нүжын дон назорейжынди сыхур, ба путо фушонди са ду бә чы, е бә чы путозыр дэ пизы.

⁵Та дон назорейжынди сыхур, тибудый ту. Та җочў вардэ дон назорейжынди сыхур, ё җё туфа лян хўзы җонни. ⁶⁻⁷Тади туфа зусы йигә җихо, зыфәсы та ба гәҗя ги Җў җүгили. Та дубудый мэти, ба гәҗя бу нын зўчын буганҗинди. Йинви җыгә тади нён-лозы, дищүн хуэйҗәсы зымый дан вучонли, та е бу нын до мэти гынчян⁺. ⁸Дон назорейжынди сыхур, тасы ги Җў фынчўлэди жын.

⁹Дансы зэ назорейжын гынчян сый мынмынди вучонли, та ба гәҗяди гуйҗун туфа зўчын буганҗинди йимяр, нэхур та ё дын чи тянни, йиху ё ба ту тидёни, ба хўзы гуадёни. Зу җымуҗя та чынха ганҗиндини. ¹⁰Ди ба тян та ё ба лёнгә гәвазы хуэйҗәсы лёнгә бангәзы надо Хўдади гуйҗун җонфонди мын гынчян, ги Исраилди ахун гигини⁺. ¹¹Исраилди ахун ба йигә гәвазы ё җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбанини, ба ди эргә җүчын шоди гўрбанини, җё нэгә жын чынха ганҗинни, йинцысы та дули мэтили. Да нэйитян дашон, та зэ бу нын ти туфа, ¹²ба гәҗя ги Хўда җүги, дон назорейжынни. Ба зочян та донха назорейжынди нэще жызы бу суан, йинцысы та ба гәҗяди туфа зўчын буганҗиндили. Та ё на йигә йисуйди ёнгозыни, ба ёнгозы җүчын вон быйни щи зуйди гўрбанини.

¹³Җисы назорейжын гиха вардэди жызы ман, та ё до Хўдади гуйҗун җонфонди мын гынчян, ¹⁴ба сангә мәю дуанбянди сынлин ги Җў җүгини: ба йигә йисуйди гун-ёнгозы җүчын шоди гўрбани, ба йигә йисуйди му-ёнгозы җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбани, ба йигә гун-ён җүчын пиннан гўрбани⁺. ¹⁵Та хан ё җү йикуонзы мәю җёмянди мәмәни: на мян лян чин-ю хуәхади нон, на чин-ю мәхади бинзы, мян дэ путоҗю⁺.

¹⁶Исраилди ахун ё ба җыще дунщи ги Җў надо мянчянни, ба таму җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбани зэмусы шоди гўрбанини. ¹⁷Та ба нэгә гун-ён лян нэ йикуонзы мәю җёмянди мәмә ги Җў ё җүчын пиннан гўрбанини; ба мян лян путоҗю е җүгини. ¹⁸Назорейжын ё зэ гуйҗун җонфон мынди чянту ба ту тидё, ба туфа гәдо хуә готуни. Зэ җыгә хуәшон шо пиннан гўрбанидини.

¹⁹Йиху Исраилди ахун ё ба җўхади гун-ёнди йигә чян туйзы лян куонзы литуди йигә нон дэ йигә бинзы нашон, ги назорейжын гидо шунини⁺. ²⁰Исраилди ахун ё ба җыгә чыди ги Җў дуанчын гуйҗун лищинни. Йиху ба җыгә лищин ги Исраилди ахун шынха (чўгуә җыгә, гун-ёнди щүнцазы лян датуй есы ги Исраил ахун шынхади). Җыще сычин гуәлиди йиху назорейжын цэ нын хә путоҗюни⁺.

²¹Җыще хуа тифәдисы назорейжын яндин зунхўди фалү. Назорейжын дан щён чўгуә та гихади вардэ хан җү данлин гўрбани, нэхур та яндин ё җочў щүхади хуа ганни.

Исраил ахун замуҗя ги жынму ё панвон хони

²²Җў ги Муса гиди фынфу ²³җё та ги Харунэ лян тади эрзыму фәни, замуҗя ё ги исраилжынму панвон хони:⁺

²⁴⁻²⁶Җё Җў ги ни ги бэрэкэти! Җё Та ба ни каншуди! Җё Та до нишон хо! Җё Тади щин до нишон ван! Җё Җў ги ни ги пиннан!

²⁷Җў фәди:

– Таму дан ви Вәди минзы ги исраилжынму панвон хо, Вә ги таму ги бэрэкэтини.

7

Исраилжынмуди мый йигә зў ё дуанди лищин

7¹Ба Хўдади гуйҗун җонфон дачелэди нэйитян, Муса ба гуйҗун җонфон лян литуди йиче дунщи, ба шо гўрбаниди җуәзы лян йиче сыйүнди җяхуә на гуйҗун чин-ю мәли, зу җымуҗя җыще дунщи чынха Җўдили⁺. ²Йиху исраилжынмуди линшуму (таму зусы мый йигә зўди дэ җящяди тузы, суан исраилжынмуди фурди жынму) лэ, ³ба гәҗя ги Җў дуангиди лищин налэли: люгә мачә, шы эргә поню. Лёнгә линшу дуанли йигә мачә; мый йигә линшу дуанли йигә поню. Таму ба җыще мачә дэ сынлин надо Хўдади гуйҗун җонфонди мянчянли. ⁴Җў ги Муса фәди:

– ⁵Ни ба җыще лищин җешуха, ба таму зэ Хўдади гуйҗун җонфонни ганди гунсышон сыйүнни. Ба лищин ги левитжынму җочў таму ганди гунсы фынкэ.

⁶Муса ба йиман чә лян поню ги левитжынму җёдо шунили. ⁷Та ба лёнгә чә лян сыгә поню ги Гирсон җящяди жынму гигили;⁺ ⁸ба сыгә чә лян багә поню ги Мерари җящяди жынму гигили. Харунэди эрзы Ифамар ба таму ганди йиче гунсы җокандини⁺. ⁹Кәсы ги Кааф җящяди жынму Муса са ду мә ги, йинцысы таму ё җокан Хўдади гуйҗун җонфонни, ба та ё зэ җягуэзышон гонни⁺.

¹⁰Ба шо гўрбаниди җуәзы на щён-ю мәди нэйитян, линшуму ба ёди лищин надо шо гўрбаниди җуәзы гынчянли. ¹¹Нэгә сыхур Җў ги Муса фәди:

– Ни ги таму фәги: җынҗыр шы эр тян тянтянмир йигә линшу ё налэ лищинни, җё ба шо гўрбаниди җуәзы зўчын гуйҗундини.

¹²Ту йитян Яхўти зўди линшу Аминадавди эрзы Наассон ба лищин налэли⁺. ¹³Наассон ги Җў дуанли йигә бан килоди йин дезы лян бабый граммди йин пынпынзы (ба җыще дунщиди фынлён на гуйҗун җонфонни сыйүнди шекель фынлён лёнхали). Ви мянди гўрбани: дезыни дэ пынпынзыни манмар гәди лян олива чин-ю хуәхади мян; ¹⁴йибый шыгә граммди җин ванванзы (ба тади фынлён на Хўдади гуйҗун җонфонни сыйүнди шекель фынлён лёнхади), җыгә ванванзыни манмар гәди шоди щён⁺. ¹⁵Ви шоди гўрбани: йигә поню, йигә ён, йигә йисуйди ёнгозы⁺. ¹⁶Ви вон быйни щи гўнахарди гўрбани: йигә җүлү⁺. ¹⁷Ви пиннанди гўрбани: лёнгә поню, вугә ён, вугә җүлү зэмусы вугә йисуйди ёнгозы. Җысы Аминадавди эрзы Наассон дуанхади лищин⁺.

¹⁸Ди эртян Иссахар зўди линшу Цуаради эрзы Нафанаил ба лищин налэли⁺. ¹⁹Нафанаил ги Җў дуанли йигә бан килоди йин дезы лян бабый граммди йин пынпынзы (ба җыще дунщиди фынлён на гуйҗун җонфонни сыйүнди шекель фынлён лёнхади). Ви мянди гўрбани: дезыни дэ пынпынзыни манмар гәди лян олива чин-ю хуәхади мян; ²⁰йибый шыгә граммди җин ванванзы (ба тади фынлён на гуйҗун җонфонни сыйүнди шекель фынлён лёнхади), җыгә ванванзыни манмар гәди шоди щён. ²¹Ви шоди гўрбани: йигә поню, йигә ён, йигә йисуйди ёнгозы. ²²Ви вон быйни щи гўнахарди гўрбани: йигә җүлү. ²³Ви пиннанди гўрбани: лёнгә поню, вугә ён, вугә җүлү зэмусы вугә йисуйди ёнгозы. Җысы Цуаради эрзы Нафанаил дуанхади лищин.

²⁴Ди сантян Завулон зўди линшу Хелонди эрзы Елиав ба лищин налэли⁺. ²⁵Елиав ги Җў дуанли йигә бан килоди йин дезы лян бабый граммди йин пынпынзы (ба җыще дунщиди фынлён на гуйҗун җонфонни сыйүнди шекель фынлён лёнхади). Ви мянди гўрбани: дезыни дэ пынпынзыни манмар гәди лян олива чин-ю хуәхади мян; ²⁶йибый шыгә граммди җин ванванзы (ба тади фынлён на гуйҗун җонфонни сыйүнди шекель фынлён лёнхади), җыгә ванванзыни манмар гәди шоди щён. ²⁷Ви шоди гўрбани: йигә поню, йигә ён, йигә йисуйди ёнгозы. ²⁸Ви вон быйни щи гўнахарди гўрбани: йигә җүлү. ²⁹Ви пиннанди гўрбани: лёнгә поню, вугә ён, вугә җүлү зэмусы вугә йисуйди ёнгозы. Җысы Хелонди эрзы Елиав дуанхади лищин.

³⁰Ди сы тян Рувим зўди линшу Шедеурди эрзы Елицур ба лищин налэли⁺. ³¹Елицур ги Җў дуанли йигә бан килоди йин дезы лян бабый граммди йин пынпынзы (ба җыще дунщиди фынлён на гуйҗун җонфонни сыйүнди шекель фынлён лёнхади). Ви мянди гўрбани: дезыни дэ пынпынзыни манмар гәди лян олива чин-ю хуәхади мян; ³²йибый шыгә граммди җин ванванзы (ба тади фынлён на гуйҗун җонфонни сыйүнди шекель фынлён лёнхади), җыгә ванванзыни манмар гәди шоди щён. ³³Ви шоди гўрбани: йигә поню, йигә ён, йигә йисуйди ёнгозы. ³⁴Ви вон быйни щи гўнахарди гўрбани: йигә җүлү. ³⁵Ви пиннанди гўрбани: лёнгә поню, вугә ён, вугә җүлү зэмусы вугә йисуйди ёнгозы. Җысы Шедеурди эрзы Елицур дуанхади лищин.

³⁶Ди ву тян Щимэ зўди линшу Цуришаддайди эрзы Шелумиил ба лищин налэли⁺. ³⁷Шелумиил ги Җў дуанли йигә бан килоди йин дезы лян бабый граммди йин пынпынзы (ба җыще дунщиди фынлён на гуйҗун җонфонни сыйүнди шекель фынлён лёнхади). Ви мянди гўрбани: дезыни дэ пынпынзыни манмар гәди лян олива чин-ю хуәхади мян; ³⁸йибый шыгә граммди җин ванванзы (ба тади фынлён на гуйҗун җонфонни сыйүнди шекель фынлён лёнхади), җыгә ванванзыни манмар гәди шоди щён. ³⁹Ви шоди гўрбани: йигә поню, йигә ён, йигә йисуйди ёнгозы. ⁴⁰Ви вон быйни щи гўнахарди гўрбани: йигә җүлү. ⁴¹Ви пиннанди гўрбани: лёнгә поню, вугә ён, вугә җүлү зэмусы вугә йисуйди ёнгозы. Җысы Цуришаддайди эрзы Шелумиил дуанхади лищин.

⁴²Ди лю тян Гад зўди линшу Регуилди эрзы Елиасаф ба лищин налэли⁺. ⁴³Елиасаф ги Җў дуанли йигә бан килоди йин дезы лян бабый граммди йин пынпынзы (ба җыще дунщиди фынлён на гуйҗун җонфонни сыйүнди шекель фынлён лёнхади). Ви мянди гўрбани: дезыни дэ пынпынзыни манмар гәди лян олива чин-ю хуәхади мян; ⁴⁴йибый шыгә граммди җин ванванзы (ба тади фынлён на гуйҗун җонфонни сыйүнди шекель фынлён лёнхади), җыгә ванванзыни манмар гәди шоди щён. ⁴⁵Ви шоди гўрбани: йигә поню, йигә ён, йигә йисуйди ёнгозы. ⁴⁶Ви вон быйни щи гўнахарди гўрбани: йигә җүлү. ⁴⁷Ви пиннанди гўрбани: лёнгә поню, вугә ён, вугә җүлү зэмусы вугә йисуйди ёнгозы. Җысы Регуилди эрзы Елиасаф дуанхади лищин.

⁴⁸Ди чи тян Ефрем зўди линшу Аммиудди эрзы Елишама ба лищин налэли⁺. ⁴⁹Елишама ги Җў дуанли йигә бан килоди йин дезы лян бабый граммди йин пынпынзы (ба җыще дунщиди фынлён на гуйҗун җонфонни сыйүнди шекель фынлён лёнхади). Ви мянди гўрбани: дезыни дэ пынпынзыни манмар гәди лян олива чин-ю хуәхади мян; ⁵⁰йибый шыгә граммди җин ванванзы (ба тади фынлён на гуйҗун җонфонни сыйүнди шекель фынлён лёнхади), җыгә ванванзыни манмар гәди шоди щён. ⁵¹Ви шоди гўрбани: йигә поню, йигә ён, йигә йисуйди ёнгозы. ⁵²Ви вон быйни щи гўнахарди гўрбани: йигә җүлү. ⁵³Ви пиннанди гўрбани: лёнгә поню, вугә ён, вугә җүлү зэмусы вугә йисуйди ёнгозы. Җысы Аммиудди эрзы Елишама дуанхади лищин.

⁵⁴Ди ба тян Манассия зўди линшу Педацурди эрзы Гамалиил ба лищин налэли⁺. ⁵⁵Гамалиил ги Җў дуанли йигә бан килоди йин дезы лян бабый граммди йин пынпынзы (ба җыще дунщиди фынлён на гуйҗун җонфонни сыйүнди шекель фынлён лёнхади). Ви мянди гўрбани: дезыни дэ пынпынзыни манмар гәди лян олива чин-ю хуәхади мян; ⁵⁶йибый шыгә граммди җин ванванзы (ба тади фынлён на гуйҗун җонфонни сыйүнди шекель фынлён лёнхади), җыгә ванванзыни манмар гәди шоди щён. ⁵⁷Ви шоди гўрбани: йигә поню, йигә ён, йигә йисуйди ёнгозы. ⁵⁸Ви вон быйни щи гўнахарди гўрбани: йигә җүлү. ⁵⁹Ви пиннанди гўрбани: лёнгә поню, вугә ён, вугә җүлү зэмусы вугә йисуйди ёнгозы. Җысы Педацурди эрзы Гамалиил дуанхади лищин.

⁶⁰Ди җю тян Вениамин зўди линшу Гидеонияди эрзы Авидан ба лищин налэли⁺. ⁶¹Авидан ги Җў дуанли йигә бан килоди йин дезы лян бабый граммди йин пынпынзы (ба җыще дунщиди фынлён на гуйҗун җонфонни сыйүнди шекель фынлён лёнхади). Ви мянди гўрбани: дезыни дэ пынпынзыни манмар гәди лян олива чин-ю хуәхади мян; ⁶²йибый шыгә граммди җин ванванзы (ба тади фынлён на гуйҗун җонфонни сыйүнди шекель фынлён лёнхади), җыгә ванванзыни манмар гәди шоди щён. ⁶³Ви шоди гўрбани: йигә поню, йигә ён, йигә йисуйди ёнгозы. ⁶⁴Ви вон быйни щи гўнахарди гўрбани: йигә җүлү. ⁶⁵Ви пиннанди гўрбани: лёнгә поню, вугә ён, вугә җүлү зэмусы вугә йисуйди ёнгозы. Җысы Гидеонияди эрзы Авидан дуанхади лищин.

⁶⁶Ди шы тян Дан зўди линшу Аммишаддайди эрзы Ахиезер ба лищин налэли⁺. ⁶⁷Ахиезер ги Җў дуанли йигә бан килоди йин дезы лян бабый граммди йин пынпынзы (ба җыще дунщиди фынлён на гуйҗун җонфонни сыйүнди шекель фынлён лёнхади). Ви мянди гўрбани: дезыни дэ пынпынзыни манмар гәди лян олива чин-ю хуәхади мян; ⁶⁸йибый шыгә граммди җин ванванзы (ба тади фынлён на гуйҗун җонфонни сыйүнди шекель фынлён лёнхади), җыгә ванванзыни манмар гәди шоди щён. ⁶⁹Ви шоди гўрбани: йигә поню, йигә ён, йигә йисуйди ёнгозы. ⁷⁰Ви вон быйни щи гўнахарди гўрбани: йигә җүлү. ⁷¹Ви пиннанди гўрбани: лёнгә поню, вугә ён, вугә җүлү зэмусы вугә йисуйди ёнгозы. Җысы Аммишаддайди эрзы Ахиезер дуанхади лищин.

⁷²Ди шы йи тян Асир зўди линшу Охранди эрзы Пагиил ба лищин налэли⁺. ⁷³Пагиил ги Җў дуанли йигә бан килоди йин дезы лян бабый граммди йин пынпынзы (ба җыще дунщиди фынлён на гуйҗун җонфонни сыйүнди шекель фынлён лёнхади). Ви мянди гўрбани: дезыни дэ пынпынзыни манмар гәди лян олива чин-ю хуәхади мян; ⁷⁴йибый шыгә граммди җин ванванзы (ба тади фынлён на гуйҗун җонфонни сыйүнди шекель фынлён лёнхади), җыгә ванванзыни манмар гәди шоди щён. ⁷⁵Ви шоди гўрбани: йигә поню, йигә ён, йигә йисуйди ёнгозы. ⁷⁶Ви вон быйни щи гўнахарди гўрбани: йигә җүлү. ⁷⁷Ви пиннанди гўрбани: лёнгә поню, вугә ён, вугә җүлү зэмусы вугә йисуйди ёнгозы. Җысы Охранди эрзы Пагиил дуанхади лищин.

⁷⁸Ди шы эр тян Неффалим зўди линшу Енанди эрзы Ахира ба лищин дуангили⁺. ⁷⁹Ахира ги Җў дуанли йигә бан килоди йин дезы лян бабый граммди йин пынпынзы (ба җыще дунщиди фынлён на гуйҗун җонфонни сыйүнди шекель фынлён лёнхади). Ви мянди гўрбани: дезыни дэ пынпынзыни манмар гәди лян олива чин-ю хуәхади мян; ⁸⁰йибый шыгә граммди җин ванванзы (ба тади фынлён на гуйҗун җонфонни сыйүнди шекель фынлён лёнхади), җыгә ванванзыни манмар гәди шоди щён. ⁸¹Ви шоди гўрбани: йигә поню, йигә ён, йигә йисуйди ёнгозы. ⁸²Ви вон быйни щи гўнахарди гўрбани: йигә җүлү. ⁸³Ви пиннанди гўрбани: лёнгә поню, вугә ён, вугә җүлү зэмусы вугә йисуйди ёнгозы. Җысы Енанди эрзы Ахира дуанхади лищин.

⁸⁴Ба шо гўрбаниди җуәзы на щён-ю мәлиди нэйитян, исраилжынмуди шы эргә линшу ба лищин налэли. Таму ги Җў дуанли шы эргә йин дезы, шы эргә йин пынпынзы дэ шы эргә җин ванванзы. ⁸⁵Мый йигә дезы бонҗер йигә бан кило җун; мый йигә пынпынзы бонҗер бабый грамм җун. Йиман җясы бонҗер саншы кило җун (ба җыще дунщиди фынлён на гуйҗун җонфонни сыйүнди шекель фынлён лёнхади). ⁸⁶Таму хан дуанли шы эргә җин ванванзы, литу гәди шоди щён. Мый йигә җин ванванзы бонҗер шы эргә грамм җун (ба йичеди җинзы пин Хўдади гуйҗун җонфонни сыйүнди шекель йинчян суанхали). Йиман ванванзы бонҗер 1,4 кило җун. ⁸⁷Ви шоди гўрбани таму хан дуанли шы эргә поню, шы эргә гун-ён, шы эргә йисуйди ёнгозы. Ви вон быйни щи гўнахарди гўрбани җүли шы эргә гунҗүлү. ⁸⁸Ви пиннанди гўрбани җүли эршы сыгә поню, люшыгә гун-ён, люшыгә гунҗүлү, люшыгә йисуйди ёнгозы. Җысы исраилжынмуди линшуму ба шо гўрбаниди җуәзы на щён-ю мәхади нэйитянди йиху ги Җў дуанхади лищин.

⁸⁹Муса җиндо Хўдади гуйҗун җонфон лян Җў фәхуади сыхур, та тинҗянли, замуҗя Җў да хәтун щёнзыди гэзышон лёнгә Херувимди* донҗунни ги та фә хуадини⁺.

8

Нан дынзанди вәр

8¹Җў ги Муса фәди:

– ²Ни ги Харунэ фәги, җё та ба чигә дын нандо юдынзанди чянту, җё лён вончян җо.

³Харунэ зу җочў җыгә фынфу ганли, ба дын нандо юдынзанди чянтули. ⁴Юдынзан да готу йичыр до дихасы на җинзы дахади, ба та җочў Җў ги Муса зыхади ёнзы зўшонли.

Ба левитжынму зў ганҗинли

⁵Җў ги Муса фәди:

– ⁶Ни ба левитжынму лян данлин исраилжынму ё фынкэ зў ганҗинни. ⁷Ба таму ё җымуҗя зў ганҗинни: ни на ганҗин фи ба таму сайихар, йиху җё таму ба хуншынди ханмо гуа җин, ба йишон щиҗин, җымуҗя таму зу чынха ганҗин жынмуни⁺. ⁸Таму ё ла йигә понювазы дэ на лян чин-ю хуәхади щимян; ви вон быйни щи гўнахарди гўрбани, ни хан данлин ё ла йигә понювазыни⁺. ⁹Йиху ни җё йиче исраилжын шудо йидарни, җё левитжынму зандо Хўдади гуйҗун җонфонди мянчян. ¹⁰Исраилжынму ба шу ё гәдо левитжынмуди тушонни; ¹¹йиху Харунэ ба левитжынму ё җянчўлэ, җё таму чынха Вәди гуйҗун жынмуни. Җы зусы исраилжынму ги Вә дуангиди гуйҗун лищин. Җымуҗя ганлиди йиху, таму цэ нын ги Вә ган гунсыни. ¹²Левитжынму ба шу ё гәдо лёнгә понювазыди тушонни. Ба йигә сынлин ё җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбанини, ба ди эргә җүчын шоди гўрбанини, зу җымуҗя ба левитжынму зў ганҗинни.

¹³Ни ба левитжынму ги Вә ё дуанчын гуйҗун лищинни. Җё Харунэ лян тади эрзыму җокан левитжынму. ¹⁴Зу җымуҗя ни ба левитжынму лян исраилжынму ё фынщёкэни, җё левитжынму чынха Вәдини⁺. ¹⁵Ни ба левитжынму җочў гуйҗун куйчын зў ганҗин, ба таму ги Вә дуанчын гуйҗун лищин, йиху таму нын зэ Вәди гуйҗун җонфон литу ган гунсы. ¹⁶Исраилжынмуди йиче тушузыди вифыншон Вә ба левитжынму җянчўлэли, җё таму чынха Вәдини⁺. ¹⁷Вә ба египетжынмуди йиче тушузы щёмедёлиди сыхур, зу нэйитян Вә кәҗя ба исраилжынмуди мый йигә җяниди тушур эрзы лян мый йигә сынлинди гунтудўзы ги гәҗя җянчўлэли, җё таму чынха Вәдини. ¹⁸Җыхур исраилжынмуди йиче тушузыди вифыншон Вә ба йиче левитжын ги Вә шынхали. ¹⁹Вә ба левитжынму ги Харунэ лян тади эрзыму да исраилжынму литу җёгили, җё таму ви исраилжынму зэ Хўдади гуйҗун җонфон литу ган гунсыни. Исраилжынму дан до Гуйҗун вәр гынчян, левитжынму бохў тамуни, бу җё таму шу хэ⁺.

²⁰Муса, Харунэ лян йиче исраилжын җочў Җў ги Муса гихади фынфу ба Левий зўди жынму ги Җў дуангили. ²¹Левитжынму ба гәҗя зў ганҗинли, ба йишон щиҗинли, йиху Харунэ ба таму ги Җў дуанчын гуйҗун лищинли, җё таму чынха ганҗин жынмули. ²²Җў чечў Муса ги исраилжынму гиди фынфу замуҗя ба левитжынму ги Та ё җянчўлэни, йиче минжын зу җымуҗя ганли. Җымуҗя левитжынму нын зэ Харунэ лян тади эрзымуди мянчян зэ Хўдади гуйҗун җонфон литу ган гунсыни.

²³Җў ги Муса фәди:

– ²⁴Мый йигә левитжын да эршы ву суй дашон ё зэ Вәди гуйҗун җонфонни ган гунсыни,⁺ ²⁵вушы суйшон бу зў хуәли. ²⁶Йиху та нын зэ Хўдади гуйҗун җонфонни ги тади дищүн бонмонни, кәсы гәҗя ганбудый гунсы. Зу җымуҗя ни ги левитжынму ба таму ганди сычин ё фынгини.

9

Исраилжынмуди ди эргә Пасха җечи

9¹Исраилжынму да Египет зудёди ди эр нянди җынйүәни, Җў зэ Синай савәни ги Муса фәди:

– ²⁻³Зу җыгә йүәди шы сы тянди хушон, исраилжынму ё җочў ги таму гихади йиче фынфу дэ фалү гуә Пасха җечини⁺.

⁴Муса ги минжын гиди фынфу җё таму гуә Пасха җечини. ⁵Шы сы тян хушон таму зэ Синай савәни гуәли Пасха җечили. Җў ги Муса замуҗя фәли, минжын зу нэмуҗя ганли.

⁶Кәсы нэтар ю җигә буганҗин жынни, йинцысы таму дули мэтили. Таму до Муса лян Харунэди мянчян фәди:

–⁺ ⁷Вәму дули мэтили, җыхур чынха буганҗиндили еба, виса вәму лян данлин исраилжынму йидарни динхади жызы нэйитян ги Җў бу нын дуан лищин?

⁸Муса хуэйдади:

– Ниму щүәви дынйихар, җё вә тин Җў фә сани.

⁹Җў ги Муса гиди фынфу ¹⁰җё та ги исраилжынму фәгини:

– Ниму лян нимуди хубый литу сый дан дули мэти чынха буганҗинли хуэйҗәсы сый дан чў мын, зэ йүан лўшонни еба, та зывонди гуә Пасха җечини, ¹¹нэхур җё җымуҗяди жын эр йүәди шы сы тянди хушон гуә җыгә җечи. Та ё лян мәю җёмянди мәмә дэ кў цэ чы Пасха җечиди ёнгозыни⁺. ¹²Та бу нын ба шынхади жу шындо ди эртянди ганзо; ба ёнгозыди гўдў йигә ду бә җәхуэ. Җё та җочў йиче фалү гуә Пасха җечи⁺. ¹³Кәсы сый дан ганҗиндини зэмусы мә чў мын, зэ җяни еба, мә гуә Пасха җечи, нэхур ба тади минзы яндин да Вәди минжын литу ё чүдёни, йинцысы та зэ динхади жызышон ба лищин ги Вә мә дуанги. Нэхур та яндин ю гўнахарни, тади зуй зэ ташонни.

¹⁴Зэ ниму җунҗянни җўди нагә вэгуйжын дан щён гуә исраилжынмуди Пасха җечи, нэхур та яндин ё җочў җыще фынфу дэ фалү ганни. Булүн бындиди исраилжын хуэйҗәсы вэгуйжын, ду яндин ё зунхў җыгә фалүни⁺.

На хуә җуәди йүнцэ

(Җефон 40:34-38)

¹⁵⁻¹⁶Ба Хўдади гуйҗун җонфон зачелэди нэйитян, йикуэ йүнцэ халэ ба гуйҗун җонфон гэчўли. Да хушон йичыр до ганзо йүнцэ канчи зущён җуәди хуә йиён⁺. ¹⁷Мый йихуэй җисы йүнцэ да Хўдади гуйҗун җонфоншон челэ, исраилжынму зу ба йинпан шудё шон лўдини. Дансы йүнцэ занха, луәдо натар, нэхур таму зэ нэтар за йинпандини⁺. ¹⁸Минжын җочў Җўди фынфу ба йинпан шудё шон лўдини, е җочў Тади фынфу за йинпандини. Йүнцэ зэ Хўдади гуйҗун җонфоншон зан дуәшо гунфу, минжын зу зэ нэтар е занди нэмущезы гунфу. ¹⁹Дансы йүнцэ зэ Хўдади гуйҗун җонфоншон занди гунфу дали, таму зу тин Җўди фынфу бу дунтан. ²⁰Йүнцэ юйиха зэ Хўдади гуйҗун җонфоншон занди шощёр. Бу гуан замуҗя еба, минжын җочў Җўди фынфу да йинпандини хуэйҗәсы шудини. ²¹Йүнцэ юйиха гуон занди йиванщи, ганзо йизор зу челэли. Йүнцэ дан челэ, таму шуди шон лўдини. ²²Булүн лёнтян, бүлүн йигә йүә, йи нян хуэйҗәсы йи да гунфу йүнцэ дан зэ Хўдади гуйҗун җонфоншон, минжын е бу дунтан. Йүнцэ дан челэ, таму шудё шон лўдини. ²³За йинпан хуэйҗәсы шу йинпан, таму йинавар суй Җў ги Муса гихади йиче фынфу гандини.

10

Йинзы лаба

10¹Җў ги Муса фәди:

– ²Ни ё на дахади йинзы зў лёнгә лабани. Хан минжын зэмусы шу йинпанди сыхур, ни ё сыйүн җы лёнгә лабани. ³Жынму чуй җы лёнгә йинзы лабади сыхур, нэхур минжын зэ Хўдади гуйҗун җонфонди мын чянту ё шудё йидарни, зандо ниди туанйүарни. ⁴Жынму дан чуй йигә лаба, нэхур гуон зўди тузыму ё шудё йидарни, зандо ниди туанйүарни. ⁵Данщүанди сыхур лаба дан дуандуар чуй йиҗынзы, нэхур зэ дунбонгә җўди зў ба гәҗяди йинпан ё шудё шон лўни⁺. ⁶Данщүанди сыхур лаба дан дуандуар чуй лён җынзы, нэхур зэ нанбонгә җўди зў ё ба гәҗяди йинпан шудё шон лўни. Лаба дан җымуҗя чуй, нэхур ниму ё ба йинпан шудё шон лўни⁺. ⁷Кәсы ниму дан щён җё йиче минжын шудё йидарни, нэхур лаба ё чон чуй йиҗынзыни. ⁸Харунэди хубый, – җы зусы Исраилди ахунму, ё чуй җы лёнгә лабани.

– Ба җыще фалү ниму дэ нимуди хубый йинавар ё зунхўни. ⁹Ниму зэ нимуди дифоншон лян пудо нимушонди дўшман даҗонди сыхур, ниму ё на җы лёнгә лаба дуандуар чуй йиҗынзыни. Вәсы ниму бэвонди Анлахў Торля, Вә ги ниму бонмонни, ба ниму да дўшманди шуни даҗюхани⁺. ¹⁰Зэ ниму гощинди жызышон – булүн гуә Йүәлён датурди җечи хуэйҗәсы данлинди са җечи, – ниму җү шоди гўрбани зэмусы пиннан гўрбаниди сыхур, е ё чуй лабани. Йинви җыгә Вә, Анлахў Торлясы, нимуди Җў. Вә ба ниму җинянчелэни⁺.

Исраилжынму ба йинпан шудёли

¹¹Ди эр нянди эр йүә эршы, җисы исраилжынму да Египет зудё, йүнцэ да Хўдади гуйҗун җонфоншон челэли. ¹²Исраилжынму ба йинпан шудё шонли лўли, да Синай савәни зудёли. Йүнцэ до Фаран савәни зандо нэтарли⁺.

¹³Таму җочў Җў ги Муса гихади фынфу ту йихуэй да занди вәршон челэ шонли лўли. ¹⁴Щянтуни Яхўти зў жынмуди йинпан нади Яхўти зўди чи, дуйву йигә ба йигә гыншон ту йигә челэли. Аминадавди эрзы Наассон линди таму⁺. ¹⁵Цуаради эрзы Нафанаил линди Иссахар зўди дуйву; ¹⁶Хелонди эрзы Елиав линди Завулон зўди дуйву.

¹⁷Ба Хўдади гуйҗун җонфон шудёди йиху, Гирсон лян Мерари җящяди лёнгә жын ба Хўдади гуйҗун җонфон гоншон зули⁺.

¹⁸Йиху Рувим зў жынмуди йинпан нади Рувим зўди чи, дуйву йигә гынди йигә челэли. Шедеурди эрзы Елицур ба таму линдини⁺. ¹⁹Цуришаддайди эрзы Шелумиил линди Щимэ зўди дуйву; ²⁰Регуилди эрзы Елиасаф линди Гад зўди дуйву.

²¹Йиху Левий зўди Кааф җящяди жынму гонди Хўдади гуйҗун җонфон литуди йиче гуйҗун дунщи е челэли. Җинту таму до йинпан занди щин вәршон, гон Хўдади гуйҗун җонфонди жынму кәҗя ба Хўдади гуйҗун җонфон дачелэли⁺.

²²Йиху Ефрем зўди жынму нади Ефрем зўди чи, дуйву йигә гынди йигә челэли. Амиудди эрзы Елишама ба таму линдини;⁺ ²³Педацурди эрзы Гамалиил линди Манассия зўди дуйву; ²⁴Гидеонияди эрзы Авидан линди Вениамин зўди дуйву.

²⁵Линйир Данди зў нади Дан зўди чи, йидуйву йидуйвуҗя е челэли. Аммишаддайди эрзы Ахиезер ба таму линдини⁺. ²⁶Охранди эрзы Пагиил линди Асир зўди дуйву; ²⁷Енанди эрзы Ахир линди Неффалим зўди дуйву. ²⁸Исраилжынму зу җочў җыгә банфа, дуйву йигә гынди йигә мый йихуэй челэ, ба йинпан шудё шон лўдини.

Исраилжынму ба йинпан шушон зули

²⁹Муса ги гәҗяди вэфу Ховав, мадианжын Рагуилди эрзы, фәди:

– Вәму щён вон Җў ги вәму гиди дифоншон чини. Та зочян щүхали, ба исраилжынму зўчын фуҗүдини, йинви җыгә чин ни лян вәму зу! Вәму ги ни е ги фугуйни⁺.

³⁰Ховав хуэйдади:

– Бу, вә бу чи. Вә хуэй вәди ло җяни.

³¹Муса фәди:

– Чин ни ба вәму бә лёха. Ни ба савә җыдоди ходихын, вәму зэ нани ё да йинпан, ни ги вәму нын зыги. ³²Ни дан лян вәму шынха, вәму яндин ба Җў ги вәму гиди йиче фугуй ги ни е гини.

³³Исраилжынму да Синай гуйҗун сан гынчян зудё, вончян зули сан тян. Җўди хәтун щёнзы йинавар зэ тамуди туни зудини, ги исраилжынму зы да йинпанди вәрдини. ³⁴Таму ба йинпан да йигә вәршон бандо данлин вәршондини, быйтян Җўди йүнцэ ба таму гэчўдини⁺.

³⁵Мый йихуэй ба хәтун щёнзы шудё гоншон зуди сыхур, Муса фәди:

– Җў! Җё Ниди дўшманму лансандё, җё таму да Ниди мянчян подё!

³⁶Мый йихуэй җисы хәтун щёнзы долэ, занхади сыхур Муса фәди:

– Җў, Вәму читоди җё Ни хуэйлэ, до Исраил чянчян-ванванди жын җунҗянни!

11

Тавера дифон

11¹Минжын фали, кўшын лашон гондотуә Җўли. Җў тинҗян җыгә чишонлэли, на хуә шокэ тамули. Җў дафахади хуә зэ таму донҗунни җуәли, ба йинпанди йиба шованли⁺. ²Минжын пәфан-юцуди читоди җё Муса ги йигә бонцуни. Муса чито Җўли, хуә донвәр зу җўхали. ³Минжын ги нэгә дифон нанлигә минзы, ба та җёчын Таверали*, йинцысы Җў дафахади хуә ба таму зэ нэтар шоли.

Муса җянчўлэли чишыгә линшужын

⁴Җигә вэгуйжын лян исраилжынму йидарни зудини, таму щён чыщер чыди. Исраилжынму гәҗя е жынбучўли, гондоди фәдини:

– Вәму дан нын чы йидяр жуса, дуәму хо!⁺ ⁵Вәму зэ Египет җўди сыхур, чинчир чыгуә йү; ви йү вәму йигә чян ду мә чўгуә. Вәму җидини, вәму ю дуәшо хуонгуа, щигуа, лю цун, цун гўдўзы дэ суанни. ⁶Җыхур вәму мәю җинли. Җытар са чыди ду мәю, тянтянмир чўгуә җыгә манна, заму са ду мә чыди!⁺

⁷Маннади ёнзы зущён янсуй зыр, хуон-бый янсыйди. ⁸⁻⁹Тянтянмир хили манна лян лўфи йиён, луәдо йинпандини. Ди эртян ганзо йизор минжын чўчи, зэ туайүарни шу маннадини. Ба та нахуэйлэ зэ мәзышон мә суй хуэйҗәсы мәчын мян, йиху җўфу луә бинзыдини. Маннади щён видо зущён мәмә бинзы лян олива чин-ю хуәхади йиён⁺.

¹⁰Муса ба минжынди гўнун тинҗянли. Мый йигә җящяди жынму зэ гәҗя җонфонди мынкуни занди, юцуди кўдини, йинви нэгә та йүә пәфанхали, йинцысы Җў ви минжын чишонлэли. ¹¹Муса ги Җў фәди:

– Хўда-я, виса Ни до вәшон җыму за? Ни ба вә бу нэма? Виса Ни җё вә гуан җыще жынни? ¹²Вә бусы тамуди мама, вә ба таму мә сын-ён. Виса Ни җё вә, зущён го йүәвазыди нүжын йиён, ба таму тянтянмир бошон, надо Ни ги тамуди зўзў-быйбый щүхади дифоншончини? ¹³Җё вә зэ нани ги җыщезы жын зо жучини? Таму бу җўди кўди ё чы жуни! ¹⁴Вә йигәр ба таму гуанбучў. Хўда-я, вә ба җыгә җун данзы данбучелэли!⁺ ¹⁵Ни дан вонху до вәшон җымуҗя, вә чито Ни, җё Ниди щин до вәшон ван, Ни ба вә дасычи, җё вә зэ бә шу җыгә бэляли.

¹⁶Җў ги Муса фәди:

– Ни ги Вә да Исраилди ложынму литу җянчўлэ чишыгә жын, җё таму дон линшу дэ цаканди жынму. Ни ба таму линдо Вәди мянчян, до Хўдади гуйҗун җонфон гынчян, җё таму лян ни зандо йидарни⁺. ¹⁷Вә халэ зэ нэтар лян ни фәхуани. Вә ба ги ни гихади Вәди Лин нашон, ги таму е фынгини. Йиху таму зу нын ги ни бонмон бый данзы, бә җё ни йигәр гон җыгә җун данзы. ¹⁸Җыхур ни ги минжын фәги: «Ниму ги миргә ба гәҗя ё даҗә җинни; миргә ниму чы жуни. Җў ба нимуди кўшын дэ гондоди хуа тинҗянли. Ниму фәли: «Вәму щён чы жуни! Вәму зэ Египет җўди сыхур би җыхурди гуонйин гуәди хощер!» Җыхур Җў ги ниму зу ги жуни, ниму яндин ба та чыбони⁺. ¹⁹Ниму ба жу гуон бусы чы йитян, лён тян, е бусы ву тян, шы тян хуэйжәсы эршы тян, ²⁰ниму ба та җынҗыр чы йигә йүәни, йичыр до нэгә сыхур, җисы жу да нимуди бизы, эрдуәни чўлэни, җё ниму ду фачони. Җыгә сычин яндин йүни, йинцысы ниму гондо Җўли, лади кўшын фәди: «Виса заму да Египет зудёли?»

²¹Муса ги Җў фәди:

– Хўда-я! Вә зэ җытар линди 600 000 жын, наму Ни фә, Ни ги таму ба йигә йүә чыди жу ги гунима⁺? ²²Дансы ба вәмуди ню чүн, ён чүн йиче зэдё, нэхур таму разынима? Хэпа хэзы литуди йиче йү ги таму бу гу чыма!

²³Җў хуэйдади:

– Нандый Вәди шу дуанхалима? Җыхур ни канҗянни, замуҗя Вә фәхади хуа йүни!⁺

²⁴Муса чўчи, ба Җў фәхади йиче хуа ги минжын фәгили. Та да ложынму литу җёли чишыгә нанжын, җё таму зандо Хўдади гуйҗун җонфонди туанйүарнили. ²⁵Җў да йүнцэ литу халэ, лян Муса фәли хуали. Хўда ба Та ги Муса гихади Лин нашон, ги нэ чишыгә ложын е гигили. Хўдади Лин луәдо тамушонди сыхур, таму ду фәкэ Хўдади хуали, кәсы фәди гунфу бу да, җўхали.

²⁶Таму литуди лёнгә ложын (йигә минзы җёди Елдад, ди эргәди минзысы Модад) шындо йинпаннили, зэ Хўдади гуйҗун җонфон нэтар мә чи. Кәсы Хўдади Лин е луәдо тамушонли, таму зэ йинпанни е фәкэ Хўдади хуали. ²⁷Йигә щёхуәр подо Муса гынчян, ба Елдад лян Модад җымуҗя фәди ги та сунгили.

²⁸Навинди эрзы Иса (та зусы Муса җянчўлэди бонбан) тинҗян җыгә хуа ги Муса фәди:

– Муса җонгуйди! Чин ни ба таму дончў, җё таму бә фәли.

²⁹Муса хуэйдади:

– Ни цощин вәди миншындинима? Вә зывонди җё Җў ба Тади Лин ги Тади йиче минжын гиги, җё таму чынха шынжынму!

³⁰Йиху Муса лян Исраилди чишыгә ложын хуэйли йинпаннили.

Җў ба нанчўн чёр дафалэли

³¹Мынмынди Җў җё фын гуачелэ, ба йида чүн нанчўн чёр да хэзышон гуалэли. Җё таму луәдо йинпанди җувинили. Таму ба йиман йинпанди җуви пуманли; вон дун-щи, нан-бый зу хошо километр, мангәчўр дусы нанчўн чёр, ли димян ю йигә метр го⁺. ³²Нэйитян минжын җынҗыр йитян-йивэщи, ди эртян җынҗыр йитян җуали чёрли. Мый йигә жын дин шоди шули йичян кило. Таму ги гәҗя ба чёр сандо йинпанди туанйүарнили. ³³Жу хан дуәдини; таму ба жу хан мә чыванни, Җў ги минжын сынли чили, ба вынбин дафалэ җё ба хошо жынди мин хэли. ³⁴Ба нэгә дифон җёлигә Киброт-Гаттаава*, йинцысы таму зэ нэтар ба нэ чы жуди жынмуди мэти сундёли.

³⁵Да Киброт-Гаттаава минжын бандо Асирофли. Доли Асироф таму ба йинпан зачелэли⁺.

12

Мариам шули зуйли

12¹Муса да Хушди хубый литу ги гәҗя ба нүзы чүшонли. Мариам лян Харунэ ви җыгә сычин ба Муса манйүанли. ²Таму фәди:

– Нандый Җў гуон чечў Муса фә хуадинима? Та чечў вәму е фә хуадини.

Җў ба җыгә хуа тинҗянли. ³Дун-яшон йиче жын литу Мусасы дин хо пичиди жын. ⁴Җў мынмынди ги Муса, Харунэ дэ Мариам фәди:

– Вә щён җё ниму сангәр до Вәди гуйҗун җонфон җытар лэни.

Таму сангәр зу чили. ⁵Җў зэ йүнцэ җўзы литу долэ, зандо Тади гуйҗун җонфонди мын гынчян, ба Харунэ дэ Мариам ханли йишын:

– Харунэ! Мариам!

Таму лёнгәр вончян зули җи бу. ⁶Җў ги таму фәди:

– Ниму тин, Вә җыхур фә сани! Ниму җунҗянни дан ю Вәди шынжынму, Вә на чигуэ ёншы до таму гынчян, фимындини лян таму фә хуани⁺. ⁷Кәсы Вә лян Вәди хуәҗи Муса җымуҗя мә фә хуади. Вә җё та гуан Вәди йиче исраилжынни. ⁸Йинви җыгә Вә лян Муса мян дуй мян фә хуадини, фәди щянщярди, бусы на цэхуар фә хуадини. Та җянгуә Вәди ёнзы! Ниму за мә хэпа дэцэ Вәди хуәҗи Мусади?!⁺

⁹Җў ги таму чишонлэли; Та зудёли. ¹⁰Йинви җыгә йүнцэ да Хўдади гуйҗун җонфоншон челэли, Мариамди жупишон мынмын мафынбин куәкуәзы чўлэли. Та, зущён щүә йиён, быйбырхали. Харунэ канҗян Мариам чўли мафынбинли,⁺ ¹¹зу ги Муса фәди:

– Эё, вәди җонгуйди-я! Чин ни ви вәмуди хўдў гўнахар ба вәму бә зуй җыму зали. ¹²Ни бә җё Мариам чынха, зущён сын-ёнха мәю минди йүәвазы йиёндили, бангә шынзы ладолиди.

¹³Муса хан Җўди, читоли:

– Хўда-я! Вә читоди җё Ни ба та канхоса!

¹⁴Җў хуэйдади:

– Ниму сылёнйихар, тади дада ги тади ляншон дан тў йику, нандый та чи тян щюди, бу чён чи тянма?! Йинви җыгә ба та да йинпанни ганчўчи, чи тян җё та бә җинлэ, йиху та цэ нын хуэйлэ⁺.

¹⁵

Ба Мариам да йинпанни ганчўчили, та зэ йинпан вэту җынҗыр шынли чи тян. Минжын мә шон лў, йичыр дындо та хуэйлэди нэгә сыхурли. (16) •Йиху таму да Асироф зудё, до Фаран савәнили, зэ нэтар зали йинли⁺.

13

Цаканди жынму

(Чунфә фалү 1:19-33)

¹⁻²

13 (1) Җў ги Муса фәди:

– ³(2) Ни да Исраилди шы эргә зў литу җянчўлэ шы эргә тузы, ба таму дафадо Ханаан дифоншон. (Зу ба нэгә дифон Вә ги исраилжынму гидини.) Җё җы шы эргә жын ба дифон цади канйихар.

⁴

(3) Муса тинли хуали, зу да Фаран савәни ба шы эргә тузы дафачўчили⁺. ⁵(4) Җы зусы тамуди минзы:

Рувим зўди тузы: Закхурди эрзы Саммуа,

⁶

(5) Щимэ зўди тузы: Хоривди эрзы Сафат,

⁷

(6) Яхўти зўди тузы: Иефоннийди эрзы Халев,⁺

⁸

(7) Иссахар зўди тузы: Юсуфди эрзы Игал,

⁹

(8) Ефрем зўди тузы: Навинди эрзы Осия,

¹⁰

(9) Вениамин зўди тузы: Рафуйди эрзы Фалтий,

¹¹

(10) Завулон зўди тузы: Содиевди эрзы Гаддиил,

¹²

(11) Манассия зўди тузы: Сусийди эрзы Гаддий,

¹³

(12) Дан зўди тузы: Гемаллиди эрзы Аммиил,

¹⁴

(13) Асир зўди тузы: Михаилевди эрзы Сефур,

¹⁵

(14) Неффалим зўди тузы: Вовсиди эрзы Нахбий,

¹⁶

(15) Гад зўди тузы: Махиди эрзы Геуил.

¹⁷

(16) Зу ба җы шы эргә цаканжын Муса дафади җё ца нэгә дифончили. Муса ба Навинди эрзы Осияди минзы җёчын Исали⁺.

¹⁸

(17) Муса ба таму дафачиди сыхур, ги таму фәди:

– Ниму җыхур да җытар до Ханаан дифонди нанбонгә, йиху шон сан дифон. ¹⁹(18) Ниму канйихар, нэгә дифонсы замуҗяди; нэтар җўди дуәшо жын; тамуди җин дама бу да. ²⁰(19) Ниму канйихар, нэтарди ди хама хо; жынму зэ чынни җўдинима хуэйҗәсы зэ йинпаннини. ²¹(20) Ниму канйихар, нэтарди ди фуҗүма бу фуҗү зэмусы ю фума мәю? Ниму да нэтар нахуэйлэщер готян. (Нэгә сыхур путо фули).

²²

(21) Җы шы эргә цаканжын чили, да Син савә датур йичыр до Рехов дифоншон цали. (Рехов зэ Емаф дифон гынчянни). ²³(22) Таму щянтуни доли нанбонгәли, йиху зудо Хевронли. Енакди хубый Ахиман, Сесай дэ Фалмай лян тамуди җящя зэ җыгә дифоншон җўдини. (Хеврон би Египетди Цоан чынпу зо гэди чи нян). ²⁴(23) Шы эргә цаканжын доли Есхол пинчуанли, зэ нэтар гәхалэли йи җуазы путо. Путо җуазы зу нэму җунди йимяр, лёнгә нанжын ба та на бонзы гончелэли. Таму хан нахуэйлэлищер шылю лян инжир⁺. ²⁵(24) Таму ба нэгә чуандо дифон җёлигә Есхол*, йинцысы исраилжынму зэ нэтар гәхалэли йи да путо җуазы.

²⁶

(25) Шы эргә цаканжын ба нэщезы дифон цали сышы тян, йиху таму хуэйлэ ²⁷(26) доли Фаран савәниди Кадес дифонли. Зэ нэтар таму до Муса, Харунэ лян чүан исраилжынмуди мянчянли. Таму ба йиче җянхади фәли зэмусы ба нахуэйлэди готян ги даҗя зыги, җё таму канли. ²⁸(27) Таму ги Муса хуэйдали:

– Ни ба вәму дафачиди нэгә дифон вәму ду цали. Нэгә дифон җыншы фуҗүдихын, нэтар нюнэзы дэ фынми тондини. Ниму кан, җы зусы нэгә дишон җонди готян. ²⁹(28) Кәсы нэгә дифонди жынмуди җин дадихын. Тамуди чынпу дадихын. Чынпуди чён годихын. Вәму хан зэ нэтар җянгуә Енакди хубый. ³⁰ (29) Амаликжынму зэ нанбонгә җўдини; хеттейжынму, иевусейжынму дэ аморрейжынму зэ сан дифонни җўдини. Хананейжынму зэ Дахэди дэ Иордан хәди бонгәрни җўдини⁺.

³¹

(30) Халев ги Муса мянчян занди жынму фәди җё таму нанвынхани:

– Заму җыхур челэ, зу, яндин ба нэгә дифон җаншон. Замуди җин гуни⁺.

³²

(31) Кәсы лян Халев йидарни чиди нэще жын фәди:

– Бә, заму мәю нэму дади җин, ба таму дабубэ. Нэтар жынмуди җин би замуди да.

³³

(32) Зу җымуҗя таму зэ исраилжынмуди донҗунни бу җынди фә нэгә дифондини. Таму фәди:

– Нэгә дитў ги нэтар җўди жынму гибушон йүнди шучын. Нэтар җўди йиче жынди гәзы дадихын. ³⁴(33) Вәму хан зэ нэтар җянли да ханзы жынмули – Енакди хубый. Вәму җүәмуди, вәму зэ тамуди мянчян зущён маза йиён⁺.

14

Исраилжынму гондодини

14¹•Исраилжынму лян кў дэ ханди пәфанли җынҗыр йивэщи. ²Таму ба Муса лян Харунэ гондоди:

– Заму дан зэ Египет хуэйҗәсы зэ җыгә савәни вучонли би җыгә ду хощер!⁺ ³Виса Җў ба вәму линдо җытарли? Дўшман пушон лэ, ба заму яндин дасыни! Таму ба замуди щифузы лян ваму яндин дёшон зуни! Зу, заму йүанхуэй вон Египет гуәчи бу хома?

⁴Йиху таму йигә ги йигә фәди:

– Дуйдини, заму җянчўлэ йигә линшу, җё та ба заму йүанхуэй линдо Египет!

⁵Муса лян Харунэ падо минжынди мянчянли⁺. ⁶Навинди эрзы Иса лян Иефоннияди эрзы Халев (таму лёнгәрсы ца нэгә дифонди жын) пәфанди, щинни нан шуди, ба йишон чәлан⁺ ⁷ги минжын фәди:

– Вәму цаканхади нэгә дифон йиче ходихын. ⁸Җў дан до замушон разы, Та ба заму линдо нэтар чини, ба нэгә фуҗү, тон нюнэзы дэ фынмиди дифон ги заму гигини. ⁹Ниму бә фандуй Җўли, е бә хэпа нэгә дифоншон җўди жынму. Заму ба таму яндин дабэни. Таму мәю бохў гәҗяди җин, кәсы Җў лян заму зэ йидарнини. Йинви җыгә ниму бә хэпали!

¹⁰Кәсы даҗя ба шыту надо шуни, щён ба Иса лян Халев дасыни. Мынмын жынму канҗянли: Җўди гуонлён лэ, луәдо Хўдади гуйҗун җонфоншонли⁺.

Муса ви минжын чито Хўдадини

¹¹Җў ги Муса фәди:

– Җыщезы жын хан до җисы канбуче Вәни? Хан до җисы таму бу щинфу Вәни? Суйжан Вә ги таму щянли дуәшо кэрамэти еба, таму хан бу щинфу Вә. ¹²Вә җё вынбин ба таму йиман щёмедёни, йиху Вә җё ни лян ниди хубый чынха вида минзўни⁺.

¹³Кәсы Муса ги Җў фәди:

– Хўда-я! Ни на Ниди да лилён ба җыщезы жын да Египет линчўлэли. Египетжынму ба Ни ги Ниди минжын ганхади сычин тинҗян, ¹⁴йиху таму ги җыгә дифоншон җўди жынму ба җыгә фәни. Җытар җўди жынму ду тингуә: Ни, Җў, лян вәму зэ йидарнини. Ниди йүнцэ занха, ба вәму шанчўди сыхур, Ни җё вәму ба Ни мян дуй мян канҗянли. Быйтян Ни зэ йүнцэди җўзы литу лин вәмудини, хили Ни зэ хуә җўзы литу лин вәмудини⁺. ¹⁵Ни дан ба Ниди минжын щёмедё, нэщезы минзў тинҗян Ниди вида миншын фәни: ¹⁶Ни зэ савәни ба Ниди минжын щёмедёли, йинцысы Ни мәю нынгў ба таму линдо Ни гәҗя ги таму щүхади дифоншончи⁺. ¹⁷Йинви җыгә, Җў, вә чито Нидини, Ни ба Ниди вида лилён щянги, җё Ни щүхади хуа чын. Ни зочян фәгуә:⁺ ¹⁸«Вәсы Җў, Вәди жыннэ дадихын, Вәди щин вандихын зэмусы Вә фоншә гўнахар лян зуйни. Кәсы ви нён-лозыди гўнахар, Вә яндин зуй тамуди хубыйни, йичыр до ди сан, сы быйзы». ¹⁹Җў, вә чито Нидини: Ни җочў Ниди видади, мә гэбянди щинэ ба Ниди җыще жынди гўнахар фоншә, зущён да Египет чўлэди дашон, Ни ба таму фоншәлиди йиён.

²⁰•Җў хуэйдади:

– Вә җочў ниди чито фоншә тамуни. ²¹Вә, Җў, йинавар хуәдини, Вәди гуонлён ба димян җолёндини, ²²Вә дў җудини: җыще жын бу җиндо нэгә дифоншон. Таму җянгуә Вәди гуонлён, җянгуә Вә зэ Египетди савәни щянхади йиче кэрамэти, кәсы таму йихуэй лян йихуэй зыян Вәди жыннэдини, бу щён тин Вәди хуа. ²³Таму бу җин Вә зочян ги тамуди зўзў-быйбый щүхади нэгә дифон. Сый гондо Вә, йигә ду бу җян нэгә дифон⁺. ²⁴Кәсы Вәди нў Халев лян җыще жын бу йиён. Та шыщин-шыйиди тинли Вәди хуали, йинви җыгә Вә ба та линдо та цаканхади нэгә дифонни. Халевди хубый е ба нэгә дифон җаншонни,⁺ ²⁵нэ зусы амаликжынму дэ хананейжынму җыхур җўди пинчуан. Миргә ниму җәгуәчи, да савәни җочў Хунхэ чи.

Җў ви исраилжынмуди гондо зуйли тамули

²⁶Җў ги Муса лян Харунэ фәди:

– ²⁷Җыще ха жын до җисы хан гондо Вәни? Вә ба таму гондоди хуа кәҗя тин гули! ²⁸Ни җыхур ги таму фәги: Вә, Җў, на Вәди йинаварди мин дў җудини, ниму ё сали, Вә зу җочў нимуди хуа ги ниму ганни. ²⁹Ниму ду вандёни, ба нимуди мэти педё савәнини. Йинцысы ниму гондо Вәли, ниму литуди да эршы суй дашонди йигә жын ду бу җин нэгә дифон⁺. ³⁰Вә зочян щүли, җё ниму җўдо нэтарни, кәсы җыхур Вә фәди: чўгуә Халев лян Иса, сый ду бу җин нэгә дифон⁺. ³¹Ниму фәли, дўшманму ба нимуди ваму нын дёшон зу. Кәсы Вә ба таму линдо ниму канбучеди дифончини. Нэгә дифон вонху чынха тамуди җяни, ³²кәсы ниму гәҗя зэ җы савәни вандёни. ³³Ви нимуди бущинфу нимуди эрнү шу зуйни: таму зэ җыгә савәни юҗуан сышы нянни, йичыр до нэгә сыхур, җисы ниму ду вучондёни⁺. ³⁴Ниму ба нэгә дифон цаканли сышы тян, йинви җыгә ниму шу сышы нянди зуйни: йи нян ви йитян. Җё ниму җыха: Вә ба ниму дан лёха, нэхур лян ниму йү сани. ³⁵Вә, Җў, ги ниму фә шыхуани: Вә ги фандуйха Вәди ха жынму замуҗя фәли, зу нэмуҗя ганни. Ниму ду зэ җыгә савәни вандёни!

³⁶⁻³⁷Җисы Муса дафачиди цакан нэгә дифонди җигә жын хуэйлэ, таму фәли нэгә дифонди җя хуали, җё минжын челэ, гондо Җўли. Йинви җыгә Җў җё җыще жын хэли вынбин, вучонли. ³⁸Цакан нэгә дифонди шы эргә жын литу гуон Навинди эрзы Иса лян Иефоннийди эрзы Халев лёнгәр шынхали⁺.

Исраилжынму хан фандуйли Җўли

(Чунфә фалү 1:41-46)

³⁹•Муса ба Җўди хуа ги исраилжынму фәгили. Даҗя тинҗян җыгә хуа тэ пәфанхали. ⁴⁰Ди эртян ганзо йизор жынму шыканди щён ба сан дифон чёншонни. Таму фәди:

– Щянзэ вәму до Җў ги заму щүхади нэгә дифоншон шәлү бянйили. Вәму жынчын вәму ганхади гўнахарни.

⁴¹Кәсы Муса ги таму фәди:

– Виса ниму до җыхур хан бу тин Җўди хуа? Ниму щён ганди сычин йидяр ду бу чын! ⁴²Занха, ниму бә чи! Җў лян ниму мә зэ йидарниди йимяр, дўшман ба ниму дабэни. ⁴³Җисы ниму ба амаликжынму дэ хананейжынму пынҗян, таму лян ниму дадо йидарни, яндин ба ниму щёмедёни, йинцысы ниму да Җў гынчян җуангуәчили, мәщин гыншон Та зу⁺.

⁴⁴Җўди хәтун щёнзы лян Муса да йинпанни мә нуәвәр, зу җыгә еба, жынму ба гәҗяди данзы фонда шонли сан дифонли. ⁴⁵Нэгә сан дифоншон җўди амаликжынму дэ хананейжынму пушон таму лэ, ба нэще исраилжын дабэли, йичыр җуйдо Хорма дифоннили⁺.

15

Җү гўрбаниди фалү

15¹Җў ги Муса фәди:

– Ни ги исраилжынму фәги: ²җисы ниму доли Җў ги ниму щүхади дифоншон, ниму яндин ё зунхў җыще фалүни.

³Сый дан гилигә вардэ хуэйҗәсы гәҗя щён җү йигә гўрбани, хуэйҗәсы җёмын җечишон щён ги Җў җү шоди гўрбани, хуэйҗәсы данлин са гўрбани, та ба поню, гун-ён, ёнгозы зэмусы җүлү ду нын җү. Җыщезы гўрбаниди щён видо җё Җў разыни⁺. ⁴⁻⁵Нэгә жын лян ги Җў җүгиди мый йигә ёнгозы йидарни, хан ба лян йигә литр чин-ю хуәхади йигә кило мян зэмусы йигә литр путоҗю ё налэни. ⁶Җү гун-ёнди сыхур йидарни хан ё налэ лян йигә бан литр чин-ю хуәхади лёнгә килоди мян ⁷дэ йигә бан литр путоҗюни. Җыще гўрбаниди щён видо җё Җў разыни. ⁸Сый дан гилигә вардэ хуэйҗәсы гәҗя щён ги Җў ба поню җүчын шодёди хуэйҗәсы пиннанди гўрбани,⁺ ⁹нэхур та хан ё налэ лян лёнгә литр чин-ю хуәха сангә кило мян ¹⁰дэ лёнгә литр путоҗюни. Җыгә гўрбаниди щён видо җё Җў разыни⁺.

¹¹Җү поню, гун-ён, ёнгозы хуэйҗәсы җүлүди сыхур ду ё җымуҗя банни. ¹²Җочў сынлинди фур ниму ги мый йигә гўрбани җымуҗя ё банни. ¹³Мый йигә исраилжын ги Җў җү шоди гўрбаниди сыхур, ви җё Җў разы, яндин ё җымуҗя банни. ¹⁴Зэ ниму җунҗянни җўди вэгуйжын, напа та гуон зан җитян хуэйҗәсы зэ нэтар җў лони, та дансы ги Җў җү шоди гўрбани җё Та разы, та е, зущён исраилжын йиён, ё зунхў җыгә фалүни. ¹⁵Ниму гәҗя дэ ниму җунҗянни җўди вэгуйжынму йинавар ё зунхў җыгә фалүни. Ниму лян таму зэ Җўди мянчян дусы йимур-йиёнди⁺. ¹⁶Йинви җыгә йиёнди фалү лян фынфу йимур-йиён зэ нимушонни, е зэ тамушонни.

¹⁷Җў җё Муса ги исраилжынму ба җыще хуа фәгини:

– ¹⁸Җисы ниму доли Вә ги ниму гихади дифоншон, ниму яндин ё зунхў җыще фалүни. ¹⁹Ниму зэ нэтарди дишон җун са еба, ба җыгә яндин ё ги Җў дуанчын гуйҗун лищинни. ²⁰Луә мәмәди сыхур, ниму ё на ту йигә шухади мыйзыни, ба луәха ту йигә мәмә бинзы ги Җў дуанчын гуйҗун лищинни. Ба җыгә лищин, зущён зэ чоншон да лёншыди лищин йиён, ги Җў ё дуангини. ²¹Ниму йинавар ё да йиче луәхади мәмә литу ба ту йигә мәмә дуанчын гуйҗун лищинни.

²²– Ниму дан мәфончў ба Җўди фынфу литуди йигә фынфу пәлан⁺ ²³(ба җыще фынфу Җў җё Муса ги ниму зочян гигили, җё ниму йиху йинавар зунхўни), ²⁴сысый дан мә җыдо йүхади җыгә сычин, йиху жынму ба җыгә цэ җыдоли, нэхур минжын җочў фалү ё налэ йигә понювазы, мян дэ путоҗюни, ба та җүчын шоди гўрбанини. Ба йигә җүлү ё җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбанини. Җыгә гўрбаниди щён видо җё Җў разыни⁺. ²⁵Зу җымуҗя Исраилди ахун ё ба жынмуди йиче гўнахар вон быйни щидёни, Хўда зу ба тамуди гўнахар фоншәни, йинцысы таму мә җыдо ган гўнахарли; таму ви тамуди гўнахар ги Җў ба шоди гўрбани дэ вон быйни щи гўнахарди гўрбани җүгили. ²⁶Зу җымуҗя Җў ба йиче исраилжын лян таму җунҗянни җўди вэгуйжынмуди гўнахар фоншәни, йинцысы таму мә җыдоди цуәли.

²⁷Ниму литу найигә жын дан мә җыдо ган җымуҗяди гўнахарли, нэхур җё та лалэ йисуйди йигә муҗүлүр; ба та җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбани⁺. ²⁸Зу җымуҗя Исраилди ахун ба җыгә жын мәҗыдоди, зэ Җў мянчян ганхади гўнахар вон быйни щидёни, Хўда зу ба тади гўнахар фоншәни. ²⁹Исраилжын хуэйҗәсы вэгуйжын дан мә җыдоди ган гўнахарли, таму йимур-йиён ё зунхў фалүни⁺.

³⁰Кәсы найигә исраилжын хуэйҗәсы вэгуйжын дэгўйирди дан ган гўнахар, та дэцэ Җўдини, нэхур ба тади минзы да Тади минжын литу яндин ё чүдёни, ³¹йинцысы та бу тин Җўди хуа, дэгўйирди мә зунхў Тади фынфу; та ю гўнахарни, тади зуй зэ ташонни.

Мә зунхў шанбэди йигә жын

³²Исраилжынму хан зэ савәниди сыхур, таму шанбэ нэйитян ба шу цэхуәди йигә исраилжын зоҗуәли⁺. ³³Ба җыгә жын линдо Муса, Харунэ лян йиче исраилжынди мянчянли, ³⁴йихў ядо банфонзынили, йинцысы нэхур бу җыдо ги та дин са зуйни⁺. ³⁵Йиху Җў ги Муса фәди:

– Ги җыгә жын яндин ё дин сызуйни; йиче исраилжын ду ё зэ йинпан вэту на шыту ба та дасыни⁺.

³⁶Исраилжынму ба җыгә жын линдо йинпан вэту, җочў Җўди фынфу, на шыту ба та дасыли.

Ги йишон бянбянзышон фын суйзыди фалү

(Чунфә фалү 22:12; Мф 23:5)

³⁷Җў ги Муса хан фәди:

– ³⁸Ни ги исраилжынму фәги: «Ниму ги йишон бянбянзышон ба суйзы ё дёшонни; ги мый йигә суйзы литу ба данчин янсыйди щян бяншон. Ниму йинавар ё җымуҗя ганни⁺. ³⁹Җыще суйзы ги ниму чынха йигә җихони: ниму са сыхур ба җыще суйзы дан канҗян, зу ба Вәди йиче фынфу җичелэни, җочў таму ганни. Зу җымуҗя ниму да Вәди мянчян җуанбугуәчи, гыншон гәҗяди вонщён бу зу. ⁴⁰Җыще суйзы ги ниму тифәдисы җё ниму зунхў Вәди йиче фынфуни, җочў таму ганни, ниму зу чынха Вә җянчўлэди гуйҗун жынмуни⁺. ⁴¹Вә, Анлахў Торлясы, нимуди Җў. Вә зочян ба ниму да Египет линчўлэ, ги ниму дон Хўдани. Вә, Анлахў Торлясы, нимуди Җў»⁺.

16

Кора, Дафан лян Авиронди зофан

16¹⁻²Кора (тасы Левийди йигә хубый, тасы Кааф җящяди Ицгарди эрзы) зэмусы Рувимди сангә хубый – Елиавди эрзы Дафан дэ Авирон, Фалефди эрзы Авнан фандуйли Мусали. Лян таму йидарни хан ю 250 миншын дади, да минжынлиту җянчўлэди линшуни⁺. ³Таму йидарни шудо Муса лян Харунэди мянчян фәди:

– Гули, ниму зэ бә җуонвонли! Исраилди йиче жын дусы Җў җянчўлэди гуйҗун жын; Җў лян вәму зэ йидарнини. Виса ниму ба гәҗя би Җў җянчўлэди минжын тэди го⁺?

⁴Муса тинҗян җыгә хуа, зу гуйдо диха читоли Хўдали⁺. ⁵Йиху та ги Кора лян тади йибазы жын фәди:

– Миргә ганзо Җў ги заму зыгини, сыйсы Тади, җянчўлэди гуйҗун жын, нэхур Җў җё нэгә жын чынха Тади хуәҗини. ⁶⁻⁷Миргә ганзо ни лян ниди йибазы жын ба шо щёнди суй хуәлу нашон, литу ба җуәди мый лян шоди щён җуоншон, надо Җў мянчян. Йиху заму кан, Җў да заму литу ба сый җянчўлэли. Гули, ниму җы җигә левитжынму, гули, бә җуонвонли!⁺

⁸Муса хан ги Кора фәди:

– Ниму, җы җигә левитжынму, тинйихар! ⁹Исраилжынмуди Хўда ба ниму лян данлин жынму фынкэли, җё ниму нын до Та гынчян, җё ниму зэ Хўдади гуйҗун җонфонни ган гунсынни зэмусы фусы исраилжынмуни. Җыгә хан ги ниму бу гума⁺? ¹⁰Җў җё ниму лян данлин левитжынму нын до Та гынчянли еба, ниму хан щён ба Исраил ахунди вифын җаншоннима?! ¹¹Ниму гондо Харунэдини, шыдашы – җысы ни лян ниди йибазы жын фандуй Җўли!⁺

¹²Муса ба жынму дафачи, җё ба Дафан лян Авирон җёдилэни, кәсы таму фәди:

– Вәму бу чи! ¹³Ни ба вәму да фуҗү дифоншон линчўлэ (нэтар нюнэзы дэ фынми тондини), җё вәму зэ җыгә савәни вучонни, җыгә хан ги ни бу гума?! Ни хан щён ги вәму дон вонзы гуан вәмунима⁺? ¹⁴Ни ба вәму мә линдо тон нюнэзы лян фынми фуҗү дифоншон, е ги вәму мә ги тандо лян путойүанзы, җё таму чынха вәмуди фугуй. Җыхур ни хан щён хун вәмунима? Вәму бу чи!

¹⁵Муса чишонлэ ги Җў фәди:

– Хўда-я! Читоди җё Ни бә җешу җыще жынди гўрбани. Вә ги таму сысый мә сыгуә ха щин; вә ба тамуди йигә лүвазы ду мә нагуә.

¹⁶Муса ги Кора фәди:

– Миргә ни лян 250 гыншон ниди жын ду ё лэни, до Хўдади гуйҗун җонфон мянчянни. Харунэ е до нэтарни. ¹⁷Ниму мый йигә жын ба гәҗяди шо щёнди суй хуәлу нашон, литу ба шоди щён җуоншон, зандо Җўди мянчян.

¹⁸Таму мый йигә жын ба шо щёнди суй хуәлу налэ, литу ба җуәди мый лян щён җуоншон, лян Муса дэ Харунэ йидарни зандо Хўдади гуйҗун җонфонди мын чянтули. ¹⁹Кора ба йиче исраилжын шудо Хўдади гуйҗун җонфонди мын чянту, мян дуй мян зандо Муса дэ Харунэ гынчянли. Зу нэгә сыхур Җў щянхади гуонлён ба йиче жын җолёнли. ²⁰Җў ги Муса лян Харунэ фәди:

– ²¹Ниму да җыще жын гынчян зудё, зан йүан, Вә ба таму донвәр щёмедёни⁺.

²²Кәсы Муса лян Харунэ гуйдо диха читоли:

– Хўда-я! Нисы йиче хуәварди Хўда! Вәму литу йигә жын ган гўнахарли, нандый Ни ги йиче жын сын чинима⁺?

²³Җў ги Муса фәди:

– ²⁴Ни ги минжын фәги, җё таму ли Кора, Дафан дэ Авиронди җонфон зан йүан.

²⁵Муса лян Исраилди ложынму йидарни до Дафан лян Авиронди җонфон нэтар чили. ²⁶Та ги минжын фәди:

– Ниму да җыще ю гўнахарди жынмуди җонфон гынчян гуәчи, е бә ду тамуди сыса дунщи. Ниму дан бу тин, ба ниму ви тамуди гўнахар лян таму йидарни е нын щёмедё.

²⁷Таму зу да Кора, Дафан дэ Авиронди җонфон гынчян гуәчили.

Дафан, Авирон лян гәҗяди щифузы дэ ваму чўлэ, зэ гәҗя җонфонди мынкуни зандини. ²⁸Муса ги минжын фәди:

– Җыхур җё ниму җыха, Җў ба вә дафалэ җё ган җыще сычинни, бусы вә гәҗя щён җымуҗя ган. ²⁹Җў ги җыще жын дан бу динзуй, таму дан зущён данлин жын йиён бу зуәнан, пинпин-наннанди вучон, нэхур ниму җыха: җы бусы Җў ба вә дафалэли. ³⁰Кәсы Җў дан щянчўлэ йигә кэрамэти, сысый йүнзун мә җянгуәди сычин, җё ди ба тади ку җонкэ, ба җыще жын лян тамуди йиче дунщи янхачи, җё таму хуәхуәди хадо дуәзэхэ литу, нэхур ниму зу җыхани, җыще жын фандуй Җўли.

³¹⁻³²Муса җён ба җыще хуа фәван, Кора, Дафан дэ Авирон җүә дихади ди бекэ, таму лян таму җяниди жын дэ йиче дунщи дехачили. ³³Таму хуәхуәди лян тамуди дунщи йидарни хадо дуәзэхэ литули. Готуди ди йүанхуэй хәчўли, таму буҗянли⁺. ³⁴Нэтар занди йиче исраилжын тинҗян тамуди дакў-луанху да нэтар подё, хантуәли:

– Куэ по, куэ по! Эё, хэпасыли! Кан, җё ди ба заму е бә янхачили!

³⁵Йиху Җў дафахалэди хуә ба нэ 250 жын шосыли (зочян таму ги гәҗяди суй хуәлў литу ба шоди щён җуоншон, надо Җў мянчянли)⁺.

Шо щёнди нонозы

³⁶Җў ги Муса фәди:

– ³⁷Ни чи, ги Исраилди ахун Харунэди эрзы Елеазар фәги, җё та ба нэще хуә шосыди жынмуди йиче шынхади шо щёнди суй хуәлу нашон, ба литу шохади хуэй садо данлин дифоншон, йинцысы шо щёнди суй хуәлусы гуйҗунди. ³⁸Ба шо щёнди суй хуәлу надо Җў мянчянди сыхур, таму чынха гуйҗундини. Йинви җыгә ба ви гәҗяди гўнахар щёмедёлиди җыще жынди шо щёнди хуәлу начи, дачын бә пянзы, ги шо гўрбаниди җуәзы зў йигә гэзы. Җыгә гэзы ги исраилжынму чынха йигә җихони.

³⁹Елеазар ахун ба нэще шо щёнди суй хуәлу налэ, дачын бә пянзы, ги шо гўрбаниди җуәзы зўли йигә гэзы, ⁴⁰җё исраилжынму җичелэни, сый дан бусы Харунэди хубый, та бу нын ги Җў шо щён. Сый дан бу тин хуа, ба та, зулян Кора дэ тади йибазы жын йиён, е щёмедёни. Елеазар ахун ба җыгә сычин җочў Җў ги Муса гихади фынфу ганли⁺.

Харунэ ба минжынди мин җюхали

⁴¹Ди эр тян йиче исраилжын гондо Муса лян Харунэди фәсы:

– Ниму ба Җўди минжын дасыли!

⁴²Таму шудо йидарни фандуй Муса лян Харунэдини, йиху даҗя ба ту җочў Хўдади гуйҗун җонфон җуангуәчи йиканса, йүнцэ ба гуйҗун җонфон шанчўли: Җўди гуонлён е щянчўлэли. ⁴³Муса лян Харунэ доли гуйҗун җонфон гынчянли; ⁴⁴Җў ги Муса фәди:

– ⁴⁵Ниму да җыще жын гынчян зудё. Вә җыхур ба таму йиха щёмедёни!

Таму лёнгәр гуйдо дихали⁺. ⁴⁶Муса ги Харунэ фәди:

– Ни ба ниди шо щёнди суй хуәлу нашон, ба шо гўрбаниди җуәзышонди мый дэ щён җуондё литу, куэкуэди надо минжын нэтар, ба тамуди гўнахар вон быйни щидё! Ни куэ чи! Җў чишонлэли, ба вынбин кәҗя щянчўлэли⁺.

⁴⁷Харунэ тинли Мусади хуали, куэкуэ подичи, ба шо щёнди суй хуәлу надо жынмуди донҗуннили. Та канҗянли, ба вынбин кәҗя щянчўлэли. Та зу ба щён гәдо хуәшон, ба минжынди гўнахар вон быйни щидёли. ⁴⁸Харунэ зандо хуә жынмуди дэ вучон жынмуди донҗуннили – вынбин зу җўхали⁺. ⁴⁹Бу суан лян Кора йидарни вучондёди жын, нэйитян йиман вучонли 14 700 жын. ⁵⁰Вынбин җўлиди йиху, Харунэ хуэйли Хўдади гуйҗун җонфонли, лян Муса зандо мын гынчянли.

17

Харунэди җўгунзы

17¹Җў ги Муса фәди:

– ²Ни ги исраилжынму фәги, җё таму ги ни налэ шы эргә җўгунзы, да мый йигә зўди линшу гынчян налэ йигә җўгунзы. Ги җўгунзы готу җё ба тади минзы щешон. ³Ба Харунэди минзы щедо Левий зўди җўгунзышон. Мый йигә зўди линшу гынчян – йигә җўгунзы. ⁴Ни ба җы шы эргә җўгунзы надо Вәди гуйҗун җонфон литу, гәдо хәтун щёнзыди мянчян, зусы Вә лян ни йүмянди вәр гынчян⁺. ⁵Вә дан ба сый җянчўлэ, нэгә жынди җўгунзышон ё кэ хуарни. Зу җымуҗя Вә зэ бу җё исраилжынму гондо ниму.

⁶Муса ги исраилжынму фәли, зу җымуҗя мый йигә зўди линшу ба җўгунзы налэли. Муса йиман шули шы эргә җўгунзы (Харунэди җўгунзы е зэ таму литуни). ⁷Муса ба җы йиче җўгунзы надо Хўдади гуйҗун җонфон литу, гәдо Җўди хәтун щёнзы мянчянли.

⁸Ди эр тян Муса җинли Хўдади гуйҗун җонфонни йиканса: Левий хубыйди Харунэди җўгунзышон кэли хуарли: җўгунзы готу чўлэлигә хуаргўдўр, йиху кэли хуарли зэмусы җели баданли! ⁹Муса ба йиче җўгунзы нашон, ги исраилжынму зыгили. Даҗя ба йүхади сычин җянли, йиху линшуму ба гәҗяди җўгунзы йүанхуэй нашонли. ¹⁰Җў ги Муса фәди:

– Ни ба Харунэди җўгунзы йүанхуэй гәдо хәтун щёнзы мянчян. Җё җыгә ги фандуйхади исраилжынму чын йигә җихо, җё таму җыха: таму хан дан гондо, таму ду вучонни.

¹¹Муса җочў Җўди фынфу ганли.

¹²Исраилжынму ги Муса фәди:

– Ни кан, җыхур вәму ду вучонни! Җыхур вәму ду ладоли, йиман ду ладоли! ¹³Сый дан доли Хўдади гуйҗун җонфон гынчян, та вучондини. Нандый вәму ду вучондёнима!

18

Исраилди ахунму лян левитжынму ё зунхўди фынфу

18¹Җў ги Харунэ фәди:

– Ни лян ниди эрзыму, ни дадади җящя дан зэ Хўдади гуйҗун җонфонни фанли зуйли, ниму зу ви җыгә шу зуйни. Кәсы ган Исраил ахунди гунсы дан фанли зуйли, гуон ни лян ниди эрзыму ви җыгә шу зуйни⁺. ²Ни ба ниди чинчинму, зусы Левий зўди жынму ги гәҗя нашон, җё таму лян ни йидарни ган тамуди гунсы. Ни лян ниди эрзыму зэ Хўдади гуйҗун җонфон литу ган Исраил ахун гунсыди сыхур, җё таму ги ниму бонмон⁺. ³Таму ё ги ниму бонмонни зэмусы зэ гуйҗун җонфон литу ган гәҗяди гунсыни, кәсы таму бу нын ду Гуйҗун вәршонди дэ шо гўрбани җуәзышонди гуйҗун дунщи, йинцысы левитжынму дан ду нэще дунщи, таму лян ниму вучонни. ⁴Таму ё шындо ни гынчян, зэ Хўдади гуйҗун җонфон литу ган заёнди хуәни, ган гәҗяди гунсыни. Понжын бу нын лян ниму йидарни ган гунсы. ⁵Гуон ни лян ниди эрзыму нын зэ Гуйҗун вәршон дэ шо гўрбаниди җуәзышон ган гунсы. Җымуҗя җё Вә ги исраилжынму зэ бә хэчили⁺. ⁶Җысы Вә, Җў, гәҗя да исраилжынму литу ба нимуди чинчинму левитжынму җянчўлэ, ги ниму гигили. Таму ё чынха Вәдини, йинви җыгә таму нын зэ Хўдади гуйҗун җонфон литу ган гәҗяди гунсы. ⁷Гуон ни лян ниди эрзыму ё ган Исраил ахунди гунсыни, ба шо гўрбани җуәзышонди хуэйҗәсы Дин гуйҗун вәршонди дунщи яндин ё гуанчўни. Вә ба Исраил ахунди гунсы гуон ги ниму дуангили. Понжын сый дан до Гуйҗун вәр хуэйҗәсы нэтарди дунщи гынчян, ба та яндин ё дасыни⁺.

Ги Исраил ахунму фынгиди йилэзы

⁸Җў ги Харунэ фәди:

– Вә ба ни динхали, җё ни җокан ги Вә дуангиди йиче гуйҗун лищинни. Вә ба җы йиче лищин ги ни лян ниди хубый динчын йинаварди йилэзыни⁺. ⁹Чўгуә шо гўрбаниди җуәзышон җүди гўрбани, ба ги Вә җүгиди дин гуйҗунди йиче гўрбани ни нашон: мян гўрбани, вон быйни щи гўнахарди гўрбани зэмусы вон быйни щи зуйди гўрбани. Җыще гўрбани дусы ни дэ ниди хубыйди. ¹⁰Ниму яндин зэ гуйҗун вәршон ё чы җыще лищинни, гуон нанжынму нын чы, йинцы җысы гуйҗун чыди.

¹¹Исраилжынму ги Вә дуангиди данлин гуйҗун лищин е ё ги ниму шынхани. Вә ба җыще лищин ги ни лян ниди эрзыму дэ нүзыму гигили, җё ниму йинавар ю җы йилэзыни. Ни җяниди ганҗин жынму ду нын чы җыгә чыди⁺.

¹²⁻¹³Вә щён ба исраилжынму няннян ги Вә җүгиди щин шучынди ту йихуэй шухади лёншы, путоҗю дэ олива чин-ю ги ниму гиги. Җы йиче дусы нимуди. Ни җяниди ганҗин жынму ду нын чы җыще лищин⁺⁺.

¹⁴Исраилжынму ги Вә гигиди, җё чынха Вәди йинавар фугуйди дунщи, – җы дусы нимуди⁺.

¹⁵Исраилжынму ги Вә гигиди мый йигә жынди лян сынлинди тушур дусы нимуди. Кәсы ба мый йигә тушур эрвазы дэ буганҗин сынлинди тушур ё мэхуэйлэни. Ниму яндин ба җыгәди чян ё җешухани⁺. ¹⁶Жынди тушур эрвазы йигә йүәди сыхур, ба та җочў ахунди суанфа ё на вугә гуйҗун йинчян мэхуэйлэни⁺. ¹⁷Кәсы ба ню, ён лян җүлүрди тушур бә мэхуэйлэ, ба таму йиман ги Вә ё җүчын гўрбанини. Ни ба җыще сынлинди ще садо шо гўрбаниди җуәзышон, ба таму кәлонди ю шодё. Җыгә щён видо җё Вә разыни⁺. ¹⁸Зущён дуанчын гуйҗун лищинди щүнцазы лян ю датуй йиён, Вә ба җыще сынлин жу е ги ниму гигили⁺.

¹⁹Вә ба исраилжынму ги Вә дуангиди йиче гуйҗун лищин ги ни лян ниди эрзыму дэ нүзыму гигили, җё чынха ниму йинаварди йилэзыни. Җысы Вә лян ни дэ ниди хубый динхади йинавар ё зунхуди хәтун⁺.

²⁰Җў ги Харунэ фәди:

– Зэ исраилжынмуди дишон ни мәю сыса фугуй дэ йилэзы. Вәсы Җў, Вәсы ниди йилэзы, Вәсы ниди фугуй⁺.

Ги левитжынму фынгиди йилэзы

²¹Җў фәди:

– Вә ги левитжынму ба исраилжынму ги Вә гигиди мый йигә шычир гигили. Җысы ги таму ви гуйҗун җонфонни ган гунсыди гунчян⁺. ²²Исраилжынму литу данлин сый ду бу нын до гуйҗун җонфон гынчян; ви җыгә гўнахар таму вучонни. ²³Левитжынму зэ гуйҗун җонфонни ё ган гунсыни; ви гәҗяди зуй ги хуэйдани. Җысы ниму дэ нимуди хубый йинавар ё зунхўди фалү. Зэ исраилжынмуди җунҗянни левитжынму мәю йинаварди фугуй, ²⁴йинцысы Вә кәҗя ги левитжынму ба исраилжынму ги Вә дуангиди гуйҗун лищинди шычир фынгили. Йинви җыгә Вә фәли, зэ исраилжынмуди җунҗянни левитжынму мәю йинаварди фугуй.

Ги левитжынму фынхади шычир

²⁵Җў ги Муса гиди фынфу ²⁶җё та ги левитжынму фәгини:

– Җў ба исраилжынму гиди шычир ги ниму гигили. Ниму нашонди йиху, яндин ё да җыгә шычир литу е начўлэ шычир, ги Җў дуанчын гуйҗун лищинни. ²⁷Җыгә зущёнсы ниму гәҗя ба җён шухади лёншы дэ щин путоҗю җүхади гўрбани йиён. ²⁸Зу җымуҗя ниму да исраилжынму дуангиди шычир литу е ги Җў ё дуан гуйҗун лищинни. Ба җыгә лищин ги Исраилди ахун Харунэ ё гигини. ²⁹Да ниму шухади йиче лищиншон, ба дин ходи дэ дин гуйҗун дунщи ги Җў җүги.

³⁰Ни ги левитжынму фәги: ниму ба дин ходи йилэзы ги Җў җүди сыхур, җыгә зущён ниму ба җён шухади лёншы дэ щин путоҗю җүхади гўрбани йиён. ³¹Ба шынхади йилэзы ниму ги гәҗя люха. Ниму лян җяниди жынму зэ мый йигә вәршон ду нын чы, йинцы җысы ниму ви гуйҗун җонфонни ганди гунсы линхади гунчян. ³²Ниму ги Җў ба дин ходи йилэзы җүги, йиху чы шынхади, җытар ниму мәю гўнахар. Кәсы ниму ба исраилжынму ги Җў дуангиди гуйҗун лищин бә зў зонли, бә җё ниму вучон.

19

Шодё хуон янсый нюди хуэй

19¹Җў ги Муса лян Харунэ фәди:

– ²Җысы Вә ги исраилжынму гихади фалү, җё таму ги ни лалэ йигә мәю дуанбянди, йүнзун мә лигуә диди хуон янсыйди ню,⁺ ³ни ба та ги Елеазар ахун җёдо шуни. Җё та ба ню да йинпанни лачўчи зэдё. ⁴Елеазар ахун на зыту ба нюди ще ё занйихарни, җочў Хўдади гуйҗун җонфонди чянмян са чи бянни⁺. ⁵Ба җыгә ню хўлунлунди, лян пизы дэ жу, ще, чончон-дўдў ду ё зэ Исраилди ахун мянчян шодёни⁺. ⁶Йиху Исраилди ахун ё на йикуэ щүәсунфу, йиба иссоп цо лян йиҗезы шынхун янсыйди ёнмо педо хуә литуни⁺. ⁷Ба җыгә зўлиди йиху, та яндин ба гәҗяди йишон ё щи ганҗинни зэмусы щи абдэзыни, нэхур та цэ нын җин йинпанни. Зу җыгә еба, йичыр до хушон та хансы буганҗинди⁺. ⁸Шоли нюди нэгә жын е яндин ба йишон ё щи җинни зэмусы щи абдэзыни. Та е, зулян Исраилди ахун йиён, йичыр до хушон хансы буганҗинди. ⁹Җыгәди йиху йигә ганҗин жын ба җыгә ню шодёди хуэй ё шудо йидарни, гәдо йинпан вэтуди йигә ганҗин вәршонни. Ба җыгә хуэй зэ нэтар ё хўчўни, йиху ба җыгә хуэй ё садо фи литуни. Зу җымуҗя ба фи зў ганҗин, щи Исраилди йиче жынмуни, вон быйни щи тамуди гўнахарни⁺. ¹⁰Шули хуэйди жын яндин ба йишон ё щи җинни, йичыр до хушон тасы буганҗинди. Исраилжынму лян таму җунҗянни җўди вэгуйжынму йинавар ё зунхў җыгә фалүни⁺.

Сый дан дули мэтили

¹¹Сый дан дули мэтили, та җынҗыр чи тян чынха буганҗиндини. ¹²Ди сан тян дэ ди чи тянди нэйитян таму яндин ё на җыгә фи щи абдэзыни, йиху та цэ чынха ганҗиндини. Та дан җымуҗя бу зў, нэхур та бу чынха ганҗинди⁺. ¹³Сый дан ду мэтили, мә щи абдэзы, та хансы буганҗинди. Зу җымуҗя нэгә жын ба Җўди гуйҗун җонфон зўчын буганҗиндили, ба тади минзы яндин да Хўдади минжын литу ё чүдёни⁺.

¹⁴Сый зэ гәҗяди җонфонни вучонли, зэ җонфон литу нэгә сыхур юди жын хуэйҗәсы җинлэди жын чи тян чынха буганҗиндини. ¹⁵Найигә гуәшон хуэйҗәсы гонзышон мә гэ гэзы, та есы буганҗинди⁺. ¹⁶Сый дан ба дасыди хуэйҗәсы вучон жынди мэти, ба жынди гўдў хуэйҗәсы ба фынкын дуйихар, нэхур та чи тян чынха буганҗиндини.

¹⁷Ниму ба шодё хуон янсый нюди хуэй нашон, гәдо гуә литу, ги готу дощер чин фи, зўчын щи буганҗин жынди фи. ¹⁸Йиху җё йигә ганҗин жын на йиба иссоп цо зэ җыгә фи литу занйихар, ба җонфон, җонфон литуди йиче дунщи лян жынму сайихар. Та ба духа жын гўдўди, фынкынди, дасыди хуэйҗәсы вонжын е ё сайихарни⁺. ¹⁹Ди сан тян лян ди чи тянди нэйитян ганҗин жын ё на фи ба нэгә буганҗин жын сайихарни, зў җымуҗя ди чи тянди нэйитян ба та зўчын ганҗиндини. Нэгә буганҗин жын е ба гәҗяди йишон ё щи ганҗинни зэмусы хан ё щи абдэзыни. Хушон та зу чынха ганҗиндини⁺.

²⁰Сый чынха буганҗиндили зэмусы ба гәҗя мә зў ганҗин, нэхур тасы буганҗинди, йинцысы та на җыгә фи мә щи абдэзы. Җыгә жын ба Җўди гуйҗун җонфон зў буганҗинли, ба тади минзы яндин ё да Хўдади минжын литу чүдёни⁺. ²¹Ниму йинавар ё зунхў җыгә фалүни. Саха фиди нэгә жын е ба гәҗяди йишон на фи ё щини. Сый дан ба җыгә фи дуйихар, та йичыр до хушон чынха буганҗиндини. ²²Буганҗин жын напа ба са дуйихар, нэгә дунщи зу чынха буганҗиндили; напа сый ба буганҗин дунщи дуйихар, та йичыр до хушон чынха буганҗиндини.

20

Кадес дифонни йүхади сычин

(Җефон 17:1-7)

20¹Ту йигә йүәни исраилжынму доли Син савәни, зэ Кадес дифонни ба йинпан захали. Мариам вучонли, ба тади мэти зу зэ нэтар сундёли⁺.

²Нэтар мәю хәди фи, йинви җыгә минжын шудо Муса лян Харунэ гынчян,⁺ ³гондо таму лёнгәр фәди:

– Вәму зочян лян вәмуди чинчинму йидарни зэ Җў гынчян дан вучонли, нэхур дуәму хо!⁺ ⁴Ниму виса ба вәму линдо җыгә савәнили? Ниму щён җё вәму йидарни лян вәмуди сынлин вандё җытарнима? ⁵Ниму виса ба вәму да Египет линчўлэ, линдо җыгә чүн, бу җон сысади дишонли? Җытар мәю лёншы, мәю инжир, путо дэ шылю; җытар лян хәди фи ду мәю!

⁶Муса лян Харунэ да жынму гынчян зудё, зандо Хўдади гуйҗун җонфонди мын чянтули. Таму гуйдо дихали; Җў щянхади гуонлён ба таму җолёнли⁺.

⁷Җў ги Муса фәди:

– ⁸Ни ба җўгунзы нашон, лян Харунэ йидарни ба жынму шудо йидарни. Йиху зэ даҗяди мянчян занди нэгә да шыту ниму гигә фынфу, фи зу да шыту литу тончўлэни. Зу җымуҗя ни ги минжын ба фи гиги, җё таму лян сынлин ду хә.

⁹Муса ба Җўди хуа тинли, чи, ба хәтун щёнзы мянчян гәди җўгунзы налэли.

¹⁰Та лян Харунэ җё йиче жын йидарни шудо да шыту гынчянли. Муса фәди:

– Ниму җыще фандуйжын, тинйихар: җё вәму да җыгә да шыту литу ба фи ги ниму начўлэнима?

¹¹Йиху Муса ба җўгунзы гончелэ, лян та ба да шыту на җўгунзы дали лёнха, – йида гўзы фи йиха тончўлэли; жынму лян сынлин ду хәли.

¹²Кәсы Җў ги Муса лян Харунэ фәди:

– Ниму лёнгәр ба исраилжынму бунын линдо Вә ги таму щүхади дифоншон, йинцысы нимуди щинфу шодихын, ниму зэ даҗяди мянчян ба Вәди гуйҗун вида лилён мә жын⁺.

¹³Җыгә сычинсы зэ Мерива дифонни йүхади. Исраилжынму зэ җытар гондоли Җўли; Җў зэ җытар ги исраилжынму ба Тади вида лилён зыгили.

Едомди хуоншон бу җё исраилжынму гуә тади дифон

¹⁴Муса да Кадес ба гәҗяди сунщинжынму дафадо Едомди хуоншон гынчян, җё таму ба җымуҗяди хуа сунгини:

– Ниди чинчин, исраилжынму, ги ни фә хуадини. Ба вәму шухади йиче нан ни җыдони⁺. ¹⁵Вәмуди зўзў-быйбый доли Египет, зэ нэтар вәму җўли хошо гунфу. Египетжынму җәмә вәмуди зўзў-быйбый лян вәмули,⁺ ¹⁶вәму шынхуанди читоли Җўли, җё Та ба вәму җюхани. Җў тинҗян вәмуди шынхуан, дафади Тади тянщян ба вәму да Египет линчўлэли. Җыхур вәму доли Кадес чынпунили, җыгә чынпу зу зэ ниди гуйҗяди бянбяршонни⁺. ¹⁷Чин ни ги вәму ги кухуан, җё вәму да ниди дифоншон зугуәчи. Вәму лян вәмуди сынлин да ниди дини, путойүанзыни бу гуә, вәму е бу хә ниму җин литуди фи. Вәму гуон да хуоншонди да лўшон зуни, вон юбонгә е бу җәгуәчи, вон зуәбонгә е бу җәгуәчи, гуон да ниди дифон зугуәчини⁺.

¹⁸Кәсы Едомди хуоншон хуэйдади:

– Бу, будыйчын! Вә җё ниму да вәди дифоншон бу гуә! Ниму дан лэ, нэхур вә ба җүндуй дафачи җё ба ниму ганчўчини.

¹⁹Исраилжынму фәди:

– Вәму гуон зэ да лўшон зуни. Вәму дэ вәмуди сынлин дан хә ниди фи, вәму ги ниму чў чянни. Вәму гуон на вәмуди җүә зугуәчини, җы йигә чян ду бу җы⁺.

²⁰Едомди хуоншон кә фәди:

– Бу, будыйчын! Ниму да вәди дифоншон бә гуә!

Едомди хуоншон дафалэлигә җүндуй, таму ба исраилжынму да нэтар ганчўчили.

²¹Исраилжынму җәгуәчи, да данлин йигә лўшон зули, йинцысы Едомди хуоншон мә җё исраилжынму да тади дифоншон гуә.

Харунэди вучон

²²Исраилжынму да Кадес дифонни зудё, доли Ор сан гынчянли⁺ ²³(җы зэ Едом дифонди бянбяршонни). Җў зэ нэтар ги Муса лян Харунэ фәди:

– ²⁴Харунэ җинбудо Вә ги исраилжынму щүхади нэгә дифон. Та вандёни, зудё тади зўзў-быйбый гынчянни, йинцысы ниму лёнгәр зэ Мерива дифонни мә зунхў Вәди фынфу⁺. ²⁵Муса ба Харунэ лян тади эрзы Елеазар ё линдо Ор саншон, ²⁶зэ нэтар ба Исраил ахунди йишон да Харунэшон туәхалэ, ги Елеазар чуаншонни. Харунэ зу зэ нэтар вандёни⁺.

²⁷Муса җочў Җўди фынфу ганли, йиче исраилжынму канли, замуҗя таму шонли Ор санли. ²⁸Муса ба Исраил ахунди йишон да Харунэшон туәхалэ, ги Елеазар чуаншонли. Харунэ зу зэ нэгә сан динзышон вучонли. Муса лян Елеазар да саншон халэли⁺. ²⁹Йиче исраилжын тинҗян Харунэ вучонли, шудо йидарни, ба та кўли саншы тян⁺.

21

Исраилжынму ба Ханаан дифонди жынму дабэли

21¹Ханаан нанбонгә җўди Арад чынпуниди хуоншон тинҗян исраилжынму да Афарим дифоншон лэдини, та зу ба исраилжынму пушон, лян таму дали җонли зэмусы ба җигә жын ги гәҗя гуәгуәчили⁺. ²Исраилжынму ги Җў гили йигә вардэ, фәди:

– Хўда-я! Ни дан ги вәму бонмонди ба җыщезы жын дабэ, вәму зу ба тамуди чынпу йиман далансандёни⁺.

³Җў тинҗян исраилжынмуди чито, ги таму бонмонди җё ба ханаанжынму дабэли. Зу җымуҗя исраилжынму ба хананейжынму йиман садёли, ба тамуди чынпу йиман далансандёли. Исраилжынму ги нэгә дифон нанлигә минзы – Хорма*.

На тун зўхади чончун

⁴Исраилжынму да Ор сан гынчян зудё, вон Хунхэ зуди лўшон чили, йинцысы таму вонщён ба Едом дифон вангуәчини. Лўшон минжын бу жыннэди, ⁵фандуйли Хўда лян Мусали. Таму фәли:

– Виса ниму да Египет ба вәму линдо җыгә савәни вучонлэли? Җытар мәю чыди, мәю фи. Вәму йидяр ду мәщин чы җыгә бущён чыдили!⁺

⁶Җў җё хошо дўйүә чончун людо минжынди донҗунни, ба бушоди исраилжын динли, таму зу мә минли. ⁷Жынму до Муса гынчян фәди:

– Вәму фандуй Җўли, е фандуй нили, ган гўнахарли. Җыхур чин ни ви вәму чито Җў, җё җыщезы чончун да вәму гынчян люшон зу.

Муса ви минжын читоли Җўли. ⁸Җў ги Муса гиди фынфу җё зў йигә тун чончун, ба та бондо ганзышонни. Дўйүә чончун дан ба сый динха, нэгә жын ба җыгә тун чончун вонйихар зу хони. ⁹Муса зўли йигә тун чончун, бондо ганзышонли. Дўйүә чончун дан динли сыйли, нэгә жын ба тун чончун йикан, та зу холи.

Исраилжынму да Ор сан зудё, доли Моав пинчуаннили

¹⁰Исраилжынму челэ, до Овоф дифон ба йинпан захали⁺. ¹¹Да Овоф дифон зудё, таму доли Ийе-Аварим дифонли, зэ савәни, Моав дунбонгә ба йинпан захали⁺. ¹²Да нэтар зудё, доли Заред пинчуанни ба йинпан захали⁺. ¹³Да Заред пинчуанни зудё, таму зэ Арнон хәди быйбонгә зэ савәни ба йинпан захали. Җыгә савә зэ Аморрей дифонди бонгәрнини. (Арнон хәсы Моав лян Аморрей дифонди бянҗе)⁺. ¹⁴⁻¹⁵Йинви җыгә йибын фу литу щехади (җы йи бын фу җёди «Җў дахади җон»): «Вагеб чынпу дэ пинчуан зэ Суфа дифоншон, Арнон хә дэ чуандо йичыр до Ар чынпу дэ Моав дифонди бяннили»⁺.

¹⁶Да җытар таму доли йигә дифоннили, минзы җёди Беэр, зу зэ җытар Җў ги Муса фәли:

– Ни чи, ба минжын җёдилэ, шудо йидарни, Вә ги таму ги фини.

¹⁷Нэхур исраилжынму чонли йигә җымуҗяди чүзы:

Җин, ни ба ниди фи тончўлэ!

Вәму щён ги фи чон чүзыни –

¹⁸Вонзыму ба җыгә җин вахали,

Минжынди линшу ба та вали.

Таму на җўгунзы дэ ганзы

Вали җыгә җинли!

Исраилжынму да савәни зудё, доли Матанна дифоннили; ¹⁹да Матанна доли Нагалиилли; да Нагалиил доли Вамофли; ²⁰да Вамоф таму доли Моав дифонди чуандонили (җыгә чуандо зэ Фасга сандинзы дихани; Фасга сан зэ савәниди дуймянни).

Исраилжынму ба Сигон хуоншон лян Ог хуоншон дабэли

(Чунфә фалү 2:26—3:11)

²¹•Җыгәди йиху исраилжынму ба гәҗяди сунщинжынму дафадо Аморрейди Сигон хуоншон гынчянли, җё ги таму ба җымуҗяди хуа сунгини:

– ²²Чин ни гигә кухуан, җё вәму да ниди дифоншон зугуәчи. Вәму лян вәмуди сынлин да ниди дини, путойүанзы бу гуә, вәму е бу хә нимуди җин литуди фи. Вәму да хуоншонди да лўшон зуни, гуон ба ниди дифон зугуәчини⁺.

²³Сигон хуоншон мә дайин, бу җё исраилжынму да тади дифоншон гуә. Та ба гәҗяди жынму шушон, доли савәниди Иаац дифонли, ба исраилжынму пушон, лян таму дали җонли. ²⁴Кәсы исраилжынму ба хошо дўшман зэ җоншон дасыли, хан да Арнон хәди быйбонгә йичыр до Иавок хә ба тамуди дифон җаншонли (Иавок хәсы аммонжынму гуйҗяди бянҗе, йинцысы аммонитжынму ба гәҗяди бянҗе каншуди җиндихын)⁺. ²⁵Зу җымуҗя исраилжынму ба амморрейжынмуди йиче чынпу җаншон, җўдо Есевон чынпу лян та гынчянди данлин чынпунили. ²⁶Есевон чынпусы Аморрейди Сигон хуоншон җўди чынпу. Зочян Сигон лян Моав дифоншонди хуоншон дали җонли, ба тади йиче гуйҗя йичыр до Арнон хә җаншонли. ²⁷Йинви җыгә сывынҗя чонли йигә чүзы:

– Лэ, чин ниму до Сигон хуоншонди Есевон чынпуни!

Вәму щён канйихар, замуҗя ба та йүанхуэй гэчелэни.

²⁸Йинцысы да Есевон чынпуни

Сигонди җүндуй, зущён хуә йиён,

мынмынди чўлэли;

Таму ба моавжынмуди Ар чынпу далансандёли,

Ба Арнон хә гынчянди го дифон җаншонли.

²⁹Моавжынму-я, ниму дуәму неҗон!

Бэвон Хамосди жынму, ба ниму йиман ду шәдёни!

Нимуди нанжынму подёли,

Ба нимуди нүжынму Аморрейди хуоншон

ги гәҗя гуәгуәчили.

³⁰Җыхур заму ба тамуди хубый ду щёмедёли,

Да Есевон дашон йичыр до Дивон чынпу!

Заму ба таму далансандёли,

Йичыр до Нофа чынпунили,

җыгә зэ Медева чынпу гынчянни⁺.

³¹Зу җымуҗя исраилжынму ба аморрейжынмуди йиче дифон җаншон, җўдо нэтарли. ³²Муса дафади жынму җё ба Иазер чынпу цайихарни. Нэтар исраилжынму ба аморрейжынмуди хошо җувиниди щёнҗуон җаншон, ба нэтар җўди аморрейжынму ганчўчили⁺.

³³Йиху исраилжынму җәгуәчи, вон Васан дифонни зули. Васан дифонди Ог хуоншон линди тади йиче җүндуй зэ Едреи чынпу гынчян ба исраилжынму пушон, лян таму дали җонли. ³⁴Җў ги Муса фәди:

– Ниму бә хэпа та. Вә щён ба та, тади минжын лян тади гуйҗя ги ниму гигини. Ни ги Есевон чынпуни җўди аморрейжынмуди Сигон хуоншон ган сали, ги Ог хуоншон е нэмуҗя ган⁺.

³⁵Зу җымуҗя исраилжынму ба Ог хуоншон, тади эрзыму лян йиче минжын дасыли, йигә хуәжын ду мә люха; йиху таму ба дўшманди дифон җаншонли.

22

Моавди хуоншон дафади жынму ба Валаам шынжын җёлэли

22¹Исраилжынму кә вончян зуди, доли Моав пинтанниди Иордан хәди дунбонгәли, зэ Иерихон чынпуди дуймян ба йинпан захали.

²⁻³Моавди хуоншон, Сепфорди эрзы Валак ба исраилжынму ги аморрейжынму ганхади дэ исраилжынму фур дуәди тинҗянли. Та лян тади минжын хэли пали, ду да лынҗандини⁺. ⁴⁻⁵Моавжынму ги мадианжынмуди линшуму фәди:

– Җы йичүн жын вончян чи ба заму ду щёмедёни, зущён ню зэ дини чы цоди йиён.

Йинви җыгә Моавди Валак хуоншон дафади жынму җё ба Веорди эрзы Ваалам җёдилэни. Валаам зэ Пефор чынпуниди Евфрат хә бонгәрни җўдини. Дафачиди жынму ги Валаам ба Валакди хуа сунгили:

– Йигә минзў да Египет чўлэ, вон җытар лэдини. Таму сандо сыҗу-бахали, таму хахўди, фәсы ба вәмуди дифон җаншонни⁺. ⁶Чин ни лэ, ви вә ба җыгә минзў җудё, йинцысы тамуди фур би вәмуди дуә. Йиху вәму хаба нын ба таму дабэ, да җытар ганчўчи. Вә җыдони, ни дан ги сый панвон хо, таму зу фаҗонни; дан җу сый – таму зу йү бэляни.

⁷Зу җымуҗя моавжынму лян мадианжынмуди линшу ба җу исраилжынмуди чян нашон, зули Валаам гынчянли; таму ба Валакди хуа ги та сунгили. ⁸Валаам ги таму фәди:

– Ниму зэ җытар зан йиванщи, миргә вә ги ниму фәни, Җў ги вә фәли сали.

Моавди линшуму лян Валаам зэ нэтар занли йиванщи.

⁹Хўда до Валаам гынчян, вынли тали:

– Лян ни йидарниди җыще жынсы сый?

¹⁰Валаам хуэйдади:

– Моавди Валак хуоншон ба таму дафадилэ, ги вә фәди; ¹¹да Египет чўлэди йигә минзў сандё сыҗу-бахали. Валак щён җё вә ви та ба нэгә минзў җудёни, йиху та хаба нын ба нэгә минзў дабэ, ба таму ганчўчи.

¹²Хўда ги Валаам фәди:

– Ни лян җыщезы жын бә чи, е бә җу исраилжынму, йинцысы Вә ги таму панвон холи.

¹³Ди эр тян ганзо Ваалам ги Валак дафалэди жынму фәди:

– Чи, ниму хуэйчи! Җў бу җё вә лян ниму чи.

¹⁴Таму хуэйчи ги Валак фәли, Валаам мә дайин лян таму йидарни лэ.

¹⁵Җыгәди йиху Валак дафачиди жынму би щянтуниди хан дуә, тамуди фынбыр би зочянди хан го. ¹⁶Таму до Валаам гынчян, ба Валакди хуа сунгили:

– Чин ни яндин до вә гынчян лэ. Бә ги дуанҗүәхуа! ¹⁷Вә щён ги ни дуәйү дуан чянни, ни ё са, вә зу ги ни ган сани. Ни лэ, ви вә ба җыгә минзў җудё! ¹⁸Кәсы Валаам хуэйдади:

– Напа Валак хуоншон ба җяниди йиче җинзы, йинзы ду ги вә гиги еба, вә бу нын бу зунхў вә бэвонди Анлахў Торляди фынфу, булүн зэ да сычиншон хуэйҗәсы зэ щё сычиншон. ¹⁹Чин ниму зэ җытар зан йиванщи, җё вә җыдоха, Җў ги вә хан фә санима бу фә.

²⁰Хили Хўда до Валаам гынчян ги та фәди:

– Җыщезы жын дан лэ чито җё ни лян таму чи, ни зу челэ лян таму йидарни чи, кәсы Вә ги ни фә са, ни зу ё ган сани.

²¹Ди эр тян ганзо Валаам челэ, ба лү тошон, лян Валакди линшуму йидарни зули.

Валаам лян тади лү

²²Валаам лян җыщезы жын йидарни чили, йинви җыгә Хўда чишонлэли. Валаам чиди лү, лёнгә хуәҗи гыншон та зэ лўшон зуди сыхур, Җў дафалэди йигә тянщян зандо лў донҗунни, ба Валаам дончўли. ²³Лү ба тянщян нади до занди канҗян, зу да лўшон җәгуәчи, вон дини подёли. Валаам ба лү датуәли, җё та йүанхуэй зудо лўшонни. ²⁴Тянщян зандо лёнгә путойүанзыди донҗунниди зый лўшонли, лўди лёнханисы шыту чён. ²⁵Лү ба тянщян канҗян, вон чён гынчян нуәлихар, ба Валаамди җүә җичўли. Валаам ба лү кә датуәли. ²⁶Тянщян кә вон чян зуди, зандо йигә зый вәршонли, лёнхани вонгуә гуәди кунзы ду мәю. ²⁷Җы йихуэй лү ба тянщян канҗян, падо дихали. Валаам чишонлэ, ба лү на бонбонзы датуәли. ²⁸Нэгә сыхур Җў җё лү фәли хуали, лүлүзы ги Валаам фәди:

– Вә ги ни зўли сали? Ни виса кәҗя җы сан бян да вәдини?

²⁹Валаам хуэйдади:

– Ни чия вәдини! Вә шуни дан ю до, вә ба ни зэдёни!

³⁰Лү фәди:

– Нандый вә бусы ни йибыйзы чиди лүма? Вә зочян җымуҗя ги ни гангуәма?

Валаам хуэйдади:

– Мәди, мә гангуә!

³¹Җыгәди йиху Җў җё Валаам ба тянщян зэ нэтар нади до занди е канҗянли, Валаам зу гуйдо дихали. ³²Тянщян ги Валаам фәди:

– Ни виса җы кәҗя сан бян да лүдини? Вә лэ ба ни дончўли, җё ни бу шон лў, йинцысы ни бу нын чи. ³³Ниди лү канҗян вә, ба вә дуәдёли сан бян. Та дан бу дуәдё, вә ба ни дасыни, кәсы ба лүди хуәмин люхани.

³⁴Валаам хуэйдади:

– Вә ганли гўнахарли. Вә мә җыдо ни зэ лў донҗунни занди дон вәдини. Җыхур ни дан мәщин җё вә чи, вә зу җәгуәчи хуэй җяни.

³⁵Кәсы тянщян фәди:

– Ни лян җыщезы жын чи. Гуонсы ни ё җочў Вә ги ни фәди хуа ганни.

Валаам лян Валакди жынму зули.

Валак ба Валаам җейинли

³⁶Валак тинҗян Валаам лэдини, та зу зэ Ар чынпуни җейин Валаамчили (Ар чынпу зэ Моав дифонди бянҗешонни, зэ Арнон хә бонгәрни)⁺. ³⁷Валак ги Валаам фәди:

– Вә ту йихуэй дафади жынму җё чин ничили, виса ни мә лэ? Нандый вә мәю ги ни дуанди чянма?

³⁸Валаам фәди:

– Җысыма, вә лэли. Вә гәҗя нын фә са? Хўда щён җё вә фә са, вә зу фә сани.

³⁹Зу җымуҗя Валаам лян Валак доли Кириаф-Хуцоф чынпунили. ⁴⁰Валак ба ню, ён зэдё, ба жу ги Валаам дэ лян Валаам йидарни хуэйлэди линшуму гигили.

Валаам ту йихуэй ги исраилжынму панвонли холи

⁴¹Ди эр тян ганзо Валак ба Валаам линдо Ваалди сандинзышон, ги Валаам ба йибазы исраилжынму кангили.

23

23¹Валаам ги Валак фәди:

– Ни зэ җытар ги вә гэ чигә шо гўрбаниди җуәзы, лалэ чигә поню лян чигә гун-ён.

²Валак җочў Валаамди хуа ганли: та лян Валаам зэ мый йигә шо гўрбаниди җуәзышон җүли йигә поню дэ йигә гун-ён. ³Йиху Валаам ги Валак фәди:

– Ни зандо ни җүхади шоди гўрбани гынчян. Вә чи канйихар, Җў щён лян вә җянмянма бу щён. Җў җё вә җыдо сани, вә яндин ги ни фәгини.

Ба җыгә хуа фәба, Валаам йигәр шонли сандинзышонли, ⁴Хўда ба та җейинли. Валаам ги Хўда фәди:

– Вә кәҗя гэли чигә шо гўрбаниди җуәзы, зэ мый йигә шо гўрбаниди җуәзышон җүли йигә поню дэ йигә гун-ён.

⁵Җў ги Валаам фәли, та ё фә сани, йиху ба Валаам йүанхуэй дафадо Валак гынчянли, җё та ги Валак җымуҗя фәни. ⁶Валаам лэ, ба Валак лян Моавди линшуму зэ Валак җүди гўрбани гынчян зоҗуәли. ⁷Җыхур Валаам ба вонху йүди сычин зозор фәли:

Моавди хуоншон Валак ба вә да Сирия линдилэли,

Да дунбонгәди санни ба вә линчўлэли.

Та фәди: «Ни лэ, ви вә ба Ягўбэди хубый җудё!

Ни ба исраилжынму җума!»

⁸Хўда мә җу, вә замуҗя нын җуни?

Җў мә җума, вә замуҗя нын җумани⁺?

⁹Вә да го саншон кан тамудини;

Да санпәзышон вон тамудини.

Тамусы дандў җўди йигә минзў,

Таму лян данлин минзў йидарни бу хуә⁺.

¹⁰Исраилди хубый дуәдихын,

тамуди фур, лян сазы йиён, дуә.

Җё вә вандёди жызы чынха, зущён

Хўдади минжын вандёди жызы йиён;

Вә панвонди, җё вә пиннан-вусыди,

зущён гундожын йиён, вучон⁺.

¹¹Валак ги Валаам фәди:

– Ни кан, ни ги вә ганлигә са?! Вә җё ни лэ ба вәди дўшман җудёни, кәсы ни ги таму панвонли холи.

¹²Валаам хуэйдади:

– Җў щён җё вә фә са, вә зу фә сани.

Валаам ди эрхуэй ги исраилжынму панвонли холи

¹³Җыгәди йиху Валак ги Валаам фәди:

– Зу, ни лян вә зу данлин йигә вәршон, да нэтар ни ба йибазы исраилжынму канйихар. Чин ни зэ нэтар ви вә ба таму җудё.

¹⁴Валак ба Валаам линдо Фасга сан динзышонли, нэтар гэхади чигә шо гўрбаниди җуәзы кәҗя зандини, зэ мый йигә шо гўрбаниди җуәзышон җүли йигә поню дэ йигә гун-ён.

¹⁵Валаам ги Валак фәди:

– Ни зандо ни җүхади шоди гўрбани гынчян, вә лян Хўда йүмянчини.

¹⁶Җў ба Валаам җейинли, ё фә са, ги та фәли. Йиху йүанхуэй ба та дафадо Валак гынчянли, җё та ги Валак җымуҗя фәни. ¹⁷Валаам лэ, ба Валак лян Моавди линшуму зэ Валак җүди гўрбани гынчян зоҗуәли. Валак вынди, Җў фәли сали, ¹⁸нэхур Валаам ба вонху йүди сычин зозор фәли:

– Сепфорди эрзы Валак, ни челэ!

Ни лэ тинйихар, вә щён фә сани.

¹⁹Хўда лян жын бу йиён, – Та бу чәхуон;

Та бу щён жын, – бу гэбян гәҗяди вонщён.

Хўда щү са, Та яндин ганни;

Та гуон йи фә, сычин зу чынни.

²⁰Вә җочў Тади фынфу панвон хони;

Хўда панвон ходини, вә бу нын фандуй.

²¹Зэ исраилжынму литу канбуҗян сыса кўнан хуэйҗәсы бэля.

Таму бэвонди Анлахў Торля лян таму зэ йидарнини;

Таму фәли Җўсы тамуди Хуоншон.

²²Хўда ба таму да Египет линчўлэли;

Хўда, зущён емоню йиён, ви таму да җондини⁺.

²³Сый ду бу нын на фачи фандуй Исраил минзў.

Җыхур жынму фә исраилжынмудини:

«Ни кан, Хўда ганли дуәму видади йигә сычин!»

²⁴Исраил минзў, зущён е сызы йиён, челэ;

Җисы та ба йиман жу чыдё,

ба йичеди ще хәдё, нэхур та цэ тонхани⁺.

²⁵Валак ги Валаам фәди:

– Ни бә җу исраилжынму, ги таму е бә панвон холи!

²⁶Валаам хуэйдади:

– Вә ги ни мә фәгуәма, вә яндин җочў Җў ги вә фәхади хуа ганни?

Валаам ди санхуэй ги исраилжынму панвонли холи

²⁷Валак фәди:

– Зу, ни лян вә до данлин йигә вәршон, Хўда, хаба, щён җё ни зэ нэтар ги вә ба исраилжынму җудёни.

²⁸Зу җымуҗя Валак ба Валаам линдо Фегор сан диндиршонли (җыгә сан зэ савәди дуймянни).

²⁹Валаам фәди:

– Ни ги вә зэ җытар гэ чигә шо гўрбаниди җуәзы зэмусы лалэ чигә поню дэ чигә гун-ён.

³⁰Валак зу җочў Валаамди хуа ганли: та зэ мый йигә шо гўрбаниди җуәзышон җүли йигә поню дэ йигә гун-ён.

24

24¹Валаам җыхур кәҗя җыдони, Җў җё та ги исраилжынму панвон хони, йинви җыгә та лян зочян йиён, лян Җў мә йүмянчи. Та җәгуәчи, җочў савә занха, ²ба исраилжынму йибу лян йибу за йинпанди канҗянли. Хўдади Шын Лин луәдо Валаамшонли,⁺ ³та зу ба вонху йүди сычин зозор фәли:

Җысы Веорди эрзы Валаамди щинвын,

Җысы нянҗин кан щянщярди йигә нанжын фәхади,

⁴Тади эрдуә ги Хўдади хуа кэдини.

Тади нянҗин е зынкэдини,

Та зэ фимынни нын канҗян, Вида Хўда ги та зы садини.

⁵Исраилжынмуди җонфон дуәму хокан!

Ягўбэ хубыйди йинпан дуәму җүнмый!

⁶Таму, зущён йидозы йидозыди зунфу йиён,

Зущён хә бонгәр кэди хуайүанзы йиён,

Зущён Җў зэхади алое фу йиён,

Зущён фичү гынчянди щүәсунфу йиён.

⁷Ги таму щя да йүни,

Таму диниди җунзы ба фи хә бодини.

Тамуди хуоншон би Агаг хуоншон вида,

Тади гуйҗя фаҗондини: йүәщин дани, йүәщин куанни.

⁸Хўда ба таму да Египет линчўлэли,

Хўда, лян емоню йиён, ви таму да җондини.

Таму ба дўшман дабэдини,

Ба тамуди гўдў ясуйдини,

Ба тамуди җян җәхуэдини⁺.

⁹Җыгә минзў, зущён сызы йиён,

Җисы та фиҗуәли, сый ган ба та ханщинлэ?

Напа сый дан ги исраилжынму панвон хо, та яндин е ю бэрэкэтини,

Напа сый дан җу исраилжынму, ба та яндин е җуни⁺.

¹⁰Валак чишонлэ, ба чуйту зуанчў, ги Валаам фәди:

– Вә ба ни җёдилэ җё җу вәди дўшманни, кәсы ни кәҗя сан хуэй ги таму панвонли холи⁺. ¹¹Ни да җытар зу, хуэйчи! Зочян вә щүха ги ни дуәйү дуан чянни, кәсы Җў бу җё ни дый шонхо.

¹²Валаам хуэйдади:

– Нандый вә ги ни дафалэди жынму мә фәгуәма: ¹³«Напа Валак хуоншон ба җяниди йиче җинзы, йинзы ги вә гиги еба, булүн панвон ходи сыхур хуэйҗәсы җудёди сыхур, вә бу нын бу зунхў Җўди фынфу. Җў җё вә фә са, вә зу фә сани»?

Валаам ди сыхуэй ги исраилжынму панвонли холи

¹⁴Валаам ги Валак фәди:

– Җыхур вә хуэй вәди минжын гынчян чидини. Лэ, вә щён ги ни фәни, җё ни җыдо, вонху исраилжынму ги ниди минжын ган сани.

¹⁵Валаам зу ба вонху йүди сычин зозор фәли:

Җысы Веорди эрзы Валаамди щинвын,

Җысы нянҗин кан щянщярди йигә нанжын фәхади,

¹⁶Тади эрдуә ги Хўдади хуа кэдини,

Та ба Вида Хўдади эргили дыйшонли.

Тади нянҗин зынкэдини,

Та зэ фимынни нын канҗян Вида Хўда ги та зы садини,

¹⁷Вә ба Та канҗянни,

Вә ба Исраил минзў канҗянни.

Кәсы җыхур Та хан мә лэ;

Вә канҗян Тадини, кәсы да лойүанни.

Йигә щинщю да Ягўбэшон чўлэдини,

Йигә хуоншонди җўгунзы да Исраил минзў литу челэдини.

Та ба моавжынмуди линшуму дабэдини,

Ба Сифди йиче хубый даванни⁺.

¹⁸Та ба Едом җаншонни,

Ба Тади дўшман Сеир е җаншонни,

Кәсы Исраилди җин бу дуанди йинни.

¹⁹Линшужын да Ягўбэди җя литу чўлэни,

Та ба Ниди чынпу литу шынхади хуәжын щёмедёни.

²⁰Йиху ба амаликжынму канҗян, Валаам зу ба вонху йүди сычин зозор фәли:

– Амаликжынму зочянсы дин җиндади минзў,

Кәсы линйир ба таму яндин щёмедёни⁺.

²¹Валаам ба кенейжынму канҗян, ба вончян йүди сычин зозор фәли:

– Ниму җўди дифон җешыдихын,

Зущён зэ саншон чёнхади вәвәзы йиён⁺.

²²Кәсы вонху ба кенейжынму йиман далансандёни,

Ассуржынму лэ, ба ниму дёшон зуни.

²³Валаам кә фәли:

– Шудо быйбонгәди җыще жынмусы сый?

²⁴Да Киттим хошо чуан фулэни,

Таму ба Ассирия лян Евер җаншонни,

Кәсы таму е шәдёни⁺.

²⁵Ба җыщезы хуа фәба, Валаам хуэй җяли. Валак е җочў гәҗяди лў зудёли.

25

Исраилжынму зэ Ваал-Фегорни

25¹Исраилжынму ба йинпан задо Ситтим пинчуанни, җўдо җытарли. Йиху Исраилди нанжынму лян нэтарди Моавди нүжынму хўлонкэли⁺. ²⁻⁴Моавди нүжынму чинди җё Исраилди нанжынму лян таму йидарни җү гўрбанини, бэвон тамуди Ваал-Фегор хўдали, чыли гўрбаниди жули. Йинви җыгә Җў чишонлэли, зу ги Муса фәди:

– Быйтян зэ Вәди мянчян ни ба Исраилди линшуму ё дёсыни, нэхур Вә ги минжын зу бу хэчили⁺⁺⁺.

⁵Муса ги линшуму фәди:

– Ба нимуди мый йигә бэвонли Ваал-Фегорди жын ё дасыни.

⁶Йигә исраилжын зэ Муса лян йиче жынди мянчян ба йигә Мадиан дифонди нүжын линдо тади җонфон литули. Нэгә курни Муса лян жынму зэ Хўдади гуйҗун җонфонди мын гынчян пәфан юцуди кўдини. ⁷Исраил ахунди Харунэди сунзы Финеес (та зусы Елеазарди эрзы) ба җыгә канҗян, занчелэ, вон Муса лян жынму нэтар зудёли. Финеес нали йигә мёзы,⁺ ⁸гыншон нэгә нанжын лян нүжын җинли җонфоннили. Та ба таму лёнгәр тун чуонди сыхур йимёзы чуәсыли. Зу җымуҗя хэ исраилжынмуди вынбин җўхали⁺. ⁹Йинви җыгә бэля 24 000 жын вучонли.

¹⁰Җў ги Муса фәди:

– ¹¹Ви Финеесди җыгә ганбан, Вә ги исраилжынму зэ бу хэчи. Гуон та лян Вә йиён шубухалэ, дансы жынму бэвон данлинди хўда. Йинви җыгә Вә чишонлэли еба, Вә ба исраилжынму мә щёмедё. ¹²Ни зу ги Финеес фәги, Вә лян та дин йигә пиннан хәтунни. ¹³Финеес лян тади хубый йинавар ё дон Исраилди ахунни, йинцысы та, лян Вә йиён, шубухалэ, дансы жынму бэвон данлин хўда. Та чито Вәли, җё Вә фоншә минжынди гўнахарни.

¹⁴(Лян Мадиан дифонди нүжын йидарни дасыди нэгә Исраил нанжынди минзы җёди Зимри, Салуди эрзы. Салусы Щимэ зў литуди йигә җящяди линшужын.) ¹⁵Нэгә Мадиан дифон нүжынди минзы җёди Хазва, та дадади минзы җёди Цур. Цурсы мадианжынмуди йигә җящяди линшужын⁺.

¹⁶Җў ги Муса гиди фынфу:

– ¹⁷Ниму лян мадианжынму даҗон, ба таму йиман щёмедё,⁺ ¹⁸йинцысы таму ги ниму ганли ха сычинли, таму сыди җянчё лян Фегор дэ нэгә нүжын Хазва ба ниму җуачўли (җы зусы вынбин лэди нэйитян дасыди нэгә нүжын. Тасы Мадиан дифонди йигә линшужынди нүр).

26

Ба исраилжынмуди фур ди эрхуэй суанли

26¹Вынбин җўлиди йиху, Җў ги Муса лян Харунэди эрзы Елеазар ахун фәди:

– ²Ниму ба Исраилди мый йигә җящяди да эршы суй дашон нын дон бинди нанжынди фур ё суанхани⁺.

³⁻⁴Муса лян Елеазар ахун ба нэще нанжын җёдилэли. Таму зэ Иерихон чынпу дуймянди Иордан хә бонгәрниди Моав пинтанни шудо йидарнили.

Җысы да Египет чўлэди йиче исраилжын:

⁵⁻⁶Рувимсы Ягўбэди да эрзы; Ханох, Фаллу, Хецрон дэ Харми – тамусы Рувимди эрзыму; тамусы таму җящяди зўзў-быйбый⁺⁺. ⁷Рувим хубыйди фурсы 43 730 жын⁺. ⁸Фаллуди эрзысы Елиав, ⁹Елиавди эрзымусы Немуил, Дафан дэ Авирон. Җы зусы да исраилжынму литу җянчўлэди нэгә Дафан дэ Авирон. Таму лёнгәр лян Коради йибазы жын йидарни фандуй Җў, Муса лян Харунэли⁺. ¹⁰Ди бэкэ, таму ду дехачили. Дафан, Авирон дэ Кора буҗянли, чўлэди хуә ба гыншон тамуди эрбый вушыгә жын шосыли. Таму чынха хажынди җихоли⁺. ¹¹Ба Коради эрзыму мә дасы, таму шынхали⁺.

¹²⁻¹³Немуил, Ямин, Яхин, Зара дэ Саулсы Щимэди эрзыму; тамусы таму җящяди зўзў-быйбый⁺. ¹⁴Щимэ хубыйди фурсы 22 200 жын⁺.

¹⁵⁻¹⁷Цефон, Хаггий, Шуний, Озний, Ерий, Арод дэ Арелийсы Гадди эрзыму; тамусы таму җящяди зўзў-быйбый⁺. ¹⁸Гад хубыйди фурсы 40 500 жын⁺.

¹⁹⁻²¹Шела, Фарес, Зара, Есром дэ Хамулсы Яхўтиди эрзыму (Яхўтиди лёнгә эрзы Ир дэ Онан зэ Ханаан дифоншон кәҗя вучонли); тамусы таму җящяди зўзў-быйбый⁺. ²²Яхўти хубыйди фурсы 76 500 жын⁺.

²³⁻²⁴Фола, Фува, Иешува дэ Шимронсы Иссахарди эрзыму; тамусы таму җящяди зўзў-быйбый⁺. ²⁵Иссахар хубыйди фурсы 64 300 жын⁺.

²⁶Середа, Елон дэ Иахлеилсы Завулонди эрзыму; тамусы таму җящяди зўзў-быйбый⁺. ²⁷Завулон хубыйди фурсы 60 500 жын⁺.

²⁸Ефрем дэ Манассиясы Юсуфди эрзыму; тамусы таму җящяди зўзў-быйбый⁺.

²⁹Махирсы Манассияди эрзы, та ю гәҗяди җящяни. Махир эрзыди минзысы Галаад. ³⁰⁻³²Иезер, Хелек, Асриил, Шехем, Шемид дэ Хеферсы Галаадди эрзы; тамусы таму җящяди зўзў-быйбый. ³³Хеферди эрзы Салпаад мәю эрзы, та гуон ю вугә нүрни, минзы җёди Махла, Ноа, Хогла, Милка дэ Фирца⁺. ³⁴Манассия хубыйди фурсы 52 700 жын⁺.

³⁵Шутел, Бехер дэ Тахансы Ефремди эрзыму; тамусы таму җящяди зўзў-быйбый. ³⁶Шутелди эрзысы Аран; тасы тади җящяди зўзў-быйбый. ³⁷Ефрем хубыйди фурсы 32 500 жын.

Җы зусы Юсуфди хубый⁺.

³⁸⁻³⁹Бела, Ашбел, Ахирам, Шефуфам дэ Хуфамсы Вениаминди эрзыму. Тамусы таму җящяди зўзў-быйбый⁺. ⁴⁰Ард дэ Наамансы Белади эрзыму, тамусы таму җящяди зўзў-быйбый. ⁴¹Вениамин хубыйди фурсы 45 600 жын⁺.

⁴²Шухамсы Данди эрзы; тасы тади җящяди зўзў-быйбый⁺. ⁴³Дан хубыйди фурсы 64 400 жын⁺.

⁴⁴Имна, Ишва дэ Вериясы Асирди эрзыму; тамусы таму җяди зўзў-быйбый⁺. ⁴⁵Хевер дэ Малхиилсы Верияди эрзыму; тамусы таму җящяди зўзў-быйбый. ⁴⁶Асир хан ю йигә нүрни, минзы җёди Сара. ⁴⁷Асир хубыйди фурсы йиман 53 400 жын⁺.

⁴⁸⁻⁴⁹Иахцеил, Гуний, Иецер дэ Шиллемсы Неффалимди эрзыму. Тамусы таму җящяди зўзў-быйбый⁺. ⁵⁰Неффалим хубыйди фурсы 45 400 жын⁺.

⁵¹Исраил нанжынди йиман фурсы 601 730 жын⁺.

⁵²Җў ги Муса фәди:

– ⁵³Ни җочў мый йигә зўди фур ги таму ба ди фынкэ. ⁵⁴⁻⁵⁶Найигә зўди жынфур дуә, дуәйү фынги, найигә зўди жынфур шо, шо фынги. Ба на йикуэ ди ги найигә зў фынгини, ба җыгә ё на җуа чирди фонфа фынкэни⁺.

⁵⁷•Гирсон, Кааф, Мерарисы Левийди эрзыму; тамусы таму җящяди зўзў-быйбый. ⁵⁸Тамуди эрзыму зусы Левийди хубый – җысы Ливни, Хеврон, Махли, Муши дэ Кора; таму ду ю таму гәҗяди җящяни. Каафди сыгә эрзы литу йигәсы Амрам. ⁵⁹Амрам ба Левий зўди йигә нүр чүшонли. Җыгә нүрди минзы җёди Иохаведа, тасы зэ Египет сын-ёнхади. Иохаведа ги Амрам сын-ёнли лёнгә эрзы – Харунэ дэ Муса, хан йигә нүзы – Мариам. ⁶⁰Харунэ ю сыгә эрзыни – Надав, Авиуд, Елеазар дэ Ифамар⁺. ⁶¹Надав лян Авиуд ги Җў ба Та мә гиха фынфуди хуә налэ, вучонли⁺. ⁶²Да йигә йүә дашон, ба йиче Левий зўди нанжын суанли 23 000 жын. Ба Левий зўди жынму лян данлин исраилжынму йидарни мә суан, йинцысы таму бу щён данлин исраилжын йиён, ги таму мәю фынхади йилэзы⁺.

⁶³Исраилжынму зэ Иерихон чынпу дуймянди Иордан хә бонгәрниди Моав пинтанни шудо йидарниди сыхур, Муса лян Елеазар ахун ба нэщезы нанжынди фур суанхали. ⁶⁴Җыгә фур литу Муса лян Харунэ зэ Синай савәниди сыхур зочян суанхади йигә жын ду мәю. ⁶⁵Йинцысы Җў зочян фәгуә, таму ду зэ савәни вучонни, зу җымуҗя чўгуә Иефоннийди эрзы Халев лян Навинди эрзы Иса, йигә жын ду мә шынха⁺.

27

Салпаадди нүрму

27¹•Салпаадди нүрму Махла, Ноа, Хогла, Милка дэ Фирца лэли. Салпаадсы Хеферди эрзы, Хеферсы Галаадди эрзы, Галаадсы Махирди эрзы, Махирсы Манассияди эрзы, Манассиясы Юсуфди эрзы⁺. ²Җы вугә нүр лэ, до Хўдади гуйҗун җонфон мын гынчян, зандо Муса, Елеазар ахун, линшужынму дэ йиче исраилжынди мянчян ги даҗя фәди:

– ³Вәмуди дада зэ савәни вучонли, йигә эрзы ду мә люха. Та лян Коради йибазы жын йидарни мә фандуй Җў. Та ви гәҗяди гўнахар вучонли⁺. ⁴Зэсы вәмуди дада мәю эрзы, нандый җё тади минзы зэ исраилжынму литу бушынхама? Чин ниму ги вәму ба вәму дада чинчинди ди фын йилэзы.

⁵Муса ги Җў ба тамуди җыгә сычин фәли. ⁶Җў ги та хуэйдади:

– ⁷Салпаадди нүрму фә дуйдини. Ни да таму дада чинчинди ди литу ги таму ба йилэзы фынги, җё таму дадади йилэзы ди ги таму шынха. ⁸Ни ги исраилжынму фәги, сый дан мәю эрзы вучонли, нэхур җё дадади йилэзы ги тади нүр шынха. ⁹Та дан мәю нүрли, нэхур ги тади дищүн нын ба тади йилэзы шынха. ¹⁰Та дан мәю дищүнли, нэхур ги тади абый-баба ба тади йилэзы шынха. ¹¹Та дан мәю дищүн, е мәю абый-бабали, нэхур ги тади чинчин ба тади йилэзы шынха. Исраилжынму йинавар ё зунхў җыгә фалүни. Вәсы Җў, – җысы Вә ги ниму гихади фынфу.

Иса йиху җан Мусади вифынни

(Чунфә фалү 31:1-8)

¹²Җў ги Муса фәди:

– Ни шондо Аварим саншон, ба Вә ги исраилжынму гиди дифон канйихар⁺. ¹³Ба дифон канлиди йиху, ни лян ниди гәгә Харунэ йиён, ё вучонни,⁺ ¹⁴йинцысы ниму лёнгәр зэ Син савәни мә тин Вәди хуа, ба Вәди фынфу е мә зунхў. Йиче исраилжын гондо мәю фиди сыхур, ниму зэ тамуди мянчян ба Вәди гуйҗун вида лилён мә жынчын. (Җыгә дифон җёди Мерива, та зэ Син савәниди Кадес дифоншонни.)⁺

¹⁵Муса чито Хўдади фәди:

– ¹⁶Вәди Анлахў Торля-я! Нисы йиче хуәварди Хўда. Читоди җё Ни җянчўлэ йигә жын, җё та чынха җыще жынди линшу,⁺ ¹⁷ба таму линшон да җон, җё Ниди минжын бә чын зущён мәю фон-ёнжынди ёнчүн йиён.

¹⁸Җў ги Муса фәди:

– Навинди эрзы Исасы ю бынсыди жын. Ни ба шу гәдо тади тушон⁺. ¹⁹Җё та зандо Елеазар ахун лян йиче исраилжынди туни. Зэ даҗя мянчян ни ги таму миндамин фә: «Исасы вонху җан вәди вифынди жын»⁺. ²⁰Ни ба ниди чүанли ги та ё фынгини, җё исраилжынму тин тади хуа. ²¹Зэсы ю са нан сычин, Иса ё до Елеазар ахун гынчян, вын тани. Елеазар лян урим дэ туммим* җыдо Вәди вонщённи. Зу җымуҗя җочў ахунди хуа, Иса лян йиче исраилжын ё ган нан сычинни.

²²Муса җочў Җўди фынфу ганли. Та җё Иса зандо Елеазар ахун лян йиче исраилжынди мянчян, ²³зу җочў Җўди фынфу, ба шу гәдо Исади тушон, ги даҗя миндамин фәли:

– Исасы вонху җан вәди вифынди жын.

28

Йинавар җүди гўрбани

(Җефон 29:38-46)

28¹•Җў ги Муса фәди:

– ²Ни ги исраилжынму ги җымуҗяди фынфу: таму яндин зэ динхади нэгә жызышон ги Вә ё җү гўрбанини, гўрбаниди щён видо җё Вә разыни⁺.

³Җысы ги Җў яндин җүди гўрбани: тянтянмир ба лёнгә йисуйди, мәю дуанбянди ёнгозы йинавар ё җүчын шоди гўрбанини. ⁴Ба йигә ёнгозы ганзо җүшон, ба ди эргә хушон җүшон. ⁵Җү ту йигә ёнгозыди сыхур, ни яндин ё ба йигә кило лян йигә литр чин-ю хуәхади мян җүшонни. ⁶Җысы тянтянмир ё җүди гўрбани. Ба җымуҗяди гўрбани ниму зочян зэ Синай сан гынчян җүли, җыгә шоди гўрбаниди щён видо җё Вә, Җў, разыли. ⁷Лян ту йигә ёнгозы йидарни налэ йигә литр путоҗю, ба та садо шо гўрбани җуәзыди сыхани. ⁸Хушон ни җү ди эргә ёнгозыди сыхур, е зущён ганзо йиён, ба мянди гўрбани җүшон, ба путоҗю сашон. Җыгә шоди гўрбаниди щён видо җё Вә, Җў, разыни.

Шанбэ нэйитян җүди гўрбани

⁹Шанбэ нэйитян ниму җү лёнгә йисуйди, мәю дуанбянди ёнгозы, лёнгә кило лян чин-ю хуәхади мян дэ путоҗю. ¹⁰Чўгуә тянтянмир җүди шоди гўрбани дэ сахади путоҗю, мый йигә шанбэ ба йүнди шоди гўрбани яндин ё җүшонни.

Мый йигә йүә чў йи җүди гўрбани

¹¹Мый йигә йүәди чў йи ниму ё ги Җў җү шоди гўрбанини: лёнгә поню, йигә гун-ён, чигә йисуйди ёнгозы, – дусы мәю дуанбянди⁺. ¹²Ги мый йигә поню хан ё тян сангә кило лян чин-ю хуәхади мянни; ги мый йигә гун-ён ё тян лёнгә кило лян чин-ю хуәхади мянни, ¹³ги мый йигә ёнгозы ё тян йигә кило лян чин-ю хуәхади мянни. Җыгә шо гўрбаниди щён видо җё Җў разыни. ¹⁴Лян җыгә йитун, ги мый йигә поню хан ё тян лёнгә литр путоҗюни; ги мый йигә гун-ён ё тян йигә бан литр путоҗюни; ги мый йигә ёнгозы ё тян йигә литр путоҗюни. Җочў җыгә фалү ниму мый йигә йүә чў йи ё җү шоди гўрбанини. ¹⁵Чўгуә тянтянмир җүди шоди гўрбани лян путоҗю, хан ё ги Җў ба йигә гунҗүлү җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбанини.

Мәю җёмянди мәмә җечишон җүди гўрбани

(Левит 23:5-14)

¹⁶•Няннян җынйүә шы сы ниму ё гуә Җўди Пасха җечини⁺. ¹⁷Җынйүә шы ву нэйитян зусы Мәю җёмянди мәмә җечи. Чи тян литу ниму ду ё чы мәю җёмянди мәмәни⁺. ¹⁸Җечиди ту йитян даҗя ду ё шудо йидарни бэвон Вәни. Са хуә бу нын ган. ¹⁹Ниму ги Җў ба шоди гўрбани җүги: лёнгә поню, йигә гун-ён, чигә йисуйди ёнгозы, җё таму ду мәю дуанбянди. ²⁰Ниму ги мый йигә поню ё тян сангә кило лян чин-ю хуәхади мянни; ги мый йигә гун-ён ё тян лёнгә кило лян чин-ю хуәхади мянни; ²¹ги мый йигә ёнгозы ё тян йигә кило лян чин-ю хуәха мянди гўрбанини. ²²Ниму хан ё ба йигә гунҗүлү җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбанини, ба даҗя зў ганҗинни. ²³Чўгуә тянтянмир ганзо җүди шоди гўрбани ниму ба җыщезы гўрбани ё җүшонни. ²⁴Зу җочў җымуди ёнзы чи тян ниму ё җү җыщезы гўрбанини, тади щён видо җё Җў разыни. Чўгуә тянтянмир җүди шоди гўрбани дэ сахади путоҗю, ниму хан ё ба җыщезы гўрбани җүшонни. ²⁵Ди чи тян ниму е ё шудо йидарни бэвон Җўни. Данлинди хуә бу нын ган.

Гә мыйзыди җечишон җүди гўрбани

(Левит 23:15-22)

²⁶•Гә мыйзы җечиди ту йитян, җисы ниму ба щин шучынди мыйзы ги Җў налэ, ба та җүчын мянди гўрбани. Нэхур ниму ё шудо йидарни бэвон Җўни. Са хуә ду бу нын ган. ²⁷Ниму ба шоди гўрбани җүшон, җыгә гўрбаниди щён видо җё Җў разыни. Ниму ба мәю дуанбянди лёнгә поню, йигә гун-ён, чигә йисуйди ёнгозы җүшон. ²⁸Ги мый йигә поню ё тян сангә кило лян чин-ю хуәхади мянни; ги йигә гун-ён ё тян лёнгә кило лян чин-ю хуәхади мянни; ²⁹ги мый йигә ёнгозы ё тян йигә кило лян чин-ю хуәха мянди гўрбанини. ³⁰Ниму ба йигә гунҗүлү ё җүчын вон быйни щи минжынди гўнахарни, ба даҗя зў ганҗинни. ³¹Чўгуә тянтянмир җүди шоди гўрбани дэ мянди гўрбани ниму ё ба җыщезы гўрбани лян путоҗю җүшонни; таму дусы мәю дуанбянди.

29

Чуй лаба җечишон җүди гўрбани

(Левит 23:23-25)

29¹Чи йүә чў йи ниму ё шудо йидарни бэвон Җўни; са хуә ду бу нын ган. Җы йитян ё чуй лабани⁺. ²Ги Җў ба шоди гўрбани җүшон, җыгә гўрбаниди щён видо җё Җў разыни: йигә поню, йигә гун-ён, чигә йисуйди ёнгозы, җё дусы мәю дуанбянди. ³Ниму ги поню е ё тян сангә кило лян чин-ю хуәхади мянни; ги мый йигә гун-ён ё тян лёнгә кило лян чин-ю хуәхади мянни; ⁴ги мый йигә ёнгозы ё тян йигә кило лян чин-ю хуәхади мянни. ⁵Ниму ба йигә гунҗүлү ё җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбанини, ба даҗя зў ганҗинни. ⁶Чўгуә мый йигә йүә чў йиди, ё җү шоди гўрбани дэ ги та тянхади гўрбанини, чўгуә тянтянмир шоди гўрбани дэ ги та тянхади мян дэ путоҗю, ба җыще гўрбани ё җүшонни. Җыще шоди гўрбаниди щён видо җё Җў разыни.

Вон быйни щи гўнахарди жызышон җүди гўрбани

(Левит 23:26-32)

⁷Чи йүә чў шы ниму ду ё шудо йидарни, бэвон Җўни, ё фынзэни. Са хуә ду бу нын ган⁺. ⁸Ниму ги Җў ба шоди гўрбани җүги, җыгә гўрбаниди щён видо җё Җў разыни. Ниму җү йигә понювазы, йигә гун-ён, чигә йисуйди ёнгозы, – дусы мәю дуанбянди. ⁹Ниму ги мый йигә понювазы ё тян сангә кило лян чин-ю хуәхади мянни; ги мый йигә гун-ён тян лёнгә кило лян чин-ю хуәхади мян; ¹⁰ги мый йигә ёнгозы тян йигә кило лян чин-ю хуәхади мян. ¹¹Ниму хан ба йигә гунҗүлү җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбани. Чўгуә вон быйни щи гўнахарди жызышон җүди гўрбани, тянтянмир җүди шоди гўрбани, чўгуә тянхади мян дэ сахади путоҗю, ба җыгә гунҗүлү хан ё җүшонни.

Вәпынзы җечиди сыхур җүди гўрбани

(Левит 23:33-44)

¹²•Чи йүә шы ву ниму ё шудо йидарни бэвон Җўни. Ниму чи тян гуә җыгә җечи, са хуә ду бу нын ган. ¹³Җыгә җечиди ту йитян ниму ги Җў ба шоди гўрбани җүги, җыгә гўрбаниди щён видо җё Җў разыни. Ниму җү шы сангә поню, лёнгә гун-ён, шы сыгә йисуйди ёнгозы, – дусы мәю дуанбянди. ¹⁴Ниму ги мый йигә поню ё тян сангә кило лян чин-ю хуәхади мянни; ги мый йигә гун-ён ё тян лёнгә кило лян чин-ю хуәхади мян; ¹⁵ги мый йигә ёнгозы ё тян йигә кило лян чин-ю хуәхади мянни. ¹⁶Ба йигә гунҗүлү ниму ё җүчын вон быйни щи минжын гўнахарди гўрбанини. Чўгуә тянтянмир җүхади шоди гўрбани, ги та тянхади мян дэ сахади путоҗю, ниму хан ба җыщезы гўрбани ё җүшонни.

¹⁷Җечиди ди эртян ниму җү шы эргэ поню, лёнгә гун-ён, шы сыгә йисуйди ёнгозы, – дусы мәю дуанбянди. ¹⁸Ги җыще гўрбани ниму ба йүнди мян дэ путоҗю ё тяншонни. ¹⁹Чўгуә тянтянмир җүхади шоди гўрбани, ги та тянхади мян дэ сахади путоҗю, ниму хан ба йигә гунҗүлүр ё җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбанини.

²⁰Җечиди ди сан тян ниму җү шы йигә поню, лёнгә гун-ён, шы сыгә йисуйди ёнгозы, – дусы мәю дуанбянди. ²¹Ги җыщезы гўрбани ниму ба йүнди мян дэ путоҗю ё тяншонни. ²²Чўгуә тянтянмир җүхади шоди гўрбани, ги та тянхади мян дэ сахади путоҗю, ниму хан ба йигә гунҗүлү ё җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбанини.

²³Җечиди ди сы тян ниму җү шыгә поню, лёнгә гун-ён, шы сыгә йисуйди ёнгозы, – дусы мәю дуанбянди. ²⁴Ги җыще гўрбани ниму ба йүнди мян дэ путоҗю ё тяншонни. ²⁵Чўгуә тянтянмир җүхади шоди гўрбани, ги та тянхади мян дэ сахади путоҗю, ниму хан ба йигә гунҗүлү ё җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбанини.

²⁶Җечиди ди ву тян ниму җү җюгә поню, лёнгә гун-ён, шы сыгә йисуйди ёнгозы, – дусы мәю дуанбянди. ²⁷Ги җыще гўрбани ниму ба йүнди мян дэ путоҗю ё тяншонни. ²⁸Чўгуә тянтянмир җүхади шоди гўрбани, ги та тянхади мян дэ сахади путоҗю, ниму хан ба йигә гунҗүлү ё җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбанини.

²⁹Җечиди ди лю тян ниму ё җү багә поню, лёнгә гун-ён, шы сыгә йисуйди ёнгозы, җё таму ду мәю дуанбянди. ³⁰Ги җыщезы гўрбани ниму ё ба йүнди мян дэ путоҗю тяншонни. ³¹Чўгуә тянтянмир җүхади шоди гўрбани, ги та тянхади мян дэ сахади путоҗю, ниму хан ё ба йигә гунҗүлү җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбанини.

³²Җечиди ди чи тян ниму җү чигә поню, лёнгә гун-ён, шы сыгә йисуйди ёнгозы, – дусы мәю дуанбянди. ³³Ги җыще гўрбани ниму ба йүнди мян дэ путоҗю ё тяншонни. ³⁴Чўгуә тянтянмир җүхади шоди гўрбани, ги та тянхади мян дэ сахади путоҗю, ниму хан ба йигә гунҗүлү ё җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбанини.

³⁵Җечиди ди ба тян ниму ё шудо йидарни бэвон Җўни. Са хуә ду бә ган. ³⁶Ниму ба шоди гўрбани ги Җў җүшон, җыгә гўрбаниди щён видо җё Җў разыни. Ниму җү йигә поню, йигә гун-ён, чигә йисуйди ёнгозы, – дусы мәю дуанбянди. ³⁷Ги җыще гўрбани ниму ба йүнди мян дэ путоҗю ё тяншонни. ³⁸Чўгуә тянтянмир җүхади шоди гўрбани, ги та тянхади мян дэ сахади путоҗю, ниму хан ба йигә гунҗүлү ё җүчын вон быйни щи гўнахарди гўрбанини.

³⁹

Чўгуә ги Хўда гихади вардэ дэ гәҗя щён ги Җў җү шоди гўрбани, ниму ги зыҗи динхади җечишон, ги Җў ё җү җыще шоди гўрбани, мян, путоҗю дэ пиннанди гўрбанини⁺.

(40) Зу җымуҗя Муса ба Җўди фынфу йиҗү йиҗүди ги исраилжынму фәгили.

30

Дў җуди дэ ги вардэди фалү

¹⁻²

30 (1) Муса ги йиче Исраил зўди линшу фәди:

– ³(2) Җысы Җў гихади фынфу: сый ги Җў дўли җу хуэйҗәсы гилигә вардэ, нэхур нэгә жын ба гәҗя щүхади хуа яндин ё зунхўни, җочў та фәхади яндин ё ганни⁺.

⁴

(3) Булүн нагә нянчин гўнён зэ дадади җяни җўди сыхур дан ги Җў дўли җули хуэйҗәсы гилигә вардэ, ⁵(4) тади дада тинҗян җыгә дан мә фә сыса, җыгә гўнён яндин ё зунхў ги Җў дўхади җу хуэйҗәсы гихади вардэни. ⁶(5) Гўнёнди дада ба җыгә тинҗян дан дончў, нэхур нэгә гўнён бу зунхў гәҗя дўхади җу хуэйҗәсы гихади вардэ. Җў ба гўнён фоншәни, йинцысы тади дада ба та дончўли.

⁷

(6) Булүн нагә гўнён дан мә сылён ги Җў гилигә са вардэ хуэйҗәсы щүха сали, вонху җыгә гўнён җели хунли, ⁸(7) тади нанжын тинҗян җыгә сычин дан мә фә сыса, җыгә нүжын яндин ё зунхў ги Җў гихади вардэ хуэйҗәсы щүхади хуани. ⁹(8) Кәсы тади нанжын ба җыгә тинҗян дан дончў, ба та мә сылён гихади вардэ хуэйҗәсы щүхади хуа бу жын, нэхур җыгә нүжын бу зунхў та гихади вардэ дэ щүхади хуа. Җў ба җыгә нүжын фоншәни.

¹⁰

(9) Булүн нагә гуафу хуэйҗәсы лингандёди нүжын ба гихади йиче вардэ яндин ё зунхўни.

¹¹

(10) Булүн нагә җели хунди нүжын дан ги Җў дўли җули хуэйҗәсы гили йигә вардэ, ¹²(11) тади нанжын тинҗян җыгә дан мә фә сыса, җыгә нүжын яндин ё зунхў ги Җў дўхади җу хуэйҗәсы гихади вардэни. ¹³(12) Җыгә нүжынди нанжын ба җыгә тинҗян дан дончў, ба тади щифузы дўхади җу хуэйҗәсы гихади вардэ бу жын, нэхур җыгә нүжын бу зунхў та щүхади хуа. Җў ба җыгә нүжын фоншәни. ¹⁴(13) Җыгә нүжынди нанжын ба щифузы дўхади җу лян гихади вардэ е нын жын, е нын бу жын. ¹⁵⁻¹⁶(14-15) Кәсы җыгә нүжын ги Җў ги вардэди җы йитян тади нанжын дан ба җыгә тинҗян, ди эр тян та мә донгуа щифузы, нэхур нүжын яндин ё зунхў дўхади җу хуэйҗәсы гихади вардэни, йинцысы нанжын тинҗянди нэйитян ба щифузы мә дон. Кәсы җыгәди йиху нанжын дан ба щифузы дўхади җу хуэйҗәсы гихади вардэ бу жын, нэхур щифузыди гўнахар зэ нанжыншонни.

¹⁷

(16) Җў ги Муса гихади җыще фынфу тифәдисы замуҗя дада ё гуан мә җехунди нүзыни, нанжын замуҗя гуан щифузыни.

31

Исраилжынму лян мадианжынму дади җон

31¹Җў ги Муса фәди:

– ²Ни ё ги мадианжынму ви исраилжынму бо чуни, зуй тамуни. Ба җыгә сычин ганванди йиху, ни ё вандёни⁺.

³Йинви җыгә Муса ги минжын фәди:

– Ниму ги җоншон шәлүбянйи, лян мадианжынму да җонни, ви таму зочян ги Җў ганхади, заму ги таму ё бо чуни. ⁴Исраилди мый йигә зў ги җоншон ё дафачи йичян жынни.

⁵Зу җымуҗя да мый йигә зў литу җянчўлэли йичян жын, йиман шы эр чян жын, ду шәлүбянйи да җончини. ⁶Муса дафади Елеазар ахунди эрзы Финеес, җё та ба жынму линшон да җончини. Финеесди шуни нади Гуйҗун вәршонди җясы дэ данщүанди сыхур чуйди лаба⁺. ⁷Исраилжынму җочў Җў ги Муса гихади фынфу лян мадианжынму дали җонли, ба тамуди йиче нанжын дасыли. ⁸Дасыди жынму литу ю вугә Мадиан дифоншонди хуоншонни – җы зусы Евии, Рекем, Цур, Хур дэ Рева. Исраилжынму е ба Веорди эрзы Валаам дасыли⁺.

⁹Исраилжынму ба Мадиан дифонди нүжынму лян ваму ги гәҗя гуәгуәчили, ба ню, ёнчүн чёншон зули, ба йиче фугуй ги гәҗя нашонли, ¹⁰ба тамуди йиче чынпу лян йинпан шодёли. ¹¹Исраилжынму ба йиче чёнхади дэ нахади дунщи, жын дэ сынлин нашон зули, ¹²хуэйли Моав пинтан Иордан хәди бонгәрниди Иерихон чынпу дуймянди Исраилди йинпаннили. Зэ җытар таму ба жын дэ дунщи йиман ги Муса, Елеазар ахун лян Исраилди йиче минжын җёгили.

Исраилди җүндуй хуэйлэли

¹³Муса, Елеазар ахун лян данлинди йиче линшу да йинпанни чўчи җейин җүндуйчили. ¹⁴⁻¹⁵Муса ги нэщезы даҗүнгуан, гуан йичян жынди дэ йибый жынди җүнгуан чишонлэли, вынли тамули:

– Ниму виса ба җыще нүжын хуәхуәрди шынхали? ¹⁶Ниму сылёнйихар, җыще нүжынсы тинха Валаам хуади, таму ба исраилжынму линшон, җё ликэ Җў, бэвон Фегорли. Йинви җыгә вынбин ба замуди минжын щёмедёли⁺. ¹⁷Җыхур ниму ба йиче эрвазы дэ чўли мынди нүжынму ду ё дасыни. ¹⁸Ниму ги гәҗя нын ба йиче мә чў мынди нүзы люхани⁺. ¹⁹Җыхур ниму литу сый дасы жынли хуэйҗәсы ду мэтили, яндин ё зэ йинпан вэту җў чи тянни. Ди сан тянди лян ди чи тянди нэйитян ниму ё ба гәҗя дэ ба ниму чёнхуэйлэди нүзыму зў ганҗинни⁺. ²⁰Ниму ба мый йиҗезы йишон, на пизы, җүлүмо хуэйҗәсы муту зўхади дунщи йиман щи ганҗин.

²¹Елеазар ахун ги нэще да җоншон хуэйлэди жын фәди:

– Җў ги Муса гили җыщезы фалү: ²²⁻²³ба йиче шобучынди дунщи, зущён җинзы, йинзы, тун, те, щите, чянте яндин ё на хуә зў ганҗинни, ба данлин дунщи ё на фи щиҗинни. ²⁴Ди чи тянди нэйитян ниму яндин ба гәҗяди йишон ё щиҗинни, җымуҗя ниму цэ чынха ганҗиндини, йиху нын җин йинпанни⁺.

Исраилжынму ба йиче чёнхади фынгили

²⁵Җў ги Муса фәди:

– ²⁶Ни лян Елеазар ахун дэ данлин линшуму ба йиче чёнхади дунщи, жын лян сынлин ду ё суанчўлэни. ²⁷Ба йиче чёнхади тинтир фын лён бангә, ба йи бангә ги да җонди жынму, ба ди эр бангә ги данлин исраилжынму фынги. ²⁸Да ги да җонди жынму нэ йи бангә литу ниму ги Җў ба фи чўги. Да вубый чёнхади жын, ню, лү, ён, җүлү литу фын йигә жын, йигә ню, йигә лү, йигә ён, йигә җүлү, – ба җы йиче ги Җў фынги. ²⁹Ба фынчўлэди җыще фи ги Елеазар ахун җёги, җё та ги Җў дуанчын гуйҗунди лищин. ³⁰Ниму ги Исраил минжын гихади нэ бангәзы чёнхади дунщи литу, да чёнхади вушыгә жын, ню, лү, ён, җүлү литу ё фын йигә жын, йигә ню, йигә лү, йигә ён, йигә җүлүни. Ба фынчўлэди җыщезы дунщи ги левитжынму гиги, йинцысы таму зэ Хўдади гуйҗун җонфонни ган гунсыдини.

³¹Муса лян Елеазар ахун җочў Җўди фынфу ганли.

³²⁻³⁵Чўгуә җүнжынму ги гәҗя люхади фугуй, таму хан суанчўлэли: ю 675 000 ён лян җүлүни, 72 000 нюни, 61 000 лүни, 32 000 мә чў мынди нүзыни. ³⁶⁻⁴⁰Ги дали җонди җүнжынму фынхади бангәр литу ю 337 500 ён лян җүлүни (да җыгә фур литу ги Җў ба 675 ён лян җүлү чўли фили); 36 000 ню (ги Җў ба 72 ню чўли фили); 30 500 лү (ги Җў ба 61 лү чўли фили); 16 000 жын (ги Җў ба 32 жын шынхали). ⁴¹Муса җочў Җўди фынфу ба фи ги Җў суанчын гуйҗун лищин, ги Елеазар ахун җёгили.

⁴²⁻⁴⁶Ги йиче мә да җонди исраилжын фынхади бангәр лян җүнжынмуди бангәр йимур-йиёнди: 337 500 ён лян җүлү, 36 000 ню, 30 500 лү, 16 000 жын. ⁴⁷Муса да җы бангәр литу, да мый вушыгә жын лян сынлин литу, җочў Җўди фынфу ба йигә жын лян йигә сынлин фынчўлэ, ги левитжынму гигили, йинцысы таму зэ Хўдади гуйҗун җонфонни ган гунсыдини.

⁴⁸Лин җүндуйди җүнгуанму лэ, до Муса гынчян ⁴⁹фәди:

– Ложын, вәму ба шу дихади җүнжынму суанчўлэли, җысыма, йигә жын ду мә шәдё. ⁵⁰Вәму ба вәмуди мый йигә жын чёнхади җин дунщи: җин лянляр, җин җуәзы, гэҗызы, эрҗуйзы, бебезы налэли. Вәму щён ба җыще дунщи ги Җў дуангини, йинцысы Та ба вәмуди мин җюхали⁺.

⁵¹Муса лян Елеазар ахун ба җыще җин дунщи җешухали. ⁵²Җүнгуанму ги Җў гили бонҗер 200 кило җинзы. ⁵³Данлин җүнжынму ба чёнхади дунщи ги гәҗя люхали⁺. ⁵⁴Муса лян Елеазар ахун ба җыще җин дунщи надо Хўдади гуйҗун җонфоннили, зу лян йигә җихо йиён, йинцысы Җў ба исраилжынму бохўли⁺.

32

Шындо Иордан хә дунбонгәди Исраилди җигә зў

(Чунфә фалү 3:12-22)

32¹Рувим лян Гадди лёнгә зўди жын ю хошо ню, ённи. Таму канҗян Иазер лян Галаад дифон фон сынлинчи ходихын,⁺ ²зу до Муса, Елеазар ахун лян йиче Исраилди ложын гынчян фәди:

– ³⁻⁴Җў ги исраилжынму бонмонди җё ба җыщезы дифон җаншонли, җы зусы Атароф, Дивон, Иазер, Нимра, Есевон, Елеале, Севам, Нево дэ Веон. Җыщезы дифон фон сынлинчи ходихын; вәму, нимуди хуәҗиму, ю хошо ню, ённи⁺. ⁵Җё нимуди щин до вәмушон ванха, вәму читоди җё ниму ба җыщезы дифон ги вәму гиги, җё чынха вәмуди, бә җё вәму гуә Иордан хәли.

⁶Муса ги Рувим дэ Гад зўди жынму хуэйдади:

– Нимуди дищүн, исраилжынму да җончини, нандый ниму щён шындо җытарма? ⁷Виса ниму җё исраилжынмуди щинни ю шанкини, җё таму бу щён гуә Иордан хә, бу җин Җў ги ниму гиди нэгә дифон? ⁸Вә ба нимуди зўзў-быйбый да Кадес-Варни дафачи цакан нэгә дифонди сыхур, таму е җымуҗя ганли⁺. ⁹Таму доли Есхол чуандони, ба нэгә дифон җянли, кәсы хуэйлэ, таму җё минжын щинни юли шанкили, мәщин җин Җў ги исраилжынму гиди нэгә дифон. ¹⁰Нэйитян Җўди чи шонлэ, Та дў җуди фәли:⁺ ¹¹«Да Египет чўлэди йиче нанжын да эршы суй дашон йигә ду бу җин Вә ги Ибращимэ, Исхар, Ягўбэ щүхади нэгә дифоншон, йинцысы таму мәщин тин Вәди хуа»⁺. ¹²Лян йиче нанжын ду җымуҗя йүли, чўгуә Иефоннийди эрзы Халев (тасы Кеназди хубый) лян Навинди эрзы Иса, йинцысы таму лёнгәр шыщин-шыйи тинли Җўди хуали⁺. ¹³Җў ги җыще исраилжын чишонлэ, җё таму зэ савәни юҗуанли сышы нян, йичыр до нэгә сыхур, җисы зэ Җў лянмянчян ганли хади нэ йибыйзы жын мә вучондё⁺. ¹⁴Җыхур нимуди, ю гўнахарди жынмуди хубый ба ниму зўзў-быйбыйди вифын җаншонли, җё Җў җочў исраилжынму йүәщин чишонлэнима? ¹⁵Җыхур ниму дан бу щён гыншон Җў зу, Та йүанхуэй нын ба исраилжынму зэ савәни лёха, нэхур ниму җё замуди йиче минжын ду шәдёни.

¹⁶Таму до Мусади мянчян фәди:

– Муса җонгуйди! Щянтуни чин ни ги вәму ги кухуан, җё вәму зэ җытар ги ёнчүн ба ёнҗүан гэчелэ зэмусы ги вәмуди ваму ба лошы чынпу гэшон. ¹⁷Йиху вәму зу шәлүди лян вәмуди дищүн исраилжынму йидарни да җончини, вәму гәҗя лин туни, ган исраилжынму до тамуди дифоншон. Нэгә сыхурни вәмуди ваму нын зэ җыще лошы чынпуни да бындиди жынму гынчян цонха. ¹⁸Исраилжынму ба ги таму фынгиди дифон дан җаншон, йиху вәму цэ хуэй гәҗяди җяни. ¹⁹Вәму лян данлин исраилжынму ба Иордан хә нэбонгәди йикуэ дифон бу щён җан, йинцысы вәму кәҗя зэ Иордан хәди җыбонгә, зэ дунфон ба җўди дифон җешухали.

²⁰Муса хуэйдади:

– Ниму җыншыди дан щён җымуҗя ган, ниму зу зэ Җўди мянчян шәлүха да җончи! ²¹Нимуди йиче бин ду ё гуә Иордан хәни. Таму җочў Җўди фынфу ё пушон да дўшманни, йичыр до нэгә сыхур, җисы Җў ба йиче дўшман дабэни, ²²нэгә дифон ги Җў ди туни. Җыгәди йиху ниму нын хуэй гәҗяди җя, йинцысы ниму ги Җў дэ нимуди дищүн исраилжынму хуанли җонли. Зу җымуҗя Җў җё Иордан хә дунбонгәди дифон чынха нимуди йилэзыни. ²³Кәсы ниму дан ба ниму щүхади хуа бу зунхў, ниму зу зэ Җўди мянчян ган гўнахарни. Ви нимуди гўнахар ниму ду шу зуйни, сый ду дуәбудё. ²⁴Җыхур ниму чи, ги нимуди ваму гэ чынпучи, ги ёнчүн гэ ёнҗүанчи, кәсы ба ниму щүхади хуа бә вондёли!

²⁵Гад дэ Рувим зўди жынму фәди:

– Муса җонгуйди, вәму яндин җочў ниди фынфу ганни. ²⁶Вәмуди щифузы, ваму, нючүн, ёнчүн ду шындо Галаад дифонди җыще чынпунини. ²⁷Замуҗя ни фәли, вәму зу нэмуҗя шәлүди зэ Җўди мянчян да җончини.

²⁸Йинви җыгә Муса ги Елеазар ахун, Навинди эрзы Иса дэ данлин Исраилди линшу фәди:

– ²⁹Гад лян Рувим зўди жынму дан гуә Иордан хә, җочў Җўди фынфу да җон, таму дан ги ниму бонмон ба нэгә дифон җаншон, нэхур ниму ба Галаад дифон ги таму ё гигини – җысы ви таму ганхади сычин гихади йилэзы ди. ³⁰Кәсы таму дан бу гуә Иордан хә лян ниму йидарни бу да җон, нэхур таму, лян ниму йиён, зэ Ханаан дифоншон ба тамуди йилэзы ди җаншонни.

³¹Гад лян Рувим зўди жынму хуэйдади:

– Вәму яндин җочў Җўди фынфу ганни. ³²Вәму җочў Җўди фынфу гуә Иордан хәни, җиндо Ханаан дифоншон да җончини. Зу җымуҗя җё Иордан хә дунбонгәди дифон чынха вәмуди йилэзы.

³³Зу җымуҗя Муса ба Аморрейди Сигон хуоншонди гуйҗя дэ Вассанди Ог хуоншонди гуйҗя, тади чынпу дэ җувиниди щёнҗуон ги Гад, Рувимди зў дэ Манассияди бангәр зў фынкэли. ³⁴Гад зўди жынму ба Дивон, Атароф, Ароер, ³⁵Атароф-Шофан, Иазер, Иогбега, ³⁶Беф-Нимра лян Беф-Гаран чынпу йүанхуэй щюгэчелэли. ³⁷Рувим зўди жынму ба Есевон, Елеале, Кириафаим, ³⁸ба Нево, Ваал-Меон (ба җыгә минзы гэбянли) дэ Сивма чынпу йүанхуэй щюгэчелэли. Җы лёнгә зўди жын ги таму щюгэхади йиче чынпу нанли щин минзыли.

³⁹Махирди хубый (Махирсы Манассияди эрзы) чи, ба Галаад җаншонли, ба нэтар җўди аморрейжынму ганчўчили⁺. ⁴⁰Йинви җыгә Муса ба Галаад ги Махирди хубый гигили. Таму зу җўдо нэтарли. ⁴¹Манассия зўди йигә жын, минзы җёди Иаир, ба нэтарди җигә щёнҗуон җаншонли, йиху та ба җыще щёнҗуон җёлигә «Иаирди щёнҗуон»⁺. ⁴²Новах ба Кенаф чынпу лян җувиди щёнҗуон җаншонли, йиху ба нэщезы щёнҗуон җочў гәҗяди минзы җёчын «Новахли».

33

Исраилжынму да Египет до Моав дифоншон зуди лў

33¹Җисы Муса лян Харунэ ба исраилжынму да Египет линчўлэ, таму зэ лўшон зали йинпанли. ²Муса җочў Җўди фынфу ба мый йигә заха йинпанди вәрди минзы щехали.

³Җынйүә шы вуди нэйитян, ту йигә Пасха җечи гуәлиди йитян, исраилжынму да Египет зудёли. Җў бохў тамуди, җё таму зэ египетжынмуди мянчян да Раамсес чынпуни чўчи, зудёли⁺. ⁴Җў ба египетжынмуди тушур дасыли; египетжынму сун тамуди мэтидини. Җў лян җымуҗяди ганбан зыгили: Тади лилён би египетжынму хўдамуди да⁺.

⁵Исраилжынму да Раамсес зудё, щянтуни зэ Сокхоф дифонни ба йинпан захали⁺. ⁶Хан ба йигә йинпан зэ савә бянбяршон, Ефам дифоншон захали⁺. ⁷Да Ефам таму җәгуәчи, доли Пи-Гахироф дифонли (җыгә зэ Ваал-Цефон дифонди дунбонгәни). Ли Мигдол дифон буйүан исраилжынму ба йинпан захали⁺. ⁸Йиху таму да Пи-Гахироф зудё, да Хунхэ донҗунни зугуәчи, доли Сур савәнили. Таму зули сан тян, доли Мерра дифон, ба йинпан задо нэтарли⁺. ⁹Да җытар исраилжынму кә зудо Елим дифонли, нэтар ба йинпан захали, йинцысы җытар ю шы эргә фичүан дэ чишыгә мизор фуни⁺.

¹⁰Да Елим зудёди йиху, таму зэ Хунхэ гынчян ба йинпан захали, ¹¹йиху до Син савәни ба йинпан задо җытарли,⁺ ¹²да Син савәни зудё, доли Дофка дифон ба йинпан захали, ¹³да Дофка кә зудё, доли Алуш дифон зандо җытарли. ¹⁴Да Алуш таму кә зудё, доли Рефидим дифонли. Зэ Рефидим минжын мәю хәди фили⁺.

¹⁵⁻³⁷Да Рефидим йичыр до Ор сан гынчян зуди сыхур, исраилжынму зэ җыщезы вәршон зали йинпанли: Синай савә, Киброт-Гаттаава, Асироф, Рифма, Римнон-Фарец, Ливна, Рисса, Кегелафа, Шафер, Харада, Макелоф, Тахаф, Тарах, Мифка, Хашмон, Мосероф, Бене-Яакан, Хор-Агидгад, Иотвафа, Аврон, Ецион-Гавер, Син савә (җы зусы Кадес), йиху доли Ор сан гынчянли, – җысы Едом дифонди бянҗе⁺⁺⁺⁺⁺⁺⁺⁺.

³⁸⁻³⁹Исраилжынму да Египет зудё ди сышы нянди вуйүә чў йи, Харунэ ахун җочў Җўди фынфу шонли Ор сан, зэ нэтар вучонли. Харунэ йибый эршы сан суйшон вучонли⁺.

⁴⁰Ханаан нанбонгә дифоншонди Арад хуоншон ба исраилжынму лэди тинҗянли⁺.

⁴¹⁻⁴⁹Да Ор сан гынчян йичыр до Моавди пинтанни зуди сыхур, исраилжынму зэ җыщезы вәршон зали йинпанли: Салмон дифон, Пунон дифон, Овоф дифон, Моав дифоншонди Ийм-Аварим чынпу, Дивон-Гад чынпу, Алмон-Дивлафаим дифон, Аварим саншон Неводи санди чянмянни, Иерихон чынпуди дуймян Иордан хә бонгәрниди Моав пинтанни (зэ Беф-Иешимоф чынпу лян Аве-Ситтим дифонди донҗуннини)⁺⁺⁺⁺⁺.

Ба Иордан хә гуәлиди йиху, ё зў сани

⁵⁰Зэ Иерихон чынпуниди дуймян Иордан хә бонгәрниди Моав пинтанни, Җў ги Муса гиди фынфу, ⁵¹җё та ги исраилжынму фәгини. Җў фәди:

– Ниму гуәли Иордан хә, җиндо Ханаан дифонди йиху, ⁵²яндин ё ба бындиди жынму ганчўчини. Ба таму на шыту лян җинзы зўхади хўдаму далан, ба йиче бэвон таму хўдамуди вәр ду цыйдё⁺. ⁵³Ниму ба дифон җаншон, җўдо нэтар, йинцысы Вә ба нэгә дифон ги ниму гигили. ⁵⁴Ниму җуа чирди ба дифон ги мый йигә зў дэ җящя фынкэ. Найигә зўди жын фур дуә, – дуәйү фынги, найигә зўди жын фур шо, – шо фынги⁺. ⁵⁵Ниму ба бындиди жынму дан бу ганчўчи, шынхади нэщезы жын вонху ги ниму чынха бэляни: таму, зущён мә ниму нянҗинди за йиён, зущён за лыйбади цыязы йиён; таму чия нимуни. ⁵⁶Ниму ба таму дан бу ганчўчи, нэхур Вә ба ниму ё щёмедёни, замуҗя зочян Вә щүди ба таму щёмени.

34

Ханаан дифонди бянҗе

34¹Җў ги Муса фәли, ²җё та ба җыгә фынфу ги исраилжынму гигини:

– Ниму җиндо Вә ги ниму гиди Ханаан дифонди йиху, ниму гуйҗяди бянҗесы җымуҗяди: ³Зэ нанфон ниму гуйҗяди бянҗе да Син савә зэ Едом дифонди бонгәрни да турдини. Та да Сыхэ нанбонгәди йиршон вон дунфонни зудини. ⁴Йиху та җуандё нанфон до Акравим саншондини, гуә Син савәни, зудё Кадес-Варни. Да җытар ниму гуйҗяди бянҗе зудё Гацар-Аддар чынпуни, йичыр до Ацмон дифонни. ⁵Да Ацмон та җуандо Египетди пинчуаннини, йичыр до Диҗунхэди хэяншон.

⁶Диҗунхэ – зусы ниму гуйҗяди щифон бянҗе.

⁷Зэ быйфон ниму гуйҗяди бянҗе да Диҗунхэ до Ор сан гынчянни;⁺ ⁸⁻⁹да Ор сан гынчян до Емафни. Да Емаф ниму гуйҗяди бянҗе до Цедад дэ Цифрон дифонни, линху до Гацар-Енан чынпуни. Җысы ниму гуйҗяди быйфон бянҗе.

¹⁰Зэ дунфон ниму гуйҗяди бянҗе да Гацар-Енан датур до Шефам дифонни. ¹¹Да Шефам ниму гуйҗяди бянҗе до Риблани чынпуни (жыгә зэ Аин дунбонгәни). Йиху ниму гуйҗяди бянҗе до Галилея хэзыди дунбонгә, ¹²да нэтар до Иордан хә дэ Сыхэяншонни.

Җы зусы ниму гуйҗяди бянҗе⁺.

¹³Муса ги исраилжынму фәди:

– Җы зусы ниму на җуа чирди фонфа ё фынди дифон, зусы Җў ги җюгә бан исраилжынмуди зў фынгиди дифон. ¹⁴⁻¹⁵Рувим лян Гадди лёнгә зў дэ Манассияди бангәр зў зэ Иордан хәди дунбонгәни, Иерихон чынпу дуймянни кәҗя ба гәҗяди дифон җаншонли, ба ди җочў тамуди зў дэ җящя фынкэли.

Сый фын дифонни

¹⁶Җў ги Муса фәди:

– ¹⁷Елеазар ахун лян Навинди эрзы Иса ги минжын ба дифон ё фынкэни. ¹⁸Таму ё да мый йигә зў литу тёҗян йигә линшу җё ги таму лёнгәр бонмонни. ¹⁹⁻²⁸Җы зусы Җў да мый йигә зў литу җянчўлэди жынмуди минзы:

Яхўтиди зў: Иефоннийди эрзы Халев,

Щимэди зў: Аммиудди эрзы Самуил,

Вениаминди зў: Кислонди эрзы Елидад,

Данди зў: Иоглиди эрзы Буккий,

Манассияди зў: Ефодди эрзы Ханниил,

Ефремди зў: Шифтанди эрзы Кемуил,

Завулонди зў: Фарнакди эрзы Елицафан,

Иссахарди зў: Аззанди эрзы Фалтиил,

Асирди зў: Шеломийди эрзы Ахиуд,

Неффалимди зў: Аммиудди эрзы Педаил⁺.

²⁹Җў зу ба җы йиче линшужын динха, җё таму ги исраилжынму ба Ханаан дифон фынкэни.

35

Ги левитжынму фынгиди чынпу

35¹Җў зэ Иерихон чынпу дуймян Иордан хә бонгәрниди Моав пинтанни ги Муса фәди:

– ²Ни ги исраилжынму гигә фынфу, җё таму да гәҗяди йиче дифоншон ги левитжынму ба җўди чынпу фынги зэмусы зэ чынпуди туанйүарни ба цочон фынги. ³Җыще чынпу ё ги левитжынму шынхани, җё таму җўдо нэтар. Зэ цочонни таму нын фон гәҗяди нючүн дэ данлинди сынлин. ⁴⁻⁵Цочон да чынпуди чён гынчян датур вон сыҗу-бахани ё чынкэ җюбый метрни, җё чынпу зандо цочон донҗунни. ⁶Ниму ги левитжынму фын люгә бохў жынмуди чынпу. Нагә жын дан мәфончў ба данлин йигә жын дасыли, та нын подё нэтар, ба гәҗяди мин җюха. Чўгуә җыгә, ниму хан ё ги левитжынму фын сышы эргә данлинди чынпу⁺ ⁷лян җувиди цочонни. Йиман сышы багә чынпу. ⁸Ниму ги левитжынму фын чынпуди сыхур, найигә зў да, дуәйү фынги, найигә зў суй, шо фынги. Исраилжынму ё да таму җанхади дифоншон ги левитжынму ба чынпу фынгини.

Бохў жынмуди чынпу

(Чунфә фалү 19:1-13; Иса Навинди фу 20:1-9)

⁹•Җў җё Муса ¹⁰ба җымуҗяди фынфу ги исраилжынму гигини:

– Ниму гуәли Иордан хә, җинли Ханаан дифонди йиху, ¹¹яндин ё фынчўлэ бохў жынмуди чынпуни. Сый дан мәфончў ба жын дасыли, та нын подё нэтар,⁺ ¹²ба гәҗяди мин җюха, бә җё дасы жынди чинчин ги та бо чу. Минжынди фагуан вын җыгә жынди гуансыди зочян, ги җыгә жын бу нын дин сызуй. ¹³Ниму фынчўлэ люгә бохў жынмуди чынпу: ¹⁴сангә чынпу зэ Иордан хә җыбонгә, сангә чынпу зэ Ханаан дифонни. ¹⁵Җыщезы чынпу ё ги исраилжынму, ги гуәлўди хуэйҗәсы банлэди вэгуйжынму чынха бохў жынмуди чынпуни. Сый дан мәфончў ба жын дасы, та нын подё нэтар ба гәҗяди мин җюха.

¹⁶⁻¹⁸Сый дан на те, шыту хуэйҗәсы муту дунщи ба жын дасыли, – та зу ганли дасы жынди гўнахарли; ги та яндин ё дин сызуйни. ¹⁹Вучондёди нэгә жынди чинчин гәҗя дан ба та зоҗуә, ги та нын бо чу, ба та нын дасы.

²⁰Дан нагә жын хэхын сый, ба та сондё, нэгә жын дансы дедо вучонли хуэйҗәсы на занхади са дунщи ба та дасыли, ²¹хуэйҗәсы на чуйту ба та дасыли, – нэгә жын зу ганли дасы жынди гўнахарли; ги та яндин ё дин сызуйни. Вучондёди нэгә жынди чинчин дан ба та зоҗуә, ги та нын бо чу, ба та нын дасы.

²²Кәсы сый дан мәфончў ба сый дасыли, таму лёнгәр зочян йигә мә хэхын йигә, бугуан та ба жын сондё, хансы лян занхади са дунщи ба та дасыли⁺ ²³хуэйҗәсы та мә җянди нэйихур лян занхади шыту ба жын дасыли, кәсы нэгә жын бусы тади дўшман, ²⁴та е мәщин ги та ган ха, нэхур минжынди фагуан ё җочў җымуҗяди фалү вын дасы жынди дэ вучондёди жынди чинчинди гуансыни. ²⁵Минжын ба дасы жынди нэгә жын да вучондёди жынди чинчинди шуни ё җюхани, ба та йүанхуэй сундё та зочян цонхади нэгә чынпунини. Та яндин ё җўдо нэтарни, йичыр до нэгә сыхур, җисы Исраилди да ахун вучонни⁺. ²⁶Кәсы нэгә ёли минди жын дан да цонхади чынпуни чўчили, ²⁷вучондёди жынди чинчин ба та зоҗуә дасыли, нэхур ба җыгә бу суан гўнахар, ²⁸йинцысы дасы жынди жын яндин ё шындо цонхади чынпу литу җўхани, дынди җисы Исраилди да ахун вучонни. Йиху та цэ нын хуэй гәҗяди җяни. ²⁹Ниму лян нимуди хубый булүн зэ нани җў еба, яндин ё зунхў җыгә фалүни.

³⁰Сый дан ба жын дасыли, ги та ё дин сызуйни, ги җымуҗяди сычин яндин ё зо лёнгә гўважынни. Кәсы йигә гўважын бу нын ги дасы жынди жын дин сызуй⁺. ³¹Ёли минди жын бу нын ви тади ганбан пый чян, ги та яндин ё дин сызуйни⁺. ³²Сый дан подё бохў жынмуди чынпуни, та дан пый чян, вонщёнди Исраилди да ахун вучонди зочян хуэйчи, җўдо та зочян җўди дифоншон, ниму ба тади чян бу нын җешу. ³³Ниму дан җымуҗя ган, ниму ба ниму җўди дифон зўчын буганҗинни. Дасы жынди сычин ба дифон зўчын буганҗиндини, нэхур зэ мәю ба дифон зў ганҗинди данлин фонфа. Ба ёли минди нэгә жын яндин ё дасыни⁺. ³⁴Ниму бу нын ба ниму җўди дифон зўчын буганҗинди, йинцы Вәсы Җў, Вә зэ исраилжынмуди җунҗянни җўдини⁺.

36

Ги җеха хунди нүжын фын дифонди фалү

36¹•Галаад җящяди тузыму (Галаадсы Махирди эрзы, зусы Манассияди сунзы, Юсуфди хубый) до Муса лян исраилжынмуди данлин линшуму гынчян ²фәди:

– Җў зочян гиди фынфу, җё ниму на җуа чирди фонфа ба дифон ги исраилжынму фынгини, е ги ниму фәли, җё ниму ба Салпаад, вәму чинчинди дифон ги тади йиче нүр фынгини. ³Кәсы ба таму дан чўҗядё хуэйҗәсы таму җяли данлин зўди нанжынмули, нэхур тамуди дифон зу чынха тади нанжын зўди дифонни. Зу җымуҗя вәму җуа чир фынхади дифон нын шоха. ⁴Юбилей нян долиди сыхур, йиче мэчўчиди дифон ду ё йүанхуэй до зочян җўжынди шунини. Салпаад нүрди дифон зу йинавар чынха таму нанжынмуди зўдили, кәсы вәмуди зў дозэзы ба нэ йилэзы дифон йинавар дюдёни⁺.

⁵Муса җочў Җўди хуа ги исраилжынму гилигә фынфу:

– Манассия зўди жынму фә дуйдини. ⁶Йинви җыгә Җў гиди фынфу, фәсы Салпаадди нүр ду ю гәҗя чў җяди зыюни, кәсы таму гуон нын лян таму зўди нанжынму җехун. ⁷Мый йигә исраилжынди дифон яндин ё шындо тади зў литуни. ⁸Исраилди йиче зў литуди мый йигә ю дифонди нүзы ё лян гәҗя зўди нанжын җехунни. Җымуҗя исраилжынму зу нын ба таму зўзў-быйбый шынхади йиче дифон җичын, ⁹нэхур дифон да йигә зў вон данлин йигә зўшон бу нуәгуәчи. Мый йигә зў яндин ба ги та фынхади дифон хўхани.

¹⁰⁻¹¹Зу җымуҗя Салпаадди йиче нүр: Махла, Фирца, Хогла, Милка дэ Ноа җочў Җў ги Муса гихади фынфу, лян таму чинчинди эрзыму җели хунли. ¹²Җы вугә нүр җяли Манассия зў литуди нанжынмули (Манассиясы Юсуфди эрзы). Тамуди дифон е шындо таму дадади зў литули. ¹³Җў зэ Иерихон чынпу дуймянди Иордан хә бонгәрниди Моав пинтанни ба җыщезы фынфу ги Муса фәгили, җё та ги исраилжынму гигини.

* 7:89 «Херувим» (яхўти йүян) – тянщянмуди йибазы. Мый йигә Херувим ю бонзыни, тади лянмян лян жынди йиён.

* 11:2 «Тавера» (яхўти йүян) – җыгә хуади йисысы «Хуә җуәли».

* 11:34 «Киброт-Гаттаава» (яхўти йүян) – җыгә хуади йисысы «Нэ чыди жынмуди фынкын».

* 13:24 «Есхол» (яхўти йүян) – җыгә хуади йисысы «Йи җуазы путо».

* 21:3 «Хорма» (яхўти йүян) – җыгә хуади йисысы «Далансандё».

* 27:21 «Урим» дэ «Туммим» – җысы лёнгә гуйҗун дунщи, Исраилди ахунму на таму вын Хўдади вонщёндини.

+ 1:1 Җефон 19:1, Җефон 25:22

+ 1:2 Җефон 30:12-14, Җефон 38:26, Фур 26:2,

+ 1:5 Фур 7:30

+ 1:6 Фур 7:36

+ 1:7 Җефон 6:23,

+ 1:8 Фур 7:18

+ 1:9 Фур 7:24

+ 1:10 Фур 7:48

+ 1:11 Фур 7:60

+ 1:12 Фур 7:66

+ 1:13 Фур 7:72

+ 1:14 Фур 7:42

+ 1:15 Фур 7:78

+ 1:21 Фур 26:7

+ 1:23 Фур 26:14

+ 1:25 Фур 26:18

+ 1:27 Фур 26:22

+ 1:29 Фур 26:25

+ 1:31 Фур 1:27

+ 1:33 Фур 26:37

+ 1:35 Фур 26:34

+ 1:37 Фур 26:41

+ 1:39 Фур 26:43

+ 1:41 Фур 26:47

+ 1:43 Фур 26:50

+ 1:46 Җефон 38:26, Фур 26:51

+ 1:53 Фур 8:19, Фур 16:46, Фур 18:5,

+ 2:3 Фур 1:7

+ 2:9 Фур 10:14

+ 2:16 Фур 10:18-20

+ 2:17 Фур 10:17, Фур 10:21

+ 2:24 Фур 10:22-24

+ 2:31 Фур 10:25-27

+ 2:32 Җефон 38:26, Фур 1:46, Фур 26:51

+ 2:33 Фур 1:47-53

+ 3:2 Җефон 6:23

+ 3:4 Левит 10:2,

+ 3:6 Фур 18:2

+ 3:9 Фур 8:19, Фур 18:6

+ 3:10 Фур 16:40,

+ 3:13 Җефон 13:2, Җефон 13:11-16

+ 3:17 Датур 46:11, Җефон 6:16-19, Җефон 10:2

+ 3:23 Фур 1:53

+ 3:25 Фур 4:24-26

+ 3:31 Фур 4:4, Фур 4:15

+ 3:32 Фур 4:16

+ 3:36 Фур 4:31-32

+ 3:39 Фур 26:62

+ 3:47 Җефон 13:13, Фур 18:15-16, Җефон 30:13

+ 4:3 Фур 8:24-25,

+ 4:6 Җефон 25:5

+ 4:16 Фур 3:32

+ 4:24 Фур 3:25-26

+ 4:31 Фур 3:36-37

+ 5:2 Левит 13:3, Левит 15:2, Левит 13:46

+ 5:3 Левит 15:31

+ 5:6 Левит 6:2-3

+ 5:7 Левит 5:5, Левит 6:5

+ 5:13 Җефон 20:14, Левит 18:20

+ 5:15 Левит 5:11

+ 6:6 Левит 21:11

+ 6:10 Левит 1:14, Левит 5:7

+ 6:14 Левит 3:6, Левит 4:32

+ 6:15 Левит 2:4

+ 6:19 Җефон 29:23-24

+ 6:20 Левит 7:31

+ 6:23 Левит 9:23, Фалү 21:5,

+ 7:1 Җефон 40:17, Левит 8:10

+ 7:7 Фур 4:25

+ 7:8 Фур 4:31

+ 7:9 Фур 3:31

+ 7:12 Җефон 6:23, Фур 1:7

+ 7:14 Җефон 30:34-35

+ 7:15 Левит 1:2-3

+ 7:16 Левит 4:23-24

+ 7:17 Левит 3:1

+ 7:18 Фур 1:8

+ 7:24 Фур 1:9

+ 7:30 Фур 1:5

+ 7:36 Фур 1:6

+ 7:42 Фур 1:14

+ 7:48 Фур 1:10,

+ 7:54 Фур 1:10

+ 7:60 Фур 1:11

+ 7:66 Фур 1:12

+ 7:72 Фур 1:13

+ 7:78 Фур 1:15

+ 7:89 Җефон 25:22

+ 8:7 Фур 19:9, Фур 19:17

+ 8:8 Левит 2:1

+ 8:14 Фур 3:45

+ 8:16 Җефон 13:2, Җефон 13:11-16

+ 8:19 Фур 3:9, Фур 1:53

+ 8:24 Фур 4:3,

+ 9:2 Җефон 12:1, Левит 23:5

+ 9:6 Левит 21:1, Фур 5:2

+ 9:11 Җефон 12:6,

+ 9:12 Җефон 12:46,

+ 9:14 Җефон 12:48-49

+ 9:15 Җефон 13:21, Җефон 40:17

+ 9:17 Җефон 40:36

+ 10:5 Фур 2:3-9

+ 10:6 Фур 2:10-16

+ 10:9 Фур 31:6,

+ 10:10 Фур 29:1, Фур 28:11-15

+ 10:12 Датур 21:21

+ 10:14 Фур 2:9, Фур 1:7-9

+ 10:17 Фур 2:17

+ 10:18 Фур 2:10-16

+ 10:21 Фур 4:4-15, Фур 7:9

+ 10:22 Фур 2:18-24

+ 10:25 Фур 2:25-31

+ 10:29 Җефон 2:18, Датур 12:7, Датур 32:12

+ 10:34 Җефон 13:21

+ 11:1 Левит 10:2, Фур 16:35

+ 11:4 Җефон 12:38,

+ 11:6 Фур 21:5

+ 11:8 Җефон 16:13, Җефон 16:15-31

+ 11:14 Җефон 18:18, Фалү 1:9

+ 11:16 Җефон 24:1, Фалү 1:15

+ 11:18 Җефон 19:10

+ 11:21 Җефон 12:37

+ 11:23 Фур 23:19,

+ 11:31 Җефон 16:13

+ 11:35 Фур 33:17

+ 12:6 Датур 46:2,

+ 12:8 Җефон 33:11, Җефон 33:19

+ 12:10 Левит 13:3

+ 12:14 Левит 13:46, Фур 5:2

• 12:16 Фалү 1:19-25

+ 12:16 Фур 10:12, Датур 21:21

+ 13:3 Фур 32:8, Фалү 1:22

+ 13:6 Фур 13:30

+ 13:16 Фур 11:28, Фур 14:6

+ 13:23 Фур 32:9, Фалү 1:24-25

+ 13:29 Җефон 17:8

+ 13:30 Фур 13:6, Фур 14:6, Фур 26:65, Фур 32:12, Фур 34:19, Фалү 1:36,

+ 13:33 Датур 6:4,

• 14:1 Фалү 1:26-32

+ 14:2 Җефон 16:3, Фур 20:3

+ 14:5 Фур 16:4, Фур 16:22, Фур 16:45, Фур 20:6,

+ 14:6 Җефон 24:13, Фур 11:28, Фур 13:30,

+ 14:10 Җефон 17:4

+ 14:12 Җефон 32:10

+ 14:14 Җефон 15:14-15

+ 14:16 Фалү 9:28

+ 14:17 Җефон 34:6, Җефон 20:5, Фалү 5:9

• 14:20 Фалү 1:34-40

+ 14:23 Фалү 12:9-10,

+ 14:24 Фур 13:29, Фур 14:6,

+ 14:29 Фур 1:2-3

+ 14:30 Фур 26:64-65

+ 14:33 Фалү 1:3, Фалү 8:2

+ 14:38 Фур 26:65

• 14:39 Фалү 1:40-46

+ 14:43 Фур 13:29

+ 14:45 Фур 21:3,

+ 15:3 Җефон 29:18, Левит 1:2-3, Левит 22:21, Җефон 23:14

+ 15:8 Левит 3:1

+ 15:10 Левит 1:9

+ 15:15 Җефон 12:49, Левит 19:34, Левит 24:22, Фалү 10:19

+ 15:22 Левит 4:2, Левит 4:27, Левит 5:15

+ 15:24 Левит 4:13

+ 15:27 Левит 4:27-28

+ 15:29 Фур 15:15

+ 15:32 Җефон 35:3

+ 15:34 Левит 24:12

+ 15:35 Җефон 31:14, Левит 24:14-16

+ 15:38 Фалү 22:12,

+ 15:40 Левит 11:44

+ 15:41 Левит 22:33

+ 16:1 Җефон 6:16, Җефон 6:18, Җефон 6:21

+ 16:3 Җефон 19:6

+ 16:4 Фур 14:5

+ 16:7 Левит 10:1

+ 16:9 Фур 8:14

+ 16:11 Җефон 16:7-8

+ 16:13 Җефон 2:14

+ 16:21 Җефон 33:5

+ 16:22 Фур 14:5, Фур 27:16, Датур 18:23

+ 16:33 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 1:12

+ 16:35 Левит 10:2, Фур 11:1

+ 16:40 Фур 3:10,

+ 16:45 Җефон 33:5, Фур 14:5

+ 16:46 Левит 16:12, Фур 1:53

+ 16:48 Фур 25:8,

+ 17:4 Җефон 25:22

+ 18:1 Җефон 28:38

+ 18:2 Фур 3:6-10

+ 18:5 Фур 1:53

+ 18:7 Җефон 26:31, Левит 16:2, Фур 1:51

+ 18:8 Левит 7:32, Фур 5:9, Җефон 29:28

+ 18:11 Левит 22:2, Левит 22:3, Левит 22:11-13

+ 18:12 Фалү 18:4

+ 18:13 Җефон 23:19

+ 18:14 Левит 27:21, Левит 27:28

+ 18:15 Җефон 13:2, Җефон 13:11-16, Фур 3:46-47

+ 18:16 Җефон 30:13

+ 18:17 Җефон 13:2, Җефон 13:11-16

+ 18:18 Җефон 29:26-28

+ 18:19 Левит 2:13,

+ 18:20 Фалү 10:9, Фалү 12:12, Фалү 14:27, Фалү 18:1-2,

+ 18:21 Левит 27:30, Фалү 14:22

+ 19:2 Фалү 21:3,

+ 19:4 Левит 4:16-17

+ 19:5 Җефон 29:14, Левит 4:11-12, Левит 9:11

+ 19:6 Җефон 12:22, Левит 14:4

+ 19:7 Левит 11:25

+ 19:9 Фур 8:7

+ 19:10 Левит 11:25

+ 19:12 Фур 31:19

+ 19:13 Левит 15:31

+ 19:15 Левит 11:32

+ 19:18 Җефон 12:22

+ 19:19 Левит 11:25

+ 19:20 Левит 15:31

+ 20:1 Җефон 15:20

+ 20:2 Җефон 17:1-7

+ 20:3 Җефон 16:3, Фур 14:2

+ 20:6 Фур 14:5

+ 20:12 Фур 27:14, Фалү 31:2

+ 20:14 Датур 25:24-26, Фалү 2:4

+ 20:15 Датур 46:6-7, Җефон 1:11

+ 20:16 Җефон 2:23, Җефон 3:7, Җефон 14:19

+ 20:17 Фур 21:22, Фалү 2:27

+ 20:19 Фалү 2:28

+ 20:22 Фур 33:37

+ 20:24 Фур 20:12

+ 20:26 Җефон 28:2, Җефон 29:29

+ 20:28 Фур 33:38-39, Фалү 10:6

+ 20:29 Фалү 34:8

+ 21:1 Фур 33:40

+ 21:2 Левит 27:29, Фалү 7:2, Датур 28:20

+ 21:5 Фур 11:4-6, Фур 11:20

+ 21:10 Фур 33:43

+ 21:11 Фур 33:44

+ 21:12 Фалү 2:13

+ 21:13 Фур 22:36,

+ 21:15 Фалү 2:9, Фалү 2:18, Фалү 2:29,

• 21:21 Фалү 2:24,

+ 21:22 Фур 20:17, Фур 20:19

+ 21:24 Фалү 3:16,

+ 21:30 Фур 32:3,

+ 21:32 Фур 32:1,

+ 21:34 Фалү 3:1-2

+ 22:2 Җефон 15:15,

+ 22:5 Фалү 23:4

+ 22:36 Фур 21:13, Фур 21:15

+ 23:8 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 26:2

+ 23:9 Фалү 33:28, Җефон 33:16

+ 23:10 Датур 13:16

+ 23:22 Фур 24:8

+ 23:24 Датур 49:9, Датур 49:27

+ 24:2 Фур 11:25,

+ 24:8 Фур 23:22

+ 24:9 Датур 49:9, Датур 12:3, Датур 27:29

+ 24:10 Фалү 23:5

+ 24:17 Датур 49:10,

+ 24:20 Датур 36:12, Җефон 17:8

+ 24:21 Датур 15:19,

+ 24:24 Датур 10:21, Датур 10:25

+ 25:1 Фур 33:49,

+ 25:2 Җефон 34:15

+ 25:3 Фур 31:16,

+ 25:4 Фалү 4:3, Фалү 21:22

+ 25:7 Җефон 6:25

+ 25:8 Фур 16:48,

+ 25:15 Фур 31:8

+ 25:17 Фур 31:2, Фур 31:7

+ 26:2 Җефон 30:12-14, Җефон 38:26, Фур 1:2, Фур 1:3,

+ 26:5 Җефон 6:14,

+ 26:6 Датур 46:8-9

+ 26:7 Фур 1:21

+ 26:9 Фур 16:1-2

+ 26:10 Фур 16:31-35

+ 26:11 Җефон 6:24

+ 26:12 Датур 46:10, Җефон 6:15,

+ 26:14 Фур 1:23

+ 26:15 Датур 46:16

+ 26:18 Фур 1:25

+ 26:19 Датур 38, Датур 46:12,

+ 26:22 Фур 1:27

+ 26:23 Датур 46:13,

+ 26:25 Фур 1:29

+ 26:26 Датур 46:14

+ 26:27 Фур 1:31

+ 26:28 Датур 46:20

+ 26:33 Фур 27:1-7

+ 26:34 Фур 1:35

+ 26:37 Фур 1:33

+ 26:38 Датур 46:21,

+ 26:41 Фур 1:37

+ 26:42 Датур 46:23

+ 26:43 Фур 1:39

+ 26:44 Датур 46:17,

+ 26:47 Фур 1:41

+ 26:48 Датур 46:24,

+ 26:50 Фур 1:43

+ 26:51 Фур 1:46

+ 26:54 Фур 33:54

• 26:57 Җефон 6:16-25,

+ 26:60 Җефон 6:23-25

+ 26:61 Левит 10:2

+ 26:62 Фур 3:39

+ 26:65 Фур 14:28-30

• 27:1 Фур 36:1-12

+ 27:1 Фур 26:33,

+ 27:3 Фур 16:1-35, Фур 16:49

+ 27:12 Фалү 3:27, Фалү 32:49

+ 27:13 Фур 20:24

+ 27:14 Фур 20:12-13

+ 27:16 Фур 16:22

+ 27:18 Җефон 24:13

+ 27:19 Фалү 3:28, Фалү 31:14

• 28:1 Җефон 29:38-42

+ 28:2 Левит 3:11, Левит 21:6, Левит 1:9

+ 28:11 Фур 10:10

• 28:16 Җефон 13:3-7, Левит 23:5-8, Фалү 16:1-8

+ 28:16 Җефон 12:1-13

+ 28:17 Җефон 23:15

• 28:26 Фалү 16:9-12

+ 29:1 Левит 23:23-25

+ 29:7 Левит 16:29-31, Левит 23:27-32

• 29:12 Левит 23:33-43, Фалү 16:13-15

+ 29:39 Левит 7:16

+ 30:2 Левит 5:4, Фалү 23:21,

+ 31:2 Фур 25:17

+ 31:6 Фур 10:9

+ 31:8 Фур 25:15,

+ 31:16 Фур 25:1-5

+ 31:18 Фалү 21:10-14

+ 31:19 Фур 19:12, Фур 19:22

+ 31:24 Левит 11:25, Фур 19:10

+ 31:50 Җефон 30:12

+ 31:53 Фалү 20:14

+ 31:54 Җефон 30:16

+ 32:1 Фур 21:32

+ 32:4 Фур 21:24, Фур 21:35

+ 32:8 Фур 13:2-3, Фур 13:20-32

+ 32:10 Фалү 1:34-36

+ 32:11 Фур 14:29

+ 32:12 Фур 14:6

+ 32:13 Фур 14:33-35

+ 32:39 Датур 50:23,

+ 32:41 Фалү 3:14-15,

+ 33:3 Җефон 14:8

+ 33:4 Җефон 12:12, Җефон 12:29

+ 33:5 Җефон 12:37

+ 33:6 Җефон 13:20

+ 33:7 Җефон 14:2

+ 33:8 Җефон 15:22-23

+ 33:9 Җефон 15:27

+ 33:11 Җефон 16:1

+ 33:14 Җефон 17:1

+ 33:15 Җефон 19:2

+ 33:16 Фур 11:34

+ 33:17 Фур 11:35

+ 33:31 Фалү 10:6

+ 33:33 Фалү 10:7

+ 33:35 Фалү 2:8

+ 33:36 Фур 20:1, Фур 27:14

+ 33:37 Фур 20:22

+ 33:38 Фур 20:28, Фалү 10:6

+ 33:40 Фур 21:1

+ 33:43 Фур 21:10

+ 33:44 Фур 21:11

+ 33:47 Фалү 32:49

+ 33:48 Фур 22:1

+ 33:49 Фур 25:1

+ 33:52 Җефон 23:24, Фалү 7:5

+ 33:54 Фур 26:54

+ 34:7 Фур 33:37-39

+ 34:12 Датур 15:18, Җефон 23:31, Фалү 11:24,

+ 34:19 Фур 14:6

+ 35:6 Фалү 4:41-43,

• 35:9 Фалү 4:41-43, Фалү 19:1-13,

+ 35:11 Җефон 21:13

+ 35:22 Җефон 21:13

+ 35:25 Җефон 29:7

+ 35:30 Фалү 17:6, Фалү 19:15

+ 35:31 Датур 8:22, Җефон 21:12, Җефон 21:30

+ 35:33 Датур 9:6

+ 35:34 Левит 18:25

• 36:1 Фур 27:1-7,

+ 36:4 Левит 25:10

Фалү

ЧУНФӘ ФАЛҮ

Чунфә фалү фуди щүян

Торати Китабуди линйирди фусы «Чунфә фалү». Вынщүә фалүди ёнзысы вида яхўтиди фалүжын Мусади линйир йифу. Ба җыгә йифу ги исраил минжын зэ Моав димяншон, таму җин Ханаан нэгә сыхур гигиди. Ба җы йи бын фу нын фынчын лён җезы: Мусади йифу (ту йилэр: 1-4 буфын, ди эрлэр: 5-29; ди санлэр: 30-31 буфын) дэ җелүн (32-34 буфын).

Җыгә фуди минзы зыдини, зэ та литу ба щянтян фуди (Җефон, Левит, Исраилжынмуди фур) бушо фалү чунфудини. Лян җыгә йитун, җытар хан ба ющезы щин фалү нын канҗян. Кәсы җы гуон бусы чунфу юди фалүдини, хан ги исраилжынмуди щин йибыйзы ба Хўда лян таму динхади хэтун вон щинни зўдини. Йинцысы йида зэ Синай саншон ба ту йигә хәтун диншон, гуәли кәҗя бонҗер сышы нян. Ё фәни, ба хошо фалү зэ вончян чиди сыхуршон нын сыйүн, – зэ нэгә сыхур, җисы Исраил зэ Ханаан чонҗю җўни зэмусы та хан ё ги җы щин чинкуоншон суйху щёнщи фалүни.

Җыгә фуди җун-ё буфынсы панвон хо дэ җудёди чон цыйзы. Та ги нянҗяму бонмонди җё ба вончян чиди Исраилди лисы дунни. Хўдади шынжынму (чүанпин Иеремия) ги исраилжынму җёнди сыхур, чинчир тифә җыще панвон дэ җудини. Данпа җы йи бын фу (хуэйҗәсы тади хын дуәди буфын) зусы заму шыдэ зочян чи быйняншон йүанхуэй щюгэ Хўда сыди сыхур зоҗуәди нэ йи бын фу. Җисы Иосия хуоншон ба минжын дазо вондёди жынмуди ёчю дэ җу тинҗян, та хазали. Йинви нэгә та җынҗын гантуә даҗә зыҗи гуйҗяди жынли-доли дэ җёмын сычинли. Чунфә фалү – җысы зэ Инҗил литу дин сыйүнди фу. Яхўти фалүди дэ җиндян дуйи Хўда бёщянди җун-ё йисысы, гуон бэвон Анлахў Торля, зэ җыгә шыҗешон ба та би сый ду щинэ. Эрса Мәсих ба та зэ Торати Китабушон җёчын дин ёҗинди фынфули, зулян щинэ жын гынчян либян фынфу йиён.

1

Хуатур

1¹Җы йи бын фу литуди хуасы Муса ги йиман исраилжын фәхади. Нэхур таму зандо Иордан хә дунбонгәди савәнили, Суф дифонди дуймяннили, тамуди лёнхани – йибонгәсы Фаран савә, йибонгәсы Тофел, Лаван, Асироф лян Дизагав дифон. ²(Да Хорив саншон вон Кадес-Варни җочў Сеир сан гынчянди лўшон дан зу, бущин зу шы йи тянни.)⁺ ³Ди сышы нянди шыйи йүәди чў йи, Муса ги исраилжынму ба Җў ги таму гихади фынфу йиман ду фәгили⁺. ⁴Җыгәди зычян Муса ба аморрейжынмуди Сигон хуоншон (тади җинчынсы Есевон) дэ Васанди Ог хуоншон зэ Едреи дабэли (тади җинчынсы Аштероф чынпу)⁺. ⁵Муса зэ Иордан хәди дунбонгә, зэ Моав дифоншон ги исраилжынму пәщёли Җўди фалүли. Та фәли:

– ⁶Анлахў Торля ги заму да Хорив саншон фәли: «Ниму зэ җыгә сан гынчян җўди жызы дуәли⁺. ⁷Җыхур ба йинпан цыйдё, вон сан дифонди, аморрейжынму дэ тамуди линҗүму җўди димяншон чи: вон пинтанни, санпян дэ дичур, вон нанбонгәди димян, йичыр до Дахэ гынчян; вон Ханаан дифон дэ Ливан саншон, йичыр до вида Евфрат хә тонди димяншон чи⁺. ⁸Вә, Җў, щүди ба җы йиче дифон ги нимуди зўзў-быйбый Ибращимэ, Исхар, Ягўбэ дэ тамуди хубый гини. Ниму чи, ба та җаншон»⁺.

Муса ба линшужынму җянчўлэли

(Җефон 18:13-27)

⁹Муса ги минжын фәди:

– Зу нэгә сыхур вә ги ниму фәгуә, вә йигәр мәю харли гуан җыщезы жын⁺. ¹⁰Анлахў Торля ба нимуди фур, зущён тяншонди щинщю йиён, кәҗя йин дуәли⁺. ¹¹Җё нимуди зўзў-быйбый бэвонди Анлахў Торля җочў Та Гәҗя щүхади хуа ба нимуди фур вон йичян дуә лэзы йин зэмусы ги ниму ги бэрэкэти. ¹²Кәсы ниму кан, замуҗя вә йигәр ба гуан нимуди җун данзы нын бый? ¹³Ниму да мый йигә зў литу җянчўлэ җигә цунмин, минбый дэ юминшынди жын, вә җё таму дон нимуди линшуни». ¹⁴Ниму дайинли, фәсы җысыгә хо сычин. ¹⁵Йинви җыгә вә ба мый йигә зў литуди цунмин дэ юминди тузыму җёлэ, җё таму дон нимуди линшуни: юди гуан йичян жынни; юди гуан йибый жынни; юди гуан вушыгә жынни; юди гуан шыгә жынни, юди дон гуанжынмуни⁺.

¹⁶Нэхур вә ги вынгуансыди жынму фәли: «Ниму ба минжынди гуансы вынди сыхур, ба исраилжынму дэ ниму җунҗянни җўди вэгуйжынму йимур-йиён гундоди ё вынни⁺. ¹⁷Ниму вын гуансыди сыхур бә кан жынмуди лянмян, ба дажынди хуэйҗәсы щёжынди гуансы ду ё гундоди вынни. Бә хэпа сысый, йинцы җысы Хўда Гәҗя вын гуансыдини. Ниму дансы ба найигә сычин банбукэ, до вә гынчян лэ, вә фәни, замуҗя ё ганни»⁺. ¹⁸Нэхур вә ба ниму ганди йиче сычин ги ниму фәни.

Вон Кадес-Варни дафачиди цаканжынму

(Фур 13:1-33)

¹⁹•Җочў Анлахў Торля гихади фынфу, заму да Хорив сан гынчян зудё, вон аморрейжынму җўди сан дифонди лўшон ба ниму җянхади нэгә да сынза савә зугуәли, йиху заму доли Кадес-Варни дифонли. ²⁰⁻²¹Вә ги ниму фәли: «Ниму доли аморрейжынму җўди сан дифон гынчянли, зу ба җыгә дифон Анлахў Торля ги заму гидини. Җысыма, та зэ нянмянчянни. Нимуди зўзў-быйбый бэвонди Анлахў Торля замуҗя фынфу нимули: чи, ба та җаншон. Бә чехў, бә хэпали»⁺.

²²Кәсы ниму до вә гынчян лэ фәли: «Заму щянтуни дафачи җигә жын, җё таму ба нэгә дифон цаканйихар, ба заму вончян зуди лў либян фәйихар, җё заму җыдоха, нэтарди чынпу замугә».

²³Вә сылёнли – җысы йигә хо сычин, йинви нэгә да мый йигә зў литу җянчўлэли йигә нанжын – йиман шы эргә жын. ²⁴Таму зули. Доли сан дифоншон, да нэтар йичыр зудо Есхол чуандони, ба та цали. ²⁵Да нэтар ги заму налэлищезы готян, таму хан фәли: «Заму бэвонди Анлахў Торля ги заму гиди нэгә дифон фуҗүдихын».

²⁶Кәсы ниму мәщин вон нэгә дифонни чи, мә тин Анлахў Торля гихади фынфу. ²⁷Ниму зэ гәҗяди җонфонни йиҗя ги йиҗя гўнунди фәли: «Анлахў Торля җянбудый заму! Та ба заму да Египет линчўлэ, щён ги аморрейжынму җёдо шуни, җё ба заму щёмедёни. ²⁸Заму вон натар чидини? Дищүнму фәхади хуа җё замуди щин дантўли. Э-ё, хэпасыли! Таму фәди: «Нэтарди жынму би замуди җин да, гәзы би замуди го; тамуди чынпу дадихын, чынчён е го – динди асмар. Таму хан зэ нэтар җянгуә Енакди хубый!»

²⁹Кәсы вә ги ниму фәли: «Ниму бә чехў, е бә хэпа таму. ³⁰⁻³¹Анлахў Торля ги ниму лин туни; Та ви ниму җынҗанни, замуҗя Та зочян нимуди нянмянчян зэ Египет дэ җыгә савәни ви ниму җынҗанли. Ниму җянли, замуҗя Та, зущён дада го гәҗя эрзыди йиён, ба ниму йилў бошон, пиннан-вусыди линдо җыгә вәршонли»⁺⁺. ³²Зу җыгә еба, до җыхур ниму хан бу щинфу Анлахў Торля. ³³Та зэ ниму туни зуди золи за йинпанди вәрли. Хили зэ хуә җўзы литу, быйтян зэ йүнцэ җўзы литу ги ниму зы лўдини⁺.

Җў зуйли исраилжынмули

(Фур 14:20-45)

³⁴•Җў ба нимуди гондо тинҗян чишонлэли, Та дў җуди фәли: ³⁵«Җы йибыйзы хажынму җинбудо Вә ги нимуди зўзў-быйбый щүхади нэгә фуҗү дифонни, ³⁶гуон Иефоннийди эрзы Халев йигәр җинчини. Йинцысы та шыщин-шыйи тинли Вәди хуали, Вә ги та дэ тади хубый ба та цаканхади нэгә дифон гини»⁺. ³⁷Ви ниму Җў ги вә е чишонлэли. Та фәли: «Ни е җинбудо нэгә дифонни⁺. ³⁸Кәсы ниди бонбан, Навинди эрзы Иса җинчини; ни ги тади щинни ё зун җинни, йинцысы Иса ба исраилжынму линдичи, ба нэгә дифон җаншонни⁺.

³⁹Вә җё нэщезы ба ха-хо җиргә хан фынщёбукэди суй ваму (ниму фәли дўшман ба таму нын дёшон зуни) яндин җиндо нэгә дифонни, ба та җаншонни. ⁴⁰Кәсы ниму җуангуәчи, да савәни йүанхуэй вон Хунхэ гынчян зули».

⁴¹Ниму ги вә хуэйдали: «Муса! Вәму зэ Җўди мянчян ганли гўнахарли! Җыхур вәму щён җочў Анлахў Торляди фынфу да җончини». Ниму ба җүнчи дэшон сылёнди, зущёнсы ба нэгә сан дифон йүнйиди нын җаншон.

⁴²Кәсы Җў ги вә фәли: «Ни ги таму фәги, җё таму бә шончи, е бә да җон: дўшман ба таму дабэни, йинцысы Вә лян таму бу зэ йидарни». ⁴³Вә ги ниму фәли, кәсы ниму мә тин. Ниму фандуй Җўли зэмусы гоноди шонли сан дифонли. ⁴⁴Нэгә сан дифоншон аморрейжынму җўдини, зущён мифур вә йиён, таму җочў ниму чўлэли. Таму ба ниму да Сеир дифоншон җуйли, йичыр гандо Хорма чынпу гынчян дабэли. ⁴⁵Ниму хуэйлэ зэ Җўди мянчян кўли, кәсы Та мә тин нимуди кўшу, е мә люшын.

Зэ савәни гуәлиди жызы

⁴⁶Җыгәди йиху ниму хын дуәди жызы зэ Кадес җўли⁺.

2

2¹Йиху заму җочў Җў ги вә гихади фынфу җуангуәчи, да савәни вон Хунхэ гынчян зули. Зэ Сеир сан дифонди туанйүарни заму җуанли хын дади гунфу⁺.

²⁻³Йиху Җў ги вә фәли: «Ниму зэ җыгә сан дифонди туанйүарни җуангули, җыхур вон быйфонни чи, ⁴ги минжын фәги: „Ниму вончян зуди гуә Сеир сан дифонни, – җысы ниму дищүнди Исав хубыйди гуйҗя. Таму хэпа нимуни, кәсы ниму щёщинди, ⁵лян таму бә да җон, йинцысы Вә ба тамуди димян ги ниму лян щя җүәди вәр ду бу ги. Вә ба Сеир сан дифон кәҗя ги Исавди хубый гигили⁺. ⁶Ниму ба чыхә да таму гынчян на йинчян мэшон“.

⁷Анлахў Торля ги ниму ганди йиче сычиншон гили бэрэкэтили, ниму зэ җыгә да савәни юҗуанди сыхур, Та җокан нимули. Сышы нян Җў лян ниму зэ йидарнини, ниму мә дуан сыса⁺.

⁸Йинви җыгә заму да замуди дищүн Исавди хубый җўди Сеир гуйҗяни гуәчи, да пинтанни ба вон Елаф дэ Ецион-Гавер чынпу зуди лўшон җәгуәчи, вон Моав савәни чили. ⁹Йиху Җў кә ги вә фәли: «Бә җиндун моавжынму, лян таму бә да җон. Вә ба тамуди димян ги ниму йидяр ду бу ги, йинцысы Вә ба Ар чынпу ги Лутди хубый гигили».

¹⁰(Зочян нэтар эмимжынму җўдилэ. Тамусы йигә вида минзў, жын фур е дуә, лян Енакди хубый йиён, гәзы дадихын⁺. ¹¹Ба таму лян Енакди хубый йиён, суандисы рефаимжынму; кәсы моавжынму ба таму җёди эмимжын⁺. ¹²Хоррейжынму зочян зэ Сеир җўдилэ, кәсы Исавди хубый ба таму щёмедёли, ба дифон җаншон, җўдо нэтарли. Замуҗя исраилжынму вонху зэ Җў ги таму гихади дифоншон ганли, таму е җымуҗя ганли.)⁺

¹³«Җыхур ниму гуә Заред чуандо» – Җў фәли. Заму гуәли Заред чуандоли⁺. ¹⁴Да Кадес-Варни зудё дэ йида заму гуәли Заред чуандо, – гуәли саншы ба нянли. Замуди йинпанни шон җонди нэ йибыйзы жын йигә ду мәюли, замуҗя Җў ги таму дўли җули⁺. ¹⁵Җў Гәҗя фандуй тамули, йичыр до нэгә сыхур, җисы таму зэ йинпанни ду вандёни.

¹⁶Шон җонди нэще жын вучонлиди йиху, ¹⁷Җў ги вә фәли: ¹⁸«Җиргә ниму гуә Ар чынпуни, зэ моавжынмуди димянни, ¹⁹вонху до аммонжынмуди димяншонни. Ниму бә җиндун таму, лян таму бә да җон. Вә ба аммонжынмуди димян ги ниму йидяр ду бу ги, йинцысы Вә ба та ги Лутди хубый кәҗя фынгили».

²⁰(Ба җыгә гуйҗя е суандисы рефаимжынмуди дифон, йинцысы зочян рефаимжынму зэ җытар җўгуә. Аммонжынму ба таму җёди замзумимжын⁺. ²¹Зочян нэсы йигә вида минзў, фур е дуә, таму лян Енакди хубый йиён, гәзы годихын. Кәсы Җў ба таму щёмедёли, аммонжынму ба тамуди дифон җаншон, җўдо нэтарли. ²²Җў ги Сеир сан дифоншон җўди Исавди хубый е җымуҗя ганли: Та ба хоррейжынму зэ тамуди мянчян ванчүан щёмедёли. Таму ба хоррейжынму гандёли, ба тамуди димян җаншонли, до вуҗинди сыхур хан зэ нэтар җўдини⁺. ²³Да Кафтор гуйҗяни лэди кафторжынму ба Газа туанйүар щёнҗуонни җўди аввейжынму щёмедёли, йиху җўдо тамуди дифоншонли.)

²⁴•Җў хан фәди: «Ниму челэ, ба Арнон хә зугуәчи. Вә ба Сигон аморрейжын, Есевонди хуоншон лян тади гуйҗя җёдэги нимуди шунили. Җыхур җё ниму лян та да җон, ба тади гуйҗя җаншон. ²⁵Да җиргә дашон Вә җё дун-яшон мангәчўр җўди жын ду хэпа нимуни. Мый йигә жын тинҗян нимуди минзы хади да лынҗанни»⁺.

Исраилжынму ба Сигон хуоншон дабэли

(Фур 21:21-30)

²⁶Да Кадемоф савәни вә ба сунщинжынму вон Сигонди хуоншон гынчян дафачили, на хо хуа ги та фәли: ²⁷«Чин ни ги йигә кухуан, җё вәму да ниди гуйҗяни зугуәчи. Вәму гуон да лўшон дуандуар зуни, вон юбонгә бу җә, вон зуәбонгә е бу җә⁺. ²⁸Ни ги вәму на чян ба чыхә мэги. Гуонсы җё вәму да ниди гуйҗяни зугуәчи, ²⁹гуә Иордан хә, җин Анлахў Торля ги вәму щүхади дифоншон, – замуҗя Сеир сан дифоншон җўди Исавди хубый дэ Ар чынпуди моавжынму җё вәму да тамуди гуйҗяни гуәли».

³⁰Кәсы Есевонди хуоншон Сигон мә дайин, йинцысы Анлахў Торля җё тади щин нинли, җё тади пичи җёнли. Җыгәди йиху Та ба Сигон хуоншон җёдэги замуди шунили – сычин зу җымуҗя йүли.

³¹Йиху Җў ги вә фәли: «Ни кан, Вә ба Сигонди хуоншон лян тади гуйҗя ги ниму гидини. Ниму ба тади дифон җаншон». ³²Сигон лин тади җүндуй чўлэ, зэ Яац чынпу гынчян лян заму датуәли, ³³кәсы Анлахў Торля ба та җёдэги замуди шунили. Заму ба Сигон хуоншон дэ тади эрзыму лян йиче җүндуй дасыли. ³⁴Зу нэхур заму ба тади йиче чынпу җаншон, ба таму җёчын харам, ванчүан щёмедёли – ба нан-нү, ваму йиман щёмедёли, йигә хуә жын ду мә лю. ³⁵Гуонсы ба тамуди сынлин лян зэ чынпуни чёнхади дунщи нашон зули. ³⁶Да Арнон хә гынчянди Ароер чынпу дэ чуандониди чынпу йичыр до Галаад дифоншон, йигә чынпу ду мә занчў: Анлахў Торля ги заму ба йиман гигили. ³⁷Кәсы җочў Анлахў Торляди фынфу, заму вон аммонжынмуди дифон, Иавок хә бянниди дифон, сан дифонди чынпу хуэйҗәсы данлинди вәршон ду мә чи.

3

Исраилжынму ба Ог хуоншон дабэли

(Фур 21:31-35)

3¹•Да нэтар заму вон Васан дифоншон зули. Нэгә дифонди Ог хуоншон линди тади йиче җүндуй зэ Едреи чынпу гынчян ба заму пушон, дали җонли. ²Кәсы Җў ги вә фәли: «Ниму бә хэпа та. Вә ба та, тади минжын лян тади гуйҗя ги ниму гигини. Зочян ниму ги Есевон чынпу җўди аморрейжынмуди Сигон хуоншон ганли сали, җыхур ги Ог хуоншон е нэмуҗя ган»⁺.

³Зу җымуҗя Анлахў Торля ба Васан дифонди хуоншон Ог лян тади йиче минжын җёдэги замуди шунили. Заму ба таму ду дасыли, ба йигә хуә жын ду мә люха. ⁴Заму ба Ог хуоншонди йиче чынпу дэ щёнҗуон җаншонли, мәю йигә җё заму мә җаншонди – Аргов дифонди люшыгә чынпу, натар Васанди Ог хуоншон вили вонли. ⁵Җыщезы чынпу щюгэди ходихын: го чынчён, да гэмын лян те мынфанзы (чўгуә җыщезы, хан җанли хошо мәю чёнди щёнҗуон). ⁶Заму ба нэтар җўди жынму: нан-нү дэ ваму җёчын харам, ванчүан щёмедёли, замуҗя зочян лян Есевонди хуоншон Сигон ганли⁺. ⁷Гуонсы ба сынлин дэ чынпуни чёнхади дунщи йиман нашон зули.

⁸Зу җымуҗя заму да лёнгә аморрейжынмуди хуоншон гынчян ба Иордан хә дунбонгәди дифон җаншонли: да Арнон хә датур йичыр до Ермон сан гынчянди ⁹(Сидон чынпуди жынму ба Ермон җёди Сирион; аморрейжынму ба та җёди Сенир)⁺ ¹⁰пинчуанди йиче чынпу, лян Галаад дэ Васан дифон йиман, йичыр до Салха дэ Едрей чынпу. Ба Васанди хуоншон Огди гуйҗя ду җаншонли.

¹¹Васанди хуоншон Огсы линйирди рефаимжын. Тади гуанцэди чондуан бонҗер сыгә метр, лёнгә метр куан. Җыгә гуанцэ до вуҗинди сыхур хан зэ аммонжынмуди Равва чынпунини⁺.

Шындо Иордан хә дунбонгәди лёнгә зў

(Фур 32:1-42)

¹²Вә ба заму нэгә сыхур җанхади дифон ги Рувим дэ Гад зўди жынму фынгили – җысы да Арнон хә гынчянди Ароер чынпу йичыр до Галаад бангәзы сан дифон лян тади чынпу. Ба җыще дифон йиман ги таму фынгили⁺. ¹³Ба шынхади Галаад бангә сан лян Ог хуоншонди йиман Васан димян ги Манассияди бангәзы зў фынгили.

(Ба Аргов лян Васанди йиче дифон зочян җёди рефаимжынмуди дифон. ¹⁴Манассия зўди йигә жын, минзы җёди Иаир ба Аргов дифон до Гесур лян Маахади бянҗе йиман җаншонли. Та ба Васан дифон җёчын «Иаирди щёнҗуонли»; йичыр до җиргә ба җыгә дифон хан җымуҗя җёдини.)

¹⁵Ба Галаад вә ги Манассия зўди Махирди хубый фынгили⁺. ¹⁶Ги Рувим дэ Гад зўди жынму вә ба да Галаад дифон йичыр до Арнон хә гынчянди димян йиман фынгили. Таму нанбонгәди бянҗе зэ җыгә хәди донҗунни гуәдини, быйбонгәди бянҗесы Иавок хә (аммонжынму зэ Иавок хәди нэбонгә җўдини.)⁺ ¹⁷Зэ щибонгә җы лёнгә зўди димян йичыр до Иордан хә гынчянди пинтандини; зэ быйбонгә да Галилей хэзы гынчян йичыр до нанбонгәди Сыхэ гынчян зэмусы до дунбонгәди Фасга сан гынзы дихадини⁺.

¹⁸Вә ги җыще зўди жын нэхур җымуҗя фәли: «Анлахў Торля ба җыщезы дифон ги ниму гигили. Җыхур ниму нын даҗонди нанжынму йиман ё шәлүха, зудо нимуди Исраил дищүнмуди тунини. ¹⁹Кәсы җё нимуди щифузы, ваму дэ сынлин (вә җыдони, ниму ю хошо сынлинни) шындо вә ги ниму фынгиди чынпуни⁺. ²⁰Җисы Җў җё нимуди Исраил дищүнму ба Та ги таму зэ Иордан хә нэбонгә фынгиди дифон җаншон, җисы таму гуәкэ пиннан-вусыди жызы (зущён Та җё ниму кәҗя гуә пиннан-вусыди жызыдини), нэгә йиху ниму цэ нын хуэй вә ги ниму фынгиди нэгә дифонни.

²¹Нэгә сыхур вә ги Иса е йифули: «Иса, ни җянли, Анлахў Торля ги нэ лёнгә хуоншон замуҗя ганли. Җў ги ни вонху чиди йиче данлин гуйҗя е зу җымуҗя ганни⁺. ²²Ни бә хэпа таму, йинцысы Җў, нимуди Хўда, Гәҗя ви ниму да җонни»⁺.

Хўда бу җё Муса җин Ханаан дифон

²³Нэхур вә читоли Җўли: ²⁴«Видади Җў! Вә җыдони, Ни ги вә щянхади Ниди вида лилён – җы гуонсы йигә тур. Тяншон дэ дишон хан ю данлинди, нын ган зущён Ни ганхади йиче вида сычинди хўданима?!⁺ ²⁵Чито Ни гигә кухуан, җё вә гуә Иордан хә нэбонгә, ба нэгә фуҗү дифон, ба хоканди сан дифон дэ Ливан сан канйихар».

²⁶Кәсы ви ниму Җў ги вә чишонлэли, мә тин вә. Та ги вә фәли: «Гули, зэ ги Вә бә тифә җыгә сычинли!⁺ ²⁷Ни шондо Фасга сандиршон, да нэтар ба дун-щи, бый-нан канйихар. Ни хохор ба нэгә димян вонйихар, йинцысы ни йүнзун гуәбудо Иордан хә нэбонгә⁺. ²⁸Ни ги Иса йифухо, ги тади щин зун җин, йинцысы та вонху ба җыгә минжын линдо ни канди нэгә дифоншонни зэмусы ги таму ба ди фынгини»⁺.

²⁹Зу җымуҗя заму зандо Беф-Фегор бу йүанди чуандонили⁺.

4

Муса чүанфәди җё исраилжынму тин хуани

4¹Җыгәди йиху Муса чүанфә исраилжынмуди фәсы:

– Исраилжынму-я! Җыхур ниму хохор ба вә ги ниму җёди, ниму ё зунхўди минлин дэ фалү тин. Вәё җё ниму хуәха, ба нимуди зўзў-быйбый бэвонди Анлахў Торля ги ниму гиди нэгә димян җаншон зэмусы җиндо та литу, ниму ё җымуҗя ганни⁺. ²Ги вә гихади фынфу литу ниму сыса бә тян, е бә зў шо, яндин зунхў вә ги ниму гиди Анлахў Торляди йиче фынфу⁺. ³Ниму гәҗя җянли, Җў зэ Фегор сан гынчян ганли сали: Та ба бэвон Ваал-Фегорди мый йигә жын да ниму литу щёмедёли,⁺ ⁴гуонсы нимуди җунҗянни сый щинфу Анлахў Торляли, таму йичыр до җиргә хан хуәдини.

⁵Замуҗя Анлахў Торля ги вә фәли, вә зу нэмуҗя ги ниму ба йиче фалү дэ фынфу җёли, җё ниму зэ җаншонди нэгә дифоншон ба таму зунхў. ⁶Йинви җыгә ниму ба таму ниннинди ё зунхўни, җочў таму ду ганни, йинцысы зэ данлин минзўди мянчян – җысы нимуди эргили дэ цунмин. Таму тинҗян җыщезы минлин дэ фалү фәни: «Җыгә вида минзў шызэ ю эргилини, цунминдихын!»

⁷Нандый хан ю, зущён заму йиёнди данлин вида минзўнима, ги сый тамуди хўдаму до тамушон зу җыму чин, зущён Анлахў Торля до замушон җинди йиён? Булүн җисы заму дансы чито Та, Та донвәр зу тинҗяндини. ⁸Нандый хан ю, зулян заму йиёнди, данлин вида минзўнима, сыйди минлин дэ фалү, зущён җиргә вә ги ниму гиди йиён, зу җыму гундо? ⁹⁻¹⁰Кәсы ниму щёщинди! Ниму зэ җыгә дун-яшон хуәди сыхур ба ниму җянхади йиче сычин йүнзун бә вондёли. Ги нимуди эрнүму дэ сунзыму ба ниму зэ Синай сан гынчян зэ Анлахў Торляди мянчян занди нэйитян фәги. Нэхур Җў ги вә фәли: «Ни ба минжын шудо Вә гынчян лэ, Вә ги таму фәни, зэ җыгә дун-яшон хуәди сыхур җё таму йинавар пащён Вә зэмусы ба гәҗяди эрнү е җымуҗя җётё»⁺⁺.

¹¹Ниму доли гынчян зандо сангынзы дихали. Нэгә сыхурни ба җыгә сан җё хи йүнцэ җәнянли; хуәян вон тяншон пудини, хи ян вончў модини, са ду канбуҗян⁺. ¹²Җў да хуәян литу лян ниму фәли хуали, ниму гуон тинҗян Тади шынли, кәсы ба Тади сыса ёнзы мә җян, гуонсы йигә шынчи. ¹³Җў ги ниму ба Тади хәтун – Шыгә Датянмин фәгили, җё ниму зунхўни, йиху ба таму щедо лён пян шыту готули⁺. ¹⁴Нэгә сыхур Җў ги вә гиди фынфу, җё ги ниму ба җыщезы минлин дэ фалү җёгини, җё ба ниму чиди дэ җанди нэгә дифонни зунхўни.

Исраилжынму бу нын бэвон Хўдади ёнзы

¹⁵Җў зэ Синай саншон да хуәян литу лян ниму фәхуади сыхур, нэйитян ба сыса ёнзы ду мә җянгуә. Ниму ба җыгә хохор җидо щинни, ¹⁶хў бә ганли, ги гәҗя бә зў Хўдади напа замугә ёнзыли – нанди хуэйҗәсы нүди,⁺ ¹⁷булүн замугә есынди хуэйҗәсы чёрди, ¹⁸булүн замугә чончунди хуэйҗәсы йүди ёнзы. ¹⁹Җисы ниму ба тяншонди жәту, йүәлён, щинщю дэ данлинди йиче дунщи канҗян, бә бэвон дэ бә фусы тамули, да Хўда гынчян бә җуангуәчи, йинцысы Анлахў Торля ба таму ги тян диха җўди йиче жын фынгили. ²⁰Кәсы Җў ба ниму да Египет, зущён да те хуәлу литу җефончўлэли, җё ниму чынха Тади минжынни, зущён җиргә йиён. ²¹Ви ниму Җў ги вә чишонлэли, Та дў җуди фәли, вә бу гуә Иордан хә, е бу җин Анлахў Торля ги ниму гиди нэгә хо дифон⁺. ²²Вә вандё җытарни, гуәбудо Иордан хә нэбонгә, кәсы ниму яндин гуәчини, ба нэгә хо дифон җаншонни. ²³Кәсы ниму щёщинди, бә вондё ниму бэвонди Анлахў Торля лян ниму динхади хәтунли зэмусы ниму ги гәҗя йүнзун бә зў Та бу җё ниму зўди данлин заён хўдамуди ёнзы, ²⁴йинцысы Анлахў Торля, зущён җуәчелэди хуә, чыцўди нанжын йиён, бу жыннэ данлин хўдаму⁺.

²⁵Җисы ниму юли эрнү дэ сунзыли, зэ нэгә дифоншон җўди жызы дуәли, йиху зў бу йүнди ганбан, ги гәҗя зў данлин заён хўдамуди ёнзы, зэ ниму бэвонди Анлахў Торляди мянчян ган ха, җё Тади чи шонлэ – ²⁶җиргә вә җё тян дэ димян ги ниму дон гўвани: нэхур ниму да Иордан хә нэбонгә җаншонди дифоншон куэ зу мәюдёни – ниму зэ нэтар бу җў чонйүан, ба ниму ванчүан щёмедёни⁺. ²⁷Җў ба ниму сандо данлин минзўди җунҗяннини; гуонсы ниму литу бу дуәди жынму хуәхани⁺. ²⁸Нэтар ниму бэвон на жынди шу зўхади муту дэ шыту хўдамуни, таму канбуҗян, е тинбуҗян, бу чы, е бу вын сыса видо⁺. ²⁹Кәсы нэтар ниму дан зотуә ниму бэвонди Анлахў Торля, зэсы лян йичеди щин дэ йичеди җиншын зо – яндин ба Та зоҗуәни. ³⁰Җисы бэля до нимуди тушон, җы йиче сычин лян ниму йүха, нэхур вонхуди жызы ниму җочў ниму бэвонди Анлахў Торля җуангуәлэни, тин Тади хуани, ³¹йинцысы ниму бэвонди Анлахў Торляди щин вандихын. Та ба ниму бу лёха, е бу щёмеван, ба Та лян нимуди зўзў-быйбый дўли җу динхади хәтун бу вондё.

³²Ниму ба гўдэ жызы, ба ниму хан мә сынхади нэгә сыхур, да Хўда ба жын зохади нэйитян сылёнйихар, ба чүан дун-я җуангәгуар вынйихар: җымуҗяди вида сычин йүгуәма? Нандый сый тингуә җымуҗяди сычин? ³³Нандый хан ю данлин минзўнима, сый ба Хўдади шын лян таму да хуәян литу фә хуади тинҗян, йиху хуәхуәрди шынхали⁺? ³⁴Хуэйҗәсы нагә хўда хан нын да данлин минзў литу ги гәҗя линчўлэ йигә минзў? Нагә хўда хан нын дафа бэля, щян кэрамэти дэ чёчи сычин, на җон, вида лилён дэ нынгу лян сынза ганбан ба нэгә минзў линчўлэ, зущён Анлахў Торля зэ Египет, нимуди мянчян ба җыщезы сычин ганли. ³⁵Та ги ниму ба җыщезы сычин зыгили, җё ниму җыхани: Җўсы дўйиди Хўда, чўгуә Та зэ мәю данлинди. ³⁶Та җё ниму да тяншон тинҗянли Тади шынчили, зу җымуҗя Та ба ниму җёли. Зэ димяншон Та җё ниму җянли Тади вида хуәянли, да хуәян литу ниму тинҗян Тади хуали⁺. ³⁷Анлахў Торля ба нимуди зўзў-быйбый щинэди йимяр, Та ба ниму – зусы тамуди хубый җянчўлэли, Гәҗя на Тади вида лилён ба ниму да Египет линчўлэли, ³⁸Та да нимуди мянчян ба нэщезы, би ниму фур дуәди дэ лилёндади минзў ганчўчини, ги ниму ба тамуди димян гини, җё та чынха нимудини, зущён җиргә чынхади. ³⁹Йинви җыгә ниму җиргә җыдохо, җидо щинни: Анлахў Торлясы тян дэ димянди Хўда. Чўгуә Та, зэ мәю данлин Хўда⁺. ⁴⁰Ба вә ги ниму җиргә гигиди Җўди йиче минлин дэ фынфу ниму яндин зунхў, җё ниму лян нимуди хубый гуә хо гуонйин жызы, зэ ниму бэвонди Анлахў Торля ги ниму йинавар гиди нэгә дифоншон җў чонйүан.

Иордан хә дунбонгә бохў жынмуди чынпу

⁴¹•Нэгә сыхур Муса зэ Иордан хә дунбонгә динли сангә бохў жынмуди чынпу: ⁴²булүн сый дан мәфончў, бусы дэгўйирди ба жын дасыли (зочян нэгә жын бусы тади дўшман), нэхур та нын подо җы сангә чынпу литуди йигә, ба гәҗяди мин җюха. ⁴³Ги Рувимди зў зэ савәни ба Бецер чынпу фынгили; ги Гадди зў зэ Галаад дифоншон ба Рамоф чынпу фынгили; ги Манассияди зў зэ Васан дифоншон ба Голан чынпу фынгили.

Муса ди эр хуэй чунфә фалүли

⁴⁴Муса ба җыгә фалү ги исраилжынму гигили. ⁴⁵⁻⁴⁶Исраилжынму да Египет чўлэди йиху, тамуди йинпан зэ чуандони, Беф-Фегор дуймянни, Иордан хә дунбонгә занди сыхур, Муса ба җыщезы минлин, фалү дэ фынфу ги таму гигили. Җысы аморрейжынмуди Сигон хуоншонди димян, тади җинчынсы Есевон. Муса лян исраилжынму да Египет чўлэлиди йиху, ба Сигон хуоншон дабэли. ⁴⁷Чўгуә Сигон, таму хан ба Васан дифоншонди аморрейжынмуди данлин йигә Ог хуоншон дабэли, зу җымуҗя ба Иордан хә дунбонгәни җы лёнгә хуоншонди йиче димян җаншонли. Җы зусы:⁺ ⁴⁸да Арнон хә бянниди Ароер чынпу йичыр до Сирион сан гынчянди дифон (ба та е җёди Ермон сан),⁺ ⁴⁹лян Иордан хә дунбонгәди йиман пинтан, йичыр до Сыхэ гынчян зэмусы до Фасга сан гынзы дихади дунбонгәди дифон⁺.

5

Шыгә Датянмин

(Җефон 20:1-17)

5¹•Муса ба йиче исраилжын шудо йидарни ги таму фәди:

– Исраилжынму-я! Ниму ба вә җиргә ги ниму фәди минлин дэ фалү тин, ба таму быйхуэй зэмусы ниннинди зунхў. ²Анлахў Торля зэ Синай саншон лян заму динли хәтунли. ³Җы бусы Җў лян замуди дадаму динхади хәтун, җысы лян заму, җиргә зэ җытар занди хуә жынму динхади хәтун. ⁴Җў зэ нэгә саншон да хуәян литу лян ниму мян дуй мян фәли хуали⁺. ⁵(Нэгә сыхур вә зэ ниму лян Җўди җунҗянни зандилэ, ги ниму фәли Тади хуали, йинцысы ниму хэпа хуәяндини зэмусы бу ган шон нэгә сан.) Җў фәли:⁺ ⁶«Вәсы ни бэвонди Анлахў Торля. Вә зочян ба ни да Египет, ни дон нўди дифоншон линчўлэли⁺.

⁷Чўгуә Вә, ни бә бэвон данлин сыса хўдаму!

⁸Ни ги гәҗя җочў тян готуди, дишон хуэйҗәсы фи диниди хуәвар бә зў сыса ёнзы,⁺ ⁹бә бэвон, е бә фусы таму, йинцы Вәсы ни бэвонди Анлахў Торля. Вә, зущён чыцўди нанжын йиён; сый хэхын Вә, Вә зуй тани, е зуй тади санбыйзы, сыбыйзыди хубыйни⁺. ¹⁰Кәсы сый нэ Вә, зунхў Вәди минлин, Вәди щин до нэгә жыншон дэ тади хубыйшон вандихын, йичыр до тади ди йичянди быйзышон ванни⁺.

¹¹Быйкар бә тифә Вәди минзы. Сый дан быйкар тифә Вәди минзы, Вә яндин зуй тани⁺.

¹²Ни ба шанбэ нэйитян бә вондё зэмусы зунхў җыгә гуйҗунди йитян, замуҗя Анлахў Торля ги ни фынфули⁺. ¹³Лю тян ни зў хуә, са сычин ду нын ган, ¹⁴кәсы ди чи тянсы Вә җянчўлэди шанбэ. Җы йитян напа сый: ни, ниди эрнү, нан-нү нў, сынлин хуэйҗәсы ниди җяни җўди данлин минзўди жын – сысый бу нын зў хуә. Җё ниди нан-нү нў лян ни йиён, яндин хуанха. ¹⁵Ни җиха, ни зочян зэ Египет донли нўли, йиху Вә, ни бэвонди Анлахў Торля, на вида лилён дэ вида нынгу ба ни да нэтар линчўлэли. Йинви җыгә Вә гиди фынфу җё ни яндин зунхў шанбэни.

¹⁶Җочў Вәди, Анлахў Торляди фынфу, тэнэ ниди нён-лозы, җё ниди гуонйин жызы зэ Вә ги ни гиди димяншон чынха чонйүанди дэ пиннан-вусыди⁺.

¹⁷Бә дасы жын⁺.

¹⁸Бә ган хўлонди гўнахар⁺.

¹⁹Бә ту сыса⁺.

²⁰Ги ни гынчянди жын бә дон җя гўва⁺.

²¹Бә нянжә данлин жынди щифузы, фонзы, ди, нан-нү нў, ню, лү хуэйҗәсы данлинди са».

²²Ниму йиче шудо йидарни зандо сан гынчянди сыхур, Җў да хуәян, йүнцэ дэ хинан литу ба җыщезы хуа дашын фәли. Чўгуә җыщезы хуа, Та зэ мә гиги данлинди. Йиху Та ба таму щедо лён пян шытушон, ги вә җёдо шунили⁺.

Минжын хэли пали

(Җефон 20:18-21)

²³Ниму да хинан литу ба шынчи тинҗянди нэгә сыхур, саншон хуә җуәдини – ниму йиче зўди линшу дэ ложын до вә гынчян лэли. ²⁴Таму фәди: «Вәмуди Анлахў Торля ги вәму ба Тади вида гуонлён дэ лилён зыли; вәму ба Тади шын да хуәян литу тинҗянли. Җиргә вәму җянли, Хўда лян жын фәли хуали, кәсы жын хан хуәдини. ²⁵Кәсы җыхур виса вәму ё хэ гәҗяди минни? Вәму дансы хан тин вэму бэвонди Анлахў Торляди шынчи, вәму яндин вучонни. Нэгә сынза хуәян нын ба вәму щёмедё⁺. ²⁶Нандый хан ю нэмуҗяди жыннима, зущён вәму йиёнди, сый ба йинавар хуәди Хўдади шын да хуә литу тинҗянди йиху, хуәхуәрди шынхали? ²⁷Муса, чин ни до Анлахў Торля гынчян, ни тин Та ги ни фә сани. Йиху ни ба Та фәхади йиче хуа ги вәму фәги. Вәму яндин тинни дэ зунхўни»⁺.

²⁸Җў ба ниму ги вә фәди хуа тинҗянли, Та зу ги вә фәди: «Вә ба җыгә минжын фәди хуа тинҗянли. Таму ду фә дуйдини⁺. ²⁹Э-я, Вә гуон зывонди, җё таму йинавар шыщин-шыйи пащён Вә зэмусы зунхў Вәди йиче фынфу, нэхур таму лян зыҗиди хубый йинавар гуә пиннан-вусыди жызыни! ³⁰Ни чи, ги таму фәги: „Ниму хуэйдо нимуди җонфонни“. ³¹Кәсы ни лян Вә шындо җытар. Вә ба Вәди йиче минлин, фалү дэ фынфу ги ни фәгини, ни ё ги даҗя җёгини, җё таму зэ Вә ги таму гиди нэгә дифоншон ба таму зунхў».

³²Ниму щёщинди, җочў Анлахў Торля ги ниму гихади фынфу яндин ган. Вон юбонгә бә җә, вон зуәбонгә е бә җә. ³³Да Анлахў Торля ги ниму зыгиди лўшон зу, җё ниму хуәха, җё ниму зэ вонху җаншонди дифоншон гуә пиннан-вусыди жызы зэмусы җў чонйүан⁺.

6

«Щинэ ни бэвонди Анлахў Торля!»

6¹Җысы ниму бэвонди Анлахў Торля гихади йиче фынфу, минлин дэ фалү, җё вә ги ниму җёгини. Зэ ниму җаншонди нэгә дифоншон ниму ё зунхў тамуни. ²Ниму дэ нимуди хубый зэ тамуди йиче жызышон дан йинавар пащён ниму бэвонди Анлахў Торля, зунхў Тади йиче фынфу дэ минлин, нэхур ниму зу җў чонйүанни. ³Исраилжынму-я! Ниму ба җыщезы фынфу дэ минлин тин, фищин зунхў, зу җымуҗя ниму гуә пиннан-вусыди жызыни зэмусы зэ тон нюнэзы дэ фынмиди дифоншон йин дуәни, замуҗя Анлахў Торля ги нимуди зўзў-быйбый щүли⁺.

⁴Исраилжынму-я, ниму тин! Заму бэвонди Анлахў Торлясы дўйиди Хўда! ⁵Ни лян ниди йичеди щин, йичеди җиншын, йичеди щинҗин ба ниди Анлахў Торля щинэ⁺. ⁶Ба вә җиргә ги ниму гиди фынфу җидо щинни. ⁷Ги ниди эрнүму ба таму җё. Ни зэ җяни зуәди сыхур хуэйҗәсы зэ лўшон зуди, фиди, щинлэди сыхур – бу тынди чунфу таму⁺. ⁸Ни ба таму, зулян җихо йиён, бондо шушон, дэдо бынлушон,⁺ ⁹щедо җяниди мынкуон дэ гэмыншон⁺.

Гуон ё бэвон Анлахў Торляни

¹⁰Җисы ниму бэвонди Анлахў Торля ба ниму линдо Та ги нимуди зўзў-быйбый Ибращимэ, Исхар дэ Ягўбэ на дўха җу гиди нэгә дифоншон, – нэтар ю бусы ниму гэхади да хокан чынпуни; ¹¹ю фонзыни, ю бусы ниму цонхади заёнди хо дунщини; ю бусы ниму вахади фиҗин, бусы ниму зэхади путойүанзы дэ олива йүанзыни, – ниму чыбоди йиху ¹²щёщинди, ба ниму да Египет, ниму дон нўди дифоншон линчўлэди Җў бә вондёли. ¹³Пащён ниму бэвонди Анлахў Торля, гуон бэвон Та йигәр, гуон на Тади минзы дў җу⁺. ¹⁴Бә бэвон ни туанйүар җўди нэще минзўди хўдаму. ¹⁵Були Тади чи, зущён хуә йиён, шонлэ, ба ниму да димяншон ванчүан щёмедёни, йинцысы лян ни зэ йидарниди Анлахў Торля зущён чыцўди нанжын йиён⁺.

¹⁶Бә зыян ниму бэвонди Анлахў Торля, замуҗя ниму зэ Масса дифоншон зыян Тали⁺. ¹⁷Ба Анлахў Торля ги ниму гихади йиче фынфу, минлин дэ фалү ниннинди зунхў. ¹⁸Ниму зэ Анлахў Торля мянчян ё ган гундо дэ хони, зу җымуҗя ниму гуә пиннан-вусыди жызыни, нын җиндо Җў ги нимуди зўзў-быйбый щүхади нэгә хо дифонни, ба та нын җаншон. ¹⁹Та зочян ба җыгә ги ниму фәли, да ниму гынчян ба нимуди йиче дўшман ганчўчини⁺.

²⁰Вонху җисы ниди эрзы вынкэ нили: «Заму бэвонди Анлахў Торля җё заму зунхўди җыщезы фынфу, минлин дэ фалү ю са йисыни?»⁺ ²¹Нэхур ни ги таму фә: «Заму зочян ги Египетди хуоншон донли нўли, кәсы Җў на Тади вида лилён ба заму да нэтар линчўлэли⁺. ²²Вәму җянли, замуҗя Җў ги египетжынму, Египетди хуоншон дэ тади йиче гуанжын щянли гәёнди кэрамэти дэ чёчи сычинли зэмусы на бэля ба таму зуйли. ²³Замуҗя зочян Та ги вәмуди зўзў-быйбый щүли, Та ба вәму да нэтар линчўлэ, линдо Та ги вәму гиди нэгә дифоннили. ²⁴Йинви җыгә Җў гиди фынфу җё заму зунхў җы йиче минлинни, пащён Тани. Заму дансы җымуҗя ган, заму нын хуәха зэмусы нын гуә пиннан-вусыди жызы. ²⁵Заму дан зэ Анлахў Торляди мянчян ба җы йиче минлин ниннинди зунхў, зущён Та ги заму фынфуди йиён, заму чынха гундодини»⁺.

7

Җў җянчўлэди минжын

(Җефон 34:11-16)

7¹Вонху ни бэвонди Анлахў Торля ба ни линдо ни җаншонди нэгә дифоннили, ба хошо минзў да нимуди мянчян гандёли, җы зусы чигә минзў: хеттейжын, гергесейжын, аморрейжын, хананейжын, ферезейжын, евейжын дэ иевусейжын, тамуди фур би нимуди дуә, тамуди личи би нимуди да⁺. ²Җисы ни бэвонди Анлахў Торля ба таму җёдо ниди шуни, ни ба таму дабэ, йиху ба таму җёчын харам, ванчүан щёмедё. Бә щитын таму, лян таму е бә дин хәтун⁺. ³Лян таму бә җе чин: ба нимуди нүзы ги тамуди эрзы бә чўҗя, ги нимуди эрзы е бә чү тамуди нүзы,⁺ ⁴йинцысы таму җё ниди эрнү ба Җў лёха, бэвон данлин хўдамуни. Нэхур Җў ги ниму чишонлэни, донвәр ба ниму щёмедёни⁺. ⁵Кәсы ниму ги таму җымуҗя ган: ба таму шо гўрбаниди җуәзы цыйдё, ба таму бэвонди шыту җўзы далан, ба таму бэвонди Астарта нүхўдади гуйҗун фулин кандё, ба таму хўдамуди ёнзы на хуә шодё,⁺ ⁶йинцы нимусы Анлахў Торля җянчўлэди гуйҗун минжын: Та ба ниму да дун-яшонди йиман минзў литу җянчўлэ, җё ниму чынха Тади минжынни⁺.

⁷Җў ба ниму бусы ви ниму би данлин минзў фур дуәди йимяр җянчўлэли, дозэзы, нимуди жынфур би данлин минзўдисы дин шоди. ⁸Җў ви нэгә ба ниму җешухали, йинцысы щинэ нимуни, щён ба Та ги нимуди зўзў-быйбый дўхади җу ванчынни. Зу ви җыгә Та на Гәҗяди вида лилён ба ниму да ниму дон нўди дифоншон линчўлэли, да Египетди хуоншон гынчян җюхали. ⁹Зу җымуҗя ниму җиха: ниму бэвонди Анлахў Торлясы дўйиди зэмусы кочўди Хўда. Сый щинэ Та, зунхў Тади фынфу, Җў бохў лян таму динхади хәтунни, йичыр до тамуди йичян быйзышон щинванни⁺. ¹⁰Кәсы сый хын Та, Та зуй тамуни, ба таму бу танман щёмедёни. ¹¹Йинви җыгә ниму яндин ё зунхў вә җиргә ги ниму гиди йиче минлин, фынфу дэ фалүни.

Сый зунхў Җўди фынфу, Та ги бэрэкэтини

(Чунфә фалү 28:1-14)

¹²Ниму дан ба җыщезы фынфу тин, ниннинди зунхў, җочў таму ган, нэхур ниму бэвонди Анлахў Торля бохў Та лян ниму динхади хәтунни. Замуҗя Та ги нимуди зўзў-быйбый зочян дў җуди фәли, зу нэмуҗя до нимушон щинванни⁺. ¹³Та щинэ нимуни, ги ниму ги бэрэкэтини, җё нимуди фур йүәщин дуәхани. Җў зэ ги нимуди зўзў-быйбый дўха җу гиди нэгә дифоншон ги ниму цымин хошо эрнүни, җё нимуди димян ги хо шучынни, ниму юха лёншы, путоҗю дэ олива чин-юни; җё нючүн литу юха хошо нювазыни, ёнчүнни хошо ёнгозыни. ¹⁴Зэ данлин минзўди җунҗянни ниму чынха дин ю бэрэкэтиди минзўни. Ниму литуди мый йигә нанжын дэ нүжын нын дый эрнүни, йиче сынлин дый зысынни⁺. ¹⁵Җў ба ниму да йиче хэбиншон хўхани, бу җё ниму шу зочян зэ Египет җянхади нэщезы сынза-хэпади вынбин, кәсы Та җё нимуди дўшман хэ җыщезы вынбинни⁺. ¹⁶Ниму ба Анлахў Торля ги нимуди шуни җёдэгиди йиче дўшман дабэди йиху, яндин ба таму ду щёмедё, бә щитын таму, бә бэвон тамуди хўдаму, йинцысы җыгә до нимушон чынха хэ минди вонни⁺.

¹⁷Ниму щинни дан сылён: «Нэщезы минзўди жынфур би вәмуди дуә. Замуҗя вәму ба таму нын ганчўчи?» ¹⁸Бә хэпа таму; гуон ба ниму бэвонди Анлахў Торля ги Египетди хуоншон дэ тади минжын ганхади йиче җичелэ. ¹⁹Ниму гәҗя ба Анлахў Торля на Тади вида лилён дэ нынгу дафачиди вида бэля, щянха кэрамэти дэ чёчи сычин җянли, замуҗя Та ба ниму да Египет линчўлэли. Та ги ниму хэпади нэщезы йиче минзў е җымуҗя ганни⁺. ²⁰Ниму бэвонди Анлахў Торля ги таму ба хуонмифыр дафачини, ба да ниму гынчян подёлиди дэ цонхади йиче дўшман ду щёмедёни⁺. ²¹Бә хэпа таму, йинцысы Анлахў Торля лян ниму зэ йидарнини – Тасы видади дэ сынзади Хўда. ²²Анлахў Торля ба нэщезы минзў йибу лян йибу да ниму мянчян вончў ганни. Бә җё димян кунха дэ йин дуәди есын да хэ нимули, ниму бу нын ба йиче дўшман йиха щёмедё⁺. ²³Кәсы ниму бэвонди Анлахў Торля ха нимуди дўшманни, җё таму луанхуонни, ба таму җёдэги нимуди шунини, йиху ниму ба таму ванчүан щёмедёни. ²⁴Җў ба тамуди хуоншонму е җёдэги нимуди шунини. Ниму ба тамуди минзы да димяншон чүдёни. Сысый ба ниму дабубэ, ниму ба таму ванчүан щёмедёни. ²⁵Ба таму зўхади данлин хўдамуди ёнзы на хуә шодё. Ниму бә вонщён да нэщезы хўдамуди ёнзышон ги гәҗя ба җинзы хуэйҗәсы йинзы нашон, йинцысы йиху җыгә чынха хэ минди вонни зэмусы ниму бэвонди Анлахў Торля хын җыгәни. ²⁶Ниму ба нэщезы кәву-сынза дунщи вон җяни е бә на, җё ниму лян таму йиён, е бә чынха харамли. Бә ду нэщезы дунщи, хэхын таму, йинцы – җысы харам.

8

Исраилжынму ба фуҗү дифон җаншонни

8¹Ба вә җиргә ги ниму гиди йиче фынфу ниму ниннинди зунхў, җё ниму дэ нимуди хубый хуәха дэ дуәха. Ниму чи, ба Җў ги нимуди зўзў-быйбый щүхади нэгә дифон җаншон. ²Ниму бэвонди Анлахў Торля ба ниму зэ җыгә савәни линли сышы нян. Ниму ба Та линхади нэгә лў бә вондёли. Вәё ба ниму щинниди вонщён җыдоха, Та на гәёнди кўнан зыян нимули: ниму зунхў Тади фынфунима хансы бу зунхў⁺. ³Җў ба нимуди пичи няли, җё ниму нэли вәдўзыли, ги ниму ба манна гигили – ниму дэ нимуди зўзў-быйбый ба җыгә манна йүнзун мә җянгуә. Та җымуҗя зўди җё ниму җыхани: жын гуон бусы кочў чыди хуәдини, кәсы да Җўди куни чўлэди мый йиҗү хуа ги жын ги сынхуәдини⁺. ⁴Җы сышы нян литу нимуди йишон мә лангуә, җүә е мә җунгуә⁺. ⁵Ниму җиха: ниму бэвонди Анлахў Торля җётё нимудини, зущён дада җётё тади эрзыди йиён⁺. ⁶Йинви җыгә ниму ё зунхў Анлахў Торляди фынфуни, гыншон Тади лў зуни, пащён Тани. ⁷Йинцысы Анлахў Торля ба ниму вон хо дифоншон линдини, – нэтар ю хошо хә дэ фичүанни зэмусы дихади фи зэ чуандо дэ санни вончў тондини;⁺ ⁸нэтар җондисы мыйзы, дамый, путо, инжир, шылю, олива фу, ю хошо фынмини. ⁹Ниму зэ нэтар йүнзун бу нэ вәдўзы, бу чүәшо сыса. Нэтарди шыту литу ю тени – ниму гәҗя да саншон ва тунни. ¹⁰Җисы ниму чыболи, ба ниму бэвонди Анлахў Торля ви Та ги ниму гихади җыгә хо дифон куаҗён.

Ба ниму бэвонди Анлахў Торля бә вондёли

¹¹Ниму щёщинди, ба ниму бэвонди Анлахў Торля бә вондёли. Ба вә җиргә ги ниму гиди Җўди фынфу, минлин дэ фалү зунхў. ¹²Җисы нимуди дўзы боли зэмусы ба хо фонзы гэшон, җўдо литу. ¹³Җисы нимуди ню, ён, җинзы, йинзы дэ данлинди йиче цэбый дуәха, ¹⁴нэхур ниму щёщинди, бә гоноли, ба ниму да Египет – ниму дон нўди дифоншон линчўлэди Анлахў Торля бә вондёли⁺. ¹⁵Та ба ниму да вида дэ сынза-хэпади савәни линчўлэли, нэтар хошо дў чончун дэ щезы, ди гандихын, е мәю фи. Та җё шыту ги ниму гили фили⁺. ¹⁶Вәё җё ниму хуәха зэмусы зыян ниму, линйир ги ни гили йигә хочў, Җў җё ниму зэ савәни чыли маннали – нимуди зўзў-быйбый ба җыгә манна йүнзун мә тингуә⁺. ¹⁷Ниму нын зэ щинни сылён: «Җысы вә на гәҗяди җин дэ нынгу фацэли». ¹⁸Ниму ба ниму бэвонди Анлахў Торля бә вондё. Җысы Та ги ниму гиди җин, җё ниму фацэни, Та до җиргәди жызы ба Та лян нимуди зўзў-быйбый динхади хәтун зунхўдини. Кәсы ниму җиха: җысы ниму бэвонди Анлахў Торля ги ниму гиди җин, җё ниму фацэни, җё ба Та лян нимуди зўзў-быйбый динхади хәтун ванчын; ниму гәҗя җиргә ба җыгә җяндини. ¹⁹Ниму дан ба Анлахў Торля вондё, гыншон данлин хўдаму зу, бэвон дэ фусы таму, җиргә вә ги ниму дў җуди фәдини: ниму яндин шәдёни. ²⁰Дансы ниму бу тин Анлахў Торляди хуа, нэхур Та ба ниму щёмедёни, замуҗя Җў ба ниму мянчянди нэ йищезы минзў щёмедёли.

9

Исраилжынму зочян мә тин Хўдади хуа

9¹Исраилжынму-я! Ниму тин! Вәё җё ба би ниму фур дуәди дэ лилёндади нэщезы минзўди димян җаншон, ниму җиргә гуә Иордан хәни. Тамуди чынпу дусы дади, чынчён, зущён асмар йиён, го. ²Нэщезы жынди җин да, гәзы го, тамусы Енакди хубый. Ниму җыдо тамуни, зочян е тингуә: «Сый ба Енакди хубый нын дабэ?»⁺ ³Кәсы җыхур ниму гәҗя канҗяндини, замуҗя Анлахў Торля, зущён җуәчелэди хуә йиён, зудо нимуди тунини. Та зэ нимуди мянчян ба таму дабэ, җё таму ги ниму ди туни, зу нэмуҗя ниму ба таму ганчўчини зэмусы куэкуэди щёмедёни, замуҗя Җў ги ниму фәли⁺.

⁴Җисы ниму бэвонди Анлахў Торля ба таму да ниму гынчян ганчўчи, ниму бә сылён: «Йинцы вәмусы гундоди, Җў ба вәму линдо җыгә дифон, җё ба та җаншонли». Бу, бусы ви җыгә. Йинцысы җыгә дифоншон җўди жынмуди щинчон ха, Җў ба таму да нимуди мянчян гандини⁺. ⁵Бусы ви нимуди гундо дэ нимуди шыщин ниму җан тамуди дифондини, кәсы ви нэще минзўди ха щинчон Анлахў Торля ба таму да нимуди мянчян гандини, вәё җё ба Та ги нимуди зўзў-быйбый – Ибращимэ, Исхар дэ Ягўбэ щүхади хуа ванчын⁺. ⁶Зу җымуҗя җё ниму минбый: Анлахў Торля бусы ви нимуди гундо ба нэгә хо дифон ги ниму гиди җё ниму җаншонни. Бу, нимусы пичи җёнди минжын!

⁷Ниму җиха, йүнзун бә вондёли, замуҗя ниму зэ савэни җё ниму бэвонди Анлахў Торля чишонлэли. Да ниму ба Египет лёха зудёди нэйитян датур, йичыр до нэгә сыхур, җисы вәму до җыгә вәршон, ниму бу тынди фандуй Җўдини. ⁸Зэ Синай сан гынчян ниму е җё Җў чишонлэли, Та худи сыхур, щүанхўр ба ниму щёмедё⁺. ⁹Нэгә сыхур вә шонли сан җе лён пян шытучили – нэсы Җў лян ниму динха хәтунди лён пян шыту. Вә зэ нэгә саншон занли сышы тян дэ сышы вэщи, мә чы сыса, е мә хә сыса⁺. ¹⁰Җў ба лён пян шыту җёдо вәди шунили. Ниму шудо сан гынчянди нэйитян, Хўда да хуәян литу на Гәҗяди шу ги җы лён пян шытушон ба ги ниму фәхади йиче хуа ду щехали⁺. ¹¹Сышы тян дэ сышы вэщи гуәлиди йиху, Җў ба нэ лён пян шыту ги вә гигили – җысы динха хәтунди шыту.

¹²Йиху Җў ги вә фәди: «Ни куэкуэди да саншон хачи, йинцысы ни да Египет линчўлэди жынму зў бу йүнди ганбандини. Таму кәҗя да Вә ги таму фынфухади лўшон җуангуәчили. Таму ги гәҗя на җинзы зўлигә нювазыди ёнзы»⁺.

¹³Җў ги вә хан фәди: «Вә җыдони, җыщезы минжынди пичи җёндихын. ¹⁴Җыхур ни бә донгуа Вәли, җё Вә ба таму щёмедё, җыгә дун-яшон сысый зэ бу җищён тамуди минзыли. Вә җё ни лян ниди хубый чынха би таму лилёндади дэ фур дуәди йигә минзўни»⁺.

¹⁵Нэхур ба щеха хәтунди лён пян шыту надо шуни, вә хали санли. Саншон хуә җуәдини. ¹⁶Вә канҗянли, замуҗя ниму да Җў ги ниму фынфухади лўшон җуангуәчили. Ниму ги ниму бэвонди Анлахў Торля ганли гўнахарли – ги гәҗя зўлигә нювазыди ёнзы. ¹⁷Йинви нэгә вә ба нэ лён пян шыту зэ нимуди мянчян эрдё диха, дасуйли. ¹⁸Йиху вә йүанхуэй гуйдо Җўди мянчян, сышы тян дэ сышы вэщи мә чы, мә хәди читоли Тали, җё Та фоншә ниму ганхади йиче гўнахарни, йинцысы ниму зэ Анлахў Торля мянчян ганхади ха сычин җё Та чишонлэли⁺. ¹⁹Вә пащён Җўди чи лян дэдўли. Тади чи тэ дади йимяр, куэкуэди ба ниму нын щёмедёни. Кәсы Җў кә тинли вәди читоли. ²⁰Җў ги Харунэ е чишонлэли, щён ба та щёмедёни, кәсы нэгә сыхур вә ви Харунэ е чито Хўдали. ²¹Вә ба ниму зўха гўнахарди дунщи – җин нювазы эрдё хуә литу, шодёли. Йиху ба җинзы дасуй, мәчын тўли, эрдё санни тонди фи литули⁺.

²²Ниму зэ Тавера, Масса дэ Киброт-Гаттаава дифоншон җё ниму бэвонди Анлахў Торля е чишонлэли⁺. ²³Та ба ниму да Кадес-Варни дафади сыхур фәсы: «Чи, ба Вә ги ниму гиди нэгә дифон җаншон». Кәсы ниму фандуй Анлахў Торля ги ниму гихади фынфули, мә щинфу Та, мә тин Тади хуа⁺. ²⁴Да вә лян ниму жыншыди нэйитян датур, ниму йинавар фандуй Җўдини.

²⁵Зу җымуҗя вә гуйдо Җўди мянчян ви ниму читоли, зэ диха пали сышы тян дэ сышы вэщи, йинцысы Җў фәсы, Та ба ниму щёмедёни. ²⁶Вә читоди фәли: «Вида Җў! Ни бә щёме Ни Гәҗяди минжын дэ Ни җянчўлэди йилэзы. Ни ба таму на вида лилён дэ нынгу җефончўлэ, да Египет линчўлэли⁺. ²⁷Вә читоди җё Ни ба Ниди хуәҗиму – Ибращимэ, Исхар дэ Ягўбэ җичелэ. Ни бә кан җыгә минжынди җён пичи, ха щинчон дэ ганхади гўнахар, ²⁸бә җё египетжынму фә: „Җў ба таму мәдый линдо Та ги таму щүхади нэгә дифоншон. Йинцысы Та хэхын тамуни, ба таму линдо савәни щён щёмедё“⁺. ²⁹Тамусы Ниди минжын дэ Ни җянчўлэди йилэзы, Ни на Ниди вида лилён дэ нынгу ба таму да Египет линчўлэли».

10

Муса ди эр бян ба Шыгә Датянмин линшонли

(Җефон 34:1-10)

10¹•Нэгә сыхур Җў ги вә фәди: «Ни ба лён пян шыту, зущён зочянди нэ лён пян йиён, е туй мин. Зэ зў йигә муту щёнзы, ни шондо саншон, до Вә гынчян лэ⁺. ²Вә ба ни дасуйди нэ лён пян шытушон щехади хуа йүанхуэй щедо җы лён пян шытушонни. Йиху ни ба таму гәдо муту щёнзы литу»⁺.

³Йинви җыгә вә на зоҗүәфуди муту зўли йигә щёнзы, ба лён пян шыту туй мин, зущён зочян йиён, ба җы лён пян шыту нашон, шонли санли⁺. ⁴Җў зэ җы лён пян шытушон ба Шыгә Датянмин щешонли, зущён зочян Та щехади йиён. Ниму шудо сан гынчянди нэйитян, Җў ба җы Шыгә Датянмин да хуәян литу ги ниму фәли зэмусы гигили. Йиху Та ба җы лён пян шыту җёдо вәди шунили⁺. ⁵Вә да саншон халэли, җочў Җўди фынфу ба җы лён пян шыту гәдо вә зўхади муту щёнзы литули, вуҗин таму хан зэ нэтарни⁺.

⁶(Исраилжынму да Беероф-Бене-Яакан зудё, доли Мозер дифоннили. Харунэ зэ нэтар вучонли, ба тади мэти сундо нэтарли. Харунэди эрзы Елеазар ба дадади вифын җаншон, чынха Исраилди ахунли⁺. ⁷Да Мозер зудё, таму юҗуандо Гудгодли; да Гудгод доли Иотвафали – нэтар хошо фи тондини⁺. ⁸Зу нэгә сыхур Җў ба Левийди зў фынчўлэ, җё таму гон Җўди хәтун щёнзыни, зандо Җўди мянчян фусы Та зэмусы на Тади минзы панвон хони. До җыхур таму зу җымуҗя гандини⁺. ⁹Йинви җыгә Левий зўди жынму бу щён данлин зўди жынму: ги таму мә фын ди дэ йилэзы. Зущён ниму бэвонди Анлахў Торля ги таму фәди йиён – Та Гәҗя зусы тамуди фугуй дэ йилэзы)⁺.

¹⁰Лян ту йихуэй йиён, ди эрхуэй вә зэ саншон занли сышы тян дэ сышы вэщи. Җў кә тинли вәди читоли, Та бу щёме нимули⁺. ¹¹Йиху Җў ги вә фәди: «Ни ба җыгә минжын линшон, җё таму ба Вә ги тамуди зўзў-быйбый щүхади нэгә дифон җаншон»⁺.

«Пащён нимуди Җў»

¹²Җыхур, исраилжынму, ниму тин, ниму бэвонди Анлахў Торля щён җё ниму зў сани: пащён Анлахў Торля; гыншон Тади лў зу; щинэ Та зэмусы лян ниму йичеди щин, йичеди җиншын фусы Та; ¹³зунхў вә җиргә ги ниму гиди Җўди йиче минлин дэ фынфу. Җымуҗя ганди ги нимушон ю хочўни⁺. ¹⁴Ниму кан: тян дэ тяншонди тян – дусы ниму бэвонди Анлахў Торляди; димян дэ готу юди йиче – дусы Тади⁺. ¹⁵Кәсы Җў гуон ба нимуди зўзў-быйбый щинэли, ба ниму, тамуди хубый, да данлин йиче минзў литу җянчўлэли, зущён җиргә йиён. ¹⁶Йинви җыгә ниму ё тинхуани, пичи зэ бә җёнли⁺. ¹⁷Нимуди Анлахў Торлясы видади, чүаннынди дэ пащёнди Хўда. Тасы йиче хўдамуди Хўда, йиче вонзымуди Җў. Та бу кан жынмуди лянмян, бу чы чян. ¹⁸Җў ба етиму дэ гуафуму хўдини, нэ лищёнжынму, ги таму гунйүн чыди дэ чуандини. ¹⁹Ниму ба лищёнжыму ё щинэди, йинцысы ниму гәҗя зэ Египет донгуә лищёнжын⁺. ²⁰Ба ниму бэвонди Анлахў Торля пащён, гуон бэвон Та йигә; щинфу Та, гуон на Тади минзы дў җу⁺. ²¹Җўсы нимуди куаҗён; Тасы нимуди Хўда. Ниму гәҗя җянли, Та ви ниму ганли дуәшо чигуэ дэ вида сычин. ²²Нимуди зўзў-быйбый доли Египетди сыхур – цэсы чишыгә жынлэ, җыхур ниму бэвонди Анлахў Торля җё нимуди фур, зущён тяншонди щинщю йиён, йин дуәли⁺.

11

«Ба Җў ганхади вида сычин бә вондё»

11¹Ниму щинэ ниму бэвонди Анлахў Торля, йинавар зунхў Тади йиче минлин, фалү дэ фынфу. ²Җыхур ниму җичелэ: бусы нимуди эрнү, ниму гәҗя җянгуә зэмусы җыдо ниму бэвонди Анлахў Торля ги ниму гихади җёфә, Тади вида лилён дэ нынгуни, ³Та ги Египет хуоншон лян тади гуйҗя щянхади кэрамэти дэ ганхади йиче сычин. ⁴Ниму җянгуә, замуҗя Египетди җүндуй лян тамуди ма дэ мачә нян нимуди сыхур, Җў ба таму зэ Хунхэни янсыли – ванчүан щёмедёли⁺. ⁵Ниму җыха, ниму до җытарди зычян, Җў зэ савәни ги ниму ганли сали. ⁶Ниму җянли, замуҗя Җў җё димянди ку зэ даҗяди мянчян җонкэ, ба Рувим зўди хубый, Елиавди эрзыму Дафан, Авирон лян тамуди җящя, җонфон, лян йиче хуәҗи дэ сынлин ду янхачили⁺. ⁷Ниму гәҗя ба Җў ганхади йиче вида сычин җянли.

Ги исраилжынму щүхади дифон

⁸Йинви җыгә ниму яндин ба вә җиргә ги ниму гиди йиче фынфу зунхў, җё ниму ю личи, ба Иордан хә нэбонгәди дифон җаншон. ⁹⁻¹⁰Зу җымуҗя ниму зэ Җў ги нимуди зўзў-быйбый дэ тамуди хубый щүхади дифоншон нын җў чонйүан. Зэ нэгә дифоншон нюнэзы дэ фынми тондини; нэтарди ди бу щён Египетди ди, да натар ниму чўлэли; зэ Египет ниму ба җунзы сашон, зуәнанди җёли фили, замуҗя җё цэфу дэ йүанзыдини⁺. ¹¹Зэ ниму чиди, җанди нэгә дифоншон щяхади йү гәҗя җё санпә дэ чуандодини,⁺ ¹²йинцысы ниму бэвонди Анлахў Торля цощин нэгә димяндини, Та да нянди датур до линйир йинавар Гәҗя җокан нэгә дифондини.

¹³Ниму дан зунхў вә җиргә ги ниму гиди йиче фынфу: лян ниму йичеди щин, йичеди җиншын щинэ Анлахў Торля дэ фусы Та,⁺ ¹⁴нэхур Җў йүнди сыхур – чютян дэ чунтян ги нимуди дишон җё щя йүни, җё ниму ба вулохади лёншы, путоҗю, олива чин-ю шушонни,⁺ ¹⁵тандони ги сынлин гунйүн цони. Ниму е чы, чыбо. ¹⁶Кәсы ниму щёщинди, бә җё нимуди щин да Җў гынчян җуангуәчи, бэвон данлин хўдаму дэ фусы таму. ¹⁷Ниму дан җымуҗя ган, Җў ги ниму чишонлэ, ба тян суәчў зэ бу җё ги ниму щя йү. Дитў гандёни, зэ та готу сыса бу җон; ниму гәҗя зэ Җў ги ниму гиди нэгә хо дифоншон куэ зу вучонни.

¹⁸Йинви җыгә ниму ба Җў гихади җыщезы фынфу җидо щинни дэ нозыни; ба таму, зущён җихо йиён, бондо нимуди шушон, дэдо бынлушон⁺. ¹⁹Ги нимуди ваму җёди җё зунхў Җўди җыщезы фынфу, бу җўди ги таму фә: зэ җяни зуәди хуэйҗәсы зэ лўшон зуди сыхур, фиди, челэди сыхур – йинавар фә таму;⁺ ²⁰ба таму щедо нимуди мынкуон дэ гэмыншон⁺. ²¹Зу җымуҗя тян зэ димян готу шын дуәшо жызы, ниму дэ нимуди эрнү зэ Җў ги ниму зўзў-быйбый щүхади дифоншон е җў нэмущез жызыни.

²²Ниму дан ниннин зунхў вә җиргә ги ниму гиди йиче фынфу; щинэ Анлахў Торля, гыншон Тади лў зу, щинфу Та, ²³нэхур напа нэщезы минзўди фур би ниму дуә дэ тамуди җин да еба, Җў ба таму да нимуди мянчян ганчўчини, җё ниму ба таму дабэни, ба тамуди дифон җаншонни. ²⁴Нимуди җүә тахади мый йигә вәр чынха нимудини: да нанбонгәди савәни до Ливан саннини, да Евфрат хә до щибонгәди Дахэ гынчянни⁺. ²⁵Сысый ба ниму дабубэ. Ниму бэвонди Анлахў Торля җочў Та щүхади хуа җё ниму нэтар дифонди йиче жын хэпа нимуни⁺.

²⁶Җысыма: җиргә вә җё ниму гәҗя тёҗян бэрэкэти хуэйҗәсы җумани⁺. ²⁷Ниму дан ба вә ги ниму җиргә гиди Анлахў Торляди фынфу зунхў, Та ги ниму ги Тади бэрэкэтини⁺. ²⁸Кәсы ниму дан бу зунхў ниму бэвонди Анлахў Торляди фынфу, да Тади лўшон зудё, бэвон ниму йүнзун жынбудыйди хўдаму – Анлахў Торля җу нимуни⁺. ²⁹Җисы ниму бэвонди Анлахў Торля ба ниму линдо ниму чиди дэ җаншонди нэгә дифоннили, ниму ба бэрэкэти ё зэ Гаризим саншон чуанҗёни, ба җума зэ Гевал саншон чуанҗёни⁺. ³⁰(Җы лёнгә сан зэ Иордан хәди щибонгәни, хананейжынму җўди пинтаннини. Таму зэ вон щи зуди лўшонни, Галгал чынпу гынчянни, ли Море щё фулин бу йүан.)⁺ ³¹Ниму гуә Иордан хә, җан Анлахў Торля ги ниму гиди нэгә дифончидини. Җисы ниму ба та җаншон, җўдо нэтар, ³²нэхур ниму ниннин зунхў вә ги ниму җиргә гиди Җўди йиче минлин дэ фалү.

12

Бэвон Хўдади вәр гуонсы йигә

12¹Ниму доли ниму зўзў-быйбый бэвонди Анлахў Торля ги ниму гиди нэгә җанди дифонди сыхур, ниму йинавар ниннин ё зунхў җыщезы минлин дэ фалүни. ²Җисы ба нэгә дифон җаншон, ниму ба йиче вәр далансандё (зэ натар җыщезы минзў ги тамуди хўдаму бэвондини): зэ го сан диршон дэ санпәшон, мый йигә лю фу дихади. ³Ба тамуди шо гўрбаниди җуәзы дэ бэвонди шыту җўзы далан, ба таму бэвонди Астарта нүхўдади гуйҗун фулин кандё; ба таму бэвонди данлин хўдамуди ёнзы пәлан, бә җё нэтарди жынму йүанхуэй бэвон тамули⁺.

⁴Ниму бу нын җымуҗя бэвон нимуди Анлахў Торля! ⁵Анлахў Торля да ниму зўди йиче дифоншон җянчўлэ йигә бэвон Тади вәрни, җё Тади гуйҗун минзы зэ нэтар шынхани. Ниму ё вон нэтар чини, ⁶ба нимуди шоди гўрбани, җүди гўрбани, нимуди шычир дэ йичеди лищин, вардэди гўрбани, гәҗя щён җүди гўрбани зэмусы ба ню, ёнди тудўзы налэ, ⁷ви ниму фихади гункў зэ нэтар, ниму бэвонди Анлахў Торляди мянчян лян нимуди җящя чы, хә дэ гощин, йинцысы Та ги ниму гили бэрэкэтили⁺.

⁸Заму җыхур зэ җытар, сый сылён та дуйдини, зу нэмуҗя бэвон Хўдадини, кәсы зэ нэтар ниму бу нын җымуҗя ган, ⁹йинцысы ниму хан мә җин ниму бэвонди Анлахў Торля ги ниму фынгиди нэгә дифон (нэтар ниму пиннан-вусыди гуә жызыни). ¹⁰Җисы ниму гуә Иордан хә, доли Анлахў Торля ги ниму гиди нэгә дифоншон, зэ нэтар җўха, Та ба ниму да җувиди йиче дўшманди шуни бохўхани, җё ниму пиннан-вусыди гуә жызыни. ¹¹Нэхур ниму ба вә ги ниму фәхади йиче гўрбани ё надо Анлахў Торля җянчўлэ бэвон Тади вәршонни (нэтар Тади минзы шынхадини): шоди гўрбани, җүди гўрбани, нимуди шычир, йиче лищин дэ ги Җў җочў гихади вардэ щүхади гўрбани. ¹²Ниму лян нимуди эрзы, нүзы, нан-нү нў дэ ниму чынпуни җўди левитжынму (йинцысы ги левитжынму мә фын ди дэ йилэзы) йидарни зэ Анлахў Торляди мянчян гощин⁺. ¹³Щёщинди, ниму бу нын зэ ниму гәҗя каншонди вәршон җү шоди гўрбани; ¹⁴гуон ё зэ Җў да нимуди зў литуди димяншон җянчўлэди бэвон Тади вәршон җү шоди гўрбанини зэмусы ган вә ги ниму фынфухади йиче сычинни.

¹⁵Кәсы са сыхур ниму дан щён чы жу, җочў ниму бэвонди Анлахў Торляди кухуан нын зэ нимуди чынпуни ба нимуди сынлин зэдё, зущён чы лин-ёнжу хуэйҗәсы лўжу йиёнди, чы: ганҗин дэ буганҗин жын ду йимур-йиён нын чы. ¹⁶Гуонсы ниму бә чы щежу: ба ще, зущён фи йиён, додё диха⁺. ¹⁷Ниму бу нын зэ ни җўди вәршон чы ниди лёншыди, путоҗюди дэ олива чин-юди шычир, ню дэ ёнди тушузы, вардэди гўрбани, ниму гәҗя щён җүди гўрбани лян данлинди лищин. ¹⁸Ба җыщезы ниму зэ Анлахў Торля җянчўлэди бэвон Тади вәршон, зэ Тади мянчян ё чыни – ниму лян нимуди эрзы, нүзы, нан-нү нў, ниму чынпуни җўди левитжынму йидарни чы. Ниму зэ Анлахў Торляди мянчян ви ниму фихади гункў гощин. ¹⁹Ниму кан, зэ ниму дифоншон җўди сыхур ниму ба левитжынму ё җоканни⁺.

²⁰Җисы ниму бэвонди Анлахў Торля җочў Та щүхади хуа җё нимуди дифон да, ниму дан щён чы жу дэ фә: «Вәму щён чыщер жуни», нэхур ниму щён чы дуәшо, зу нын чы. ²¹Анлахў Торля җянчўлэди бэвон Тади вәр (нэтар Тади минзы шынхани) ли ниму дансы йүандихын, нэхур ниму нын ба Җў ги ниму гихади ню, ён, замуҗя вә ги ниму фәли зэдё, зэ нимуди чынпуни щён чы дуәшо жу, зу нын чы. ²²Кәсы ниму ба җыгә жу, зущён чы лин-ёнжу дэ лўжу йиёнди, чы; ганҗин дэ буганҗин жын ду йимур-йиён нын чы. ²³Гуонсы ниму яндин щёщинди, бә чы щежу, йинцы щесы хуәварди мин: ба мин лян жу йидарни бә чы⁺. ²⁴Бә чы щежу: ба ще, лян фи йиён, додё диха. ²⁵Ниму дан зўнху җыгә фынфу, Җў разыни, ниму дэ нимуди хубый пиннан гуә жызыни. ²⁶Гуон ба гуйҗун лищин дэ вардэди гўрбани ниму яндин ё надо Җў җянчўлэди бэвон Тади вәршон, ги Та җүгини. ²⁷Ба шоди гўрбани зэ Анлахў Торляди шо гўрбаниди җуәзышон шодё, ба жу лян ще йидарни шодё. Кәсы ниму ба җүха данлин гўрбаниди ще ё додё Анлахў Торляди шо гўрбаниди җуәзы бонгәрнини, ба жу ниму чычи. ²⁸Ниму люшынди ё зунхў вә ги ниму гиди йиче фынфуни, җё ниму лян нимуди йибыйзыди хубый гуә пиннан-вусыди жызы, йинцысы ниму зэ ниму бэвонди Анлахў Торля мянчян ган хо дэ гундо сычиндини.

Бә бэвон данлин хўдаму

²⁹Җисы ниму бэвонди Анлахў Торля да нимуди мянчян ба ниму чиди дэ җанди нэгә дифонди минзў йиман щёмедё, йиху ниму ба нэгә дифон җаншон, җўдо нэтар, ³⁰щёщинди; гыншон таму бә зу, җё ба ниму бә чандо хэ минди вон литули. Ни бә зо тамуди хўдаму, бә фәли: «Җыщезы минжын замуҗя бэвонли тамуди хўдамули? Заму е җымуҗя бу ганма!» ³¹Ниму җымуҗя ги ниму бэвонди Анлахў Торля бә ган, йинцысы Та җянбудый нэщезы минзў ганхади кәву сычин. Ви гәҗяди хўдаму таму ба зыҗиди эрзыму дэ нүзыму зэ хуә литу шодёдини.

³²Ба вә ги ниму гиди йиче фынфу ниму ниннин зунхў. Ги таму литу сыса бә тян, е бә зў шо⁺.

13

13¹Нагә шынжын хуэйҗәсы пәщё фимынди жын дан лэ, ги ниму щүди щян кэрамэти хуэйҗәсы чёчи сычин, ²йиху шызэ щянха дан фә: «Зу, заму гыншон данлин, ни йүнзун жынбудыйди хўдаму зу, бэвон таму», ³нэхур ниму йүнзун бә тин нэгә шынжын хуэйҗәсы пәщё фимын жынди хуали. Анлахў Торля җымуҗя зыян нимудини, ниму ба Та лян ниму йичеди щин, йичеди җиншын щинэнима, хансы бу щинэ. ⁴Ниму ё гыншон Анлахў Торля зуни, гуон пащён Тани; зунхў Тади фынфуни; тин Тади хуани, фусы дэ щинфу Тани. ⁵Ги нэгә шынжын хуэйҗәсы пәщё фимынди жын яндин ё дин сызуйни, йинцысы та җётёди җё ниму фанлян ниму бэвонди Анлахў Торляни (Та ба ниму да Египет, ниму дон нўди дифоншон җефончўлэли), ба ниму да Анлахў Торля җё ниму зуди лўшон лингуәни. Җымуҗя ниму ба ха сычин да нимуди җунҗянни чүдё⁺.

⁶Дансы нимуди чин дищүн хуэйҗәсы ниди эрзы, нүзы хуэйҗәсы ниму щинэди щифузы дэ дин ходи ляншу туту-мәмә чуәсуә ниму, фәди: «Зу, заму бэвон данлин хўдаму зу» (ниму лян нимуди зўзў-быйбый йүнзун жынбудыйди хўдаму, ⁷зусы нимуди җувини җўди заён минзўди хўдаму, җин җўди хуэйҗәсы йүан җўди, да димянди йигә бянни до данлинди), ⁸ниму бә дайин, бә тин тади хуа. Бә щитын та. Бә фужо та зэмусы бә хў та⁺. ⁹Ниму яндин ё ба та дасыни. Ниму гәҗя щянтуни ё да тани, йиху җё даҗя гыншон ниму да⁺. ¹⁰Ба та на шыту дасы, йинцысы та щён ба ниму да ниму бэвонди Анлахў Торля гынчян лингуәчини (Та ба ниму да Египет, дон нўди дифоншон линчўлэли)⁺. ¹¹Йиче исраилжын ба җыгә тинҗян хэпани, сысый йүнзун зэ бу ган җымуҗяди ха сычинли.

¹²Җисы ниму бэвонди Анлахў Торля ги ниму ба чынпу гиги, җё ниму зэ литу җў, нэгә чынпу либян дансы ниму тинҗян щянхуа, ¹³фәсы нэтар чўлэлищезы хажын ба чынпуниди жынму линдо цуә лўшонли, җымуҗя фәди: «Зу, заму бэвон данлинди хўдаму зу» (ниму йүнзун жынбудыйди хўдаму). ¹⁴Нэхур ниму ё датинхони, – җысы җяхуама хуэйҗәсы шыхуа, ба та ца хо зэмусы ё вын җынни. Җы дансы шыди, дансы җыгә кәву-сынза сычин зэ нимуди җунҗянни йүли, ¹⁵ба нэгә чынпуни җўди йиче жын дэ тамуди сынлин җёчын харам, ё щёмедёни, ба нэгә чынпу ванчүан далансанни. ¹⁶Ба нэтарди йиче дунщи шудо чонзыди донҗунни, ги ниму бэвонди Анлахў Торля ба йиче чынпу, зущён шоди гўрбани йиён, на хуә шодё. Җё та вонху чынха йинавар лансандёди дифон, ба та йүнзун зэ бу гэчелэ. ¹⁷Бә җё җёчын харамди са дунщи җандо ниди шушон, зу җымуҗя җё Җў ба Тади чи няхачи, җё Та до нишон щинванха, ба ни фоншә. Җочў Та ги ниди зўзў-быйбый щүхади хуа, җё нимуди фур дуәха, ¹⁸йинцысы ниму тин ниму бэвонди Анлахў Торля хуадини, зунхў Тади йиче фынфу (вә җиргә ба таму ги ни гидини) зэмусы зэ Анлахў Торля мянчян ган гундодини.

14

Ганҗин дэ буганҗин чыди

(Левит 11:1-47)

14¹Нимусы Анлахў Торляди ваму. Ви сун мэтиди сычин, ниму ба гәҗяди шынзы бә гә зэмусы ба ту бә тили*⁺. ²Йинцы нимусы Анлахў Торляди гуйҗун минзў. Җў ба ниму да димяншон юди йиче минзў литу җянчўлэ, җё ниму чынха Та гәҗяди минжынни⁺.

³•Ни бә чы сыса буганҗинди чыди. ⁴Ниму нын чы җыще сынлин жу: ню, ён, җүлүр, ⁵лў, лин-ён дэ еҗүлү, моню, юлў, еню, сан-ён. ⁶Нагә сынлинсы фонтихэзы зэмусы нагә сынлин чы цодини, ба нэмуҗя сынлинди жу ниму нын чы. ⁷Кәсы ниму бә чы луәтуә, тётўзы дэ тўзы, йинцысы до нимушон җыще сынлинсы буганҗинди; таму чы цодини еба, кәсы таму бусы фонтихэзы. ⁸Ниму е бә чы җўжу, йинцысы җўсы буганҗин сынлин; җўсы фонтихэзы еба, кәсы та бу чы цо. Ба җыще сынлин жу ниму ду бә чы, е бә ду тамуди сышу.

⁹Фи литуди нагә хуәвар дан ю пёзы дэ йүҗя, ба нэгә хуәвар ниму нын чы. ¹⁰Кәсы нагә дан мәю пёзы дэ йүҗя, ба нэгә хуәвар ниму бә чы, йинцысы до нимушон тамусы буганҗинди.

¹¹Ниму нын чы заён ганҗин чёр. ¹²⁻¹⁸Кәсы ба җымуҗяди чёр ниму бә чы: йин, мотуйин, хийин, ңәлойин, хи нәлойин, лова, туәҗи, цыҗёзы, дёйүлон, ёзы, щинху, баклан, ибис, тянңә, логуан, быййин, цыло, чинҗуон, чубубу дэ ебехўр.

¹⁹Мый йигә ю бонзыди чунчунзы до нимушонсы буганҗинди, ниму бә чы таму. ²⁰Кәсы мый йигә ю бонзыди чёрсы ганҗинди, ниму нын чы таму.

²¹Бә чы сыдёди сынлин жу, ба та ги ниму чынпуни лэди вэгуйжын гиги җё чычи хуэйҗәсы ги та мэги, йинцы нимусы Анлахў Торля җянчўлэди гуйҗун минжын.

Ба җүлүгозы зэ та мамади нэзы литу бә җў⁺.

Фын шычирди фалү

²²Няннян ниму ё да нимуди дишон шухади йиче шучын литу ба шычир фынчўлэни⁺. ²³Да нимуди лёншы, путоҗю дэ олива чин-ю литу ба шычир фынчўлэ зэмусы ба мый йигә вуню, ён дэ җүлүди тудўзы фынчўлэ. Ба таму надо Анлахў Торля җянчўлэди бэвон Тади вәршон (Тади гуйҗун минзы шындо нэтардини): зэ нэтар чы нимуди шычир. Лян җымуҗя ганбан ниму щүәди йинавар пащён дэ тэнэ Анлахў Торляни. ²⁴Кәсы нэгә вәр дан ли нимуди җя тэ йүанли, ниму ба нимуди шычир набудо нэтар чи зэмусы Анлахў Торля ги ниму гили бэрэкэтили, ²⁵нэхур ниму ба нимуди шычир мэдё, ба чян нашон, до Анлахў Торля җянчўлэди бэвон Тади вәршон чи. ²⁶На җыщезы чян ниму щён ё са, мэшон: ню, ён, путоҗю хуэйҗәсы быйҗю дэ данлин чыди. Ниму лян нимуди җящя зэ Анлахў Торляди мянчян чы, хә дэ гощин.

²⁷Ба нимуди чынпуни җўди левитжынму е бә вондёли, йинцысы ги таму мә фын ди хуэйҗәсы йилэзы⁺. ²⁸Мый йигә ди сан нянди йиршон ниму ба нимуди йиче шучынди шычир нашон, ба таму шудо чынпуниди цонфонни,⁺ ²⁹йиху җё ниму чынпуни җўди левитжынму (йинцысы ги та мә фын ди хуэйҗәсы йилэзы), лищёнжынму, етиму дэ гуафуму чычи, җё таму ба дўзы чыбо. Җымуҗя дан ган, ниму бэвонди Анлахў Торля ги ниму ганди заён сычиншон ги бэрэкэтини.

15

Ди чи нян

(Левит 25:1-7)

15¹Доли мый йигә ди чи нянди йиршон, ниму ё фоншә гэхади җонни⁺. ²Ниму җымуҗя ган: нагә жын дан ги та гынчянди исраилжын хуэйҗәсы дищүн җели чянли, нэгә жын ё ги таму ба җон фоншәни, бә җё таму хуанли, йинцысы кәҗя доли ви Җўди минзы фоншә җонди сыхурли. ³Вэгуйжын зэ ниму гынчян җели сали, җё та ги ниму хуанги, кәсы ба нимуди дищүн гэхади ниму фоншәдё⁺.

⁴⁻⁵Зу җымуҗя җисы ниму до Анлахў Торля ги ниму гиди нэгә җанди дифон, нимуди минжын литу нэхур мәю чүнжынни, йинцысы ниму дан люшынди тин Анлахў Торляди хуа дэ ниннин зунхў вә җиргә ги ниму гиди йиче фынфу, нэхур Хўда ги ниму ги бэрэкэтини. ⁶Замуҗя Анлахў Торля ги ниму щүли, зу нэмуҗя ги ниму ги Тади бэрэкэтини. Ниму ги хошоди минзў җе чянни, кәсы ниму гәҗя бу гэ җон. Ниму гуан хошо минзўни, кәсы сысый бу гуан ниму⁺.

⁷Җисы Анлахў Торля ги ниму ба щүхади дифон гиги, нимуди чынпуни дан ю чүн исраилжынму, җё нимуди щин до тамушон бә нинли, ниму бә сули. ⁸Ниму чынха дафа жынму. Ниму кан, та ё дуәмущезы – зу ги та җеги нэмущезы⁺. ⁹Щёщинди, җё җымугә ха вонщён бә зуандо нимуди щиннили: «Фоншә гэха җонди чи нян куэ додыйли, йинви җыгә вә ги чүнжын са ду бу җе». Ни дан бу җе, ба ниму гынчянди чүнжын канбуче, та ги Җў гони, нэхур ниму зу чынха ю гўнахардини. ¹⁰Ниму ги чүнжынму җеди сыхур, җё нимуди щин ванха, йиху ниму ган са сычин зэмусы фи са гункў, ниму бэвонди Анлахў Торля ги ниму ги бэрэкэтини. ¹¹Вончян чи ниму җўди нэгә дифоншон йинавар юха чүнхан дэ ёдичыдини, йинви җыгә вә фынфуди җё ниму до нимуди дищүншон щинванни.

Сыйүн нўди фалү

(Җефон 21:1-11)

¹²Нагә яхўтиди нанжын хуэйҗәсы нүжын дан ба гәҗя ги ниму мэчын нўли, җё та лю нян фусы ниму; доли ди чи нян ниму яндин ё ги таму йүанхуэй ба зыю гигини⁺. ¹³Ниму ги та ги зыюди сыхур, кун шу бә дафали. ¹⁴Да ниди ён, лёншы дэ няхади путоҗю литу ги та ба фынзы гиги. Замуҗя ни бэвонди Анлахў Торля ги ниму гили бэрэкэтили, зу нэмуҗя ниму ги та е гиги. ¹⁵Ниму җичелэ, ниму зочян зэ Египет е донли нўли, йиху ниму бэвонди Анлахў Торля ба ниму җефончўлэли. Йинви җыгә вә ги ниму җиргә фынфу җыгәдини.

¹⁶Кәсы нимуди нў дан фә: «Вә нэ ниму дэ нимуди жящяни, вә бу щён да ниму гынчян зу», йинцысы зэ ниму гынчян до ташон хо, ¹⁷нэхур ниму на җуйзы ба тади эрдуә данданзы зэ мынкуоншон нонтун. Зу җымуҗя та йибыйзы чынха ниди нўли. Лян нүнў ниму е җымуҗя ган⁺. ¹⁸Ба нў фонкэди сыхур ниму щинни бә хэчи, йинцысы җы лю нян литу ниму да ташон дыйли лён лэзы дуәди хочў, би данлин гўхади жыншон дыйхади дуә. Йиху ниму зў са, ниму бэвонди Анлахў Торля ги ниму ги бэрэкэтини.

Ён дэ нюди тудўзы

¹⁹Ба ню, ён дэ данлин сынлинди гун тушузы ё фынчўлэ, ги ниму бэвонди Анлахў Торля җүгини, җё чынха Тади йилэзы. Лян нюди гун тушузы бә ли ди, е бә җё ёнди гун тушузыди мо⁺. ²⁰Няннян ниму лян нимуди җящя зэ Анлахў Торля җянчўлэди бэвон Тади вәршон, зэ Тади мянчян чы җыще сынлин жу. ²¹Нагә сынлин дан ю са дуанбян – чүәдини, хадини хуэйҗәсы данлин са дуанбян, – ниму ба та ги Анлахў Торля бә җү⁺. ²²Ниму ба та зэ җяни зэдё, чычи. Зущён чы лин-ёнжу дэ лўжу йиёнди, чы: ганҗин дэ буганҗин жын ду йимур-йиён нын чы. ²³Гуонсы ниму бә хә сынлинди ще: ба та, зущён фи йиён, додё диха⁺.

16

Исраилжынмуди Пасха җечи

(Җефон 12:1-20)

16¹•Җынйүәни* ниму яндин ви ниму бэвонди Анлахў Торля гуә Пасха җечи, йинцысы Та ба ниму зу җыгә йүәниди хили да Египет линчўлэли. ²Ниму до Анлахў Торля җянчўлэди бэвон Тади вәршон (Тади минзы шындо нэтардини), ба ню хуэйҗәсы ён зэдё, ги ниму бэвонди Анлахў Торля ба гуә Пасха җечиди җүди гўрбани җүшон. ³Ба җыгә гўрбаниди жу лян ю җёмянди мәмә йидарни бә чы. Җынҗыр чи тян ниму ё чы мәю җёмянди мәмәни, – җысы җищён кўнан жызыди мәмә, йинцысы ниму монмонди да Египет чўлэли. Җыгә бу җё ниму ба Египет чўлэди жызы йибыйзы вондё⁺. ⁴Чи тян ниму дифоншонди мый йигә фонзыни бу нын гә җёмян. Ба Пасха җечиди ту йитян хушон җүха гўрбаниди жу вон ди эр тян ганзо е бу нын шын⁺.

⁵⁻⁶Ниму бу нын зэ Анлахў Торля ги ниму гихади булүн нагә чынпуни җү Пасха гўрбани. Гуон ё зэ Анлахў Торля җянчўлэди, бэвон Тади вәршон җүни (Тади минзы шындо нэтардини). Зэ нэтар ниму ба Пасха җечиди сынлин хушон, җисы жәту луәкэли (җы зусы ниму да Египет чўлэди нэгә сыхур) ги Анлахў Торля җүги. ⁷Ниму ба гўрбаниди жу кофу, йиху зэ Анлахў Торля җянчўлэди бэвон Тади вәршон чы. Ди эртян ниму йүан хуэй җячи. ⁸Шынхади лю тян ниму ё чы мәю җёмянди мәмәни. Доли ди чи тянди нэйитян, даҗя шудо йидарни бэвон нимуди Анлахў Торля. Са хуә ду бу нын ган.

Гә мыйзыди җечи

(Җефон 34:22; Левит 23:15-21; Фур 28:26-31)

⁹Да гә мыйзыди сыхур датур, ниму суан сышы җю тян,⁺ ¹⁰йиху ги ниму бэвонди Анлахў Торля гуә Гә мыйзыди җечи. Зу нэгә жызыни ниму да Анлахў Торля ги ни гихади бэрэкэти литу гәҗя щён на дуәшо, налэ, ги Та җүги. ¹¹Ниму лян нимуди эрзыму, нүзыму, нан-нү нў, ниму чынпуни җўди левитжынму, вэгуйжынму, гуафуму дэ етиму йидарни зэ Анлахў Торляди мянчян, зэ Та җянчўлэди, бэвон Тади вәршон гощин. ¹²Ниму җиди, ниму зочян зэ Египет донли нўли, ба җы йиче фынфу ниннин зунхў⁺.

Вәпынзыди җечи

(Левит 23:33-43)

¹³Җисы ниму ба лёншы дэ путоди шучын шудё, йиху чи тян гуә Вәпынзыди җечи⁺. ¹⁴Гуә җечиди сыхур ниму йидарни ду гощин – ниму лян нимуди эрзыму, нүзыму, нан-нү нў дэ ниму чынпуни җўди левитжынму, вэгуйжынму, етиму дэ гуафуму. ¹⁵Җынҗыр чи тян ниму зэ Анлахў Торля җянчўлэди, бэвон Тади вәршон ви Та гуә җыгә җечи. Йинцысы Анлахў Торля ги ниму шуди йиче шучын зэмусы ги ниму ганди йиче сычин гили бэрэкэтили. ¹⁶⁻¹⁷Няннян сан бян йиче нанжын ду ё до Анлахў Торля мянчянни, шудо Та җянчўлэди бэвон Тади вәршонни. Гуә Пасха җечи, Гә мыйзы җечи дэ Вәпынзы җечиди сыхур, ниму ё җымуҗя ганни. Сысый бу нын кун шу бэвон Җўлэ. Мый йигә жын да Анлахў Торля ги та гиди бэрэкэти литу ба лищин ё налэни.

Вынгуансыди жынму

¹⁸Ниму ги Анлахў Торля ги ниму гигиди мый йигә чынпуни, ги мый йигә зў ба вынгуансыди жын дэ линшу җянчўлэ, җё таму пин гундо вын минжынди гуансы⁺. ¹⁹Ниму ба гундо бә зўфан, бә кан жынди лянмян, е бә чы чян, йинцысы чыхади чян җё цунминжынди нянҗин хадёни зэмусы ба гундожынди хуа зўфандини⁺. ²⁰Ниму гуон зо гундо, йинцысы гуон җымуҗя ниму нын хуәха зэмусы ба ниму бэвонди Анлахў Торля ги ниму гиди нэгә дифон җаншон.

Бә бэвон данлин хўдамуди ёнзы

²¹Ниму ги ниму бэвонди Анлахў Торля щюгэ шо гўрбани җуәзыди сыхур, зэ җыгә вәр гынчян бә зэ Астарта нүхўдади сыса гуйҗун фулин,⁺ ²²е бә зы бэвонди шыту җўзы, йинцысы Анлахў Торля ба нэгә хындихын.

17

17¹Нагә ню, ён ю шон хуэйҗәсы данлин са дуанбян, ниму ги ниму бэвонди Анлахў Торля бә җү, йинцысы Та хын җыгәни⁺. ²Нагә нанжын хуэйҗәсы нүжын зэ Анлахў Торля ги ниму гиди чынпуни дан ги Та ганли хали, ба Та гихади хәтун пәланли, ³та дан бэвон зэмусы фусы данлин хўдамуди ёнзы хуэйҗәсы жәту, йүәлён, щинщю дэ тяншонди данлин са дунщи (ба җыгә ганбан вә ги ниму мә фынфу), ⁴дансы ниму ба җыгә тинҗянли, ба та ё датин хони. Җыгә сычин дансы җынди зэмусы җымугә кәву-сынза сычин зэ Исраил йүхали, ⁵нэхур ниму ба ганли җымугә ха сычинди нанжын хуэйҗәсы нүжын ладо чынпу вэту, на шыту ба та дасы⁺. ⁶Пин лёнгә хуэйҗәсы сангә гўважынди хуа ги та нын дин сызуй; кәсы пин йигә гўважынди хуа бу нын дин сызуй⁺. ⁷Гўважын ту йигә ги та щя шуди вонсы ё дани, йиху җё даҗя гыншон та да. Зу җымуҗя ниму ба ха сычин да ниму җунҗянни чүдё⁺.

Вын гуансыди вифын

⁸Ниму зэ нимуди чынпуни вын гуансыди сыхур, нагә сычин до нимушон дан нандихын, ниму җыбудо замуҗя ба та ё щекэни – билүн, дасы жынди сычин, динха зуй либянди сычин хуэйҗәсы дэха шонди сычин, – нэхур ниму ба таму линдо Анлахў Торля җянчўлэди бэвон Тади вәршон, ⁹вын Левий зўди ахунму дэ вынгуансыди жынму, таму ги ниму җё җяншыни, замуҗя ба җымуҗяди сычин гундо щекэни⁺. ¹⁰Таму зэ Җў җянчўлэди бэвон Тади вәршон замуҗя фәли, ниму зу нэмуҗя ган. Ба таму ги ниму фәхади йиче хуа ниннин зунхў. ¹¹Таму җё ниму җочў нагә фынфу дэ фалү ган, ниму зу нэмуҗя ган. Вон юбонгә хуэйҗәсы зуәбонгә бә җә, дуандуар җочў тамуди хуа зу. ¹²Сый дан гоноди җён зуй, бу тин ахунди (та зэ нэтар занди, фусы ниму бэвонди Анлахў Торлядини) хуэйҗәсы вынгуансыди хуа, ба та яндин ё дасыни. Зу җымуҗя ниму да исраилжынмуди җунҗянни ба ха чүдё. ¹³Йиче минжын тинҗян җыгә ду хэпани, йиху сысый зэ җымуҗя бу ган.

Хуоншон либянди фалү

¹⁴Җисы ниму доли ниму бэвонди Анлахў Торля ги ниму гиди дифонни, ба та җаншон, җўдо нэтарли, йиху ниму дан зущён туанйүар җўди данлин минзў йиён, щён ги гәҗя зо йигә жын, җё та дон нимуди хуоншон, ¹⁵нэхур ниму нын җё Анлахў Торля җянчўлэди жын дон хуоншон. Кәсы нэгә жын яндин ё дон исраилжынни, вэгуйжын бу нын дон хуоншон. ¹⁶Гуонсы хуоншон бу нын ги гәҗя мэ хошо ма хуэйҗәсы ба жынму вон Египет дафади җё мэ ма, йинцысы Җў ги ниму фәли: «Ниму вон нэгә лўшон зэ бу хуэй». ¹⁷Та е бу нын ги гәҗя чү хошо щифузы, йинцысы йиху тади щин нын да Җў гынчян җуангуәчи. Җё ба җин-йин ги гәҗя дуәйү е бә зан⁺. ¹⁸Җисы та зуәдо тади хуоншонди вифыншон, да Левий зўди ахунму гынчян ба Җўди фалү фу налэ, ги гәҗя яндин ба җы йибын фу йиҗү-йиҗү ду щехани. ¹⁹Җы йибын фу йибыйзы ё шындо та гынчянни, җё та тянтян нян, щүәди, замуҗя ё пащён та бэвонди Анлахў Торляни, ниннин зунхў фу литу щехади йиче фалү дэ минлинни. ²⁰Зу җымуҗя та зэ тади дищүнму – исраилжынмуди мянчян бу гоно, да Җўди фалүшон вон юбонгә хуэйҗәсы зуәбонгә бә җуан; вонху та дэ тади хубый йидэ лян йидэ, хошо нянщян фәгуан Исраил гуйҗяни.

18

Ги Исраилди ахунму фынгиди йилэзы

18¹Ахунму, – таму зусы левитжынму. Левий зўди йиче жын бу щён данлин зўди жын; ги таму мә фынги ди хуэйҗәсы йилэзы. Таму ба минжын ги Җў җүгиди гўрбани лян налэди данлин лищин нашон ё чыни. ²Зэ данлин исраилжынму дифонди җунҗянни ги таму мә фын ди: җочў Җў щүхади хуа, Та зусы тамуди йилэзы⁺.

³Минжын налэ ню хуэйҗәсы ён җү гўрбаниди сыхур, ги Исраилди ахунму ба чян туйзы, яцагў лян чончон-дўдў ё фынгини⁺. ⁴Ниму ба щин шучынди ту йихуэй шухади лёншы, путоҗю, олива чин-ю, җёхади ёнмо ги таму е гиги,⁺ ⁵йинцысы ниму бэвонди Анлахў Торля ба Левий зўди жынму да нимуди йиче зў литу җянчўлэ, җё таму дэ тамуди хубый ги Җў йинавар ган ахунди гунсыни.

⁶Нагә левитжын дан щён да Исраилди са чынпуни зудё, вон Җў җянчўлэди бэвон Тади вәршон чи,⁺ ⁷та нын зэ нэтар ган ахунди гунсы, фусы Анлахў Торля, зущён тади дищүн левитжынму фусыди йиён. ⁸Ги та йимур-йиён ё фын чыдини; бу суан та да мэчўчиди җяниди цэбый дыйхади чян.

Ниму гыншон вэдожынму бә җуан

⁹Җисы ниму җиндо ниму бэвонди Анлахў Торля ги ниму гиди дифон, ниму бә гыншон нэтар җўди минзў зу, е бә ган таму ганди заён кәву-сынза сычин⁺. ¹⁰⁻¹¹Ба нимуди эрзы дэ нүзы бә җүчын шоди гўрбани; җё ниму литу бә ю сыфажын, суангуажын, кан щянҗиди жын, хуэй җадўди жын зэмусы җё луәхарди жын⁺⁺. ¹²Сый ган җымуҗяди кәву-сынза сычин – Җў хэхын тадини. Зу йинви җыгә ниму бэвонди Анлахў Торля ба нэще минзў да нимуди мянчян ганчўчидини. ¹³Ниму зэ ниму бэвонди Анлахў Торля мянчян ё чынха мәцуәдини.

Җў щүди дафалэ йигә Шынжынни

¹⁴Ниму җанди нэгә дифонди минзў тин суангуади дэ кан щянҗиди жынмудини, кәсы ниму бэвонди Анлахў Торля ги ни мә ги кухуан ган җыгә. ¹⁵Та да нимуди минжын литу ги ниму җянчўлэ йигә, зущён вә йиёнди, Шынжынни, – ниму тин Тади хуа.

¹⁶Зэ Синай сан гынчян шудо йидарниди нэйитян, ниму чито ниму бэвонди Анлахў Торляли: «Җё вәму бә тинҗян вәму бэвонди Анлахў Торляди шынчили, е бә канҗян җыгә вида хуәли, вәму хэпа вучонни»⁺. ¹⁷Йинви җыгә Җў ги вә фәли: «Таму читоди ходихын⁺. ¹⁸Вә щён да җыгә минжын литу ги таму дафа йигә, зущён ни йиёнди, Шынжынни. Вә җё Та фә са, Та ги жынму йиман фәгини. ¹⁹Нэгә Шынжын на Вәди минзы фә хуани, сый дан бу тин Тади хуа, Вә зуй нэгә жынни. ²⁰Кәсы нагә шынжын дан на Вәди минзы фә са, җисы Вә ги та мә ги җыгә фынфу, – ги нэгә шынжын ё дин сызуйни. Нагә шынжын дан на данлин хўдамуди минзы фә са – ги та е ё дин сызуйни»⁺.

²¹Ниму щинни дан сылён: «Вәму замуҗя җыдохани, нагә хуа бусы Җў фәхади?» ²²Дансы нагә шынжын на Җўди минзы фәли хуали, кәсы та фәхади мә чын зэмусы мә йүха, – тади хуа бусы Җў фәхади. Җысы та гәҗя гоноди фәхади, бә хэпа та.

19

Бохў жынмуди чынпу

(Фур 35:9-28; Иса Навинди фу 20:1-9)

19¹•Җисы ниму бэвонди Анлахў Торля ба Та ги ниму гиди нэгә дифоншон җўди минзў щёмедё, ниму ба тамуди дифон җаншон, җўдо тамуди чынпуни дэ фонзыниди йиху, ²⁻³ниму ба Анлахў Торля ги ниму гиди дифон фынчын сан лэзы, да мый йилэзышон фынчўлэ йигә чынпу зэмусы ба вон нэщезы чынпуни чиди лў щюгэха. Нэхур мый йигә дасы жынди жын нын подо нэтар, зэ нэгә чынпу литу ба гәҗяди мин җюха. ⁴Сый мә фончўди, бусы дэгўйир ба жын дасыли (зочян нэгә жын бусы тади дўшман), та нын подо нэтар, зэ нэгә чынпу литу ба гәҗяди мин җюха. ⁵Билүн, лёнгә жын зэ фулинни кан цэчили, йигә жын кан фуди сыхур, футуди тету да базышон дехалэ ба ди эргә жын дасыли, нэхур нэгә жын нын подо йигә бохў жынмуди чынпуни, ба гәҗяди мин җюха⁺. ⁶Ги дасы жынди жын мәю йинйир дин сызуй, йинцысы зочян дасылиди нэгә жын бусы тади дўшман. Дансы бохў жынмуди чынпу йүандихын, бо чуди чинчин нын чишонлэ, ба дасы жынди нэгә жын няншон нын дасы. ⁷Йинви җыгә вә ги ниму гиди фынфу җё фынчўлэ сангә чынпуни.

⁸Җисы ниму бэвонди Анлахў Торля ба нимуди дифон йин да, замуҗя Та ги нимуди зўзў-быйбый фәли зэмусы ба Та ги нимуди зўзў-быйбый щүхади йиче дифон ги ниму гиги, ⁹нэхур ниму дуәйү зэ фынчўлэ сангә чынпу. (Ниму дан зунхў вә җиргә ги ниму гиди йиче фынфу, дан щинэ ниму бэвонди Анлахў Торля зэмусы йинавар гыншон Тади лў зу, йиху Анлахў Торля ги ниму цэ ги нэгә дифонни). ¹⁰Зу җымуҗя зэ Та ги ниму гиди дифоншон мәзуйди жынму бу вучон, хэ минди зуй бу зэ нимушон⁺.

¹¹Кәсы сый дан хэхын та гынчянди жын, байир ба тади дўшман дасы, йиху подо найигә бохў жынмуди чынпу литу,⁺ ¹²нэхур та зочян җўди чынпуниди ложынму ё ба жынму дафачи, җё ба та җуачў, ги бо чуди чинчин җёдо шуни, җё ба та дасы. ¹³Бә щитын та; ба тонли мә зуйди жынди ще да исраилжынмушон чүдё, зу җымуҗя ниму нын пиннан-вусыди гуә жызы⁺.

¹⁴Зэ ниму бэвонди Анлахў Торля ги ниму гиди дифоншон ниму бу нын нуә линҗүди бянҗе, йинцы нэгәсы нимуди зўзў-быйбый зочян зэ нимуди дишон динхади бянҗе⁺.

Дон гўвади фалү

¹⁵Сый дан фанлигә са зуй хуэйҗәсы ганлигә са гўнахар, – йигә гўвади хуа бу нын җё ги та дин зуй. Дин шоди ё лёнгә, сангә цакан сычинди гўважынни⁺. ¹⁶Сый дан ги данлин жын дон җя гўва, быйён-вугў ги нэгә жын гуэ зуй,⁺ ¹⁷нэхур җы лёнгә жын ду ё зандо Җўди, Исраилди ахунму дэ вынгуансы жынмуди мянчянни⁺. ¹⁸Вынгуансыди жынму щищир ба сычин ё цахони. Дансы нэгә гўважынсы җяди, быйён-вугўди ги та гынчянди жын гуэ зуйдини, ¹⁹нэхур ги нэгә җя гўва ба та мусуанхади ха сычин ги та гәҗя ганги. Җымуҗя ниму ба ха да ниму җунҗянни чүдё⁺. ²⁰Даҗун тинҗян хэпани, вонху сысый зэ бу ган җымуҗяди ха. ²¹Җымуҗяди сычиншон бә щитын сысый: ви мин – хуан мин, ви нянҗин – хуан нянҗин, ви я – хуан я, ви шу – хуан шу, ви җүә – хуан җүә⁺.

20

Замуҗя ё да җонни

20¹Ниму чўчи лян дўшман да җончиди сыхур, дансы канҗян тамуди мачә дэ ма, җүндуйди фур би нимуди дуә, ниму бә хэпа, йинцысы ба ниму да Египет линчўлэди Анлахў Торля лян ниму зэ йидарнини. ²Шон җонди зычян, җё Исраилди ахун зандо җүндуйди мянчян фә: ³«Исраилжынму, ниму тин! Җиргә ниму чўчи лян дўшман да җонни. Бә чехў дэ бә хэпа таму, данзы фонда, чынха нинчиди, җё нимуди щин бә вантанзыли, ⁴йинцысы ниму бэвонди Анлахў Торля лян ниму йидарни чидини, Та ги ниму ба дыйшын гигини».

⁵Йиху җүнгуанму ё ги даҗя фәгини: «Сый дан гэлигә щин фонзы, кәсы хан мә бандо литу, җё нэгә жын хуэйчи, йинцысы ба та зэ җоншон дан шәдё, данлин жын бандо тади фонзынини. ⁶Сый җён ба путойүанзы зэха, хан мә шушон путо, җё та е хуэйчи, йинцысы ба та зэ җоншон дан шәдё, данлин жын шу путони. ⁷Сый ба щифур фәхали, кәсы хан мә җехун, җё та е хуэйчи, йинцысы ба та зэ җоншон дан шәдё, данлин жын ба тади щифур чүшонни»⁺.

⁸Җүнгуанму хан ё ги даҗя фәгини: «Сыйди данзы щё, хэпани, җё та хуэйчи, йинцысы та ба дищүнди щин е нын зў хэпа». ⁹Җүнгуанму ба җы йиче ги минжын фәлиди йиху, ба җүнгуанму ги мый йигә җүндуй ё динхани.

¹⁰Җисы ниму доли чынпу гынчян, пуди, щён җан тани, щянтуни ги нэтар җўди жынму фәги, җё таму бә да җон, ги ниму ба гэмын кэкэ. ¹¹Таму дан дайинха, ги ниму ба чынпуди гэмын кэкэ, нэхур таму ду ё ги ниму, зущён нў йиён, зўхуәни. ¹²Кәсы чынпуди жынму дансы бу дайин, ё да җонни, нэхур ниму ба чынпуди туанйүар вичў, ¹³җисы ниму бэвонди Анлахў Торля ба чынпу җёдо нимуди шуни, ниму ба нэтарди йиче нанжын щёмедё. ¹⁴Кәсы ба тамуди нүжынму, ваму, сынлин дэ нэгә чынпуниди данлин заён дунщи ниму ги гәҗя нашон. Ниму нын сыхуан дўшманди җы йиче дунщи. Ниму бэвонди Анлахў Торля ба таму ги ниму гигили⁺. ¹⁵Зу җымуҗя лян ли ниму йүанди йиче чынпу ган.

¹⁶Җисы ниму ба ниму бэвонди Анлахў Торля ги ниму гиди дифонди чынпу җаншон, ба нэтар йигә жынди мин ду бә лю. ¹⁷Ба таму җочў Анлахў Торляди фынфу йиман җёчын харам, ванчүан щёмедё: ба хеттейжынму, аморрейжынму, хананейжынму, ферезейжынму, евейжынму дэ иевусейжынму⁺. ¹⁸Җымуҗя таму бу нын җётё ниму фанлян, ги ниму бэвонди Анлахў Торля ган гўнахар, замуҗя таму бэвон таму хўдамуди сыхур ган кәву-сынза сычиндини.

¹⁹Җисы ниму ба дўшманди булүн нагә чынпу вичў, гунфу дан дали, ниму ба туанйүарди готян фу на футу бә кан, йинцысы ниму нын чы тади готян. Фу бусы жын, та да ниму гынчян дуәбудё. ²⁰Кәсы ни дан җыдо найигә фу бусы готян фу, ба та нын кандё, вичў чынпуди сыхур ба муту сыйүнди гэ чён, ганту чынпу тадё.

21

Замуҗя ба дасыди вузуйжынди зуй нын щидёни

21¹Дансы зэ ниму бэвонди Анлахў Торля ги ниму гиди дифоншон ниму канҗянлигә зэ тандони тонди дасыди жын, кәсы сысый җыбудо сый ба та дасыли, ²нэхур җё нимуди ложынму дэ вынгуансыди жынму до нэтар, да мэти гынчян до җувиди чынпу ба лўди чон-дуан лёнха. ³Йиху ли мэти дин җинди чынпуди ложынму ё на йигә мә лигуә диди дэ мә дэха җябанди вунювазы,⁺ ⁴ба та ладо ю хәди, мә лигуә дэ мә җунгуәди чуандони, зэ нэтар зэдё. ⁵Левий зўди жынму, Исраилди ахунму, е ё лэни. (Йинцысы ниму бэвонди Анлахў Торля ба таму җянчўлэ җё фусы Тани зэмусы ви Тади минзы панвон хони, җочў тамуди хуа ё вын заёнди зынҗён хуэйҗәсы дали жынди гуансыни)⁺. ⁶Ли җыгә мэти дин җинди чынпуди ложынму ё зэ зэдёди нэгә вунювазышон ба гәҗяди шу щидё, ⁷дашын фәни: «Вәму мә хэгуә җыгә жынди мин, вәму е мә җян, сый ба та дасыли. ⁸Җў! Вәму читоди җё Ни фоншә Ни да Египет җефончўлэди исраилжынму. Бә җё дасы вузуйжынди зуй до Ниди исраилжынмушон». ⁹Зу җымуҗя ниму зэ Җўди мянчян ган гундо, зу җымуҗя ё ба дасыди вузуйжынди зуй да нимушон щидёни⁺.

Замуҗя лян гуәгуәлэди нүжынму ё банни

¹⁰Җисы ниму лян дўшман дали җонли, ниму бэвонди Анлахў Торля ги ниму ба дыйшын дуангили, йиху ниму ба дўшман гуәгуәлэли, ¹¹ни зэ таму литу канҗян йигә җүнмый нүжын, ба та нэшонли, йиху вонщён чүшонни, ¹²нэхур ни ба та линдо ниди җяни, җё та ба ту тидё, ба зыҗя җёдё, ¹³ба йишон хуандё, җўдо ниди җяни. Җё та шындо ниди җяни, йигә йүә пәфан-юцуди җё кў тади нён-лозы. Йигә йүә гуәлиди йиху, ни лян та нын җехун. ¹⁴Йиху ни дан бу щихуан тали, ни ги та ба зыю гиги, щён вон нани чи, ни фонкэ, кәсы ни бу нын ба та зўчын нў, мэдё, йинцысы ни нингўди ба та чүшонли.

Ги ту йигә эрзы җичынди йилэзы

¹⁵Сый дан ю лёнгә щифузы – ба йигә та нэ, ба ди эргә җянбудый, – лёнгә щифузы ду ги та сын-ёнлигә эрзы, кәсы тушузысы та бущинэди щифузы ёнхади,⁺ ¹⁶нэхур ган ги эрзыму фын цэбыйди сыхур, та бу нын ги та щинэди щифузыди эрзы ба тушузыди чүаншы гиги, йинцысы та бущинэ щифузыди эрзы ю җыгә чүаншыни. ¹⁷Суйжан нэсы та бущинэ щифузыди эрзы еба, дада ё ба ту йигә эрзыди чүаншы жынчынни, йинцысы җыгә вава чынха та дадади лилёнди турли. Та ё ги тади ту йигә эрзы да та йиче цэбый литу дуәйү фынги лён лэзыни.

Лян бутинхуади эрзы замуҗя ё банни

¹⁸Сый дан ю пичи җёнди дэ щин нинди эрзы, бу тин нён-лозыди хуа, таму ба эрзы зыҗёли еба, та хан бу тин,⁺ ¹⁹нэхур җё нён-лозы ба та линдо таму җўди чынпуди гэмын гынчян, ги нэтар зуәди ложынму ²⁰фә: «Вәмуди эрзысы пичи җён дэ щин нинди жын, бу тин вәмуди хуа. Та нэ быйкар хуа чян дэ хә җю»⁺. ²¹Йиху чынпуди йиче жын ё на шыту ба та дасыни. Зу җымуҗя ниму ба ха да нимуди җунҗянни чүдё. Исраилжынму ба җыгә тинҗян зу хэпани.

Заёнди фалү дэ фынфу

²²Дансы ги сый ви тади гўнахар динли сызуйли, ба та дёдо фушон,⁺ ²³җё тади мэти зэ фушон йиванщи бә дё. Зу нэйитян ба та яндин ё сундёни, йинцысы ба фушон дёди мый йигә жын Хўда җудёли. Ба мэти сундё, ниму ба бэвонди Анлахў Торля ги ниму гиди дифон бә зў зонли.

22

22¹Ни дан канҗян нагә исраилжынди ню хуэйҗәсы ён мили лўли, ни да сынлин гынчян вонгуә бә зу, дэчў, ба та ги тади җўжын лахуэйчи⁺. ²Кәсы тади җўжын дан ли ни җўди йүан хуэйҗәсы ни жынбудый сыйсы сынлинди җўжын, нэхур ни ба сынлин ладо ни гәҗяди җяни, дынди җё җўжын ба таму зодилэ, йиху ни ги та гиги. ³Ни дан ба исраилжынди мили лўди лүлүзы, дюдёди йишон хуэйҗәсы данлин са дунщи зоҗуә, ги тади җўжын е зу нэмуҗя гиги. Ни яндин ги бонцу.

⁴Ни дан канҗян нагә исраилжынди лүлүзы хуэйҗәсы ню зэ лўшон дедоли, ни вонгуә бә зу: ги ниди дищүн бонмонди ба сынлин лачелэ.

⁵Нүжын бу нын чуан нанжынмуди йишон, нанжын е бу нын чуан нүжынмуди йишон, йинцысы ниму бэвонди Анлахў Торля хэхын җымуҗя дабанди нэгәдини.

⁶Ни дан зэ фушон хуэйҗәсы диха зоҗуәлигә чёрди вәвәзы, дансы чёр зэ дан готу хуэйҗәсы зэ чёвазы готу вәдини, – ни бу нын ба мучёр нашон зу⁺. ⁷Ба чёвазы нын нашон, кәсы ба мучёр ни фонкэ. Дан җымуҗя ган, ни гуә пиннан-вусыди жызыни, җў чонйүанни.

⁸Ни щюгэ щин фонзыди сыхур, яндин ё ги фондинзыди бянбянзышон ги сыҗу-бахани ба дондонзы дашонни. Зу җымуҗя дансы булүн сый мынганзы дехачи вучонли, нишон мәю зуй.

⁹Ги путойүанзыни сыса җунзы бә са; ни дан җымуҗя ган, нэхур ни чыбудый җыгә путо дэ җунзыди шучын⁺.

¹⁰Ба поню лян лү йидарни вон лихуа литу бә тоди җё ли ди.

¹¹Ни бә чуан на ёнмо дэ мабуди щян йидарни фынхади йишон.

¹²Ги ни чуанди йишон бянбянзышон ба суйзы дёшон⁺.

Нанжын лян нүжын лэвонди фалү

¹³Дансы нанжын ба щифур чүшон, лян та фили җёли, йиху җянбудый тали, ¹⁴вәё җё щифур дый ха миншын, ги та гуэ зуйди фә: «Вә ба та чүшонли, кәсы та бусы нүзы». ¹⁵Нэхур җё щифурди нён-лозы ба тунха чуонди ще быйданзы нашон (җыгә фәдисы та зочянсы нүзы), ги чынпу гэмын гынчян зуәди ложынму канги. ¹⁶Дада ги ложынму ё фәгини: «Вә ба нүр ги җыгә жын чўҗягили, җыхур та җянбудый вәди нүрли. ¹⁷Та җё вәди нүр дый ха миншындини, ги та гуэ зуйди фәсы, та бусы нүзы. Ниму кан, җыгә тунха чуонди ще быйданзы фәдисы вәди нүр зочянсы нүзы!» Ба җыгә хуа фәван, җё дада ба ще быйданзы пудо чынпуди ложынму мянчян. ¹⁸Нэхур чынпуди ложынму ги җыгә нанжын ё дин зуйни, ¹⁹ги та фа йибый йинчян, ба чян ё ги нүрди дада гигини, йинцысы та ба Исраилди нүр чуащёли. Йиху җыгә нүжын лян та йидарни шынхани, нанжын йибыйзы бу нын лян та линган.

²⁰Кәсы җыгә нанжын фәди хуа дансы җынди зэмусы нён-лозы ба тади нүзыди җынли мә зоҗуә, ²¹нэхур ба нэгә нүзы ё линдо дада җяниди гэмын гынчян, җё чынпуди жынму на шыту ба та дасы. Йинцысы җыгә нүжын ги исраилжынму ганлигә хэщюди сычин, та зэ дадади җяни мә чў мынди сыхур ганли хўлонди гўнахарли. Зу җымуҗя ниму да нимуди җунҗянни ба ха мяндё.

²²Дансы ба нэгә нанжын лян данлин жынди щифур фи җёди сыхур җуачў, ги таму лёнгәр ду ё дин сызуйни. Зу җымуҗя ниму да исраилжынму җунҗянни ба ха мяндё⁺.

²³Булүн нагә нанжын лян кәҗя динха хунди нүзы зэ чынпуни дан фиҗё зэмусы ба таму җуачўли, ²⁴ба таму лёнгәр ё линдо чынпу вэту, на шыту дасыни. Ба нүзы дасы, йинцысы та зэ чынпуни мә хан жын ги та бонмонлэ. Ба нанжын дасы, йинцысы та лян кәҗя динха хунди нүзы фили җёли. Зу җымуҗя ниму да нимуди җунҗянни ба ха мяндё.

²⁵Дансы зэ тандони булүн нагә нанжын ба кәҗя динха хунди нүзы гўди җё лян та фиҗёли, нэхур гуон ба нанжын ё дасыни. ²⁶Бу нын хэ нүзыди мин, йинцысы та мә ганха дин сызуйди гўнахар. Җыгә сычин зущён сый зэ тандони ба жын пушон дасыди йиён. ²⁷Нанжын зэ тандони ба нүзы зоҗуә, гўди җё лян та фили җёли, суйжан та дашын ханли еба, сысый ду мә җю та.

²⁸Дансы булүн нагә нанжын ба хан мә динха хунди нүзы гўди җё лян та фи җё зэмусы ба таму җуачўли, ²⁹нэхур та ё ги нүзыди дада пый вушыгә йинчянни. Ба нэгә нүзы та ё чүшонни, йинцысы та ба нүзы гўди җё лян та фиҗёли. Нанжын йибыйзы бу нын лян та линган⁺.

³⁰Сысый ду бу нын лян та дадади щифур фиҗё, ги дада да лян⁺.

23

Замуҗяди жынму нын чынха Җўди минжын

23¹Дансы нагә нанжынди дан ясуйди хуэйҗәсы кандёди, җымуҗяди жын бу нын чынха Җўди минжын⁺.

²Хўлон нүжынди эрзы лян тади хубый йичыр до ди шы быйзы бу нын чынха Җўди минжын. ³Аммонжын хуэйҗәсы моавжын лян тади хубый йичыр до ди шы быйзы бу нын чынха Җўди минжын. ⁴Ниму да Египет зуди сыхур, таму зэ лўшон ги ниму мә ги чыди дэ хәди. Таму хан да Месопотамия, да Пефор чынпуни ба Веорди эрзы Валаам гўдилэ, җё ба ниму җудёни⁺. ⁵Кәсы ниму бэвонди Анлахў Торля мә щён тин Валаам; нэгә вифыншон Та ба җу гэчын бэрэкэтили, йинцысы Анлахў Торля щинэ нимуни⁺. ⁶Ни йүнзун ги таму бә панвон пиннан дэ бэрэкэти.

⁷Ниму бә щянтан идумейжынмули – тамусы нимуди чинчин. Бә щянтан египетжын – ниму зочян зэ тамуди дифоншон җўгуә⁺. ⁸Тамуди ди сан быйзыди хубый нын чынха Җўди минжын.

Замуҗя ба җүндуй йинпан зў ганҗинни

⁹Ниму чўчи да җончиди сыхур щёщинди, бә җё сыса дунщи ба ниму зўчын буганҗиндили. ¹⁰Дансы хили фимындини да нагә нанжынди шыншон тонхади зыр ба та зўчын буганҗин, та ё да йинпанни чўчи, шындо вэтуни⁺. ¹¹Дындо хушон, та ё ба гәҗя на фи щидёни. Жәту луәди сыхур та йүанхуэй нын хуэйдо йинпанни.

¹²Зэ йинпанди вэту ниму ё җян йигә зу моҗүанди вәрни. ¹³Чўгуә җүнчи, нимуди шуни хан ё на йигә тещянзыни, җисы ниму зукэ хули, ва йигә кынкыр, йиху ба фын на тў гэчў. ¹⁴Вәё бохў ниму зэмусы ба дўшман ги ниму җёдо шуни, ниму бэвонди Анлахў Торля лян ниму йидарни шындо йинпаннини. Йинви җыгә нимуди йинпан ё чынха ганҗин дэ гуйҗундини, җё Җў бә канҗян нимуди хэщю сычинли зэмусы ба ниму бә лёхали⁺.

Данлинди заён фалү дэ фынфу

¹⁵Нагә нў дан да җўжын гынчян подё, до ниму гынчян читоди җё ба та бохўха, ниму ба та бә җёдэги тади җўжынли. ¹⁶Җё та шындо ниму гынчян, зэ нимуди чынпуни та щён зэ натар җў, җё җўчи, бә җәмә та.

¹⁷Исраилди нүзыму хуэйҗәсы эрвазыму бу нын мэ гәҗяди шынзы⁺. ¹⁸Ниму ванчын са вардэди сыхур, ба мэли шынзыди чян вон ниму бэвонди Анлахў Торляди сыни бә ги, йинцысы Анлахў Торля хэхын мэ гәҗя шынзыди жындини.

¹⁹Ниму ги исраилжын дансы җе чян, лёншы хуэйҗәсы данлинди са дунщи, бу нын зэ та гынчян дуәйү ё чян. ²⁰Нимуди чян нын зэ вэгуйжын гынчян җон, кәсы ниму ги исраилжын җымуҗя бә җе чян, җё ниму бэвонди Анлахў Торля ви җыгә зэ ниму вонху җанди нэгә дифоншон, зэ ниму йиче ганди сычиншон ги ниму ги бэрэкэти⁺.

²¹Ниму ги Анлахў Торля дан гилигә вардэ, ба та куэкуэди ё ванчынни, йинцысы ниму бэвонди Анлахў Торля зэ ниму гынчян ё җәвабуни, нэхур нимуди гўнахар зэ нишонни⁺. ²²Ниму ги Анлахў Торля дан мә ги вардэ, ниму мәю гўнахарни. ²³Кәсы ниму дан ги Анлахў Торля гәҗя гилигә зыюди вардэ, ба та яндин ванчын.

²⁴Дансы ниму җиндо ниму линҗүди путойүанзыни, щён чы дуәшо путо, нын чы, кәсы вон куонзыни бә шу. ²⁵Дансы ниму до ниму линҗүди мыйзы динили, ниму щён чы дуәшо мыйзы, нын на шу җюди чы, кәсы на ляндо бә гә тади мыйзы.

24

Линганди дэ кә җехунди фалү

24¹Дансы сый чүлигә щифур, йиху ба та бу ёли, канбушон тали, нэхур та ги щифур ще йигә лингандёди зыданданзы гидо шуни, да тади җяни дафа зу. ²Йиху нүжын дан кә җяли жын, ³дансы ди эргә нанжын е ба та бу ёли, нэхур җё та ги щифур ще йигә лингандёди зыданданзы гидо шуни, да тади җяни дафа зу. Кәсы җыгә нүжынди ди эргә нанжын дансы вучонли, – ⁴ту йигә нанжын бу нын йүанхуэй ба та чүшон, йинцысы до ташон щифур чынха буганҗиндили. Җў хэхын җыгә ганбанни. Ниму ба ниму бэвонди Анлахў Торля ги ниму гиди дифон бә зўчын буганҗиндили.

Щин нүщү лян щин щифур либянди фалү

⁵Дансы нанжын щинҗин җели хун, бә җё та донбинчили хуэйҗәсы ган данлин сыса шәхуэй гунсы. Җё та шындо җяни, җынҗыр йинян лян щифур гощин⁺.

⁶Ни дансы ги сый җе са, динчянди вифыншон бә на тади мәпаншы, йинцысы нэгә жын зущён на тамуди миндини.

⁷Сый дан ба данлин исраилжын тудё, зўчын нў хуэйҗәсы ба та мэдёли, ги җымугә зыйвазы яндин ё дин сызуйни. Зу җымуҗя ниму да нимуди җунҗянни ба ха мяндё⁺.

⁸Ниму дан хэ мафынбиндини, яндин җочў Левий зўди ахунму ги ниму гиди йиче фынфу ган; хохор зунхў вә ги таму фәхади йиче⁺. ⁹Җиди, ниму да Египет чўлэ зэ лўшон зуди сыхур, ниму бэвонди Анлахў Торля ги Мариам ганлигә са⁺.

¹⁰Ниму дансы ги сый җелигә са дунщи, бә җин тади фонзыни чү динчян, ¹¹ниму зэ вэту дынди, җё та гәҗя ба динчян начўлэ ги ниму гиги. ¹²Та дансы чүнжын, дансы динчянди вәршон ги ниму ги тади йишон, ниму ба тади җыгә динчян вон ди эртян бә лю. ¹³Зу нэйитянди хушон ниму ги та яндин ба динчян хуанги, җё та фиҗёкэли нын на нэ йиҗян йишон ба гәҗяди шынзы гэчў. Йиху та ги ниму хохор дощени зэмусы ниму бэвонди Анлахў Торля ба ниму ганхади җыгә гундо сычин е канҗянни⁺.

¹⁴Ниму бә хун гўха зўхуәди жын, напа тасы чүнди хуэйҗәсы ёчыди жын, булүн тасы нимуди дищүн исраилжын хуэйҗәсы зэ ниму донҗунни җўди вэгуйжын⁺. ¹⁵Зу нэйитян жәту луәди зычян, ги та ба та зынхади чян суанги, йинцысы тасыгә чүнжын, зывон нэгә чяндини. Були та ги Җў ба ниму гогини, нэхур ниму зу ю гўнахарни⁺.

¹⁶Ги нён-лозы ви тамуди эрнү ганхади гўнахар бу нын дин сызуй. Ги эрнү ви таму нён-лозы ганхади гўнахар е бу нын дин сызуй. Ги мый йигә жын ви та ганхади гўнахар цэ нын дин сызуй.

¹⁷Ги лищёнжынму дэ етиму ба гундо бә зўфан; динчянди вифыншон бә на гуафуди йишон⁺. ¹⁸Ниму җичелэ, зочян ниму зэ Египет е донгуә нў. Анлахў Торля ба ниму да нэтар җефончўлэли, йинви җыгә вә фынфуди җё ниму яндин зунхў җыгәни.

¹⁹Ниму шу мыйзыди сыхур дан ба җи кунзы мыйзы вондё динили, бә хуэйдо нэтар чү тамучи – ги лищёнжын, етиму дэ гуафуму люха, җё таму шучи. Җё ниму бэвонди Анлахў Торля ги ниди йиче сычиншон ги бэрэкэти⁺. ²⁰Ниму ба олива шу йибян, ди эрбян зэ фушон бә зо шынхади готянли: ба таму ги лищёнжын, етиму дэ гуафуму люха. ²¹Зэ нимуди путойүанзыни ниму ба путо җюлиди йиху, ди эрбян зэ бә шу шынхади путоли: ба таму ги лищёнжынму, етиму дэ гуафуму люха. ²²Ба ниму зочян зэ Египет донха нўди ниму йүнзун бә вондёли; йинви җыгә вә фынфуди җё ниму яндин зунхў җыгәни.

25

25¹Дансы лёнгә исраилжын зынҗён булүн са вынти, җё ба таму линдо вынгуансыди вәршон, зэ нэтар ба тамуди зынҗён вынкэ: ги юцуәжын ба зуй динги, ба мәю цуәди – щибый⁺. ²Дансы ги юзуйди жын динха на бянзы дади зуй, вынгуансыди жын җоканди җё та тондо дади вәршон, җочў тади зуй ба та на бянзы да. ³Дин дуәди ба та нын да сышы бянзы, йинцысы дан ба та дуәйү да җи бянзы, җыгә җё ниди дищүн зэ ниди мянчян нын диҗянха.

⁴Җянню мә мыйзыди сыхур, ба тади зуй бә бончў.

Ги вучондёди дищүн ганди җонзэ

⁵Дансы лёнгә дищүн зэ йидарни җў, таму литу йигә мә люха эрнү, вучонли, йиху җё тади гуафу бә җя понжын. Тади щёфузы ба та ё чүшонни – җысы ги вучондёди дищүн ганди җонзэ. ⁶Тамуди тушур эрзы ё чынха вучондёди дищүнди эрзыни, җымуҗя тади гын зэ Исраилди җунҗянни бу дуан⁺. ⁷Кәсы щёфузы дан бу щён чү та, нэхур җё җыгә гуафу до чынпу гэмын гынчян, ги нэтар зуәди ложынму фә: «Вәди щёфузы бу щён ган гәҗяди җонзэ, зэ Исраилди җунҗянни ги тади гәгә мәщин ги хубый». ⁸Җё чынпуди ложынму ба нэгә жын җёлэ лян та толүнйихар. Йиху та хан ниннин дан бу дайин чү нэгә гуафу, ⁹нэхур щүнди щифур ё зэ ложынмуди мянчян ба щёфузыди йигә хэ туәхалэ, ги тади ляншон тў йику, дашын фәни: «Сый бу щён ги гәҗяди гәгә ги хубый, ги та зу җымуҗя ё ганни». ¹⁰Йиху ба нэгә жынди җя зэ исраилжынмуди җунҗянни җёчын «Туәхалэ хэди җяни».

Данлинди заён фалү

¹¹Дансы лёнгә нанжын дакэ чуйли, таму йигәди щифузы лэ щён ги нанжын бонмон, дансы ба та да дўшманди шуни җефонди сыхур ба нэгә жынди дан җуачў, ¹²дансы нүжын нэмуҗя ган, бә щитын тали – ба тади шу ё кандёни.

¹³⁻¹⁴Ниму бә сыхуан бугундоди җуйзы дэ фурлён⁺. ¹⁵Гуон сыхуан дуй дэ җын җуйзы, дуй дэ җын фурлён, җё ниму зэ ниму бэвонди Анлахў Торля ги ниму гиди дифоншон җў чонйүан. ¹⁶Сый лян җымуҗяди бугундоди ганбан хун жын, Анлахў Торля хэхын тани.

Ба амаликжынму йиман ё щёмедёни

¹⁷Ниму җичелэ, җисы ниму да Египет чўлэ зэ лўшон зуди сыхур, амаликжынму ги ниму ганли сали⁺. ¹⁸Ниму фади мәю харлили, таму ба ниму да хуту пушон, ба мәю җинди жынму дасыли – таму мә пащён Хўда. ¹⁹Йинви җыгә җисы ниму бэвонди Анлахў Торля ба Та ги ниму щүди дифон гиги, ба ниму җувиди йиче дўшман ганчўчи, ниму яндин ба йиче амаликжын ё щёмедёни, җё жынму зэ бә җичелэ тамули. Бә вондёли!

26

Җү ту йигә шучынди гўрбани

26¹Җисы ни доли ни бэвонди Анлахў Торля ги ни гиди дифоншон, зэ нэтар җўха, ²ни ба ту йихуэй шухади шучын литуди гәён готян гәдо куонзы литу, надо бэвон Анлахў Торляди вәршон⁺. ³Зу нэгә сыхур ни до ган гунсыди Исраил ахунди мянчян, ги та фәги: «Җиргә вә ги заму бэвонди Анлахў Торля дощелэли. Җысыма, вә җиндо Та ги замуди зўзў-быйбый щүди нэгә дифонли».

⁴Исраилди ахун ба ни шуниди куонзы җешон, гәдо ни бэвонди Анлахў Торляди шо гўрбани җуәзыди мянчянни. ⁵Ни гәҗя зандо Анлахў Торля мянчян, җымуҗя фә: «Вәди зўщянсы юҗуанди арамейжын. Та лян будуәди жын доли Египет, зэ нэтар җўхали. Йиху таму чынха фур дуәди, лилёндади вида минзўли⁺. ⁶Кәсы египетжынму ба вәму җәмәди тэ зали, гўди җё дон нў ги таму шу кўли⁺. ⁷Нэхур вәму шынхуанди читоли вәму зўзў-быйбый бэвонди Анлахў Торляли. Та ба вәму тинҗянли, ба вәму шу кўди, җун хуә дэ япый канҗянли⁺. ⁸Җў щянли хошо кэрамэти, ганли чёчи дэ сынза сычинли, зу җымужя на Тади вида лилён дэ нынгу ба вәму да Египет җефончўлэли⁺. ⁹Йиху Та ба вәму линдо җытар лэли, ба җыгә тон нюнэзы дэ фынмиди фуҗү димян ги вәму гигили⁺. ¹⁰Йинви җыгә җиргә вә ги Җў ба ту йихуэй зэ җыгә дишон шухади шучынди лёншы дэ готян налэ, щён ги Та җүгини».

Йиху ни ба куонзы гәдо ни бэвонди Анлахў Торля мянчян, зэ нэтар ги Та бэйиха. ¹¹Ни ви ни бэвонди Анлахў Торля ги ни лян ниди җящя гихади йиче бэрэкэти гощин. Җё лян ни йидарни җўди левитжынму дэ вэгуйжынму е гощин.

¹²Хуэйхуэй ди сан нянди нэйинян (җы зусы фын ниди йиче шычирди нэйинян) ни ба ниди шычир ги ниди чынпуни җўди левитжынму, вэгуйжынму, етиму дэ гуафуму гиги, җё таму чы зэмусы чы бо⁺. ¹³Йиху ни зэ ни бэвонди Анлахў Торляди мянчян фә: «Вә да вәди җяни ба гуйҗунди йилэзы налэ, җочў Ни ги вә гихади фынфу ги левитжынму, вэгуйжынму, етиму дэ гуафуму ду гигили. Ба шычир либянди фалү вә йиман ванчынли, йигә ду мә вондё. ¹⁴Вә ви вучондёди жын пәфанди сыхур мә чы җыгә шычир; буганҗинди сыхур вә мә дугуә та; ги вучондёди жын да та литу вә мә җүчўчигуә. Анлахў Торля! Шычир либян Ни фәли са, вә йиман зунхўли⁺. ¹⁵Вә читоди җё Ни да тяншон, Ниди гуйҗун вәршон канйихар, ги Ниди минжын – исраилжынму дэ вәму җўди җыгә дифон ги бэрэкэти. Ба җыгә фуҗү дифон Ни җочў Ни ги вәмуди зўзў-быйбый щүхади хуа ги вәму гигили»⁺.

Исраилсы Җўди минжын

¹⁶Җиргә ни бэвонди Анлахў Торля фынфуди җё ни зунхў җы йиче фалү дэ минлинни, ни лян ниди йиче щин дэ йичеди җиншын зунхў таму. ¹⁷Җиргә ниму фәли: Анлахў Торлясы нимуди Хўда, ниму җочў Тади лў зуни, тин Тади хуани, зунхў Тади йиче фалү, минлин дэ фынфуни. ¹⁸Җў җиргә е фәли: ниму җочў Та щүхади хуа чынха Тади минжынли, йинви нэгә ниму ё зунхў Тади йиче фынфуни⁺. ¹⁹Җў ба ниму зэ Та зохади йиче минзўди җунҗянни зўчын дин видади минзўни, ги ниму ги миншынни, җё жынму ду тэнэ дэ куаҗён нимуни. Җочў Анлахў Торля щүхади хуа, ниму чынха Та гәҗя җянчўлэди, гуйҗун минзўни⁺.

27

Ба Хўдади фалү щедо шытушонли

27¹Йиху Муса лян Исраилди ложынму ги исраилжынму фәли:

– Ниму яндин зунхў вә җиргә ги ниму гиди йиче фынфу. ²Җисы ниму гуәли Иордан хә нэбонгә, җиндо ниму бэвонди Анлахў Торля ги ниму гиди дифонни, ниму зы җигә да шыту, на шыхуэй ба таму фабый. ³Ги таму готу ба җы йиче фалү дэ фынфу щешон. Җисы ниму җиндо ниму зўзў-быйбый бэвонди Анлахў Торля ги ниму щүхади фуҗү, нюнэзы дэ фынми тонди нэгә дифон ⁴зэмусы гуәли Иордан хә нэбонгәли, җочў вә җиргә ги ниму фынфухади нэгә ган: ба нэ җигә да шыту зыдо Гевал саншон, ба таму на шыхуэй фадё. ⁵Нэтар ниму хан на шыту ги ниму бэвонди Анлахў Торля щюгэ йигә шо гўрбаниди җуәзы, кәсы на те җяжү бә кан шыту,⁺ ⁶йинцысы ниму ги Анлахў Торля гэ шо гўрбани җуәзыди сыхур, гуон ё сыхуан хўлун шытуни. Зэ нэгә җуәзышон ниму ги Анлахў Торля ба шоди дэ ⁷пиннан гўрбани җүшон, чы ни җүхади гўрбани, зэ ниму бэвонди Анлахў Торля мянчян гощин⁺. ⁸Ниму зэ ниму зычелэди җигә да шыту готу ба Хўдади фалүди мый йиҗү хуа щянщяр щешон.

⁹Йиху Муса лян Левий зўди ахунму ги йиче исраилжын фәди:

– Исраилжынму! Ниму люшын тин: җиргә ниму чынха Анлахў Торляди минжынли;⁺ ¹⁰йинви җыгә ниму тин Анлахў Торляди хуа, зунхў вә җиргә ги ниму гиди Тади йиче фалү дэ фынфу.

Хўда фәхади җума

¹¹Нэйитян Муса хан ги исраилжынму фынфули:

¹²– Ниму гуәли Иордан хә нэбонгәди йиху, җы җигә зў: Щимэди, Левийди, Яхўтиди, Иссахарди, Юсуфди дэ Вениаминди зў ё зандо Гаризим саншон ги минжын дашын тифә Хўдади бэрэкэтини⁺. ¹³Җы җигә зў: Рувимди, Гадди, Асирди, Завулонди, Данди дэ Неффалимди зў ё зандо Гевал саншон ги минжын дашын тифә Хўдади җумани. ¹⁴Җё левитжынму ги даҗя җымуҗя дашын фә:

– ¹⁵Сый на шыту, муту хуэйҗәсы җинзы зў данлин хўдамуди ёнзы зэмусы туту-мәмә бэвон та – Хўда җу нэгә жынни. Җў ба җыгә хындихын.

Даҗя йиман ё хуэйдани:

– Аминэ!

–⁺ ¹⁶Хўда җу бу тэнэ нён-лозыди жынни.

Даҗя йиман ё хуэйдани:

– Аминэ!

–⁺ ¹⁷Хўда җу нуә линҗү бянҗеди жынни.

Даҗя йиман ё хуэйдани:

– Аминэ!

–⁺ ¹⁸Сый ба хазы байир линдо цуә лўшон – Хўда җу нэгә жынни.

Даҗя йиман ё хуэйдани:

– Аминэ!

–⁺ ¹⁹Сый ги лищёнжынму, етиму дэ гуафуму ба гундо зўфан, Хўда җу нэгә жынни.

Даҗя йиман ё хуэйдани:

– Аминэ!

–⁺ ²⁰Сый лян та дадади щифузы фиҗёди ги дада да лян, Хўда җу нэгә жынни.

Даҗя йиман ё хуэйдани:

– Аминэ!

–⁺ ²¹Хўда җу лян сынлин фиҗёди жынни.

Даҗя йиман ё хуэйдани:

– Аминэ!

–⁺ ²²Хўда җу лян гәҗяди зымый фиҗёди жынни.

Даҗя йиман ё хуэйдани:

– Аминэ!

–⁺ ²³Хўда җу лян гәҗяди вэмунён фиҗёди жынни.

Даҗя йиман ё хуэйдани:

– Аминэ!

–⁺ ²⁴Хўда җу туту-мәмә дасы жынди жынни.

Даҗя йиман ё хуэйдани:

– Аминэ!

–⁺ ²⁵Сый на чян хэ мәзуй жынди мин, Хўда җу нэгә жынни.

Даҗя йиман ё хуэйдани:

– Аминэ! –⁺ ²⁶Сый бу зунхў җыгә фалүди хуа зэмусы җочў таму бу ган, Хўда җу нэгә жынни.

Даҗя йиман ё хуэйдани:

– Аминэ!

28

Хўда гиди бэрэкэти

(Левит 26:3-13; Чунфә фалү 7:12-24)

28¹•Ниму дан тин ниму бэвонди Анлахў Торляди хуа, ниннин зунхў вә җиргә ги ниму гиди йиче фынфу, Та ба ниму би дун-яшон йичеди минзў зўчын видадини⁺. ²Ниму дан тин Анлахў Торляди хуа, вонху Тади җы йиче бэрэкэти до нимушон чынни:

³Җў ги нимуди чынпу дэ тандо ги бэрэкэтини.

⁴Җў ги ниму цымин хошо эрнүни, лёншы, ён дэ нюни.

⁵Җў ги нимуди шу лёншыди куонзы дэ хуәмянди пын ги бэрэкэтини.

⁶Җў панвонди җё ниму пиннан чўчи, пиннан хуэйлэни.

⁷Җў ба пушон ниму лэди дўшман зэ ниму мянчян дабэни. Да йихани таму да ниму лэни, кәсы вон чихани да ниму гынчян подёни⁺.

⁸Җў җё нимуди цонфонни лёншы манни, ги нимуди йиче гункўшон зэ Та ги ниму гиди дифонни ги бэрэкэтини⁺.

⁹Ниму дан зунхў Анлахў Торляди фынфу, Тади хуа, гыншон Тади лў зу, Җў җочў Та ги ни щүхади хуа, җё ни чынха Тади җянчўлэди, гуйҗун минжынни⁺. ¹⁰Дун-яшонди йиче жын канҗян Җў ба ниму җянчын Тади минжынли – таму зу хэпа нимуни. ¹¹Нэхур Җў ги ниму, зэ Та ги нимуди зўзў-быйбый щүха гиди дифоншон цымин хошо эрнү, сынлин дэ фуҗү лёншыни. ¹²Җў ба Гәҗяди тяншонди фуҗү цонфон дакэ, йүнди сыхур җё ги нимуди дишон щя йүни, ги нимуди йиче гункў ги бэрэкэтини. Та җё ниму ги хошо минзў җе чянни, кәсы ниму гәҗя зэ сысый гынчян бу җе чян⁺. ¹³Ниму дан ниннин зунхў вә җиргә ги ниму гиди Анлахў Торляди йиче фынфу, Та ба ниму зэ данлин минзў литу зўчын туни, бусы йиба, җё ни зандо готуни, бусы зэ диха. ¹⁴Кәсы ниму йүнзун бу нын да вә җиргә ги ниму гиди булүн сыса фынфушон җуангуәчи хуэйҗәсы бэвон дэ фусы данлин хўдаму.

Лян бутинхуади жынму йүди бэля

(Левит 26:14-46)

¹⁵•Кәсы ниму дан бу тин ниму бэвонди Анлахў Торляди хуа, ниннин бу зунхў вә җиргә ги ниму гиди йиче фалү дэ фынфу, нэхур җыщезы бэля до нимуди тушонни:

¹⁶Җў ба нимуди чынпу дэ тандо җудёни.

¹⁷Җў ба нимуди шу лёншыди куонзы дэ хуә мянди пын җудёни.

¹⁸Җў ба ниму җудёни: нимуди эрнү, лёншы, ню дэ ёнчүн шохани.

¹⁹Ниму чўчиди дэ хуэйлэди сыхур Җў җу нимуни.

²⁰Ниму дан ган ха сычин, фанлян Җў, Та ба ниму җудёни, җё ниму зэ ганди йиче сычиншон луанхуонни, йү бэляни, җё ниму куэкуэди шәдёни, ванчүан мәюдёни. ²¹Җў ба вынбин йигә лян йигә ги ниму дафани, йичыр до нэгә сыхур, җисы ба ниму зэ ниму җаншонди нэгә дифоншон йиман бу щёмедё. ²²Җў җё ниму хэ заён җунбинни: лобин, бэзы бин, хуншын шоди бин, шонханбин; җё тянхан, жә фын дэ мый хэ нимуди лёншыни. Ганту ниму ванчүан шәдё, җыщезы бэля зэ хуту нян нимуни⁺. ²³Ниди ту готуди тян, зущён тун йиён, гандёни; ниму җүә дихади димян, зущён те йиён, ниндёни. ²⁴Щя йүди вәршон, Җў ги димян дафа тў лян сазыни; ганту ба ниму ванчүан щёмедё, таму вон нимушон дени.

²⁵Җў җё нимуди дўшман ба ниму дабэни. Да йихани ниму да тамучини, кәсы вон чихани да таму гынчян подёни. Җисы дун-яшонди йиче жын канҗян лян ниму йүхади бэля, таму хэпади да лынҗанни. ²⁶Ниму вучондёди йиху, фичин дэ есын лэ, чы нимуди сышуни, сысый ба таму вонгуә бу ё. ²⁷Җў җё ниму хэ заён ю куәкуәзыди бинни, зущён зочян Та җё египетжынму хэхади куәкуәзы йиён: мафынбин, собин дэ данлин пизыди бин, – ниму зобушон җы бинди фонфа⁺. ²⁸Җў җё ниму шодёни, нянҗин хадёни, щин хўдўни. ²⁹Быйтян ни, зущён маняржын, мәди-мәди зу лўни, кәсы ни ба лў зобуҗян. Жынму йинавар чифу нимуни, ту нимуди дунщини, сысый ги ниму бу бонмон.

³⁰Ни лян нүжын дин хунни, кәсы данлинди жын лян та фиҗёни; ба фонзы гэха – йүнзун зэ литу бу җў; ба путойүанзы зэха – чыбушон путо⁺. ³¹Ба ниди ню зэ ниди мянчян зэдёни, кәсы йидяндяр жу ни ду чыбушон; ба ниди лү да ни гынчян лашон зуни – йүанхуэй ги ни зэ бу сунлэ; ба ниди ёнчүн йиман ги дўшман гигини, сысый бу хў нилэ. ³²Ба ниди эрнү җё вэгуйжынму линшон зуни; тянтянмир ни нянҗин дынха, быйкар зывон таму хуэйлэни, кәсы ни са ду бу нын ган. ³³Ни жынбудыйди минзў лэ, ба ни фиха нан гункў вулохади мыйзы чёншон зуни; ни гәҗя йидяр мыйзы ду шубушон, дозэзы, таму ба ни хан йинавар япый дэ җәмәни. ³⁴Ни шуди йиче кўнан ба ни зў шодёни. ³⁵Җў җё ниди лёнгә кәщегэ дэ датуйшон, да җүәпянзы йичыр до ту динзышон чў мафынбин куәкуәзыни, ни зобушон җы бинди фонфа.

³⁶Җў ба ниму лян нимуди хуоншон линдо ниму лян нимуди зўзў-быйбый йүнзун мә җянгуәди минзў гынчянни; зэ нэтар ниму бэвон на муту дэ шыту зўхади хўдамуни⁺. ³⁷Җў ба ниму линдо нэщезы минзў гынчянни, жынму ба лян ниму йүхади канҗян, таму хэпани. Ниму чынха тамуди щёшурни, ба ниму бян кугәр дэ кулюрни.

³⁸Ниму җункэли – җунди дуә, кәсы шукэли – шуди шо, йинцысы хуончун ба лёншы чыдёни. ³⁹Ниму зэ путойүанзыни вуло путони, кәсы чыбушон путо, хәбушон путоҗю, йинцысы чунчунзы ба путо чыдёни. ⁴⁰Олива фу зэ нимуди дини мангәчур җонни, кәсы ниму бу сыхуан чин-ю, йинцысы олива дудузы луәдёни. ⁴¹Ниму сын-ён эрнүни, кәсы ба таму дюдёни, йинцысы дўшман ба таму гуәгуәчини. ⁴²Ба ниди фу дэ лёншы йиман җё заён чун щёмедёни.

⁴³Ниму гуйҗяни җўди вэгуйжынмуди личи йүә дани, кәсы ниму гәҗя манмар дюдё лилённи. ⁴⁴Таму ги ниму җе чянни, кәсы ниму ги таму җебушон чян. Таму чынха туни, кәсы ниму чынха йибани.

⁴⁵Җы йиче бэля ги ниму лэни, таму нян нимуни, җуй нимуни, йичыр до нэгә сыхур, җисы ба ниму ванчүан шәдёни, йинцысы ниму мә тин бэвонди Анлахў Торляди хуа, мә зунхў Та ги ниму гихади йиче фалү дэ фынфу. ⁴⁶Җыгә зэ ниму дэ нимуди хубыйшон йинавар чынха Хўда динзуйди җихони. ⁴⁷Ниму ю хошо фугуйди сыхур, ниму гого-щинщинди мә фусы Анлахў Торля, ⁴⁸ви җыгә ниму ё фусы нимуди дўшманни – Җў ба таму ги ниму дафалэни. Ниму нэ вәдўзыни, шу конни, мәю йишонни, сашон ду чүәшони. Ганту ба ниму щёмедё, таму хынхынди япый нимуни. ⁴⁹Җў җё йүан дифоншон, дун-яди йиршон җўди минзў пушон ниму лэни, ниму бу дун тамуди йүян. Таму, зущён хийин йиён, фидо ниму гынчянни. ⁵⁰Нэщезы дэдў минзў бу тэнэ ложын, бу щитын щёди. ⁵¹Таму ба нимуди йиче сынлин лян лёншы чыгуонни, ниму зу вучонни. Таму ги ниму йидяр лёншы, путоҗю, олива чин-ю, ню, ён ду бу люха – ниму зу шәдёни. ⁵²Таму зэ ниму бэвонди Анлахў Торля ги ниму гиди дифоншон ба ниму җўди мый йигә чынпу пушонни, ба ниму зывонди нэщезы го да чынчён ду дадёни.

⁵³Җисы дўшман ба нимуди чынпу вичў, ниму шу кўди йимяр, чы гәҗяди вамуни, зусы ниму бэвонди Анлахў Торля ги ниму цыминхади эрнү⁺. ⁵⁴⁻⁵⁵Нэхур ниму җунҗянни дин щүнщянди дэ чёмёди нанжын ба зывон дюдёди йимяр, чы гәҗяди эрнүни, йинцысы зэ мәю сыса чыди. Та ги гәҗяди дищүн, щинэди щифузы дэ шынхади ваму сыса ду бу ги. ⁵⁶⁻⁵⁷Нэхур ниму җунҗянни дин щүнщянди дэ чёмёди нүжын, та зочян фуҗүди на җүә ду мә тагуә лў, е җымуҗя ганни. Дўшман ба чынпу вичў, та мәю сысади, ба зывон дюдёди йимяр, туту-мәмә чы гәҗя донвәр ёнхади вава дэ тэзыни. Та ги щинэди нанжын дэ шынхади ваму сыса ду бу ги.

⁵⁸Ниму дан ниннин бу зунхў җы йи бын фушон щехади йиче фалү, бу пащён Анлахў Торляди вида дэ хэпади минзы, ⁵⁹Та ги ниму дэ нимуди хубый дафа хошо сынзади бэля дэ йүнзун канбуходи вынбинни, сысый ба нэщезы зэчы донбучў. ⁶⁰Җў ба ниму зочян зэ Египет җянгуәди нэщезы сынза-хэпади вынбин ги ниму йиче дафалэни, таму җандо нимуди хуншын готуни⁺. ⁶¹Ганту ба ниму ду шәдё, Җў хан ба җы йи бын фалү фу литу мә тифәхади гәёнди бэля дэ вынбин ги ниму дафалэни. ⁶²Напа зочян нимуди фур, зущён тяншонди щинщю йиён, дуә еба, ниму шошор шынхани, йинцысы ниму мә тин Анлахў Торляди хуа⁺. ⁶³Җў замуҗя гощинди ги ниму ганли холи, җё ниму фаҗон зэмусы жын фур дуәхани, зу җымуҗя вонху Та гощинди ба ниму вухўдё дэ щёмедёни. Та ба ниму йиман да ниму җыхур чиди, щён җанди нэгә дифоншон ганчўчини.

⁶⁴Җў ба ниму сандё чүан дун-яшон җўди данлин минзўди җунҗяннини. Нэтар ниму бэвон ниму лян нимуди зўзў-быйбый йүнзун жынбудыйди, лян муту дэ шыту зўхади хўдамуни⁺. ⁶⁵Җыщезы минзўди җунҗянни ниму е мәю пиннан, ниму зобуха хуанди вәр. Зэ нэтар Җў җё нимуди щин җанни, җё нянҗин вудёни, җё ниму мәю җинни. ⁶⁶Нимуди мин фанчон данщүанни; быйтян, хили ниму хэпа вучонни, ни бу җыдо, хуәханима хансы бу хуә? ⁶⁷Ви нимуди нянҗин канҗянди сынза, ниди щин хәлынлынди тёни. Тянтянмир ганзо йизор зывонди җисы хидёни, хили щинни җиди дын зошынни. ⁶⁸Вә ги ниму фәгуә: «Ниму йүнзун зэ бу җян Египетли», кәсы Җў ба ниму на фичуан йүанхуэй сундо Египетни. Нэтар ниму йиче наннү ба гәҗя, зущён нў йиён, ги нимуди дўшман вончў мэни, кәсы сысый бу мэ ниму⁺.

29

Җў зэ Моав дифонни лян исраилжынму динли хәтунли

29¹Исраилжынму зэ Моав дифонни занди сыхур, Җў ги Муса гиди фынфу җё лян таму хан дин йигә хәтунни. (Зочян Җў лян исраилжынму зэ Синай саншон кәҗя динлигә хәтун). Җы зусы җыгә щин хәтунди хуа⁺.

²Муса ба исраилжынму җёдилэ, ги таму фәди:

– Ниму ба Җў ги Египетди хуоншон, тади гуанжынму дэ чүан гуйҗя ганхади йиче сычин гәҗя җянли: ³җы зусы нэщезы сынза бэля зэмусы Та щянхади кэрамэти дэ ганхади чёчи сычин. ⁴Кәсы до вуҗинди сыхур, Җў мә җё ниму ба тинхади дэ җянхади йиче сычинди йисы дун. ⁵Та ба ниму зэ савәни линли сышы нян, кәсы нимуди йишон мә лангуә, хэ е мә чуанлан⁺. ⁶Вәё җё ниму җыдо Тасы ниму бэвонди Анлахў Торля, ниму мә чыгуә мәмә, мә хәгуә путоҗю дэ быйҗю⁺. ⁷Заму доли җыгә дифоншонди сыхур, Есевонди хуоншон Сигон дэ Васанди хуоншон Ог чўлэ, лян заму дали җонли, кәсы заму ба таму дабэли⁺. ⁸Ба тамуди димян җаншон, заму ба та ги Рувим лян Гадди зў дэ Манассияди бангәр зў фынкэли⁺. ⁹Ниму ё ниннин зунхў җыгә хәтунди йиче фынфуни, җочў таму ганни, җымуҗя ниму зэ йиче ганди сычиншон дый чынгунни.

¹⁰⁻¹¹Җиргә ниму ду зандо ниму бэвонди Анлахў Торля мянчянли: мый йигә зўди ложын, линшу, гуанжын, йиче нан-нү, ло-шо, зэ ниму донҗунни җўди вэгуйжынму (напа тамусы да цэхуәди хуэйҗәсы ти фиди жынму). ¹²Вәё лян Анлахў Торля дин гуйҗун хәтун, ниму җиргә зэ җытар зандини. Ба җыгә гуйҗун хәтун Анлахў Торля җиргә на дўхади җу лян ниму диндини. ¹³Җымуҗя Җў җочў Та ги ниму лян нимуди зўзў-быйбый – Ибращимэ, Исхар дэ Ягўбэ щүхади хуа, җё ниму чынха Тади минжынли зэмусы Та чынха нимуди Хўдали⁺. ¹⁴⁻¹⁵Гуон бусы лян ниму җытар занди жынму Анлахў Торля дўди җу дин җыгә хәтундини: Та лян ниму вонху сын-ёнхади йиче хубый е дин җыгә хәтундини.

¹⁶Ниму гәҗя җыдони, замуҗя заму зэ Египет гуәли гуонйин жызыли, замуҗя ба данлин минзўди дифон зугуәчили. ¹⁷Ба таму бэвонди нэщезы кәву-сынза хўдаму ниму гәҗя җянли: на муту, шыту, җин-йин зўхади ёнзы. ¹⁸Бә җё ниму литуди нанжын хуэйҗәсы нүжын, җящя хуэйҗәсы зў, сыйди щин да Анлахў Торля гынчян җуангуәчи, фусы нэщезы минзўди хўдаму. Зэ ниму җунҗянни җё җымуҗяди кў дэ дў фуфузыди гын бә җон! ¹⁹Ба җыгә дўхади җу тинҗян, жын фонщин сылённи: «Напа вә җочў вәди җён пичи ган еба, вә гуә пиннан-вусыди жызыни». Зу җымуҗя хо жын лян хажын йидарни шәдёни. ²⁰Җў бу фоншә җымуҗяди жын. Дозэзы, Тади чи, зущён җуәчелэди хуә йиён, ги нэгә жын щянчўлэни. Җы йи бын фушон щехади йиче бэля лян та йүни зэмусы Хўда ба тади минзы да дун-яшон чүдёни⁺. ²¹Җў ба та да Исраилди йиче зўди жынму литу фынчўлэ, җё җы йи бын фалү фу литу щехади йиче бэля йүдо ташонни.

²²Вонху нимуди хубый зэмусы да йүан дифоншон лэди вэгуйжын канҗян Җў ги нимуди димяншон дафахади йиче бэля дэ бин фәни: ²³«Ба димян йиман җё сунҗё дэ ян пуманли, на хуә шодёли; готу сыса бу җун, сыса е бу җон, йигә люцоцор ду бу җончўлэ. Ди чынха, зущён Содом дэ Гоморра, Адма дэ Севоим йиённи, Җў чишонлэди сыхур ба таму щёмедёли»⁺.

²⁴Дун-яшонди йиче жын нэхур вынни: «Виса Җў лян җыгә дифон җымуҗя ганли? Виса Та җымуҗя чишонлэли?»⁺ ²⁵Ги таму хуэйдани: «Тамуди зўзў-быйбый бэвонди Анлахў Торля ба таму да Египет линчўлэди сыхур лян таму динли хәтунли, кәсы таму ба җыгә хәтун пәланли. ²⁶Суйжан Җў бу җё таму бэвон данлин хўдаму еба, таму җуангуәчи, фусы дэ бэвонтуә йүнзун жынбудыйди данлин хўдамули. ²⁷⁻²⁸Йинви җыгә Җў җочў таму чишонлэ, җё җы йи бын фушон щехади йиче беля йүдо таму җўди дифонли. Та чихынхынди йимяр, ба таму, зущён ба фу лян гын бачўлэди йиён, эрдо вэгуйнили. Йичыр до җиргәди жызы таму хан зэ нэтарни»⁺.

²⁹Ба юди сычин заму бэвонди Анлахў Торля цонхали; кәсы Та ба Тади фалү ги заму гигили, җё заму лян замуди хубый йинавар зунхў Тади йиче фынфуни⁺.

30

Җў ба исраилжынму йүанхуэй линхуэйлэни

30¹Җысыма, вә ги ниму фәли, Анлахў Торля ги сый ги Тади бэрэкэтини, ба сый Та җуни. Җисы җыщезы сычин доли нимуди тушонли, ниму җўдо Анлахў Торля ба ниму сандё йиче данлин минзўди җунҗяннили, дансы ниму ба вәди җыщезы хуа җичелэ⁺ ²зэмусы ниму лян нимуди хубый дан шущин, җочў ниму бэвонди Анлахў Торля җуангуәлэ зэмусы лян йичеди щин, йичеди җиншын зунхў вә җиргә ги ниму гиди Тади йиче фынфу, ³нэхур Анлахў Торля до нимушон щинванни, ба нимуди гуәгуәчиди жынму линхуэйлэ, зу җымуҗя ба ниму да сандёди йиче данлин минзўди дифоншон йүанхуэй шухуэйлэни. ⁴Суйжан ба ниму сандё дун-яшонди дин йүанди дифон еба, Анлахў Торля ба ниму да нэтар шудо йидарни, линхуэйлэни. ⁵Нэхур Анлахў Торля ба ниму йүанхуэй линдо ниму зўзў-быйбый зочян җўди дифоншонни, җё ниму ба та җаншонни. Та җё ниму би нимуди зўзў-быйбый хан фуҗүни, җё ниму жынди фур йүәщин дуәни. ⁶Вәё җё ниму лян йичеди щин, йичеди җиншын щинэ ниму бэвонди Анлахў Торля, зэ нэгә димяншон җў чонйүан, Та ги ниму дэ нимуди хубый щин зў суннэтини⁺. ⁷Нэхур ниму бэвонди Анлахў Торля ба хэхын дэ япый нимуди дўшман җудё, җё җыщезы йиче бэля лян таму йүни⁺. ⁸Ниму шущин йүанхуэй тин Җўди хуани, ба вә җиргә ги ниму гихади Тади йиче фынфу зунхўни. ⁹Ниму бэвонди Анлахў Торля ги ниму ганди мый йигә сычиншон ги чынгунни, җё ниму сын-ён хошо эрнүни, җё сынлин дуәхани, җё димян ги фуҗү лёншыни, йинцысы Та кә гого-щинщинди ги ниму ган хони, замуҗя Та зочян ви нимуди зўзў-быйбый гощинли. ¹⁰Гуонсы ниму ё тин Анлахў Торляди хуани, зунхў җы йи бын фушон щехади йиче фалү дэ фынфуни. Ниму ё лян йичеди щин, йичеди җиншын җочў Анлахў Торля җуангуәлэни.

¹¹Вә җиргә ги ниму гиди фынфу бу нан зэмусы ли ниму е бу йүан. ¹²Җыщезы фынфу мә зэ тяншон. Ниму бу нын фә: «Сый нын шондо тяншон, ги заму ба җыщезы фынфу нахалэни, җё заму тин, җочў җыщезы фынфу ган?» ¹³Җыщезы фынфу мә зэ хэ нэбонгә. Ниму бу нын фә: «Сый нын гуә хэ, ги заму ба җыщезы фынфу налэни, җё заму тин зэмусы җочў җыщезы фынфу ган?» ¹⁴Шыдашы, җыщезы фынфу зэ ниму гынчянни. Таму зэ нимуди щиннини, зэ нимуди кунини – ниму зунхў та.

¹⁵Җиргә вә ба ха дэ хо, мин дэ вучон бэдо нимуди мянчянли, ниму гәҗя тёҗян⁺. ¹⁶Ниму дан зунхў вә җиргә ги ниму гиди Җўди йиче фынфу, минлин дэ фалү, дан щинэ Анлахў Торля, җочў Тади лў зу – ниму хуәхани, нимуди жын фур е дуәхани. Ниму бэвонди Анлахў Торля ги ниму чиди, җанди дифоншон ги бэрэкэтини. ¹⁷Кәсы ниму дан ба нимуди щин да Хўда гынчян җуангуәчи, бу тин Тади хуа, дозэзы хан җё жынму ба ниму линдо цуә лўшон, бэвон данлин хўдаму, ¹⁸вә ги ниму җиргә фәни: гуәли Иордан хә, зэ җаншонди дифоншон ниму бу җў чонйүан, яндин шәдёни. ¹⁹Вә ба тян дэ димян җёдилэ җё дон гўвадини, ба сынхуә дэ вучон, бэрэкэти дэ җума бэдо нимуди мянчянли. Ниму ба сынхуә җяншон, җё ниму лян нимуди хубый юха мин. ²⁰Ниму щинэ Анлахў Торля, тин Тади хуа, щинфу Та, – зу җымуҗя ниму лян нимуди хубый зэ Җў ги нимуди зўзў-быйбый Ибращимэ, Исхар дэ Ягўбэ щүхади дифоншон җў чонйүанни⁺.

31

Ба Навинди эрзы Иса җянчын Исраилди линшули

31¹Муса хан ги йиче исраилжын фәди:

– ²Җысыма, вә кәҗя йибый эршы суйли, вә зэ бу нын лин нимули. Җў ги вә фәли: «Ни гуәбудо Иордан хә нэбонгә»⁺. ³Ниму бэвонди Анлахў Торля гәҗя ба ниму линшон гуә Иордан хә нэбонгәни; ба нэтар җўди минзў щёмедёни, җё ниму ба тамуди дифон җаншонни. Җочў Җў фәхади хуа, Иса чынха нимуди линшуни⁺. ⁴Җў ги нэщезы минзў е җымуҗя ганни, замуҗя Та ги аморрейжынмуди лёнгә хуоншон – Сигон дэ Ог ганли: ба таму щёмедёли, ба тамуди димян далансандёли⁺. ⁵Җў җё ниму ба нэтар җўди жынму дабэни, ниму лян таму ё җочў вә ги ниму гихади фынфу ганни⁺. ⁶Җё ниму чынха нинчиди дэ данзы дади! Бә хэпа таму, йинцысы ниму бэвонди Анлахў Торля лян ниму йидарни зудини. Та ба ниму бу вондё, е бу лёха.

⁷Йиху Муса ба Иса җёдилэ, зэ даҗяди мянчян ги та фәди:

– Җё ни чынха нинчи дэ данзы дади, йинцысы ни ба җыгә минжын линдо Җў ги тамуди зўзў-быйбый щүхади дифонни. Ни ги таму ба дифон ё фынкэни. ⁸Җў гәҗя лин нини, лян ни шындо йидарнини. Та ба ни бу вондё, е бу лёха. Бә чехў дэ бә хэпали!

Җисы ги исраилжынму ё нян фалү фуни

⁹Зу җымуҗя Муса ба җы йи бын фалү фу щеха, ги ахунму (җысы Левий зўди нанжынму, таму гон Җўди хәтун щёнзыдини) дэ Исраилди йиче ложын җёдо шуни, ¹⁰ги таму фәди:

– Хуэйхуэй җуандо ди чи нянди йиршон (җы зусы фоншә гэха җонди нян), гуә вәпынзы җечиди сыхур,⁺ ¹¹йиче исраилжын шудо Анлахў Торля җянчўлэди вәршон бэвон Талэни, ниму ё ги таму дашын нян җы йи бын фалү фуни. ¹²Ниму ба йиче нанжын, нүжын, ваму дэ ниму донҗунни җўди вэгуйжынму җёлэ, җё таму тин җыгә фалү дэ щищүә, замуҗя ё пащён ниму бэвонди Анлахў Торля зэмусы ниннин зунхў Тади фалүни. ¹³Зу җымуҗя мә тингуә җыгә фалүди нимуди хубый ё тин тани, ё щүәди пащён Анлахў Торляни. Ниму гуә Иордан хә нэбонгә, ба җыгә дифон дансы җаншон, җўдо нэтар йинавар ё җымуҗя ганни.

Җў ги Муса гихади линйирди фынфу

¹⁴Җў ги Муса фәди:

– Ниди вучонди жызы додыйли. Ни ба Иса линдо гуйҗун җонфон литу, Вә ги та ги фынфуни.

Муса лян Иса до гуйҗун җонфон литули⁺. ¹⁵Җў да йүнцэни халэли, йүнцэ җўзы зандо гуйҗун җонфон мын гынчянли⁺.

¹⁶Җў ги Муса фәди:

– Щүанҗин ни лян ниди зўзў-быйбый йиён, до нэгә дун-яшонни. Йиху җыгә минжын ги Вә е фанлянни, бэвон нэгә дифонди данлин минзўди хўдамуни. Таму ба Вә лёхани, ба Вә лян таму динхади хәтун пәланни⁺. ¹⁷Нэйитян Вә ги таму чишонлэни, ба таму лёхани, Вә ба Вәди лян да тамуди мянчян цонхани, җё дўшман ба таму щёмедёни. Вә, тамуди Хўда, лян таму мә зэ йидарниди йимяр, хошо бэля дэ кўнан йүдо тамушонни, йиху таму дунни: виса ги таму йүли җыщезы бэля⁺. ¹⁸Зу ви таму җуангуәчи бэвон данлин хўдаму, ганхади йиче ха сычин, нэйитян Вә ба Вәди лян да тамуди мянчян цонхани.

¹⁹Җыхур ни ба җыгә чүзы щеха, ба исраилжынму җёхуэй. Җыгә чүзы вонху ги Вә лян таму чынха гўвани⁺. ²⁰Җочў Вә ги тамуди зўзў-быйбый щүхади хуа, Вә ба таму линдо нэгә тон нюнэзы дэ фынмиди фуҗү дифонни. Кәсы җисы таму чы бо, чынха понжын, нэхур таму җуангуәчи бэвон данлин хўдамуни. Таму ба Вә лёхани, ба Вәди хәтун пәланни⁺.

²¹Җисы бэля дэ кўнан йүдо тамушон, җыгә чүзы фандуй тамуни, йинцысы тамуди хубый ба җыгә чүзы йүнзун вонбудё. Вә ба таму хан мә линдо Вә ги таму щүхади дифон еба, кәсы Вә кәҗя җыдони, тамуди щин сылён садини.

²²Зу нэйитян Муса ба җыгә чүзы щеха, ги исраилжынму җёли.

²³Йиху Җў ги Навинди эрзы Иса фәди:

– Җё ни чынха нинчи дэ данзы дади, йинцысы ни ба исраилжынму линдо Вә ги таму щүхади дифон чини. Вә лян ни зэ йидарнини.

²⁴Муса ба җыгә фалүди йиче фынфу щедо фушонли. Ба йиман щеван, ²⁵йихў та ги гон Җўди хәтун щёнзыди левитжынму фәди:

– ²⁶Ба җы йи бын фалүди фу нашон, гәдо ниму бэвонди Анлахў Торляди хәтун щёнзы гынчян, җё ги ниму чынха гўва, ²⁷йинцысы вә җыдони, нимуди пичи җёндихын. Җысыма, вә хан хуәдини, кәсы ниму сўчонди бу тин Җўди хуа, вә вучонлиди йиху, ниму йүәщин бу тин Тани. ²⁸Ба нимуди мый йигә зў литуди ложынму дэ линшуму ги вә җёдилэ, вә ги таму ба җыщезы хуа дашын фәгини. Вә ба тян дэ ди җёдилэ җё таму дон гўвани, ²⁹йинцысы вә җыдони, вә вучондёди йиху, ниму яндин хўганни, да вә ги ниму фынфухади нэгә лўшон җуангуәчини. Вонху бэля йүдо нимушонни, йинцысы ниму зэ Җўди мянчян ган ха сычинни, на зыҗиди ха ганбан җё Та чишонлэни.

Мусади чүзы

³⁰Йиху Муса зэ минжынди мянчян ба җыгә чүзы да тур до йир дашын нянли, җё даҗя ду тинли.

32

32¹Тян дэ димян! Ба вә фәди хуа ниму люшынди тин.

²Вәди җёщүә, зущён йү дяр йиён, щяни,

вәди хуа, зущён лўфи йиён, луәни.

Зущён быййү, дедо чинмёшонни,

зущён моморйү, щядо цошонни.

³Вә куаҗён Җўди минзыни!

Җё Тади минжын фә: «Хўдасы видади!»

⁴Җў зущёнсы Да Сан;

Та зохади йиче ходихын,

Та ганди сычин ванчүансы гундоди.

Хўдасы кочўди, Та мәю цуәву,

Хўдасы гундоди дэ җынди.

⁵Кәсы ниму зэ Та мянчян хўганкэли,

ви нимуди гўнахар ниму зэ бу нын дон Тади эрнүли,

нимусы щинчон хади, сыбудыйди йибыйзы.

⁶Мынтуму, мәю нозыди жынму-я!

Ниму зу җымуҗя ги Җў до щединима?

Тасы нимуди Дада, зоха нимуди Зуәзоҗя,

Та ба ниму зўчын йигә минзўли.

⁷Ниму ба шонвоннян җичелэ,

ба зочян гуәлиди жызы сылёнчелэ;

ба нимуди дада вынйихар, та зу ги ниму фәни,

вын нимуди ложынму, җё ба нэхурди сычин толүн.

⁸Видади Хўда ги жынму фын димянди сыхур,

Та ги жынму динхали – сый зэ нани җўни.

Та җочў тянщянмуди фур

ги йиче жын ба димян фынгили,⁺

⁹Җўди минжын чынха Тади Гәҗядили,

Ягўбэди хубыйсы Тади йинаварди йилэзы⁺.

¹⁰Җў ба таму зэ савәни,

зэ кун дэ е сазы тандни зоҗуәли.

Ба таму бохў дэ җоканли,

зулян гәҗяди нянжынзы йиён, каншудини.

¹¹Зущён ло йин хў гәҗяди вәвәзыди йиён,

зэ йинвазы готу фидини,

ба бонзы чынкэ ба таму нашон, зэ гәҗяди быйзышон туәдини⁺.

¹²Зу җымуҗя Җў йигәр линли Тади минжынли,

таму мәю данлинди хўдаму.

¹³Хўда ба таму цудо димянди го диндиршонли,

лян тандониди готян ба таму вили.

Ги таму да шыту фынни золи фынмили,

да шыту саншон ги таму ба ю гунйүнгили.

¹⁴Тамуди ню дэ җүлү гили хошоди нэзы,

таму юли дин ходи ён, җүлү дэ нюли,

дыйли дин ходи мыйзы дэ путоҗюли.

¹⁵Кәсы Хўдади минжын чыболи, понхали,

тамуди пичи чынха җёндили;

таму чы боли, ба дўзы тянманли, юли бёли.

Ба зоха тамуди Хўда фанлянди лёхали,

ба тамуди лилёндади Җюминҗя сондыйли.

¹⁶Таму бэвон данлин хўдамуди йимяр, җё Җў чыли цўли;

таму ганхади кәву-сынзади сычин җё Та чишонлэли.

¹⁷Таму бусы ги Хўда – ги зонгуй ду җүли гўрбанили.

Җысы тамуди зўзў-быйбый йүнзун жынбудыйди щин хўдаму,

исраилжынму йүнзун мә бэвонгуәди җя хўдаму.

¹⁸Кәсы ба ги таму гили минди Бохўҗя вондёли,

ба зоха тамуди Хўда зэ мә җиди.

¹⁹Җў ба җыгә канҗян, тэ чишонлэли,

ба Тади ваму бу ёли.

²⁰Җў фәли: «Вә да тамуди мянчян ба Вәди лян цонхани,

канни, вонху лян таму йү сани;

тамусы сыбудыйди йибыйзы, мәю щинфуди ваму!

²¹Таму бэвон җя хўдамуди йимяр, җё Вә чыли цўли,

йинви бу җы сысади хўдаму Вә чишонлэли.

Йинви җыгә Вә ба җя минзў дафалэ, җё таму е чы цўни,

ба мәю нозыди минзў, – җё таму чишонлэни.

²²Вәди чи, зущён җуәчелэди хуә йиён,

йичыр до дуәзэхэ шодини.

Ба димянди йиче дунщи щёмедёни,

йичыр до сан гынзы диха.

²³Вә ба бэля ги таму дафачини,

ба Вәди йиче җян садо тамушонни.

²⁴Вә җё таму вәсыни, бэзы хэ тамуди минни.

Сынза-хэпади вынбин җё таму шәдёни.

Вә ба дў чончун ги таму дафачини,

заёнди есын ба таму чәсыни⁺.

²⁵Зэ вэту ба тамуди ваму җё до кансыни,

зэ җяни сынза-хэпа ба таму хачўни.

Җё нянчин щёхуәр дэ нүзы,

йүәвазы дэ быйту лохан ду шәдёни.

²⁶Вә зочян щён ба таму сандё сыҗу-бахани,

җё дун-яшонди жынму зэ бә җичелэ тамуди минзыли.

²⁷Кәсы Вә җымуҗя щян бу ган, җё тамуди дўшман бә те конзы,

фәсы: «Ни кан, замуди җин дуәму да,

бусы Җў җё таму дили тули».

²⁸Тамусы мәю нозыди минзў,

таму мәю эрлин, сыса бу дун.

²⁹Таму дан ю нозы – зу минбыйни

вонху лян таму йү сани.

³⁰Йигәр жын замуҗя нын дабэ йичянни?

Лёнгә жын замуҗя нын ба чян-ван җуйдё?

Тамуди Бохўҗя ба таму лёхали, Җў ба таму ги дўшман җёгили⁺.

³¹Тамуди бохўҗя бу щён исраилжынмуди Бохўҗя,

дўшманму гәҗя җыдо җыгәни.

³²Исраилжынмуди дўшманму, зущён Содом дэ Гоморради жынму, хадихын,

таму, зущён ю дўди кў путо йиён;⁺

³³таму, зущён на чончунди дўйүә зўхади җю йиён.

³⁴Җў җидини, тамуди дўшманму ганли сали,

Та дын фонбян сыхур ги таму дин зуйни.

³⁵Җисы тамуди җүә шанкэли,

Җў ги таму бочуни, зуй тамуни,

таму дедёди жызы долэдини,

щёме тамуди нэйитян лэдини.

³⁶Җисы Җў ба Тади минжын мәю харлиди канҗян,

зыюди жын хуэйҗәсы нў – йигә мә шынха,

нэхур Та лэ даҗю тамуни,

щитын Тади нўни.

³⁷Нэхур Җў вын Тади минжынни:

«Нимуди хўдамуна, ниму зывонди бохўҗяму зэ нанини?

³⁸Ниму на җуон гўрбани ба таму виболи,

на путоҗю ба таму гуан зуйли.

Җыхур җё таму челэ, ги ниму бонмонлэ;

җё таму лэ, ба ниму хўчў!

³⁹Җиргә ниму кан: җысы Вә, – гуон Вә йигәрсы Хўда;

чўгуә Вә – зэ мәю данлин хўдаму!

Вә ё миндини, е ги миндини.

Сысый да Вә гынчян җюбуха⁺.

⁴⁰Вә ба шу җочў тян зачелэ на Вәди йинаварди мин дў җудини:

⁴¹Вә ба Вәди шан гуонди до мә җянни,

на Вәди шу дин зуйни,

ги Вәди дўшманму бочуни,

ба хэхын Вәди жынму зуйни⁺.

⁴²Вәди җян зан тамуди щени,

Вәди до са фандуй Вәди жынмуни.

Ба йигә дўшман ду бу щитын,

дэли шонди лян гуәгуәлэди жынму –

ду вучонни».

⁴³Йиче минзў! Ниму ё куаҗён Җўди минжынни!

Йинцысы Та ви гәҗяди нўди ще бочуни.

Җў ба Тади дўшман зуйни,

ба Тади минжынди димян зў ганҗинни!⁺

⁴⁴Муса лян Навинди эрзы Иса зэ исраилжынмуди мянчян ба җыгә чүзы дашын нянли, җё даҗя ду тинли.

Муса гихади линйир фынфу

⁴⁵Муса ба чүзы ги йиче исраилжын нянван, ⁴⁶йиху фәли:

– Ниму ба җиргә вә ги ниму фәхади җы йиче хуа җидо щинни. Ба нимуди эрнү җёхуэй, җё таму ниннин зунхў җы йиче фалү⁺. ⁴⁷Җыгә до нимушон бусы кун хуа – җысы нимуди хуәмин. Ниму дансы җымуҗя ган, зэ Иордан хә нэбонгә җаншонди нэгә дифоншон җў чонйүанни⁺.

⁴⁸Зу нэйитян Җў ги Муса фәди:

– ⁴⁹Ни шондо Моав дифонди Иерихон чынпу дуймянди Аварим сан дифонди Нево сан диршон, ба Вә ги исраилжынму гиди Ханаан дифон вонйихар,⁺ ⁵⁰йиху ни зу зэ нэгә сан диршон вандёни, зудо ниди зўзў-быйбый гынчянни, замуҗя ниди Харунэ гәгә зэ Ор саншон вандёли, зули тади зўзў-быйбый гынчянли⁺. ⁵¹Зэ Син савәниди Кадес дифон, Мерива фичүан гынчян нимуди щинфу мә гу: ниму лёнгәр зэ исраилжынму мянчян ба Вәди гуйҗун вида лилён мә жынчын⁺. ⁵²Йинви җыгә ни гуон ба Вә ги исраилжынму гиди нэгә дифон да йүанчўр канҗянни, кәсы ни җинбудо та литу⁺.

33

Муса ги Исраилди йиче зў панвон холи

33¹•Хўдади шынжын Муса вучонди зычян, та на җымуҗяди хуа ги исраилжынму панвон холи:

²Җў да Синай саншон лэли,

да Сеир дифон, лян жәту йиён, чўлэли,

да Фаран саншон ба Гәҗяди минжын җолёнли.

Чян-ванди тянщян лян Та йидарни лэли;

Тади ю шуни хуә җуәдини⁺.

³Җысыма, Җў ба Тади минжын нэдихын,

бохў Та җянчўлэди жынмудини.

Йинви җыгә вәму гуйдо Тади җүә гынчян,

тин Тади йиче фынфудини.

⁴Муса ги вәму ба фалү гигили, –

җысы Ягўбэ хубыйди йилэзы.

⁵Җисы Исраилди йиче зў лян тамуди линшу йиман шудо йидарни,

Җў ги исраилжынму донли хуоншонли⁺.

⁶Муса ги Рувим зўди жынму панвонли:

«Җё Рувимди хубый хуәчи, җё таму бә медё,

суйжан тамуди жын фур бу дуә еба».

⁷Ги Яхўти зўди жынму та панвонли:

«Җў! Ни ба Яхўти хубыйди чито тинҗян,

ба таму линдо данлин зўди жынму гынчян.

Ни ви таму да җон,

ги таму бонмонди ба дўшман дабэ».

⁸Ги Левий зўди жынму та панвонли:

«Җў! Ниди урим дэ туммим* зэ Ни җянчўлэди Левийди хубыйшонни,

Ни зэ Масса дифонни ба таму зыянгуә,

зэ Мерива фичүан гынчян лян таму җёнли зуйли⁺.

⁹Нён-лозыди либян таму фәдини:

„Вәму бу вон вәмуди нён-лозы“.

Ба дищүн таму е бу жын,

лян эрнү бу лэвон.

Йинцысы таму зунхў Ниди фынфудини,

бохў Ниди хәтундини⁺.

¹⁰Левитжынму җётё Ягўбэди хубый җё зунхў Ниди фынфу дэ фалүни,

ги Ни шо щёндини, зэ җү гўрбаниди җуәзышон җү шоди гўрбанидини.

¹¹Җў! Ни ги таму панвон да личи,

ги таму ганди сычиншон панвон хо.

Ни ба тамуди дўшман щёмедё,

җё хэхын тамуди жынму зэ бә челэ».

¹²Ги Вениамин зўди жынму Муса панвонли:

«Җў щинэ сый,

ба таму бохўдини,

йитян йивэщи каншу тамудини;

таму зущён зэ Хўдади җягуэзышон щехуандини».

¹³Ги Юсуф зўди жынму та панвонли:

«Җё Җў ги тамуди дишон ги йү,

тяншонди лўфи дэ дихади фичүан⁺.

¹⁴Җё жәту ги таму ба тади дин ходи лищин дуанги,

җё йүәлён е ги тади фуҗүди ливу.

¹⁵Җё дин ходи готян

ба тамуди шонвоннянди гўдэ сан пуман⁺.

¹⁶Җё димян ги таму ги дин ходи шучын,

ба та готу җонди фуҗү чинхуә ги таму гиги.

Җё зэ хуә җуәди цыязыни лэди Җў

ба Тади бэрэкэти ги Юсуфди хубый гиги, –

йинцысы Юсуфсы йиче данлин дищүнмуди тузы⁺.

¹⁷Юсуфди җин, лян поню йиён, да,

тади гә, зущён епонюди йиён.

Тади гә зусы Манассия зўди чян-ван жын,

зусы Ефрем зўди җи чян, җи ван жын.

На гә та ди минзўни,

пушон, ба таму йичыр гандо дун-яди йиршонни»⁺.

¹⁸Ги Завулон дэ Иссахар зўди жын Муса панвонли:

«Завулонди хубый! Панвон җё ниму зэ нимуди мэмэшон дый чынгун!

Иссахарди хубый! Панвон җё фугуй зэ нимуди җяни дуәчи!

¹⁹Ниму ба вэгуйжынму чиндо нимуди саншон,

зэ нэтар җү гундоди гўрбани.

Ниму да хэзыни дый фугуйдини,

зэ хэянди сазыни ва бобыйдини».

²⁰Ги Гад зўди жынму та панвонли:

«Җыган Хўда! Та ба Гад зўди дифон йиндали.

Гадди хубый, зущён сызы йиён, дындини,

ба туйбазы чәланни, ба ту пизы мадёни.

²¹Гадди хубый ги гәҗя ба дин ходи димян җяншонли,

ба линшуди йилэзы ги таму фынгили.

Исраилди линшуму шудо йидарниди сыхур,

Гадди хубый ба Җўди фалү дэ фынфу ганванли»⁺.

²²Ги Дан зўди жынму та панвонли:

«Данди хубый зущён сывазы,

да Васан дифонни таму вончў подини».

²³Ги Неффалим зўди жынму та панвонли:

«Неффалимди хубый, Җў щинэ ниму,

Та ги ниму ги мәйирди бэрэкэтини.

Галилеяди хэзы нанбонгәсы ги ниму фынгиди дифон».

²⁴Ги Асир зўди жынму та панвонли:

«Асир хубыйди бэрэкэти би данлин зўди дуә.

Җё дищүнму щинэ тамуни,

зэ тамуди димяншон җё олива фу ги фуҗү готян.

²⁵Җё таму җўди чынпуди гэмын ю тун дэ теди суәзы. Җё таму йинавар пиннан-вусыди гуә жызы».

²⁶Исраилжынму! Зэ мәю данлин, зущён нимуди Хўда йиёнди,

Та да тяншон халэ ги ниму бонмондини,

да йүнцэшон Тади вида гуонлён лёндини⁺.

²⁷Йинавар хуәди Хўдасы нимуди Бохўҗя;

Тади шу йинавар ба ниму хўчўдини.

Та ба нимуди дўшман да нимуди мянчян җуйни,

ги ниму гиди фынфу: «Ба таму йиман щёмедё!»

²⁸Исраилжынму, Ягўбэди хубый пиннан-вусыди җўдини;

Тамуди димян ги хошо лёншы дэ путоҗюдини,

нэтар тяншон дехалэди лўфи җё димяндини⁺.

²⁹Исраилжынму! Ниму дуәму гощин!

Ба сый хан, зущён ниму йиён,

Җў җымуҗя каншудини?

Та Гәҗясы бохў нимуди донпан Тасы ги ниму ги миншынди до.

Нимуди дўшман лэ, чито щинванни,

ниму ба таму зэ җүә диха тани»⁺.

34

Муса вучонли

34¹Муса шонли Моав чуандоди Нево саншон, Иерихон чынпу дуймянди Фасга сан диршонли. Җў ги та ба нэгә дифон йиман зыгили: да Галаад йичыр до Дан зўди дифон, ²ба Неффалим зўди, Ефрем зўди дэ Манассия зўди йиче дифон; Яхўти зўди дифон йичыр до щибонгәди Диҗунхэ гынчян, ³Яхўти зўди нанбонгәди дифон, Иерихон чуандониди пинтан, мизор фуди чынпу, йичыр до Сигор чынпу⁺.

⁴Йиху Җў ги Муса фәди:

– Җы зусы Вә ги Ибращимэ, Исхар, Ягўбэ дэ ги тамуди хубый щүхади нэгә дифон. Вә җё ни ба җыгә дифон канли, кәсы ни җинбудо та литу⁺.

⁵Җў замуҗя фәли, Тади хуәҗи Муса зу нэмуҗя зэ Моав дифоншон вучонли. ⁶Ба тади мэти зэ Моав дифонди чуандони, Беф-Фегор чынпуди дуймянни сундёли, кәсы до вуҗинди сыхур, сысый ду бу җыдо тади фын зэ нанини. ⁷Муса йибый эршы суйшон вучонли. Кәсы тади нянгуон лёндини, гончён хо⁺. ⁸Исраилжынму зэ Моав пинтанни ба Муса кўли саншы тян⁺.

⁹Навинди эрзы Иса юли эргилили, йинцысы зочян Муса ба шу гәдо ташонли. Исраилжынму тинли Исади хуали зэмусы зунхў чечў Муса ги таму гихади Җўди фынфули⁺. ¹⁰Исраилжынмуди җунҗянни зэ мәю зущён Муса йиёнди шынжынли; Җў мян дуй мян лян та фәгуә хуа⁺. ¹¹⁻¹²Җў зочян ба Муса вон Египет дафачили, җё та зэ Египетди хуоншон, тади гуанжынму дэ чүан гуйҗяди мянчян щянли вида кэрамэтили, ганли чёчи сычинли. Муса на да лилён дэ нынгу зэ йиче исраилжын мянчян е ганли хэпа-сынзади сычинли. Чўгуә та сысый зэ мә гангуә җымуҗяди сычин.

* 14:1 Исраилжынму туанйүар җўди данлин минзў сун мэтиди либян ю җымугә куйчынни, зыфәсы таму лян луәхар фә хуадини.

* 16:1 На яхўти йүян ба җынйүә җёди «Авив»; җыгә бонҗерсы замуди сы йүә.

* 33:8 «Урим» дэ «Туммим» – җысы лёнгә гуйҗун дунщи, Исраилди ахунму на таму вын Хўдади вонщёндини.

+ 1:2 Җефон 3:1, Җефон 17:6, Җефон 33:6, Фур 13:25, Фур 32:8

+ 1:3 Фур 14:33

+ 1:4 Фур 21:21-35

+ 1:6 Җефон 19:1, Фур 10:11-12

+ 1:7 Фур 13:29

+ 1:8 Датур 12:7, Датур 26:3, Датур 28:13

+ 1:9 Җефон 18:18, Фур 11:14

+ 1:10 Датур 15:5

+ 1:15 Җефон 18:25, Фур 11:16

+ 1:16 Левит 19:15, Фалү 16:18-19, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 31:9

+ 1:17 Җефон 23:2-3, Левит 19:15, Җефон 18:22, Җефон 18:26

• 1:19 Фур 12:16-Фур 13:33, Фур 14

+ 1:21 Фалү 31:8,

+ 1:30 Җефон 14:14

+ 1:31 Җефон 19:4, Фалү 32:11,

+ 1:33 Җефон 13:21

• 1:34 Фур 14:20-45

+ 1:36 Фур 14:6-9, Фур 14:24

+ 1:37 Фур 20:12, Фур 27:14

+ 1:38 Җефон 24:13, Фур 27:18-20

+ 1:46 Фур 20:1,

+ 2:1 Фур 14:25, Фур 21:4

+ 2:5 Датур 36:8

+ 2:7 Фур 14:33

+ 2:10 Фур 13:22, Фалү 1:28

+ 2:11 Датур 14:5, Фалү 2:11, Фалү 2:20, Датур 14:5-6

+ 2:12 Датур 36:20-30

+ 2:13 Фур 21:12

+ 2:14 Фур 14:29-35, Фур 26:64-65

+ 2:20 Датур 14:5-6

+ 2:22 Датур 36:20-30

• 2:24 Фур 21:21-26

+ 2:25 Җефон 15:14-16, Җефон 23:27

+ 2:27 Фур 20:17-19

• 3:1 Фур 21:31-35

+ 3:2 Фур 21:33-34

+ 3:6 Фалү 7:2

+ 3:9 Фалү 4:48,

+ 3:11 Датур 14:5, Фалү 2:11, Фалү 2:20,

+ 3:12 Фур 32:33,

+ 3:15 Фур 32:39-41,

+ 3:16 Фур 21:24,

+ 3:17 Фур 34:11,

+ 3:19 Фур 32:17-26,

+ 3:21 Фалү 7:19,

+ 3:22 Җефон 14:14

+ 3:24 Җефон 15:11

+ 3:26 Фур 20:12, Фалү 1:37

+ 3:27 Фур 20:12, Фур 27:12-13, Фалү 31:2, Фалү 32:52, Фалү 34:4

+ 3:28 Фур 27:18-19, Фалү 1:38

+ 3:29 Фур 25:5

+ 4:1 Левит 18:5

+ 4:2 Фалү 12:32, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 30:6,

+ 4:3 Фур 25:1-9

+ 4:9 Фалү 6:7, Фалү 11:19, Фалү 32:46,

+ 4:10 Җефон 19:9, Җефон 19:16

+ 4:11 Җефон 20:21,

+ 4:13 Җефон 20:1-17, Фалү 5:6-21, Җефон 24:12, Җефон 31:18

+ 4:16 Җефон 20:4-5,

+ 4:21 Фалү 1:37, Фалү 3:26

+ 4:24 Җефон 20:5, Җефон 24:17, Фалү 9:3,

+ 4:26 Фалү 32:1,

+ 4:27 Левит 26:33, Фалү 28:64

+ 4:28 Фалү 28:36,

+ 4:33 Җефон 19:21

+ 4:36 Җефон 24:17

+ 4:39 Җефон 15:11,

• 4:41 Фур 35:9-34, Фалү 19:1-13,

+ 4:47 Фур 21:21-35

+ 4:48 Фалү 3:9

+ 4:49 Фалү 3:17

• 5:1 Җефон 20:1-17

+ 5:4 Җефон 33:11

+ 5:5 Җефон 20:18, Җефон 20:21, Җефон 24:2

+ 5:6 Левит 26:13

+ 5:8 Левит 19:4, Левит 26:1, Фалү 27:15

+ 5:9 Җефон 34:14, Фалү 4:24, Фалү 6:15, Җефон 34:7, Фур 14:18

+ 5:10 Фалү 7:9

+ 5:11 Левит 19:12, Левит 24:10-16

+ 5:12 Җефон 31:14-17, Левит 19:30, Левит 23:3, Левит 26:2, Фур 15:32-36,

+ 5:16 Левит 19:3, Фалү 27:16,

+ 5:17 Датур 9:6, Левит 24:17,

+ 5:18 Левит 18:20, Левит 20:10, Фалү 22:22, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 6:32,

+ 5:19 Левит 19:11,

+ 5:20 Җефон 23:1, Фалү 19:16-20, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:5, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:9, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 21:28, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 24:28, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 25:18,

+ 5:22 Җефон 31:18

+ 5:25 Җефон 19:21

+ 5:27 Җефон 20:18-19

+ 5:28 Фалү 18:17

+ 5:33 Фалү 10:13

+ 6:3 Датур 15:5, Датур 22:17

+ 6:5 Фалү 11:13,

+ 6:7 Фалү 4:9,

+ 6:8 Җефон 13:9, Җефон 13:16, Фалү 11:18

+ 6:9 Фалү 11:20

+ 6:13 Фалү 10:20,

+ 6:15 Җефон 20:5

+ 6:16 Җефон 17:2,

+ 6:19 Җефон 23:28-30

+ 6:20 Җефон 12:26

+ 6:21 Җефон 20:2

+ 6:25 Фалү 24:13

+ 7:1 Җефон 23:23

+ 7:2 Фур 21:2, Фалү 3:6, Фалү 20:16-17,

+ 7:3 Җефон 34:15-16,

+ 7:4 Фалү 6:15

+ 7:5 Җефон 23:24, Җефон 34:13

+ 7:6 Җефон 19:5-6

+ 7:9 Җефон 20:6, Фалү 5:10

+ 7:12 Датур 17:2, Датур 26:3

+ 7:14 Җефон 23:26

+ 7:15 Җефон 9:15, Җефон 15:26, Җефон 23:25

+ 7:16 Җефон 23:33

+ 7:19 Фалү 3:21,

+ 7:20 Җефон 23:28,

+ 7:22 Җефон 23:29

+ 8:2 Җефон 16:35, Җефон 15:25

+ 8:3 Җефон 16:14-15, Җефон 16:31,

+ 8:4 Фалү 29:5,

+ 8:5 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 3:12,

+ 8:7 Фалү 11:11

+ 8:14 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 30:9,

+ 8:15 Фур 21:6, Җефон 17:6, Фур 20:11

+ 8:16 Җефон 16:5, Җефон 16:31

+ 9:2 Фур 13:22, Фалү 1:28

+ 9:3 Җефон 20:5, Җефон 24:17, Фалү 4:24, Җефон 23:29-31

+ 9:4 Датур 15:16

+ 9:5 Датур 50:24

+ 9:8 Җефон 32:4, Җефон 32:10

+ 9:9 Җефон 24:18,

+ 9:10 Җефон 31:18

+ 9:12 Җефон 32:7-10

+ 9:14 Фур 14:12

+ 9:18 Җефон 34:28, Җефон 32:11-14

+ 9:21 Җефон 32:20

+ 9:22 Җефон 17:7, Фур 11:3, Фур 11:34

+ 9:23 Фур 13:2, Фур 14:1

+ 9:26 Җефон 32:11-13

+ 9:28 Фур 14:16

• 10:1 Җефон 34:1-4

+ 10:1 Җефон 25:10

+ 10:2 Җефон 25:16, Җефон 25:21

+ 10:3 Җефон 37:1-9

+ 10:4 Җефон 20:1-17, Фалү 5:6-21, Җефон 34:28-29

+ 10:5 Җефон 40:20,

+ 10:6 Фур 33:30-31, Фур 20:28, Фур 33:38

+ 10:7 Фур 33:33

+ 10:8 Фур 8:14

+ 10:9 Фур 18:20

+ 10:10 Җефон 34:28

+ 10:11 Җефон 33:1

+ 10:13 Фалү 5:33

+ 10:14 Җефон 9:29,

+ 10:16 Фалү 30:6, Җефон 32:9

+ 10:19 Җефон 22:21, Левит 19:34

+ 10:20 Фалү 6:13, Фалү 30:20

+ 10:22 Датур 46:27, Җефон 1:5, Датур 15:5, Датур 22:17

+ 11:4 Җефон 14:27-28

+ 11:6 Фур 16:31-33

+ 11:9 Датур 50:24, Җефон 3:8

+ 11:11 Фалү 8:7

+ 11:13 Фалү 6:5,

+ 11:14 Левит 26:4,

+ 11:18 Җефон 13:9, Җефон 13:16, Фалү 6:8

+ 11:19 Фалү 4:9

+ 11:20 Фалү 6:9

+ 11:24 Датур 15:18, Җефон 23:31, Фур 34:1-12,

+ 11:25 Фалү 7:24

+ 11:26 Фалү 30:1, Фалү 30:15

+ 11:27 Левит 26:1-13, Фалү 28:2-14

+ 11:28 Левит 26:14-45, Фалү 28:15-45

+ 11:29 Фалү 27:12-13,

+ 11:30 Датур 12:6

+ 12:3 Җефон 23:24, Җефон 34:13, Фалү 7:5,

+ 12:7 Фалү 27:7

+ 12:12 Фур 18:20, Фалү 10:9

+ 12:16 Левит 3:17, Левит 7:26, Левит 17:13

+ 12:19 Фалү 14:27,

+ 12:23 Датур 9:4, Левит 3:17, Левит 7:26, Левит 17:13

+ 12:32 Фалү 4:2,

+ 13:5 Фалү 18:20

+ 13:8 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 1:10

+ 13:9 Җефон 32:27-28, Фалү 17:7

+ 13:10 Фалү 17:5

+ 14:1 Левит 19:27-28, Левит 21:5

+ 14:2 Җефон 19:5

• 14:3 Левит 11

+ 14:21 Левит 7:24, Левит 11:39-40, Җефон 19:6, Җефон 23:19, Җефон 34:26

+ 14:22 Левит 27:30, Фур 18:21

+ 14:27 Фалү 12:19, Фур 18:20, Фалү 10:9

+ 14:28 Фалү 26:12

+ 15:1 Фалү 31:10,

+ 15:3 Фалү 23:20

+ 15:6 Фалү 28:12,

+ 15:8 Левит 25:35-36,

+ 15:12 Җефон 21:2

+ 15:17 Җефон 21:5-6

+ 15:19 Җефон 13:2, Җефон 13:11-16

+ 15:21 Левит 22:20

+ 15:23 Левит 17:13, Фалү 12:23-24

• 16:1 Җефон 12:1-39, Җефон 13:3-10, Җефон 23:14-17, Левит 23:4-22, Левит 23:33-43, Фур 28:16-31, Фур 29:12-39

+ 16:3 Җефон 12:11

+ 16:4 Җефон 34:25

+ 16:9 Җефон 34:22

+ 16:12 Фалү 5:15

+ 16:13 Җефон 23:16

+ 16:18 Җефон 18:21, Фур 11:16, Фалү 1:16-17

+ 16:19 Җефон 23:2-3, Левит 19:15, Җефон 23:8, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 17:8,

+ 16:21 Җефон 34:13, Фалү 7:5

+ 17:1 Левит 22:20

+ 17:5 Фалү 13:10

+ 17:6 Фур 35:30, Фалү 19:15

+ 17:7 Фалү 13:9

+ 17:9 Фалү 19:17

+ 17:17 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 31:3,

+ 18:2 Фур 18:20, Фалү 10:9,

+ 18:3 Левит 7:30-34

+ 18:4 Фур 18:12

+ 18:6 Фур 35:2,

+ 18:9 Левит 18:26-30, Фалү 12:29-31

+ 18:10 Левит 18:21,

+ 18:11 Җефон 22:18, Левит 19:26, Левит 19:31

+ 18:16 Җефон 20:19, Фалү 5:27

+ 18:17 Фалү 5:28

+ 18:20 Фалү 13:5,

• 19:1 Фур 35:9-34, Фалү 4:41-43,

+ 19:5 Җефон 21:13

+ 19:10 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 6:17

+ 19:11 Фалү 27:24

+ 19:13 Фалү 21:9

+ 19:14 Фалү 27:17, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 22:28, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 23:10,

+ 19:15 Фур 35:30, Фалү 17:6,

+ 19:16 Җефон 20:16

+ 19:17 Фалү 17:9, Фалү 25:1

+ 19:19 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:5

+ 19:21 Җефон 21:23-25, Левит 24:19-20,

+ 20:7 Фалү 24:5

+ 20:14 Фур 31:7, Фур 31:9,

+ 20:17 Фалү 7:2,

+ 21:3 Фур 19:2,

+ 21:5 Фур 6:22-27

+ 21:9 Фалү 19:13

+ 21:15 Датур 29:30, Датур 29:33

+ 21:18 Җефон 20:12, Фалү 5:16

+ 21:20 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 23:20-21

+ 21:22 Фур 25:4

+ 22:1 Җефон 23:4

+ 22:6 Җефон 23:19, Левит 22:28

+ 22:9 Левит 19:19

+ 22:12 Фур 15:38

+ 22:22 Җефон 20:14, Левит 20:10,

+ 22:29 Датур 34:8, Җефон 22:16-17,

+ 22:30 Левит 18:8, Фалү 27:20

+ 23:1 Левит 21:18-20,

+ 23:4 Фур 22:5-6

+ 23:5 Фур 24:10, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 26:2

+ 23:7 Датур 25:24-26, Датур 36:8, Фур 20:14, Җефон 22:21, Җефон 23:9

+ 23:10 Левит 15:1-5

+ 23:14 Левит 26:12

+ 23:17 Левит 19:29,

+ 23:20 Җефон 22:25, Фалү 15:3

+ 23:21 Фур 30:2,

+ 24:5 Фалү 20:7, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 5:18

+ 24:7 Җефон 21:16

+ 24:8 Левит 13:2

+ 24:9 Фур 12:10-15

+ 24:13 Җефон 22:26-27, Фалү 6:25,

+ 24:14 Левит 25:39

+ 24:15 Левит 19:13,

+ 24:17 Җефон 22:21

+ 24:19 Левит 19:9, Левит 23:22,

+ 25:1 Фалү 19:17

+ 25:6 Датур 38:8,

+ 25:14 Левит 19:36

+ 25:17 Җефон 17:8

+ 26:2 Җефон 23:19, Җефон 34:26, Левит 23:10

+ 26:5 Датур 46:27, Җефон 1:7

+ 26:6 Җефон 1:11, Җефон 1:14

+ 26:7 Җефон 2:23-25, Җефон 3:9

+ 26:8 Җефон 12:51

+ 26:9 Җефон 3:8

+ 26:12 Левит 27:30, Фалү 14:28-29

+ 26:14 Левит 7:20, Левит 21:1, Левит 21:11,

+ 26:15 Җефон 3:8

+ 26:18 Җефон 19:5

+ 26:19 Фалү 28:1, Җефон 19:6

+ 27:5 Җефон 20:25,

+ 27:7 Фалү 12:7

+ 27:9 Фалү 26:18

+ 27:12 Фалү 11:29,

+ 27:15 Җефон 20:4-5, Җефон 34:17, Фалү 5:8

+ 27:16 Җефон 20:12, Җефон 21:17, Левит 19:3

+ 27:17 Фалү 19:14

+ 27:18 Левит 19:14

+ 27:19 Җефон 22:21-22

+ 27:20 Левит 18:8, Фалү 22:30

+ 27:21 Җефон 22:19, Левит 18:23

+ 27:22 Левит 18:9,

+ 27:23 Левит 18:17, Левит 20:14

+ 27:24 Фалү 19:11

+ 27:25 Җефон 23:7, Фалү 16:19

• 28:1 Левит 26:1-13, Фалү 11:13-15

+ 28:1 Фалү 26:19

+ 28:7 Җефон 23:27

+ 28:8 Левит 25:20-21

+ 28:9 Җефон 19:6

+ 28:12 Фалү 11:14, Фалү 15:6

• 28:15 Левит 26:14-45

+ 28:22 Левит 26:16,

+ 28:27 Җефон 9:10

+ 28:30 Фалү 20:5-7,

+ 28:36 Фалү 4:28

+ 28:53 Левит 26:29,

+ 28:60 Җефон 9:1-12

+ 28:62 Датур 15:5, Фалү 10:22

+ 28:64 Левит 26:33, Фалү 4:27,

+ 28:68 Фалү 17:16,

+ 29:1 Җефон 19:1-6

+ 29:5 Фалү 8:4,

+ 29:6 Җефон 15:25, Җефон 16:4, Җефон 17:6

+ 29:7 Фур 21:21-35

+ 29:8 Фур 32:33

+ 29:13 Җефон 6:7

+ 29:20 Фалү 9:14,

+ 29:23 Датур 14:2, Датур 19:24,

+ 29:24 Левит 26:32,

+ 29:27 Левит 26:14-39, Фалү 28:15-68,

+ 29:29 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 25:2

+ 30:1 Фалү 11:26, Левит 26:40

+ 30:6 Фалү 10:16,

+ 30:7 Датур 12:3, Җефон 23:22

+ 30:15 Фалү 11:26,

+ 30:20 Фалү 10:20

+ 31:2 Фалү 34:7, Фур 20:12, Фур 27:12-13, Фалү 3:27

+ 31:3 Фалү 1:38

+ 31:4 Фур 21:21-35

+ 31:5 Фалү 7:2

+ 31:10 Фалү 15:1, Җефон 23:16

+ 31:14 Фалү 34:5, Фур 27:19

+ 31:15 Җефон 33:9, Фур 12:5

+ 31:16 Җефон 34:15,

+ 31:17 Фур 14:42,

+ 31:19 Фалү 32:1-43

+ 31:20 Җефон 3:8

+ 32:8 Датур 11:8,

+ 32:9 Җефон 19:5,

+ 32:11 Җефон 19:4,

+ 32:24 Левит 26:22,

+ 32:30 Левит 26:8,

+ 32:32 Датур 18:20

+ 32:39 Җефон 20:3,

+ 32:41 Фалү 32:41,

+ 32:43 Датур 4:10-12,

+ 32:46 Фалү 4:9

+ 32:47 Левит 18:5

+ 32:49 Фур 27:12

+ 32:50 Фур 33:38

+ 32:51 Фур 20:12, Фур 27:14

+ 32:52 Фалү 3:27

• 33:1 Датур 49:1-28

+ 33:2 Җефон 19:18

+ 33:5 Фалү 32:15,

+ 33:8 Җефон 17:7, Фур 20:13

+ 33:9 Җефон 32:26-29, Фалү 17:9-11, Җефон 30:7-8

+ 33:13 Датур 27:28

+ 33:15 Датур 49:26,

+ 33:16 Җефон 3:2-4

+ 33:17 Датур 48:19

+ 33:21 Фур 32:1-5, Фур 32:16-19

+ 33:26 Фалү 32:15, Фалү 33:5, Җефон 15:11

+ 33:28 Фур 23:9

+ 33:29 Датур 15:1,

+ 34:3 Датур 14:2, Датур 19:22, Датур 13:12

+ 34:4 Датур 12:7, Датур 50:24, Фалү 3:27

+ 34:7 Фалү 31:2

+ 34:8 Фур 20:29

+ 34:9 Фур 27:18, Фур 27:23,

+ 34:10 Җефон 33:11

Сульманэди Цунмин Хуа

Сульманэди Цунмин Хуа

Сульманэди Цунмин Хуа

Щүян

Җыгә чўбан зэ «Шын Җинди*» Зэбур буфын литуни. Ба җы йи бын фу дин цунминди* Исраилди хуоншон Сульманэ щехади.

Шонли суйфуди сыхур Сульманэ щелигә «Цунмин хуа». Ба кугәр суандисы заён җётёди йиҗян лян минлён щинщён. Зэ җы йи бын фу литу Сульманэ ба цунмин хуа, фучин ги зыҗиди эрзы гиди җётё шудо йидарнили. Зэ җытар җибянҗя тифәдисы замуҗя ё гуан зыҗиди җяхўни, замуҗя ё җян йигә щифурни, замуҗя лян данлин жынму щёнхони хан замуҗя зэ хуоншон мянчян занни.

Фуди җун-ё тиму – җысы зэ Хўдади мянчян ё гуә гундо гуонйин жызыни. Дин җун-ёдисы пащён Хўда. Лян данлин хуа фәчи, зэ йиче зыҗиди сынхуәшон тэнэ Хўда, зунхў Тади фалү.

Зэ фу литу ги Хўдади Цунмин лю да шындини, Та ба жынму чүанфәди җё гуә гундо гуонйин жызыни. Хўдади Цунмин би йиче данлин дунщи щянчян зу юлэ. Хўда зо дун-яди сыхур, Цунмин зу лян Та зэ йидарнилэ. Җытар хан куаҗён Хўдади Цунминдини, ба Та, зулян нүжынди ёнзы йиён, кангидини. Та щён ба зыҗиди җышы дэ йиха канчўлэди сычин ги жынму гищер. Лян Цунмин зў лэвон – җы зулян гуә янщиди йиён, зэ сашон ба йиче жын чинлэдини. До жыншон Цунмин би җинзы ду җычян. Зу Та ги хуоншонму бонди җё фәгуанни, җё фагуанму вын гуансыни. Хўдўди щинщён дэ тади сынхуә зущён лян буҗысысади нүжын зў лянщиди йиён.

Фуди линйиршон куаҗён кочўди, җыгўди щифузыдини (31:10-31). Та зусы гундо дэ цунминди ёнзы – «Та би йичеди бошы гуйҗун». Сывынди ёнзысы җымуҗяди: ту йигә хуади ту йигә зы йидарни зуәзо яхўти зымудини.

Суйжан «Цунмин хуа» лён чян бан нян зочян щехадини еба, кәсы зэ та литу тифәди жынмуди вынти дэ хуэйда до вуҗинди сыхур хансы ёҗинди. Йинви нэгә вәму ба җы йи бын фу фандо вәму җыдоди сангә йүяншонли – хуэйзўйүшон, ханйүшон дэ вурусйүшон, җё нянҗяму нын ба таму йиҗя лян йиҗя биди канйихар, җё ба литу фәхади Цунмин дыйшон.

Фанйи Шын Җинди Щүәйүан

Хуэйзў йүянди чўбансы пин Хырхыз Гунхәгуәди Минзў Куәщүәйүан лисы дэ вынхуа йицанди Щүәйүан хуэйзўщүә дэ ханщүә Җунщинди җунчын йинхади

Издание на дунганском языке осуществлено с одобрения Центра дунгановедения и китаистики Института истории и культурного наследия Национальной Академии наук Кыргызской республики

СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА

箴言

Zhēn Yán

Мудрые изречения Сулеймана

Сульманэди Цунмин Хуа

1

СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА

Цунмин хуади йисы

1¹Җысы Даву * эрзыди, Исраил гуйниди хуоншон, Сульманэди * цунмин хуа⁺.

²Сульманэ ба җыще цунмин хуа ги нэще жын гигили,

сый щён ба цунмин* дэ җёфә * җыминбый,
щён дун ю эрлинди * хуа,

³ба лийи дэдо, дуан лўфу,

гундо дэ шыщин щүәхо⁺.

⁴Та щён ги буҗянди жынму* тянщер йиҗян *,

ги шонянму * тянщер җышы * дэ линфан *;⁺

⁵цунминжын тинҗян е дый җёщүәни *,

минбыйжын ба йиҗян зоҗуәни,

⁶замуҗя ба цунмин хуа дэ бифон,

ба цунминжынди хуа дэ тамуди цэхуар
ё җыминбыйни.

Цунмин дэ хўдў

⁷Пащён Җў * – җы зусы җышыди тур!

Гуон гуазы * җянбудый цунмин дэ җёфә⁺.

⁸Вәди эрзы, ни ба дадади җёфә тинйихар,

ба мамади йифу * бә туйдё;⁺

⁹җысы ни тушонди йигә җүнмый хуачүан *,

ниди бәзышонди дудушын *⁺.

¹⁰Вәди эрзы, дансы ган гўнахарди * жынму гуе ни,

бә чи⁺.

¹¹Таму дан фә: «Гыншон вәму зу,

зў йигә санкын *, хэ мин,

ба мәю зуйди жын дынха!

¹²Заму, зулян нэгә дун-я * йиён,
ба таму хуәхуәди щишонни,

хулунлунди, зущён фынкын ба мэти йиён⁺.

¹³Вәму дёщезы заёрди цэбый,

на таму ба гәҗяди фонзы тянманни;

¹⁴лян вәму йидарни ни җуа чирни *,

заму тинтир ба дёчёнхади фынкэни».

¹⁵Вәди эрзы, лян таму бә тун лў,

вон тамуди лўфушон бә зу, щёщин,⁺

¹⁶йинцысы таму вон дэ гынчян подини,

вон хэминди лўфушон хуонмондини⁺.

¹⁷Зэ фиди чёр мянчян

мәю йисы щя вон;

¹⁸зу җымуҗя таму зэ мэфушон * чёнха

дынди хэ гәҗяди миндини.

¹⁹Сый ба данлин жынди цэбый дёшон,

тади линйир есы җымуҗяди:
та хэ гәҗяди минни⁺.

Ба цунмин бә туйдёли

²⁰Цунмин зэ хонзыни худини,

зэ чонзыни тэ шынйиндини;⁺

²¹зэ хәлын-дотынди хонгуэзыни хандини,

зэ чынмын * гынчян җён хуадини:

²²«Хан вон җисы буҗянди жынму *
щён шынха җянданди,

цыщёжынму * цыщёни,

гуазыму – җянбудый җышыни⁺?

²³Ниму җуангуәлэ, дансы ниму ба вәди пипин * тинйихар,

вә ги ниму толүн вәди сылённи,

ба щинниди хуа ги ниму фәйихарни.

²⁴Вә ханли – ниму җуангуәчили;

ба шу чынгили – сый ду мә кан.

²⁵Ниму ба вәди җўйи * йидун туйдёли,

ба вәди пипин е мә тин.

²⁶Ын, җисы ниму йүдо бэляшон,
вә кан щёшырни,

җисы ниму хэпакэли,
вә е дуйчў ниму щёни.

²⁷Җисы хэпа, лян хи фын йиён,

бэля, лян щүанфыр * йиён, до ниму мянчян,

пәфан дэ җун данзы * ба ниму нячў,

²⁸зу нэгә сыхур ниму хан вәни –
кәсы вә бу да шын,

ниму зо вәни – зобуҗуә.

²⁹Йинцысы ниму җянбудый җышы,

ба Җўди пащён туйдёли,

³⁰ба вәди җўйи мә зун,

ба вәди пипин е мә тин,

³¹ниму ба са җуншон, ба нэгә зу шушонни;

нимуди ха мусуан ба ниму зу хэдёни.

³²Йинцысы ба буҗянди жынму тамуди җён пичи * хэдёни,

ба гуазыму тамуди мәлёнщин * щёмедёни *.

³³Кәсы сый тин вә,
та гуә пиннан-вусы жызыни,

нанвынди, бу хэпа сыса ха сычин».

2

Цунминди хочў

2¹Вәди эрзы, ни дансы зун вәди хуа,

ба вәди фынфу * зэ щинни каншуха,⁺

²җё ниди эрдуә тин цунмин,

ба щинчон пинчў җяншы *;

³дансы ни җё эрлин,

хан җяншы;

⁴дансы, зулян йинзы йиён, вонщён та,

зущён бобый *, зо та,⁺

⁵нэхур ни ба Җўди пащён җыминбыйни

зэмусы ба Хўдади җышы дыйшонни⁺.

⁶Йинцысы Җў ги цунминдини,

Тади куян * ги җышы дэ җяншыдини;

⁷Та ги шыщинжынму * ба дыйшын шәлүхали,

ги мәцуә гуә жызыди жынму дондисы донпан⁺.

⁸Та каншу гундо лўфудини,

бохў хо жынди миндини.

⁹Зу нэгә сыхур ни ба җын ган,

гундо дэ шыщин,
йиче йиҗыди хо лўфу * җыминбыйни⁺.

¹⁰Йинцысы цунмин җин ниди щиннини,

җышы ба ниди щин зў нанвынни.

¹¹Линфан бохў нини,

җяншы каншу нини;

¹²ба ни да ха лўшон даҗюхани,

да нэгә жын гынчян, сыйди йүян бу җын;

¹³да йиче жын гынчян,
сый да дуан лўшон халэ,

вонщёнди да хи лўшон зуни,

¹⁴дэ ганбаншон гощиндини,

бу щүәходи лян дэ сышон щихуандини;⁺

¹⁵тамуди лў щедини,

таму гыншон гәҗяди ха йинсызы җуандини⁺.

¹⁶Зу җымуҗя цунмин ба ни да понжын щифузы гынчян,

да ю нанжынди нүжын дэ тади тян хуа гынчян каншухани;⁺

¹⁷да нэгә нүжын гынчян, сый ба шонян сыхур җели хунди нанжын лёхали

зэмусы ба гәҗяди Хўда динхади хәтун *
вондёли.

¹⁸Йинцы тади фонзы вон вучоншон линдини,

тади лўфу – вон нэгә дун-яшон⁺.

¹⁹Сый җиндо та литу – вучонни,

бу нын җуанхуэйлэ,
е бу нын та хуә минди лў.

²⁰Йинви җыгә ни гыншон хо жынди лўфу зу,

ба гундожынди лўфу дэчў.

²¹Шыщинжын зэ димяншон җўни,

мәцуәди жын е шынхани.

²²Ба бугундожынму * тян бу шу, ди бу ё*,

ба мәю щинфуди да дишон щёмедёни⁺.

3

Цунминди данлин хочў

3¹Вәди эрзы, бә вондё вәди йифу,

ба вәди фынфу каншудо щинни⁺.

²Йинцысы та ги ни

ги чонмин дэ тэпин * жызыни⁺.

³Җё щинван дэ җыншы * ба ни бә лёхали:

ни ба таму бондо бәзышон, щедо щинни⁺.

⁴Зу җымуҗя ни да Хўда дэ минжын гынчян

ба щинхо дэ эргили дыйшонни.

⁵Лян йичеди щин щинфу Җў,

е бә зывон гәҗяди эрлин.

⁶Зэ замугәди лўшон ни зу еба, фанчон жын Җў,

Та зу ба ни вон дуан лўшон линни⁺.

⁷Ба гәҗя бә суан цунминжынли,

пащён Җў, дуәтуә * ха⁺.

⁸Та ги ниди шынти ги гончённи,

ги ниди гўдў * тян личини.

⁹Да гәҗяди цэбыйшон ги Җў җүги,

да ни шухади шучын литу ба дин ходи готян
е җүги,⁺

¹⁰зу нэхур фуйүди лёншы ба ниди цонфон
доманни,

щин җю ба ниди ня путоди вәр гуанманни⁺.

¹¹Вәди эрзы, ба Җўди җёфә бә туйдё,

да Тади пипиншон бә җуангуәчи.

¹²Йинцысы Җў нэ сыйдини,
зу ба нэгә зуйдини,

замуҗя дада нэ эрзыдини,
Та е зу нэмуҗя нэдини⁺.

¹³Сый ба цунмин зоҗуәли,
ба җяншы дыйшонли,

нэгә жын дуәму гощин!

¹⁴Ё дый цунминни, чёнву йинзы,

йинцысы цунмин би җинзы гуйҗун;⁺

¹⁵та би бошы гуй,

ни вонщёнди йиче лян та бибучын⁺.

¹⁶Тади ю шунисы чонмин,

цэбый дэ миншын зэ зуә шунини⁺.

¹⁷Тади лўфусы гощинди,

тади йиче лў дусы пиннанди.

¹⁸Ги нэ йиче жын, сый зунли тали,
тасы ги минди фу *;

сый лян та зэ йидарни, таму дуәму гощин!⁺

¹⁹Җў лян гәҗяди цунмин зуәзоли димянли,

ба тян лян гәҗяди җяншы зўчынли⁺.

²⁰Тади җышы кэ тэ шынди кындини

зэмусы җё да йүнцэшон щя йүдини⁺.

²¹Вәди эрзы, ни ба цунмин хуа дэ линфан
ё каншухани,

йүнзун ба таму бә вондё.

²²Җы зу чынха ниди минни,

чынха щинванни, зущён ни бәзышонди
дудушын.

²³Нэхур ниди лў зу чынха пиннандини,

ниди җүә е бу да банзы *⁺.

²⁴Фикэ җёли бу хэпа,

дансы фиҗуә – фимын е щён.

²⁵Бә хэпа мынмын лэди бэля,

е бә җё бугундожынмуди вучон ба ни хаҗин.

²⁶Йинцысы Җў лян ни зэ йидарнини,

Та бу җё ни дедо санкын литу.

²⁷Дансы ни ю нынгу,

ба ги ни җёдэгиди цэбый да тади җўжын * гынчян бә цон.

²⁸Дансы ни ю фынди дунщи,

ги ни гынчянди жын * бә фә:

«Чи, йиху лэ,

миргә вә ги ни гини»⁺.

²⁹Ги щинфу ниди линҗү

бә мусуан ха сычин.

³⁰Сый ги ни мә ган ха,

лян нэгә жын быйён-вугў * бә жон җон.

³¹Бә нянжә ган дэдў * сычинди жын,

е бә җян тади лўфу,⁺

³²йинцысы Җў җянбудый ха щинчонди жын,

ба шыщинжын Та щихуан.

³³Җў җушы бугундожынди җяни,

ги гундожынди җя Та ги бэрэкэтини *⁺.

³⁴Дуйчў цыщёжын Та щёни,

ги мяншан пичиди жын ги хони.

³⁵Цунминжынму дый хо миншынни,

гуазыму хэщюни.

4

Цунмин би саду җун-ё

4¹Эрзыму, ниму ба дадади җёфә люшын
тинйихар,

зу җымуҗя дый эрлинни⁺.

²Йинцысы вә ги ниму ги хо җёщүәдини,

бә туйху вәди йифули.

³Зэ вә дадади фонзыниди сыхур, вә суйдини,

вәсы вә мамади луәмур йигә эрзы.

⁴Вәди дада ба вә җымуҗя җёли:

«Ба вәди хуа гәдо ниди щинни,

зун вәди фынфу – нэхур ни хуәни⁺.

⁵Дый цунмин, зо эрлин,

ба вә фәхади бә вондёли, е бә туйдё.

⁶Ба эргили бә лёли – та каншу нини,

щинэ та – та бохў нини.

⁷Цунминсы дин видади:

дый цунмин, ба са ни зан еба,

кәсы ба эрлин ё занни.

⁸Тэнэ цунмин – та ба ни е тэ гони;

дансы ба та лучў, ни чў миншынни.

⁹Та ба щинходи хуачүан дэдо ниди
тушонни,

ба минлён гуанмо * ги ни налэни»⁺.

¹⁰Вәди эрзы, ни тинйихар, ба вәди хуа зун,

нэхур ни чон хуәни⁺.

¹¹Вә ги ни ба цунминди лўфу зыгини,

ба ни линдо дуан лўшонни.

¹²Зукэли – җүә бу да банзы,

дансы покэли – пынбудо⁺.

¹³Ба җыщезы җёфә дэчў, бә тунху,

ба таму каншуха,
йинцы җысы ниди мин⁺.

¹⁴Бә та бугундожынди лў,

бә гыншон дэжынди лўфу зу:⁺

¹⁵да җыгә лўфушон җәгуәлэ, зэ ташон бә зу,

ванди зу, йүан гуәчи.

¹⁶Дансы таму бу ган дэ сычин, таму фибуҗуә,

дансы ба сыйди мин бу хэдё, нянҗин бибучў.

¹⁷Таму ба бугундо, лян мәмә йиён, чыдини,

ба дэдў лян җю йиён, хәдини.

¹⁸Гундожынмуди лў,
зулян ганзо жәту сади гуон йиён, лёндини,

быйтян долэди сыхур та йүәщин лён.

¹⁹Кәсы бугундожынмуди лўсы хидундунди,

таму гәҗя е бу җыдо, зэ натар пындони.

²⁰Вәди эрзы, ба вәди йүян люшын тин,

ба вәди хуа зун.

²¹Ба таму ни бә лёдёли,

ба таму гәдо щинни.

²²Сый ба таму дыйшон,
таму ги нэще жын ги минни,

ги жынди шынти ги гончённи⁺.

²³Ба гәҗяди щин би саду каншу хо,

йинцы тасы минди гынзы.

²⁴Ба җяхуа туйдё,

ба хуонхуа да гәҗяди куни гандё;⁺

²⁵җё ниди нянҗин йиҗы кан,

җё ниди канфа вончян шыкан *.

²⁶Ни чо дуан лўшон зу,

нэхур ниди йиче лў зу чынха
вуданщүандини *;

²⁷вон ю дэ зуә бә гуэ,

да дэ гынчян тунху⁺.

5

Ба пәе-ханзы йиҗя ги йиҗя гихади
вардэ * ё зунни

5¹Вәди эрзы, ба вәди цунмин люшын тин,

ба вәди җяншы е тин,⁺

²җё ниди линфан ванчын,

җё ниди куян каншу җышы.

³Понжын щифурди куян тян, зулян фынми йиён, тондини,

тади йүян вуэрдихын, би ю ду ван⁺.

⁴кәсы линйир та чынха, зулян кўхо * йиён, кўдини,

куэди, зулян җян до йиён.

⁵Тади җүәпян вон вучон гынчян хадини,

җүәбу вон нэгә дун-яшон зудини⁺.

⁶Та бу сыщён хуә минди лўфу,

та гәҗя е җыбудо, тади лў дуәму ще.

⁷Эрзыму, җыхур ба вә тинйихар,

ба вәди хуа е бә туйдё.

⁸Да нэгә нүжын гынчян вон йүанни зан,

бә та тади мынкан,

⁹були ни ба гәҗяди личи ги понжынму
фишонни,

ги щиннинди жынму ба гәҗяди суйфу * гигини,

¹⁰понжын зу ба ни занхади цэбый дыйшонни,

ни фихади гункў * до понжын җянини.

¹¹Ниди гуонйин жызыди линйиршон,

җисы ниди шынзы лоди гандё,

¹²ни шынхуанни:

«Виса вә мә зун җёфә,

виса вәди щин ба пипин туйдёли?

¹³Виса вә ба җёйүанму мә тин,

ба лошыму * мә зун?

¹⁴Зэ зу йибу – зэ йиче жынмуди мянчян

вә чынха диҗяндили!»

¹⁵Да гәҗяди чүанни хә фи,

да гәҗяди җинни да фи.

¹⁶Виса ё җё ниди фи зэ ман хонзыни йини,

зэ чонзыни тонни?

¹⁷Ни ба таму ги гәҗя люха,

лян понжын бә фын.

¹⁸Җё ниди чүан ю бэрэкэти,

җё ни лян ни шонянди щифузы гощин⁺.

¹⁹Щинтынди лў, щигоди җүлүгәр * –

җё тади конзы заён сыхур ги ни ги футан,

тади щинэ җё ни зуйдини.

²⁰Вәди эрзы, виса ни вонщён понжынди щифузыдини,

ба чўли мынди нүжынди ё лудини?

²¹Йинцысы Җў ба жынди йиче лўфу җыдони,

ба йиче жынди лў Та канҗяндини.

²²Бугундожын дедо гәҗя щяхади дэдў
вон литуни,

гәҗяди гўнахар ба та чанчўни.

²³Мә тин җёфәди йимяр – та вучонни,

чечў зыҗиди хошо хўдў та да җын лўшон мидёни.

6

Ба хўдў щёщинди

6¹Вәди эрзы! Дансы ни боҗынли * гынчянди жынли,

ви понжын пыйли конзыли –

²суанлэсы ни ба гәҗя лян зыҗиди хуа бончўли,

ниди хуа ба ни җёхунли.

³Җыхур вәди эрзы, вәё ба гәҗя даҗюха,
ни җымуҗя ган:

йинцы ни до данлин жынди шунини,

ни диҗян, бә тынди нэго та.

⁴бә фи җё,

ба нянпизы бә би,

⁵ба гәҗя җю, зущён мыйлў да нянди жын гынчян поди йиён,

зущён чёчёр да җуа чёрди жын гынчян.

⁶Ланганшу *! Чи, ба майичур канйиха,

ни зу чынха цунминжынни!⁺

⁷Та гынчян е мәю тузы,

е мәю кан тади, мәю фәгуанжын,

⁸кәсы та щятян кәҗя зу шушы чыхәдини,

да мыйзыди сыхур шу лёншыдини⁺.

⁹Ланганшу, вон җисы ни хан фини?

Җисы ни щинлэни⁺?

¹⁰Щүәви зэ фийихар, дю йигә дун,

дан цо шу зэ тонйихар –

¹¹чүннан, зулян мәшәди цохуазы * йиён,
до ни гынчянни,

пинчүн, зулян дёчёнжын йиён, лэни⁺.

¹²Да бу җы сысади жын дэ хажын гынчян

җяхуа бу ли ку:⁺

¹³вәё җё ба жын хундё,

йисыр тади нянҗин йи җи,

йисыр җүә йи дан,

йисыр лян җыту зыдини⁺.

¹⁴Тади щинни гуйҗи * мандёли,

тади сылёнсы дэди,

та йинавар чуәсуәди җё жын нобонни *.

¹⁵Йинви җыгә лян та мынмынди йү бэляни;

та йиха зу шәдёни, зэ е бу нын хуә.

¹⁶Җў җянбудый люгә дунщи,

ди чигә до Ташон есы сынза-кәвуди *:⁺

¹⁷канбуче жынди канфа,

бу фә шыхуади шәту,

хэ вуцуәжын минди шу,⁺

¹⁸мусуан ха сыди щин,

вон ха сычиншон поди җүә,⁺

¹⁹бу фә шыхуади җя гўва зэмусы нэгә жын,

сый чуәсуәди җё дищүнму нобонни⁺.

Ба хан йигә пәе-ханзы йиҗя ги йиҗя гихади вардэ ё зунни

²⁰Вәди эрзы! Ба дадади фынфу каншуха,

ба мамади йифу е бә туйдё⁺.

²¹Ба таму йинавар гәдо ниди щинни,

бондо бәзышон⁺.

²²Дансы зукэли – таму ба ни линни,

фикэ җёли – каншу нини,

щинлэли – лян ни фәхуани.

²³Йинцы фынфу, зулян дынзан йиён,

йифу зущёнсы лён,

җёфәди пипинсы хуә минди лўфу⁺.

²⁴Таму ба ни да дэ нүжын гынчян

лян чўли мынди нүжынди җя хуашон
каншухани⁺.

²⁵Ба гәҗяди щин лян тади җүнмый бә даҗё,

бә нянжә тади нянзамо.

²⁶Хўлон нүжынди җячянсы йикуэр мәмә,

кәсы сый вонщён понжын щифузы,
ба гәҗяди мин нын хэдё.

²⁷Нандый ба хуә чёндо хуэвәни

ба йишон шобуланма?

²⁸Нандый да җуә хун мыйтан гәдазышон зугуәчи

ба җүә шобухама?

²⁹Җы лян нэгә нанжын йиён,

сый лян данлин жынди щифузы йидарни фиҗёдини:

сый ба та дули, ба нэгә нанжын яндин зуйни.

³⁰Бә щянтан зыйли, йинцысы та нэ вәди тули –

ви ба дўзы чыбо;

³¹кәсы дан ба та җуачў, та хуан чилэзыди җонни,

ба гәҗяди йиче цэбый гигини⁺.

³²Лян понжынди щифузы фиҗёди мә нозы –

хэ гәҗядини⁺.

³³Дачуй * дэ ха миншын дын тадини,

хансы щибуҗинди щюшы.

³⁴Йинцысы чы цўди * нанжын ба гәҗя җуабучў,

бо чуди нэйитян та бу щитын ни,⁺

³⁵та бу җешу жынцуәди чян,

ба замуҗяди лищин ни ги еба, та бу ё.

7

Ба хўлонди нүжын щёщинди

7¹Вәди эрзы, ба вәди хуа зун,

ба вәди фынфу каншуха⁺.

²Дансы зун вәди фынфу – ни зу хуәни,

ба вәди йифу, зулян нянщифур * йиён, каншуха⁺.

³Ба таму дэдо ниди зытузышон,

җидо ниди щин литу⁺.

⁴Ги цунмин фәги:

«Нисы вәди зымый!», лян эрлин җе чин *.

⁵Зу җымуҗя ни ба гәҗя да понжын
щифузышон,

да чўли мынди нүжын дэ тади тян хуашон каншухани⁺.

⁶Йибян да чуонзышон вә вонли,

да чуонзыди цынзыни * канли,

⁷зэ йибазы бу җянди жынму литу,

зэ щёхуәзыди җунҗянни

канҗялигә гуатар⁺.

⁸Та зэ нэгә хонзыни җуандини,
зэ йигә нүжын җўди фонгуэзы гынчян,

вон нүжынди фонзы нэбон зудини,

⁹хушон, жәту луәди нэгә сыхур,

хили, хидундунди еванни.

¹⁰Йиканса: йигә нүжын йиншон та чўлэли,

чуанди хўлон нүжынди йишон,

чуэди җяхуа щин,⁺

¹¹тасы нобонди дэ дандади,

зэ җяни та е зуәбучў:

¹²йисыр та зэ хонзыни, йисыр зэ чонзыни,

зэ мый йигә фонгуэзы гынчян шудини⁺.

¹³Та ба нэгә щёхуәр сычў, ба лян щинтынтуәли,

лян мәщюди ёншы фәдини:

¹⁴«Вә ба пиннан гўрбани * җүшонли,

җиргә ба вәди вардэ ванчынли.

¹⁵Йинви нэгә вә җиргә йиншон ни чўлэли,

золи нили – зоҗуәли.

¹⁶Ги чуоншон вә ба данзы пушонли,

да Египет налэди хуа бу.

¹⁷Ба чуон вә лян цуан фи сали,

лян алое дэ киннамон *.

¹⁸Ни лэ, до ганзо йиҗя щихан йиҗя,

йигә ба йигә заму нэвон.

¹⁹Йинцысы вәди нанжын мә зэ җяни:

та шонли йүан лўли,

²⁰ба чянбор нашон зули,

йүәлён йүанли цэ хуэй җяни».

²¹Нүжын лян җянчё* ба щёхуәр гуешонли,

лян тян хуа хунди лэли⁺.

²²Зу нэгә сыхур щёхуәр гыншон та зули,

зулян поню зу зэ тади вәршон йиён,

зущён лў чо вон литу поди йиён.

²³Җян * ба тади ганзы мә шыгуәди сыхур –

та, зущён вон лунлур литу фиди чёр йиён,

е бу җыдо, нэтарсы тади вучон.

²⁴Эрзыму, җыхур, ба вә тин,

ба вәди хуа зун:

²⁵бә җё нимуди щин җәгуә нэгә нужынди лўфушон,

зэ тади лўшон е бә юҗуан!

²⁶Йинцысы бушоди жын җоли тади хуәли,

ба бушоди жын та хэли.

²⁷Вон тади җяни зуди лў ба ни линдо нэгә
дун-яшонни,

җы зусы вучонди лў⁺.

8

Цунминди кухо

8¹Нандый җы бусы цунминди шынчима?

Нандый җы бусы җяншы чүанфәди шынйинма⁺?

²Зэ лў бонниди гочўршон,

зэ шызыкуршон * та зандини,

³зэ чынмын гынчян чүандини,

вон чын лимян җинкэли хандини:

⁴«Минжын, ба ниму вә хандини,

вә хандисы Аданди хубыйму.

⁵Буҗянди жынму, ниму ба йиҗян җыминбый,

гуазыму, ниму ба эргили җыминбый⁺.

⁶Ба вәди ёҗин хуа тинйихар,

йинцы вә фәдисы шыхуа,

⁷вәди шәту җёндисы җыншы,

бугундо до вәди кушонсы кәвуди.

⁸Вәди йүян дусы гундоди,

литу мәю җяхуа дэ хуон;

⁹таму ду до минбый жынмушонсы кэди,

до дыйха җышы жынмушонсы дуанди.

¹⁰Ба вәди җёфә би йинзы канди гощер,

җышы би хуон җин * җычян⁺.

¹¹Йинцысы цунмин би бошы ду җүнмый,

ни вонщёнди саду лян та бибучын⁺.

¹²Вәсы цунмин, йиҗян лян вә зэ йидарнини,

вә ба җышы дэ линфан дыйшонли.

¹³Пащён Җў –

зусы җянбудый дэ.

Ба те конзы, гоно *,

ха лўфу дэ җя хуа вә ду хындихын⁺.

¹⁴Җўйи дэ цунмин хуа зэ вә гынчянни,

вә хан ю эрлин дэ личини.

¹⁵Хуоншонму лян вәди бонцу гуан гуйдини,

вонзыму нанҗы гундодини.

¹⁶Гуанжынму, линшуму

дэ дун-яшонди йиче вынгуансыди жын
лян вә фәгуандини.

¹⁷Сый нэ вә, ба та вә е нэ,

сый зо вә – зоҗуәни.

¹⁸Фугуй дэ миншын лян вә зэ йидарнини

зэмусы мәйирди * цэбый дэ гундо⁺.

¹⁹Вәди готян би җинзы, хуон җин хо,

вә гиди шучын би җын йинзы хан хо⁺.

²⁰Вә зудисы дуан лўфу,

җочў гундо;

²¹вә ги нэ вәди жынму ги суй тамуди шонхони *,

ба тамуди цонфон домандини.

²²Да гўдэ сыхуршон, йиче дунщи юлиди зычян,

Җў ба вә зўчын Тади лўфуди турли.

²³Вә да сыхурди туршон,

зо дун-яди шонвонняншон зу сынчўлэли.

²⁴Вә би зуәзо тэ шынди кын

дэ фичүанди сыхур чўлэди зо.

²⁵Вә сынчўлэди нэгә сыхур

сан дэ пәпәзы хан мә луйшонни;

²⁶зу нэгә сыхур Җў ба пин димян

дэ дишонди ту йиба тў хан мә зуәзоха.

²⁷Та җунчын тян дэ зэ тэ шынди кын готу хуа чүанзыди сыхур,

вә зэ нэтар кәҗя юлэ,⁺

²⁸зу нэгә сыхур, җисы Та зэ готу вон җинни
нандун йүнцэли,

зу нэгә сыхур, җисы ба дихади тэ шын кынди фичүан вон лошыни зўли,⁺

²⁹зу нэгә сыхур, вәё бә җё фи тончўлэ,

Та динли хэди янзыли,

нэгә сыхур, җисы зуәзоли диди гынзыли,⁺

³⁰вә зу зэ Та гынчян донли җёнжынли,

донли тянтянди щихуанли,

зэ Та гынчян бу тынди хунхуәли:

³¹дуйчў йиче дун-я хунхуәли,

дуйчў йиче жын щихуанли.

³²Эрзыму, җыхур ниму ба вә тинйихар:

сый җуади вәди лўфу, та дуәму гощин!

³³Ба вәди җёфә тинйихар –
ниму зу юха цунминни,

ба та зэ бә щяндёли.

³⁴Сый тин вәдини,

зэ вәди мынкан гынчян хи-мин зандини,

дуйчў вәди мын нян бу шанди вондини,

та дуәму гощин!

³⁵Сый ба вә зоҗуә, та ба мин зоҗуәни

зэмусы ба Җўди щинэ е дыйшонни⁺.

³⁶Кәсы нэгә, сый ба вә мә җуачў,
шонцун * гәҗядини:

сый җянбудый вә – нэгә щинэ вучон».

9

Ба цунмин дэ хўдў чиндини

9¹Цунмин ги гәҗя ба фонзы гэшонли,

зэли чигә туйхади җўзы,

²ба жу шәлү бянйили,

ба җю лян щёнлё хуәдёли,

ба ду бэдо җуәзышонли.

³Та ба нүхуәҗиму дафади җё фәчили,

да чынчёншон * җё йиман тинҗянни:⁺

⁴«Буҗянди жынму, до вә гынчян лэ!»

Ги мә эргилиди та фәли:

⁵«Ниму лэ, чы вәди чыдилэ,

хә вә хуәхади җюлэ!

⁶Ба хўдў вондё – нэхур ниму хуәни,

җочў эрлинди лўфу зу».

⁷Ба цыщёжын йи гэбян – зу нэ мани,

ба бугундожын пипинйихар – хэ гәҗяни.

⁸Бә пипин цыщёжын – та җянбудый нини;

пипин цунминжын – та щинэ нини.

⁹Ба цунминжын зыҗёйихар –
тади цунмин йүә гони,

ба гундожын җёйихар –
та йүәщин дый җёщүәни.

¹⁰Пащён Җў – җы зусы цунминди тур!

Жыншы Шынди * – җы зусы эрлин!⁺

¹¹Дансы лян вә, цунмин, зэ йидарни,

ниди гуонйин жызы чонни,
ни хуә чонмин-быйсуйни⁺.

¹²Ни дансы цунминжын, ниди цунмин
ги ни ги шонхони,

ни дансы цыщёжын – гәҗя җо хуәни.

¹³Хўдў – җысы нобонди нүжын,

та хансы мә тёёнди, мә җышыди;⁺

¹⁴та зэ гәҗяди мын чянту зуәдини,

зэ гогорди вифыншон, зэ дачүнди мянчян,

¹⁵вонщёнди хан йиче гуәлўди,

дуандуар шон гәҗя лўди:

¹⁶«Буҗянди жынму, до вә гынчян лэ!»

Ги мә эргилиди та фәдини:

¹⁷«Тухади фи тянщер,

чёнхади мәмә щёнщер!»⁺

¹⁸Нэще жынму хан бу җыдо, ба таму чо вонжынму * гынчян хандини,

нэгә нүжынди кижынму – зэ нэгә дун-яди шынчўрни.

10

Сульманэди цунмин хуа

10¹Җысы Сульманэди цунмин хуа.

Цунмин эрзысы фучинди йүнчи,

вунозыди эрзысы мучинди пәфан⁺.

²Бугундоди фугуй литу мәю хочў,

гундо да вучоншон җюдини⁺.

³Җў бу нын җё гундожын вәха,

кәсы бу җё бугундожынди вонщён чын⁺.

⁴Ланганшуди шу йин чүнни,

чинҗин шу йин цэни⁺.

⁵Сый щятян шу кўдини, тасы ю эргилиди эрзы;

сый шу җуонҗяди сыхур фиҗё,
тасы бу җы сысади эрзы.

⁶Гундожынди шонхосы бэрэкэти,

бугундожынди шәту дэдихын.

⁷Җищён гундожынди жын ю бэрэкэтини,

ба бугундожынди минзы бу тифә.

⁸Дансы жынди щинни ю цунмин,
та каншу фынфуни,

дансы зуй хўдўли, та шәдёни.

⁹Сый зуди дуан лў, та фонщинни,

сый ванди зудини, ба та җуачўни⁺.

¹⁰Сый җи нянҗиндини, та шонщинни,

сыйди зуйсы хўдўди, та шәдёни⁺.

¹¹Гундожынди зуй – җысы ги минди чүан,

бугундожынди зуй дэдихын⁺.

¹²Хэхын җё жынму нобондини,

щинэ ба йиче гўнахар щидёни.

¹³Минбыйжынди куяншон дый цунминни,

бу минбый жынди җибыйшон нэ тёзыни⁺.

¹⁴Цунминжын каншу җышыдини,

хўдўжынди зуй хэдини⁺.

¹⁵Фуханди * цэбый зущён чынчён,

чүнжынди пинчүн хэ тадини⁺.

¹⁶Гундожынди гункў – ви хуәмин,

бугундожынди җинвын * – ви гўнахар⁺.

¹⁷Сый зун җёфә, та да хуәминди лўфушон зуни;

сый хэхын пипин, та ми лўни *⁺.

¹⁸Хуонлюрди зуйни ю хэхынни,

гуазы ла щянхуадини.

¹⁹Хуа дуәли жә гўнахарни,

сыйди хуа шо, нэгәсы ю эргилиди жын⁺.

²⁰Гундожынди куян, зулян дин ходи йинзы йиён,

кәсы бугундожынди щин җыди дуәшо чян?

²¹Гундожынди куян каншу хошо жындини,

хўдўжынди эрлин чүәшоди йимяр, вучондини.

²²Җўди бэрэкэти җё ни фацэни;

лян та ни бу җы кўнан.

²³Гуазы җянли ха сы гощиндини,

ю эрлинди жын җян цунмин щихуандини⁺.

²⁴Бугундожынму хэпа са,
нэгә зу йүдо тамушонни,

гундожынди вонщён чынни.

²⁵Да фын гуагуәчи, бугундожын зу буҗянли,

кәсы гундожын йинавар занчўни⁺.

²⁶Сый лян ланганшу даҗер,

до ташон җы зущён зуйниди цў,
зулян нянҗин литуди ян йиён⁺.

²⁷Сый пащён Җў, та чонйүан хуәни,

кәсы бугундожынди жызы дуанхани⁺.

²⁸Гундожынмуди зывон до тамушонсы гощин,

кәсы бугундожынди вонщён мәюдёни⁺.

²⁹Җўди лўфу до гундожыншон – җысы цонди вәр,

до ганха ха сычинди жыншон – җысы хэ.

³⁰Гундожын йүнзун бу ёдун,

бугундожын зэ димяншон занбучў⁺.

³¹Да гундожынди куянни дый цунминдини,

ба чәхуонди шәту гәдёни⁺.

³²Да гундожынди хуашон дый щихуанни,

бугундожынди шәян чәхуондини.

11

11¹Җў җянбудый нэгә жын, сый зэ чыншон хундини.

Та щинэ дуй чынни⁺.

²Щюшы гынди гоно зудини,

гуэфон хуту зуди зусы цунмин⁺.

³Ба шыщинжынму тамуди шыщин линдини,

ба мәю щинфуди жынму тамуди хуон хэдини⁺.

⁴Дасуанди Нэйитян * цэбый бонбушон мон,

кәсы гундо да вучоншон җюхани⁺.

⁵Мәцуәжынди гундо вон дуан лўшон линдини,

ба бугундожын җё гәҗяди бугундо ганбан дахачини⁺.

⁶Гундо ба шыщинжынму җюхани,

мәю щинфуди жынму шындо гәҗя вонщёнди вон литуни⁺.

⁷Бугундожын вучонди сыхур,
тади вонщён е мәюдёни,

фуҗүди * ха жынди зывон е бу җянни⁺.

⁸Гундожын мянгуә пәфанни,

бугундожын яндин йү тани⁺.

⁹Мәю щинфуди зуй ба гынчянди жын щёмедёни,

җышы ба гундожын каншухани.

¹⁰Дансы гундожын гуәди хо – чынпу е гощиндини,

бугундожын шәдёли – е щихуандини⁺.

¹¹Лян шыщинжынди бэрэкэти щюгэ чынпудини,

лян бугундожынди зуй цыйдини⁺.

¹²Хўдўжын сондый * гынчянди жындини;

ю эрлинди жын бу янчуан.

¹³Фә щянхуади жын ба понжынди бими * зу кэкэли,

кочўди жын йижү хуа ду бу фә⁺.

¹⁴Дансы минжын мәю линшу – та дехачини,

чў җўйиди жын дуәли – дыйшын яндин лэни⁺.

¹⁵Мый йигә сый ви понжын пыйли конзыли,
йүдо бэляшонни,

бу пый конзыди нэгә – ба ха дуәдёни.

¹⁶Тинхуади хо нүжын дый хо миншынни,

дэдўжынму дый цэбыйни.

¹⁷Щинванди жын ги гәҗя дый хочўдини,

щин нинди жын хэ гәҗядини.

¹⁸Бугундожын дый җя шонхони;

сый җун гундо, та дый җын шонхони.

¹⁹Гундо ба мин линлэдини,

кәсы сый нян ха сы,
та вон вучон гынчян шыкандини⁺.

²⁰Җў җянбудый ха щинчонди жын,

щихуан нэщемудини, сыйди лўфу мәю цуә.

²¹Ни җихо: дэжын яндин шу зуйни,

кәсы йиче гундожын ба мин җюхани⁺.

²²Мәнозыди җүнмый нүжын

зулян җў зуйтузышонди җин хуанзы йиён.

²³Гундожынмуди панвон чынха хочўни,

бугундожынди зывон җё чи шонлэни.

²⁴Йигә сандини * – та йүә фуҗүдини,

данлиндисы сусугуй * – та йүә чүнли⁺.

²⁵Шусунди жын гынчян са дусы фуҗүди;

сый ги данлин жын гили хәди фи, гәҗя бу нэ кон.

²⁶Сый цонли лёншыли, ба нэгә минжын җумани,

кәсы сый вончў мэ лёншы, ба нэгә куаҗённи⁺.

²⁷Сый шыканди ган хо, та дый щинэни;

сый шыканди ган ха, ба ха дыйшонни⁺.

²⁸Сый зывон гәҗяди цэбый, та ладони,

гундожынму, зущён лю фу йиён, фачелэни.

²⁹Сый вон гәҗяди җяни җо бэля,
та гуон дый фынни;

хўдўжын чынха цунминжынди хуәҗини.

³⁰Да гундожын сахади зыршон ги минди фу җончўлэдини;

цунминжын гуан жынди щинни⁺.

³¹Дансы зэ димяншон ги гундожын җочў тади гунло гидини,

ги бугундожынму дэ ю гўнахарди йүәщин
гини.

12

12¹Сый щихуан җышы, та е щихуан җёфәни,

сый җянбудый пипин, тасы гуазы⁺.

²Хожын ба Җўди щинэ дыйшонни,

ги мусуан хащинди жын дин зуйни.

³Ган бугундоди жын зэ диҗешон занбучў,

ба гундожынди гын бабудо⁺.

⁴Җыгўди щифузысы нанжынди миншын,

мәю щюди щифузысы гўдў литуди нун *⁺.

⁵Гундожын сыщён гундодини,

бугундожын мусуан хундини.

⁶Бугундожынди куянсы хэ минди мэфу,

шыщинжынди куян җю минни⁺.

⁷Бугундожын дан дедо, та зу мәюдёни,

гундожынди фонзы занчўни.

⁸Ю эргилиди хуа тэ жынни,

ха сылён сон жынни.

⁹Диҗянди, ю йигә хуәҗиди жын,

би гоноди, мәю йикуэр мәмәди жын хощер.

¹⁰Гундожын ба сынку ду тынни,

кәсы бугундожынди щин ниндихын⁺.

¹¹Сый зэ дини шу кў, тади дўзы бони,

сый нян кун вонщён, тасы гуазы⁺.

¹²Бугундожын мусуан гәшы-гәёнди * дэ сыдини,

кәсы гундожынди гын фа яязыдини.

¹³Дэжын зэ җяхуа литу җёхундёни,

гундожын мянгуә пәфанни⁺.

¹⁴Фәли хо хуади жын шу хо җуонҗяни,

тади гункў, зулян шонхо йиён, җуанхуэйлэни⁺.

¹⁵Хўдўжын ба гәҗяди лў суандисы шыди,

цунминжын тин җўйини⁺.

¹⁶Хўдўжын ба гәҗяди чи вончў щяндини,

линжын бу тин дэцэ тади хуа⁺.

¹⁷Шыщин-шыйи жынди хуасы гундо,

җя гўвади хуа хундини⁺.

¹⁸Щянхуа, зулян до йиён, шон жынни,

цунминжынди хуа ги гончённи⁺.

¹⁹Шыхуа фанчон шынхани,

җя хуа бу җючон *⁺.

²⁰Дэжынди щин литусы җя мусуан,

нэ тэпинди щин литусы гощин.

²¹Гундожын бу йү ха,

бугундожын пындо хошо дэ сычиншонни.

²²Җў җянбудый җя хуа,

кәсы ба шыщин-шыйи жын Та щихуан⁺.

²³Линжын цон гәҗяди җышыдини,

гуазы ба гәҗяди хўдў вончў щяндини⁺.

²⁴Чинҗин жынди шу фәгуандини,

лан жынди шу шу зуйдини.

²⁵Цощин ня жын щиндини,

хо хуа нуан жын щиндини.

²⁶Гундожын ги гынчянди жын ба лў зыгини;

сый гыншон бугундожын зу, та ми лўни.

²⁷Ланганшу йүнзун бу шо еҗи,

чинҗинди ба фуйү цэбый дыйшонни.

²⁸Гундо лўфу линдо миншонни,

дансы зэ ташон зу, ба вучон пынбуҗян.

13

13¹Цунмин эрзы җешу дадади җёфәдини,

цыщёжын тинбуҗян чёнба *⁺.

²Фәли хо хуади жын шу хо җуонҗяни,

фанпанжынму * лян дэдў гуә жызыдини⁺.

³Сый каншу гәҗяди йүян, ба мин хўхани;

сый ба шәту нёбучў, ба гәҗя хэдёни⁺.

⁴Ланганшу вонщёндини, кәсы сыса дыйбушон,

чинҗинди вонщён дуәйү чындини⁺.

⁵Гундожын җянбудый хуон хуа,

бугундожын сон гәҗядини.

⁶Гундо каншу нэщемудини, сыйди лўсы дуанди,

бугундо ба ю гўнахарди жын да дуан лўшон лингуәчини⁺.

⁷Йигәр сыса мәю еба, җуондисы фухан*,

ди эргәди цэбый дуә еба, җуондисы чүнхан⁺.

⁸Лян цэбый нын ба жынди мин мэшонни,

кәсы чүнхан тинбуҗян ха тади хуа.

⁹Гундожынмуди сынхуә, зулян җуәди лён йиён,

кәсы бугундожынму зущён меди дынзан.

¹⁰Да гоношон гуонсы ма җондини;

натар даҗя шонлёндини, нэтар ю цунминни⁺.

¹¹Мынмын дыйхади цэбый куэ зу ванни,

йидяр йидяр шухади йүәщин дуәни.

¹²Мә ванчынди зывонсы щинниди бин,

ванчынди зывонсы ги минди фу⁺.

¹³Сый ба фәхади бу люшын, ба гәҗяди мин хэни;

сый зунли фынфу, дый шонхони.

¹⁴Цунминжынди йифусы ги минди чүан,

та да вучонди воншон каншудини⁺.

¹⁵Эргили ги щинхони,

фанпанжынмуди лўфусы куннанди.

¹⁶Линжын сылёнди ган сыдини,

гуазы ба гәҗяди хўдў зыдини.

¹⁷Буходи сунщинжын йү хадини,

кочўди сунщинжын ги гончённи⁺.

¹⁸Сый мә зун җёфә, та шу пинчүн дэ щюни;

сый тинли пипин хуа, нэгә жын дый тэнэни⁺.

¹⁹Ванчынди вонщён нуан жын щинни;

до гуазышон дин нандисы ба дэ лёдё.

²⁰Лян цунминжын щүан, тян цунминни;

лян гуазы даҗер, дуәбудё дэ сычин.

²¹Ха гынди ган гўнахарди жын,

гундожын дый хочўни.

²²Хо жынди цэбый ги эрнү дэ сунзы шынхани,

ба ю гўнахарди цэбый гундожын дыйшонни⁺.

²³Чүнханди хо җуонҗя чынли еба,

кәсы бугундо ба та хэдёни.

²⁴Сый щитын бянзы *, та җянбудый тади эрзы;

сый щинэ эрзы, йүнди сыхур чынфа тани⁺.

²⁵Гундожын чыкэли чыбодини,

бугундожынди дўзыни кундини⁺.

14

14¹Цунмин нүжын гэ фонзыни,

хўдў нүжын цый тани.

²Сый пащён Җў, тади лўфу дуандини;

сый бу зунхў Та, тади лў щедини⁺.

³Хўдўжынди щянхуа зусы куә тади бянзы *,

цунминжынди хуа каншу тадини⁺.

⁴Мәю җянню – цонфон кундини;

юли да понюли, дый хо җуонҗяни.

⁵Җын гўва бу нын хун,

җя гўвади чисый дусы җяди⁺.

⁶Цыщёжын зо цунминдини, кәсы зобуҗуә;

минбыйжын йүнйи дый җышыдини⁺.

⁷Да гуазы гынчян зан йүан,

да тади куни дынбушон җышы хуа.

⁸Линжынди цунмин ба гәҗяди лўфу җыминбыйни;

гуазыди хўдў зэ та чәхуонди щин литуни.

⁹Хўдўжын дуйчў щи гўнахарди гўрбани щёдини,

кәсы Җў щинэ шыщинжын.

¹⁰Гуон жынди щин җы тади юцуни *,

ба тади гощин лян данлин жын фынбукэ.

¹¹Бугундожынди фонзы тадёни,

кәсы шыщинжынди җонфон фуҗүни⁺.

¹²Юди лў канчи дуандини,

кәсы линйир та зу линдо вучон гынчянли⁺.

¹³Ю йибян жәноди * сыхур щин зу цухали,

гощинлиди йиху кә пәфанни.

¹⁴Щинчон хади жын җочў тади лўфу дый хани,

хожын җочў тади щинфа дый хони.

¹⁵Буҗянди жын ба са хуа ду щинфудини,

линжын зу йибу ду сылёндини.

¹⁶Цунминжын хэпа лян фонгў дэдини,

кәсы гуазы нобондини, са ду бу хэпа.

¹⁷Сыйди чи да – хў зўни;

сый мусуан ха сы, ба та җянбудый.

¹⁸Буҗянди жынмуди минйүнсы * хўдў,

линжынди шонхосы җышы.

¹⁹Дэжын зэ хожынди мянчян ди туни,

бугундожын зэ гундожынди мын чянту е гуйни⁺.

²⁰Линҗү ду щянтан чүн дуймынзыни,

кәсы дуәйибанзы нэ фухан⁺.

²¹Сый җянбудый линҗү, та ган гўнахардини,

кәсы сый цощин чүнжын, та дуәму гощин!⁺

²²Сый мусуан дэ, да җын лўшон мидёни;

сый ган холи, ба щинван дэ җыншы зоҗуәни.

²³Гункў фанчон ги җинвынни,

кун хуа дуәли, гуонйин чүнни⁺.

²⁴Цунминжынди шонхосы тамуди цэбый,

гуазыди миншынсы тамуди хўдў.

²⁵Җын гўва даҗю жынди миндини,

җя гўва чәхуондини.

²⁶Пащён Җў – җысы кочўди бохў,

Та зусы ни дэ ни хубыйди донпан.

²⁷Пащён Җў – җысы ги минди чүан;

та да вучонди воншон каншудини⁺.

²⁸Җисы хуоншонди шудиха жын дуә,
та ю миншынни;

минжын дан мәюли, җыгә хэ хуоншонни.

²⁹Сыйди жыннэ да, тасы ю эрлинди;

сыйди чи да, щян гәҗяди хўдўдини⁺.

³⁰Щинни нанвын – шынзы хо;

нянжә дэ чы цў, зулян гўдў литуди нун йиён⁺.

³¹Сый япый чүнхан, та дыйзуй зоха тади Хўдани;

кәсы сый цощин ёнетеди, тэнэ Тадини⁺.

³²Бугундожын ганхади ха сычин зу до ташонни;

гундожынди мәцуә ба та да вучоншон каншухани.

³³Цунмин зэ минбый щин литу фаҗонни,

кәсы зэ гуазымуди җунҗянни та ба гәҗя щяндани.

³⁴Гундосы минжынди вида миншын,

кәсы гўнахар щюшы тамудини.

³⁵Хуоншон щихуан ю эргилиди хуәҗини;

дуйчў сондый тади хуәҗи тади чи шонлэдини.

15

15¹Мяншан хуэйда дуә чидини,

шонщинди хуа җё жын сын чини.

²Цунминжынди хуа щю җышыдини,

да гуазымуди куни гуон чў бын хуадини.

³Җў ба са ду канҗяндини,

ба дэди лян ходи ду динди вондини.

⁴Чүанди хуасы ги минди фу,

хуон хуа цый жынди җиншынни⁺.

⁵Хўдўжын канбуче фучинди җёфә,

кәсы сый зунли пипинли, нэгә жын дый линфанни.

⁶Гундожынди җяни цэбый дуә,

фугуй ги бугундожын бу ги хочў.

⁷Цунминжынди хуа йин * җышыдини,

кәсы гуазыму җымуҗя мә ганди.

⁸Җў бу җешу бугундожынди гўрбани,

шыщинжынди чито до Ташон ю щинэни⁺.

⁹Җў җянбудый бугундожынди лўфу;

сый зо гундо, Та щихуан нэгә жын.

¹⁰Сый да дуан лўшон гуэгуәчи, шу дэ чынфани;

сый җянбудый пипин – вучонни⁺.

¹¹Нэгә дун-я дэ щёмеди вәр до Җўшон ду кэдини, –

зу бу фә жынди щинчонли⁺.

¹²Цыщёжын бу нэ җисы пипин тадини,

зэ цунминжын гынчян та е бу чи.

¹³Щинни гощин – лянмян е лён,

пәфанди щин дапә * җиншынни⁺.

¹⁴Минбый щин зо җышыдини,

гуазыму чыдисы хўдў⁺.

¹⁵Чүнханди мый йитян дусы куннан,

гощинжынди мый йитянсы янщи.

¹⁶Ю йидяр цэбый дэ пащён Җў –

җыгә би ю хошо цэбый дэ җанҗан-папа * гуә жызыди хощер⁺.

¹⁷Лян щинэ йидарни гощинди чы цэфу –

җыгә би хынхынди чы җуон нюжуди хощер⁺.

¹⁸Чи дади жын бу ги нанвын,

жыннэ дади җё жынму пиннанни⁺.

¹⁹Ланганшуди лў җё цыязы җоннянли,

щыщинжын зэ куан лўшон зудини⁺.

²⁰Цунмин эрзы җё фучин гощинни,

гуазы сон мучиндини⁺.

²¹Гуазыди гощинсы гәҗяди шо,

ю эрлинди жын дуандуар зудини⁺.

²²Мәю шонлён – сычин бу чын,

дансы чў җўйиди жын дуә – ду нын ганлё*⁺.

²³Дансы нын гишон хуэйда, дуәму гощин,

дуәму хо, дансы хуа зэ вифыншон⁺.

²⁴Ю эргилиди зэ хуәминди лўшон вончян зудини,

ли нэгә дун-я йүан.

²⁵Җў ба гоно жынди фонзы цыйдёни,

кәсы ба нүгуафуди * диҗе Та каншухани.

²⁶Җў җянбудый дэжынди мусуан,

мяншан хуа до Ташон ганҗин⁺.

²⁷Сый ба данлин жынди цэбый дёшон,
ги гәҗяди җящяни җо бэляни;

сый бу чычян, нэгә хуәни⁺.

²⁸Гундожын щинни сылёнди ё ги са хуэйдани,

да бугундожынди куни чў ха хуадини⁺.

²⁹Җў ли бугундожын гынчян йүан,

кәсы ба гундожынди чито Та тинҗяндини.

³⁰Ганҗин канфа җё щин гощинни,

хо щинвын ги шынти гончёндини⁺.

³¹Сый зунли хойиди пипинли,

та лян цунминжын зэ йидарнини.

³²Сый бу зун җёфә, канбуче гәҗя;

зунли пипинди жын дый эргилини⁺.

³³Пащён Җў – зусы цунминди җёфә;

мяншан пичи зэ миншын туни зудини⁺.

16

16¹Жынди щинни щён йиҗяндини,

кәсы Җў ги хуэйдадини⁺.

²Мый йигә суанди гәҗяди лўфусы мәцуәди,

кәсы Җў зыян * тади щиндини⁺.

³Ба ганди сычин ни ги Җў йитуәги *,

ниди вонщён зу ванчынни.

⁴Җў ба мый йигә дунщи ви тади вонщён зохали;

бугундожын есы ги йү хади нэйитян зохади.

⁵Җў җянбудый йиче гоно жын;

таму ба зуй дуәбудё⁺.

⁶Щинван дэ җыншы җә цуәни,

пащён Җў җә куннанни.

⁷Дансы Җў щихуан нагә жынди лўфу,

Та җё нэгә жынди дуйтў * лян та е хони⁺.

⁸Шо җинвын лян гундо –

җыгә би дуә җинвын лян бугундоди хощер⁺.

⁹Жын гәҗя җян лўдини,

кәсы Җў ги тади җүәбу ги вынҗундини⁺.

¹⁰Шыхуа зэ хуоншонди кунини,

зэ гәҗя динхади зуйшон та бу нын цуә.

¹¹Дуй чынпанзысы Җў динхади;

бониди йиче гундо җуйзы дусы Та зўхади⁺.

¹²Хуоншонму җянбудый бугундоди ганбан,

йинцысы гундо җунчын хуонвидини⁺.

¹³Хуоншонму нэ гундо йүян,

таму щихуан нэгә жын, сый фә шыхуадини⁺.

¹⁴Хуоншонди чи, зулян ё минди тянщян йиён,

кәсы цунминжын ба та чүанфәгуәлэни⁺.

¹⁵Хуоншонди лёнлёр канфа – җысы мин,

тади щинэ, зулян чунйү * йиён.

¹⁶Зан цунмин би зан җинзы хо;

дый эрлин би дый йинзы хо⁺.

¹⁷Шыщинжынмуди лў да дэ сышон фонгўдини;

сый бу ми лў, ба мин каншухани.

¹⁸Шоншы * вон щёме гынчян линдини,

гоно җё жын нэбанзыдини⁺.

¹⁹Лян чүнхан гуә диҗян жызы –

җыгә би лян гоно жынму фын чёнхади
дунщи хощер.

²⁰Сый җочў эргили ган сычин, та луә хони;

сый зывон Җў, та дуәму гощин!⁺

²¹Сыйди щинсы цунминди,
ба та җёди минбыйди;

тади тян хуа ги җёщүәни.

²²Эргилисы ги минди чүан,

ги хўдўжын динха шуди зуйсы тади хўдў⁺.

²³Цунминжынди щин ги гәҗяди ку ги эргилини,

ги гәҗяди хуа тян җёщүәни.

²⁴Ван хуа лян фынми йиён,

та нан жын щинни, ги шынзы ги гончённи⁺.

²⁵Юди лў канчи дуандини,

кәсы линйир зу линдо вучон гынчянли⁺.

²⁶Җисы зў хуәди жын нэ вәдини,

та гәҗя бу җё зыҗи хуан.

²⁷Бу җы сысади жын мусуан ха сычиндини,

тади ку, зулян хуә йиён, җуәдини⁺.

²⁸Чәхуонди жын са җондини,

щянхуаки җё пын-юму ликэни⁺.

²⁹Дэдўжын ба гынчянди жын чуәсуәдини,

ба та вон бу хо лўшон сондини⁺.

³⁰Щемизы дыннянди * жын мусуан хундини;

сый би зуйпизы *, ган ха сыдини.

³¹Бый туфа – җысы жынди минлён;

җысы тади гундо лўфуди шукур⁺.

³²Бу сы чиди жын би ю личиди жын хо;

сый ба гәҗя нын дэчў,
та би җан чынпуди личи да⁺.

³³Жынму җуа чирдини,

кәсы ба йиче Җў нансуандини.

17

17¹Нын чы йикуэр ган мәмә дэ ю тэпин –

җыгә би җяни гуә янщи дэ нобонди хощер⁺.

²Ю эргилиди нў фәгуан тади җонгуйди мәнорди эрзыни,

лян тади дищүнму фын йилэзы йилюхади цэбыйни⁺.

³Замуҗя ба йинзы зэ хуәлуни шодини,

ба җинзы зэ лузыни ляндини,

зу нэмуҗя Җў зыян жын щиндини⁺.

⁴Ган дэди тин ха хуани,

хуонлюр тин куйвонди * хуани.

⁵Сый щёхуа чүнхан, та дэцэ тади Зуәзоҗядини *;

сый ви понжынди бэля гощиндини,
Хўда яндин зуй тани⁺.

⁶Ложынди шонхосы сунзы,

эрзыди минлёнсы фучин.

⁷Мынту бу нын фә да хуа,

җүнзы бу нын фә җя хуа⁺.

⁸Чыхади чян, зулян бобый шыту йиён;

җочў набонгә җуан, ду нын дый хочў⁺.

⁹Сый зо щинэдини, нэгә ба шонцун вондёдини;

җи чуди * жын дю пын-юни.

¹⁰Ба минбыйжын чёнба йибян –

җыгә би ба гуазы куә йибый бянзыди хощер.

¹¹Дэжын гуон вонщён зофандини,

зу ви җыгә ба булючинди тянщян ги та дафалэни.

¹²Ба дюдё щүнвазыди йигә щүн пынҗян –

җыгә би ба гуазы шоди сыхур йүҗянди хощер.

¹³Сый дансы ги ганли ходи жын ганли ха –

ха бу ли тади җя.

¹⁴Маҗонди тур, лян ладёди фибэ йиён;

җон хан мә челэди сыхур, ни вонху тунйихар⁺.

¹⁵Җў җянбудый лёнгә сычин:

фоншә бугундожын,

ги гундожын дин зуй⁺.

¹⁶Гуазы быйкар хуа чяндини:

замуҗя та нын ба цунмин мэшон,
дансы мәю нозы?

¹⁷Пын-юди нэчинсы йинаварди;

йигә дищүн дан пәфан, данлинди ги та бонмонни⁺.

¹⁸Бу сылёнди жын ба шу чынкэ,

хуонмонди ви гынчянди жын пый конзыдини.

¹⁹Сый нэ ма җон, та е нэ гўнахар;

вонче шынди дехалэни⁺.

²⁰Дўщин бу дый хо,

хуон шәту җё йү хани.

²¹Сый ба гуазы сын-ёнха – та пәфанни;

канҗян эрзыди шо, фучинди щинни бу гощин⁺.

²²Щинниди гощинсы дин ходи йүә;

нанвиди щин җё шынзы гандёдини⁺.

²³Бугундожын туди чы чяндини,

йинцысы та ба гундо зўфандини *⁺.

²⁴Минбыйжынди лянмян дуйчў цунмин вондини,

гуазыди нянҗин зэ сыжў-бахани кандини.

²⁵Гуа эрзысы дадади юцу,

мамади кў⁺.

²⁶Зуй гундожын хуэйҗәсы ви гундо да җүнзы –

җы дусы буходи сычин.

²⁷Ю җышыди жын фәкэ хуали фонгўдини;

ю эрлинди жын бу хуон, бу мон⁺.

²⁸Бу янчуанди хўдўжын е щён цунминжын,

ба ку дан бичў, зущён минбыйжын.

18

18¹Дўлижын * щён ган са гандини,

е бу тин цунмин хуа.

²Гуазы бу нэ җяншы,

кәсы нэ куа гәҗяди йиҗян.

³Сондый зэ бугундожынди хуту зудини,

дансы ба щю дюли, йиху зусы да лян.

⁴Жынди хуа, зулян шын фи йиён,

цунмин зущён фичүанни тончўлэди фи⁺.

⁵Ги бугундожын ги бонцу,

ги гундожын бу пин гундо –
җы ду бусы хо сычин⁺.

⁶Гуазыди шәту ба җон дучелэни,

тади зуй нэ дани⁺.

⁷Гуазыди хуа хэ гәҗяни,

тади ку зусы тади минди вон⁺.

⁸Ла щянхуа жынди хуа, зулян щён чыди йиён,

зуандо жынди кәлон литуни⁺.

⁹Лан гунзуәжын *

зулян цый фонзыди йиён.

¹⁰Җўди минзы зущён лошы лу;

гундожын цондо литу ба та җуабучў⁺.

¹¹Фухан ба гәҗяди фугуй суандисы чынчён,

та щёндисы сыйду шыбуҗинлэ⁺.

¹²Жын вонха делиди зычян щинни гонодини,

мяншан пичи зэ миншын туни зудини⁺.

¹³Ба хуа тинбуван ги хуэйда –

җысы хўдў дэ щю.

¹⁴Жынди щинни дан ю җин, та ба бин нын җынҗангуәлэ;

кәсы заму банни, дансы жынди щин пәфандини⁺?

¹⁵Минбыйди щин зан җышыдини,

цунминжынди эрдуә зо щүәвындини.

¹⁶Сунхади лищин ба лў сокэни,

ба вон вида жынму гынчян зуди лўфу кэкэни⁺.

¹⁷Сый ту йигә вын гуансы,

нэгә жын суандисы гундоди,

йичыр до нэгә сыхур,

җисы тади дуйту лэ, цакан та.

¹⁸Чир ба зынҗён сычин банхачини,

ба лёнгә җин дади дуйту лакэни.

¹⁹Хэчиди дищүн, зулян дабудоди чынчён йиён,

нобонсы гэмыншонди кузы.

²⁰Жын чечў гәҗяди йүян дый готянни,
ба дўзы чыбодини,

лян гәҗяди хуа
ги зыҗи зын чыдидини⁺.

²¹Мин дэ вучон зэ шәтушонни;

сый щинэ та, ба тади готян нын чышон.

²²Сый ба щифур зошонли, нэгә ба хо зошонли

зэмусы ба Җўди щихуан е дыйшонли⁺.

²³Чүнжынди хуасы нэго,

кәсы фуханди хуасы гоно хуэйда.

²⁴Сыйди пын-ю дуә, нэгә йү хани,

кәсы юди пын-юди щинэ би дищүнмуди лошы⁺.

19

19¹Йигә мәцуәвуди чүнхан

би йигә чәхуонки * дэ гуазы хощер⁺.

²Дансы мәю җышы – щинни бу хо;

хуонмонди җүә та цуәни⁺.

³Ба жын тади шо вон ха лўшон дындини;

тади щин ги Җў хэ чидини⁺.

⁴Цэбый йин пын-юдини,

пинчүн ба пын-юму ликэдини⁺.

⁵Җя гўва ба зуй дуәбудё,

сый чәхуондини, та җюбуха⁺.

⁶Дуәйибанзы зэ дажын мянчян чинжәдини

зэмусы лян дуан лищинди жын дон пын-юдини⁺.

⁷Дищүнму ду җянбудый чүнхан,

пын-юму канҗян та йүәщин дуәдини:

та монди щён фә йиҗү хуани,
кәсы таму йигә ду бу җянли!⁺

⁸Сый ги гәҗя вонщён хо, нэгә зо эргилидини;

сый каншу җяншы, нэгә дый хочўдини⁺.

⁹Җя гўва ба зуй дуәбудё,

сый чәхуондини, нэгә шәдёни⁺.

¹⁰Гуазы бу нын гуә фуҗү жызы,

нў бу нын фәгуан гуанжынму⁺.

¹¹Эргили бу җё жынди чи шонлэ,

минлён ба цуә ганбан фоншәдини⁺.

¹²Хуоншонди чи, зулян сызыди шын йиён,

хуоншонди щинэ зущён цошонди луфи⁺.

¹³Гуа эрзысы дадади зэчы *,

нэ жонҗонди щифузысы буҗўди йүдянзы⁺.

¹⁴Фонзы дэ цэбыйсы да нён-лозыму гынчян дыйхади,

ю эргилиди щифузысы Җў цымингиди⁺.

¹⁵Ландый * җё жын дюдунни,

ланганшу җё нэ вәни⁺.

¹⁶Зун фынфуди ба гәҗяди мин каншухани,

сый бу сылён гәҗяди лўфу – вандёни⁺.

¹⁷Сый ги чүнхан сандини – нэгә ги Җў җедини;

Җў ги та йидун хуангини⁺.

¹⁸Хан мә цыди сыхур, зыҗё эрзы,

канхо, ба тади мин бә хэдёли⁺.

¹⁹Цўлўжын * шу зуйни,

дансы ги та йисун – йүәщин нанли.

²⁰Тин җўйи, зун җёфә,

сыхур доли зу чынха цунминдини.

²¹Жынди щинни хошо вонщён,

кәсы Җў нансуанхади нэгә цэ чынни⁺.

²²Жын вонщёнди җё щин ванни;

чүнхан би чәхуонжын гуйҗун.

²³Сый пащён Җў, та ю минни;

сый зунли Тали, пиннан фиҗёни,

та е йүбудо дэ сычиншон⁺.

²⁴Ланганшу ба шу фондо чыди литу,

кәсы набудо зуй гынчян⁺.

²⁵Дансы ба цыщёжын зуйли –
буҗянди жынму е дый линфанни;

дансы ба минбыйжын пипинли –
та дун җышыни⁺.

²⁶Сый ги фучин ган ха, сый җуй мучин –

җымуҗяди эрзы йү щюшы дэ сондыйни⁺.

²⁷Эрзы! Дансы ни бу зун җёфә,

да җышыди хуашон дуәдёни.

²⁸Бу җы сысади гўва җочў гундо щёдини,

ха – җысы бугундожынди чыхә.

²⁹Цыщёжын дуәбудё зуй,

гуазыди җибый дуәбудё да⁺.

20

20¹Хунҗю җё жын цыщёни,
быйҗю җё та нобонни;

таму ба сый лёдо, нэгә жын мәю нозы⁺.

²Хуоншонди чи, зулян сызыди шын йиён;

дыйзуй та – шонцун гәҗяди мин⁺.

³Ги нэгә ги тэнэдини, сый ли маҗон занди йүан,

кәсы йиче хўдўжын вон нэтар подини.

⁴Тян лынди сыхур
ланганжын бу ли ди,

зу җымуҗя шу җуонҗяди сыхур,
та са ду шубушон⁺.

⁵Щин литуди җўйи, зулян шынфи йиён,

кәсы ю эрлинди жын ба фи нын да шынчўр ёшон⁺.

⁶Дуәйибанзы жын ханди фәсы, тамусы щин ванди,

кәсы ба кочўди жын нын зохама?

⁷Гундожын мәцуәвуди хуәдини,

тади хубый гощинни.

⁸Хуоншон зуәха динкэ зуйли –

тади нянмянчян сыса дэ ду мәюли.

⁹Сый нын фә: «Вәди щинни мәю дуанбян,

вә ба гўнахар ду щи быйли?»

¹⁰Цуә чын дэ цуә җуйзы –

җы дусы Җў җянбудыйди сычин⁺.

¹¹Ба жын да суйди сыхур җочў та ганхади сыюр кандини:

тади ганбан ганҗин дэ дуйдинима.

¹²Тинди эрдуә, канди нян –

дусы Җў зохади⁺.

¹³Нэ фиҗё – шу чүнни;

йинян бу би – дўзы чыбони⁺.

¹⁴«Сыбудыйди хуә!» – мэмэжын фәдини,

вончян зули йидяр кә куадини.

¹⁵Шышон ю җинзыни, ю бошыни,

кәсы дин гуйҗундисы ю җышыди куян.

¹⁶Сый ви понжын пыйли конзыли,
ба гәҗяди йишон зўчын динчянни *,

зу җымуҗя ви понжын
ба гәҗяди йишон пыйшонни⁺.

¹⁷Тухади мәмә щён,

кәсы йиху зэ зуйни бянчын сазыни⁺.

¹⁸Вонщён да җўйишон җунчындини:

дакэ җонли ё тин йиҗянни⁺.

¹⁹Сый фә щянхуа, нэгә ба бими е фәчўлэни,

җыгәди йинцышон лян хуатунзы бә даҗер⁺.

²⁰Сый җу нён-лозы –

тади дынзан зэ дин хичўр сыдёни⁺.

²¹Хыншы чёнхади йилэзы йилюхади цэбый

бу нын җуанчын бэрэкэти⁺.

²²Бә фә: «Ви дэ вә бо чуни!»

Зывон Җў – Та ба ни җюхани⁺.

²³Җў җянбудый хун жынди җуйзы,

цуә чын есыгә бу хо сычин⁺.

²⁴Җў ги жынму зыдини, замуҗя ё зуни,

кәсы җё жынму замуҗя ба гәҗяди лўфу дунни⁺?

²⁵Хуонхуон-монмон ги Хўда дўхади җу,

йиху сылён гихади вардэ –
җысы ги жын шәлүхади вон.

²⁶Цунмин хуоншон ба бугундожын фынкэни,
зулян ба мыйзы да пипизышон фынкэди йиён,

ба гәҗяди чи ги таму сынгини,
зущён лян ня мыйзыди гунзы ба таму
зади йиён.

²⁷Жынди җиншын дэ лёнщин –
җысы Җўди дынзан,

та ба жынди кәлон җогуәчидини.

²⁸Щинван дэ җыншы каншу хуоншондини;

лян щинван та җунчын тади хуонвидини.

²⁹Щёхуәрмуди минлён зэ тамуди личишонни,

бый туфасы ложынди миншын⁺.

³⁰Шон дэ шонку даҗә жынди дэдини,

дахади шон гэбян жын кәлондини.

21

21¹Хуоншонди щин зэ Җўди шунини,
щён ба та, зущён хәдониди фи йиён,

җәдо набонгә, зу җәдо нэбонгәни.

²Жын канчи гәҗяди йиче лўфу дуандини,

кәсы Җў зыян жынди щиндини⁺.

³Ган җынди дэ ган гундоди жын

до Җўшон би җү гўрбаниди хо.

⁴Гоноди каншу дэ шоншыди щин зущён

бугундожынмуди дынзан –
җы дусы гўнахар⁺.

⁵Чинҗинжынди вонщён ба та вон фуҗү гынчян линдини,

хуонлуан вон пинчүн гынчян линдини⁺.

⁶Сый хунди фали цэли –
җысы буҗянмярди чи,

та чо вучон гынчян фидини⁺.

⁷Бугундожынму ганхади дэдў сычин ба таму гәҗя хэдини,

йинцысы таму мәщин ган гундо.

⁸Ган гўнахар жынди лўфу ванван-ниннинди,

ганҗинжынди ганбансы шыди.

⁹Җўдо фондинзыди бянбяршон –

җыгә би лян нэ жонҗонди щифузы җўдо йидарни хощер⁺.

¹⁰Бугундожын панвон дэдини,

ба гынчянди жын е бу щитын.

¹¹Дан зуйли цыщёжынли –
буҗянди жынму е дыйщезы цунминни;

дан ба цунминжын җёйихар, тади җышы йүә голи⁺.

¹²Гундожын дуйчў бугундожынди фонзы кандини,

җё йү ха сычинни.

¹³Сый дансы ба чүнжынди ханшын тинҗянди йиху ба эрдуә вучў,

ю йитян та гәҗя җымуҗя ханни,
кәсы сый ду ги та бу дашын.

¹⁴Туту-мәмә * сунхади лищин ба чи няхачини,

туди гихади чян ба шо чи дэчелэни⁺.

¹⁵Җунчынди гундо җё гундожын гощинни,

җё ганха ха сычинди жын хэпани.

¹⁶Сый да эргилиди лўфушон гуэгуәчили,

та лян нэгә дун-яшонди вонжынму додо йидарнини.

¹⁷Сый щинэ жәно, та чүндёни,

сый щинэ җю дэ гуй щён-ю – нэгә бу фа цэ.

¹⁸Бугундожын дэ фанпанжын ги гундожын дэ шыщинжын мусуан са ха еба,

ба нэгә таму гәҗя йүни⁺.

¹⁹Җўдо савәни –

җыгә би лян нэ жонҗонди дэ ю чиди щифузы
гуә жызыди хощер⁺.

²⁰Гуй дунщи дэ ю шындо цунминжынди җянини,

гуазы ба йиче ду чыдёни.

²¹Сый вон гундо дэ щинван гынчян шыкан,

та ба хуәмин, гундо дэ миншын зоҗуәни.

²²Йигә цунминжын ба батырди чынпу нын җаншон,

ба таму зывонди чынчён нын цыйдё.

²³Сый ба шәту дэ зуй нё җиндини,

ба гәҗя да пәфаншон каншухани⁺.

²⁴Гоноди дэ жындади жын –

тади минзысы цыщёди, ба тади гоно гўбучў⁺.

²⁵Ланганшуди вонщён хэ гәҗяди минни,

йинцысы тади шу мәщин зў хуә,⁺

²⁶йитян туй йитянди та да гәҗяди вонщёншон гўнундини,

кәсы гундожын бу щитынди сандини⁺.

²⁷Бугундожын җүхади гўрбанисы кәву-сынзади,

лян ха щин җүхади йүәщин хади⁺.

²⁸Җя гўва шәдёни,

кәсы сый люшын тиндини,
та йинавар фә хуани⁺.

²⁹Бугундожын ба гәҗя зўди лелерди,

кәсы шыщинжын дуандуар зуди гәҗяди лў.

³⁰Жынди цунмин, эрлин дэ җўйи –

до Җўшон са ду бу җы.

³¹Ги даҗонди нэйитян шәлү мадини,

кәсы ба дыйшын Җў гидини.

22

22¹Хо миншын би цэбый хо,

жынди тэнэ би җин-йин хо.

²Фухан дэ чүнхан йиҗя щён йиҗяни,

йинцысы Җў ба таму лёнгәр ду зохали⁺.

³Линжын канҗян ха дуәдёни,

буҗянди жын дуандуар йиншон чи,
зу шу зуйни⁺.

⁴Дансы гуэфон, пащён Җў –

дый фугуй, миншын дэ хуәминни⁺.

⁵Хуонлюрди лўшон дусы цыязы дэ вон,

сый каншу миндини, вон нэтар бу чи⁺.

⁶Дансы ба вава линдо җын лўшон –

ган ло та ду бу нын җәгуәчи.

⁷Фухан гуан чүнхандини,

гэҗонжын ги җели чянди жын дон хуәҗини.

⁸Сый са бугундо, та шу хани,

тади дэдў чүанли е буҗянни.

⁹Нэгә щинчон ходи жын дый бэрэкэтини,

сый лян чүнхан фын мәмәдини⁺.

¹⁰Ба цыщёжын дан дуандё,

җён пичи е зудёни, ма дэ җон тынхани⁺.

¹¹Сый нэ ганҗин щин, йүян хотин,

хуоншон чынха тади ляншуни⁺.

¹²Җў каншу җышыдини,

ба фанпанди хуа Та туйфандёдини.

¹³Ланганшу фәдини: «Сызы зэ вэтуни!

Дансы йи чу мын – та ба вә нёсыни!»⁺

¹⁴Понжын щифузыди зуй – җысы санкын,

ба сый Җў җудё,
нэгә зу дедо нэгә санкын литуни⁺.

¹⁵Дансы вавади ту литусы хўдў –

ба та лян җёфәди тёзы нын куәдё⁺.

¹⁶Ви зыҗиди хочў япый чүнхан,

ги фухан ги лищин – дусы шәбын *⁺.

Саншыгә чёхуа *

¹⁷Ба эрдуә фон хо, ба цунминжынди хуа тин,

ба вәди җышы зун:⁺

¹⁸гого-щинщинди ба җыще хуа зэ щинни каншуха,

җё таму фанчон зэ ниди ку бянчян;

¹⁹йинцысы вә җиргә ги ни ба җыще хуа фәгили,

җё ни зывон Җўни.

²⁰Вә ги ни щели саншыгә чёхуа,

зэ нэтар ни ба шонлён дэ җышы зоҗуәни,

²¹җё ни ба җын хуа щүәхуэй,

ги зыҗиди тузыму нын ба җыншы хуэйда гиги.

²²Бә дёчён чүнхан, йинцысы таму мәю сыса,

ба неҗон жын зэ гэмын гынчян вын гуансыди сыхур бә зотали,⁺

²³йинцысы Җў ба тамуди нэго тинҗянни,

ви тамуди нанви ё ниди минни⁺.

²⁴Лян чихынхынди бә дон пын-ю,

лян чидади жын бә даҗер,

²⁵були гыншон тамуди лўфу зуни,

ги гәҗя ба вон щяхани.

²⁶Бә пый конзы,

ви понжын гэхади җон бә дон божын;

²⁷дансы мәю чян хуан җон,

ба ниди чуон ду нашонни!⁺

²⁸Бә чён понжынди дили*,

ба ата-баба * зочян динхади диҗе бә нуә⁺.

²⁹Ни ба җымуҗя шуйи годи жын җянгуәмә?

Та ги хуоншонму зў хуәдини,
бусы ги җянданжынму.

23

23¹Дансы зуәдо дажынди җуәзы гынчян –

хохорди кан, ниди мянчян ю сани;

²ба дозы зыдо ниди сонхўнянзышон,

дансы ни лыннян чыкэ чыдили.

³Канҗян тади щёнтян чыди бә гощин –

җысы хун жынди чыди.

⁴Бә шыкан нян цэбыйли,

ни ю эрлинни, ни җыдони, җисы занхани;⁺

⁵гуонсы дуйчў цэбый йикан, та кәҗя бу җянли:

ги гәҗя ба хи йинди бонзы наншонли,
вон тяншон фидёли⁺.

⁶Сыйди нянҗин хундини, лян нэгә жын
бә чы,

дуйчў тади щёнтян чыди е бә гощин;

⁷йинцысы җымуҗя жынди сылён замуҗяди,
та есы нэмуҗяди.

Та ги ни фәсы: «Чы, хә!»,

кәсы тади щин лян ни мә зэ йидарни;

⁸янхачиди нэ йикуэр ни ё тўчўлэни,

быйкар фә хо хуани.

⁹Ги гуазы са ду бә фә –

дуйчў ю эргилиди хуа та гуон цыщёни.

¹⁰Бә нуә зочян динхади ло диҗе,

вон етимуди * дини бә шыкан;⁺

¹¹йинцысы тамуди Хўшанҗяди * лилён да,

Та зу лян ни вын тамуди гуансыни⁺.

¹²Ба ниди щин дуйчў җёфә җуангуәчи,

ба җышыди хуа люшынди тин.

¹³Ба вава яндин ё чынфани,

дансы лян тёзы ба та куәли – бу нын вандё;⁺

¹⁴ни лян тёзы ба та куәли,

да нэгә дун-яшон даҗюхани.

¹⁵Вәди эрзы, дансы ниди щинни ю эргили,

вәди щин е гощин,

¹⁶дансы ни фә шыхуа,

вәди кәлон литу йүә гощинни.

¹⁷Җё ниди щин бә нянхун ган гўнахарди жынму,

җё ни йинавар пащён Җў,⁺

¹⁸йинцысы вонхуди сыхур дони

зэмусы ниди зывон е шәбудё⁺.

¹⁹Вәди эрзы, ни тин зэмусы дый цунмин,

ба ниди щинчон линдо җын лўшон.

²⁰Сый бутын хә җюдини дэ лыннянди чы жудини,

лян нэ йиче бә даҗер,⁺

²¹йинцысы җюгуанзы * дэ лыннянгуй йиху зу чүндёни,

кәфи ба лансуәсуә йишон ги ни чуаншонни.

²²Тин ниди фучин, сый ги ни ба мин гигили;

дансы ниди мучин лоли, бә щянтан та⁺.

²³Дый җыншы, ба цунмин,

җёфә дэ эрлин бә дюдёли.

²⁴Гундожынди фучин гощиндини;

сый ги цунмин эрзы гили минли,
тади гощин бу ван.

²⁵Җё ниди нён-лозы гощин,

җё ниди фучин дэ мучин гого-щинщинди!

²⁶Вәди эрзы! Ба ниди щин җочў вә җуангуәлэ,

җё ниди нянҗин дуйчў вәди лўфу кан.

²⁷Хўлонди нүжын лян шын кын йиён,

чўли мынди нүжынсы зый фиҗин,⁺

²⁸та, зулян дёчёнжынму йиён, зэ санкынни дынди,

җё фанпанжын вон дуәни йиндини⁺.

²⁹Сый чў чи дэ шынхуандини?

Сый маҗон, го җуондини?

Сый мәю цуәди дыйли шонли?

Сыйди нянҗин литу ю вуни?

³⁰Зу нэ йиче,

сый зысы зуәди хә җюдини,

сый лэ зо щёнлё җюдини.

³¹Ни дуйчў җю бә кан,

замуҗя та хундини,
замуҗя зэ ван литу фалёндини,

заму йүнйүр тондо сонзы литудини⁺.

³²Линйир та, зулян чончун йиён, нёни,

лян дў шә йиён, динни;

³³нэхур ни дуйчў понжынди щифузы канни,

ниди щин мусуан җя сыни;

³⁴ни зущёнсы зэ дахэ җунҗянниди чуаншон тондини,

зэ тади го ганзышон фиди йиён.

³⁵Ни фәни:

«Ба вә дали, кәсы вә е мә тын,

коли – вә мә җүәлэ;

фи гуди йиху кә зо җюни».

24

24¹Дуйчў ган ха сыди жын бә нянхун,

бә шыканди чынха таму литуди йигә,⁺

²йинцысы тамуди щин литусы дэдў мусуан,

тамуди ку дыйдо ги сый шәлү ха сычиндини.

³Цунмин щюгэ фонзыдини,

лян җяншы та җинчын,

⁴җышы ба тади фонҗян

на фуҗүди дэ та вонщёнди цэбый җуонмандини.

⁵Сыйсы цунминди, нэгәди личи да,

сый ю җышы, нэгә нын⁺.

⁶Дакэ җонли тин йиҗян:

дыйшын зэ нэтарни, натар шонлёнди жын дуә⁺.

⁷Хўдўжын ба цунмин дыйбушон,

зэ даҗяди мянчян та ба зуй ду җонбукэ.

⁸Сый мусуан дэ сычин,

ба нэгә җёчын хў ганди жындини.

⁹Гуазыди йиҗянсы гўнахар;

жынму җянбудый цыщёжын⁺.

¹⁰Дансы пәфанди нэйитян ни чынха мәю харлиди *,

ниди личисы сыбудыйди.

¹¹Ба сый щён дасыни, ба тамуди мин җюха!

Ба сый щён зэдёни, ги таму бонмон!

¹²Ни дан фә:

«Вәму ба җыгә мә җыдо»,

нандый зыян щинди Хўда бу дунма?

Нандый каншу ниди минди Хўда ба са ду бу җыдома?

Нандый Та ги мый йигә жын җочў тади ганбан
бу ги шонхома? Хуэйҗәсы бу дин зуйма⁺?

¹³Вәди эрзы, ба фынми чы, йинцысы та хо

зэмусы ми до ниди сонзышон тян.

¹⁴Цунмин до ниди щиншон е зусы җымуҗяди;

ни дан ба та зоҗуәли –
ни ю вончян чиди вонщённи,

ниди зывон е бу нын шәдё⁺.

¹⁵Бугундожын зэ гундожынди фонзы гынчян бә зў санкын,

ба тади җя бә далансандё;

¹⁶дансы гундожын дедо чи бян – та хан нын челэ,

бугундожын да банзы – зу йү ха сычинни!

¹⁷Ниди дуйтў дедоли – бә гощин,

бандоли – җё ниди щин бә щихуан,

¹⁸були Җў канҗян, ба җыгә суанчын дэ сычинни

зэмусы ба гәҗяди чи да ниди дуйтушон дуәдёни⁺.

¹⁹Дуйчў дэжын бә җуәчи,

дуйчў бугундожын бә нянхун,⁺

²⁰йинцысы дэжын мәю зывон,

бугундожынди дынзан е сыдёни⁺.

²¹Вәди эрзы, пащён Җў зэмусы хэпа хуоншон,

лян фанпан бә даҗер,

²²йинцысы да тамушон мынмынди йү бэляни:

гәҗя е бу җыдо йү са бэляни.

²³Җысы данлин цунминжынмуди хуа.

Вын гуансыди сыхур кан жынмуди лянмян –
җы бусы хо сычин;⁺

²⁴сый ги бугундожын фә:

«Нисы гундоди»,

жынму җу тани, минзў е бу жын та⁺.

²⁵Кәсы сый чынфа зуйжындини,
нэ йиче жын пиннанни,

таму дый хо бэрэкэтини.

²⁶Җыншы хуэйда

зущён зуйди щинтын йиён.

²⁷Щян ба йүанзы зў хо,

йиху ба тандо шәлү бянйи,

вонху цэ гэ фонзы.

²⁸Быйкар дуйчў гынчянди жын бә дон гўва,

җё ниди ку бә чәхуонли⁺.

²⁹Бә фәли:

«Та ги вә замуҗя ганли,
зу нэмуҗя вә ги та е ганни,

йи бо йи хуан!»⁺

³⁰Йибян вә да ланганшуди тандо

дэ вуэргили җонгуйди путойүанзы гынчян
гуәли,

³¹җысыма: мангәчўр дусы цыязы,

ба йиман җё ецо җоннянли, шыту чён е дедоли.

³²Вә сыщёнди канлиха,

ба җыгә канҗян зу дыйлищер җёфә:

³³зэ фийихар, дю йигә дун,

зэ цо шу зуәйихар,

³⁴чүннан, лян мәшәди цохуазы йиён,
до ни гынчянни,

пинчүн, лян дёчёнжын йиён, лэни⁺.

25

Сульманэди данлин цунмин хуа

25¹Җысы Сульманэди данлин цунмин хуа,
ба җыще цунмин хуа Яхўтиди * хуоншон Езекияди * жынму шухади⁺.

²Хўдади гуонлён цон Зыҗиди бимидини;

хуоншонди гуонлён – янҗю җыще бими⁺.

³Тян го, ди шын,

ба хуоншонди щинчон бу нын дун.

⁴Дансы ба йинзы литуди зон дунщи җяндё,

җёнжын зў йигә ванни;

⁵ба бугундожын да хуоншон гынчян җуйдё,

хуоншонди вифын зу ю гундони⁺.

⁶Зэ хуоншон гынчян бә жода,

лян вида жынму йидарни бә зан.

⁷Дансы ги ни фә:

«Вон гони шон!», –

җыгә би ба ни зэ дажынму мянчян сондый хощер.

Дансы лян гәҗяди нянҗин җянли,

⁸монмонди ги фагуан бә сунли,

йинцы ни җыбудо, йиху заму ганни,

җисы ни гынчянди жын сонкэ нили?

⁹Лян гынчянди жынму гуон ви гәҗяди сычин вын гуансы;

ба понжынди бими бә фәчўлэ,

¹⁰дан фәли – ба ни гәҗя кә сонни

зэмусы ба ха миншын дуәбудё.

¹¹Сыхуршон фәхади хуа,

зущён йин панзышонди җин гуәзы йиён⁺.

¹²Цунминжынди пипин хуа до лин эрдуәшон

зулян җин эрҗуйзы дэ хуон җин бэшы йиён.

¹³Кочўди сунщинжын до тади җонгуйшон,

зулян жә сыхур шу җуонҗяди лён чи йиён,

та ги тади җўжын зан җиндини⁺.

¹⁴Сый лян кунхуа щү лищиндини,

нэгә зущён бу ги йүди фын дэ йүнцэ.

¹⁵Жыннэ ба тузы чүангуәлэни,

ван хуа ба җён пичиди жын фәдони.

¹⁶Ба фынми зоҗуәли – чыбо,

кәсы тэ бә чыгуәхуәли, були ни фачони;⁺

¹⁷зэ линҗү гынчян чинчир бә чили,

йинцысы та нын янфандё зэмусы хын нини.

¹⁸Җя гўва до гынчянди жыншон зущён бон,

до дэ тэ җянди җян йиён⁺.

¹⁹Пәфанди нэйитян да фанпанжын гынчян сыса дыйбушон,

җы зулян да чун я дэ чүә туй дыйбушон сысади йиён.

²⁰Ги пәфанди жын чон чүзы,

зущён тянчи лынди сыхур туә йишон,

зущён ба цў додо шон готуди йиён.

²¹Дансы ниди дуйту нэ вәдини – ги та гищер мәмә,

дансы конли – гищер фи:

²²җымуҗя ни зущёнсы ба хуә зэ тади тушон дянҗуәдини,

та щюни, Җў зу ги ни ги шонхони.

²³Быйфонди фын дэлэ йүдини,

фә щянхуади шәту –
җысы хэхын канди нянҗин.

²⁴Җўдо фондинзыди бянбяршон –

җыгә би лян нэ жонҗонди щифузы җўдо
йидарни хощер⁺.

²⁵Да йүан лўшон лэди хо щинвын,

зущён ги шу конди жын гихади лёнфи йиён⁺.

²⁶Да лынҗанди гундожын зэ бугундожын мянчян

зущён дунзонди фичүан дэ зондёди фику йиён.

²⁷Шыкан дый миншын –

җы зущён ба фынми чыгуәхуәди йиён.

²⁸Ба гәҗя дэбучўди жын

зущён мәю чёнди лансандёди чын йиён.

26

26¹Зущён щятянди щүә, зулян шу җуонҗя сыхурди йү йиён,

гуазы луәбушон хо миншын⁺.

²Замуҗя чёчёр бонзы шанкэ фидёни,
янҗир е фидёни –

зу җымуҗя ба сый быйкар җу,
җыгә җу е бу чын⁺.

³Бянзы куә ма, җёзы лый лү,

тёзы да гуазыди җибый⁺.

⁴Ги гуазы бә ги хўдў хуэйда,

бә җё гәҗя е чынха нэмуҗядили.

⁵Ги гуазы ги гуа хуэйда,

җё та ба гәҗя бә суан цунминдили.

⁶Сый ба гәҗяди сычин ги гуазы нандундини,

нэгә жын ба гәҗя хэдини зэмусы та йүдо дэдўшонни.

⁷Гуазымуди куниди цунмин хуа,

зущён чүәзыди бувынҗунди туй йиён.

⁸Куаҗён гуазы –

җы зущён ба шыту бондо шынзышон⁺.

⁹Гуазыди куни фә цунмин хуа,

зущён зуйгуй җуа цыязыди йиён.

¹⁰Сый ги гәҗяди гунзуәшон гў гуазы дэ зуйгуй,

нэгә жын шы җяндини,
ба йиче жын шондини.

¹¹Зущён гу вон гәҗя тўхади чыди гынчян лэди йиён,

зу җымуҗя гуазы чунфу гәҗяди шодини.

¹²Ба нэмуҗяди жын җянлимә, сый ба гәҗя суандисы цунминжын?

Да гуазышон дыйди пянйи хан дуәщер⁺.

¹³Ланганшу фәдини:

«Сызы зэ лўшонни!

Есын зэ хонзыни подини!»⁺

¹⁴Замуҗя җәтешонди мын җуандини,

зу нэмуҗя ланганшу зэ бивә литу гундини.

¹⁵Ланганшу ба шу фондо чыди литу,

хан мә надо ку гынчянни – кәҗя фадёли⁺.

¹⁶Ланганшу ба гәҗя суанди

лян би чигә ю эргили фәхуади жын цунмин.

¹⁷Гуә лўди сыхур понжын маҗоншон
зуанган –

җыгә зущён ба гу да эрдуәшон дынди йиён.

¹⁸⁻¹⁹Сый ба гынчянди жынму хунли зэмусы фә:

«Вә фали щёли!»,

та зулян фындёди жын шы хэминди хуәҗян * йиён.

²⁰Цэхуә ванли – хуә сыли,

мәю щянхуакили – җон е бу мали⁺.

²¹Мый танзы ги жәни, цэхуә ги хуәни,

щянхуакиди хуа җё нобонни;

²²щянхуакиди хуа, лян тянщи йиён,

зуандо жын кәлон литуни⁺.

²³Дэ щин, ван шәту,

зулян йинзы щюхади нипын йиён.

²⁴Дуйтуди хуа чё,

кәсы щинни мусуанди
щён хун;

²⁵тади хуа ван еба – бә щин,

тади щинни ю чи ёнзы кәву-сынзади йиҗянни;

²⁶тади хуон хуа литу цонди хэхын,

кәсы зэ жын мянчян ба тади ха сы щянчўлэни.

²⁷Сый ва кын, гәҗя зу дедо литуни;

сый гун шыту, гәҗя зу дедо җыгә шыту дихани.

²⁸Чәхуонки җянбудый гәҗяди дуйтў,

хуон ян ги щёмешон шәлүдини.

27

27¹Бә куа минтянли,

ни бу җыдо, та ба са налэни.

²Җё понжын куа ни, гәҗя бә куа;

бә җё ниди, җё понжынди шәту куа.

³Шыту җун, сазы е бу чин,

кәсы хўдўжынди шочичир хан җун.

⁴Чисы дэдўди, ба чихынхын дэбучў,

кәсы зэ нянхунди мянчян сый нын занчў⁺?

⁵Дада-ён-ёнди пипин

би манцонди щинэ хощер⁺.

⁶Щинэ ниди жын шыщин-шыйиди пипиндини,

җянбудый ниди жын хунди щихандини.

⁷Сый чыболи, ба фынми е канбуче,

нэ вәди ба кўди, зущён тянди йиён, чыдини⁺.

⁸Ба чин дифон лёхади жын,

зулян чўли вәди чёр йиён.

⁹Щён-ю дэ цуан ви җё щин гощиндини,

пын-юди щиндиниди җўйи есы җымуҗяди.

¹⁰Ба гәҗяди пын-юму бә вондёли,

ба фучинди пын-юму е бә вондёли,

йүли бэляли зэ чинчинму гынчян бә чи:

йүан чин бу де дуй мын⁺.

¹¹Эрзы, чынха ю эргилиди,
куан вәди щин,

ги пипин вәди жын вә зу ю фәди хуали.

¹²Линжын канҗян ха сы дуәдёни,

буҗянди жынму дуандуар йиншон чи,
зу шу зуйни⁺.

¹³Сый ви понжын пыйли конзыли,
ба гәҗяди йишон щүчын динчянли,

зу җымуҗя ви понжын ба гәҗяди йишон пыйшонни⁺.

¹⁴Чинба ганзо ги линҗү дашын панвон хо, –

җы зулян җу тади йиён.

¹⁵Тянчи йинли – щя йүни,

нэ жонҗонди щифузы есы җымуҗяди;⁺

¹⁶чүан та, зулян дон фынди йиён,

хуэйҗәсы зущён шуҗон литу җи ю.

¹⁷Те мә те – та чынха җяндини,

ба пын-юму данлинди жын зыяндини.

¹⁸Сый җокан инжирфу, йиху чы тади готянни;

сый каншу гәҗяди җўжын, дый тэнэни.

¹⁹Замуҗя ба лянди йинйинзы зэ фи литу нын канҗян,

зу нэмуҗя ба жынди щин зэ данлин жынди щинни е нын дун.

²⁰Нэгә дун-я дэ вучон мә дизы,

зу җымуҗя жынди нянҗин җишыдихын⁺.

²¹Замуҗя йинзы дэ җинзы зэ хуәлу литу ляндини,

зу нэмуҗя куа жынди хуа ба жын зыянни⁺.

²²Дансы ба хўдўжын зэ җёнвәзы литу лян мыйзы йидарни за,

ба хўдў да та литу забучўлэ.

²³Ба гәҗяди мый йигә ён ду ё җыдони,

ба ёнчүн канхо;

²⁴йинцысы фугуй йинавар шынбуха,

ба хуоншонди гуанмо ги мый йибыйзы е гибушон⁺.

²⁵Җисы ба цо лачўчи – щин цо чўлэли,

ба саншонди цо шушонли;

²⁶нэхур ёнгозы ги ни ги йишонни,

җүлүгәрсы ви тандо чўди җячян,

²⁷җүлүди дуәйү нэзысы ниди дэ ни җящяди чыхә,

җё ниди нүхуәҗиму ба дўзы е чыбо.

28

28¹Суйжан ба бугундожын сыйду мә дуанди еба,
та подини;

гундожынди данзы да, зулян сызы йиён⁺.

²Җисы гуйни зофандини, фәгуанжынму дуә;

гуонсы лян минбыйди дэ ю җышыди фәгуанжын гуйҗя нын занчў.

³Япый чүнханди линшужын, зулян да йү йиён,

ба җунхади лёншы ладини.

⁴Сый ба фалү * вондёли, та куа бугундожынмудини;

сый зун фалүдини, нэгә лян таму җынҗандини.

⁵Дэжынму бу дун гундо;

зо Җўди жынму манчүан дунни.

⁶Йигә мәцуәди чүнхан би йигә фухан,

сыйди лўфу бу җын, хощер⁺.

⁷Минбый жынди эрзы зун фалүни;

сый лян лыннянгуйму даҗер, сон фучиндини.

⁸Сый ги жын җе чян, йиху ё личян,
зу җымуҗя зын чяндини;

кәсы та ги нэгә жын зандини,
сый до чүнханшон хо⁺.

⁹Сый бу щён тин фалүди хуа,

нэгәди чито есыгә кәву-сынза⁺.

¹⁰Сый ба шыщинжын вон ха лўфушон хундини,

гәҗя зу дедо нэгә вон литуни;

кәсы мәцуәди жын ба хочў дыйшонни⁺.

¹¹Фухан ба гәҗя суандисы цунминжын,

кәсы минбыйди чүнхан ба та канчўлэни⁺.

¹²Җисы гундожынму гощиндини –
нэтар хунхуәдихын;

җисы бугундожынму щяндадини –
жынму ду цонхали⁺.

¹³Манцон гәҗяди гўнахар – дынбушон хо;

ба та дансы жынли, йиху зэ бу ганли –
ба ни фоншәни.

¹⁴Сый йинавар пащён Җў,
та ю дуәму дади гощинни;

кәсы щин нинди жын йү ха сыни.

¹⁵Гуан чүнжынди бугундо хуоншон,

зущён худи сызы, хў поди щүн йиён⁺.

¹⁶Дансы хуоншон йүә мәю эрлин,
фичян шуди дуә;

кәсы нэгә жынди жызы чонйүан,
сый җянбудый хунцэ.

¹⁷Сый ю фонха щеди зуйни,
ганту вучон җё юҗуанчи,

бә җё сый ги та ги бонцу⁺.

¹⁸Сыйди лўсы мәцуәди, ба та нын җюха;

сыйди лўфу бу дуан, мынмынди дедони⁺.

¹⁹Зэ дини шукўди дўзы бони,

кун поди шу чүннанни⁺.

²⁰Шыщин-шыйиди жын дый хошо бэрэкэтини;

сый шыкан зан цэбый, ба чынфа дуәбудё⁺.

²¹Кан жынди лянмян – бусы хо сычин:

ви йикуэр мәмә юди жын ган гўнахарни⁺.

²²Нянхунди жын хуонмонди зан цэбыйдини,

кәсы бу җыдо: чүн жызы гынди та⁺.

²³Ви пипинди хуа ги ни доще,

җыгә би дэ гомозыди * хощер⁺.

²⁴Сый дёчён фучин дэ мучин зэмусы фә:

«Җыгәшон мәю гўнахар», –

та лян дёчёнжынму зэ йидарнини⁺.

²⁵Нянхунди жын чи җондини,

щинфу Җўди дый хочўни⁺.

²⁶Сый гуон зывон гәҗя, тасы гуазы;

сый җочў цунминди лўфу зу, ба гәҗя җюхани.

²⁷Сый лян чүнхан фындини, бу җыдо чүн;

сый зэ чүнхан мянчян ба нянҗин бидини,
ги гәҗя тян җудини⁺.

²⁸Дансы бугундожын щяндали –
жынму ду цонхали;

таму шәдёли – гундожынму зу дуәхали⁺.

29

29¹Дансы сый ба пипинди хуа тинҗянди йиху щин нинха,

мынмынди шәдёни, та зэ зу бу нын хуә⁺.

²Гундожынму ю лилён – минжын щихуандини;

бугундожын фәгуан – минжын шынхуандини⁺.

³Сый нэ цунмин,
җё гәҗяди фучин гощинни;

сый лян хўлонди нүжын даҗер –
ба зынхади нондёли⁺.

⁴Гундоди хуоншон ба гуйҗя вон җинчынни шудини,

чы чянди ба та цыйдини.

⁵Сый куаҗён пын-ю,

ги тади җүә диха пу вондини⁺.

⁶Гўнахарсы дэжынди вон,
кәсы гундожын хунхуәдини дэ щихуандини.

⁷Гундожын җыдони,
замуҗя ги чүнхан бонмонди вын гуансыни;

бугундожын ба җыгә бу щён җы.

⁸Хў ганди жынму зэ чынпу литу чуәсуәдини,

цунминжынму чүанди җё чи щёни⁺.

⁹Дансы цунминжын лян хўдўжын вын гуансы,

жәно дэ щёшыр бу тын зэмусы мәю нанвын.

¹⁰Щүншу * җянбудый мәцуәди жын,

таму хэ шыщинжынмуди миндини⁺.

¹¹Гуазы мәю жыннэди йимяр, зысы сы чидини,

цунминжын дынди җё чи щёдини⁺.

¹²Дансы хуоншон тин җя хуа,

тади гуанжынму дусы бугундоди.

¹³Җыгә ба чүнхан дэ япыйҗя ляндини:

таму нянҗинди гуонлён дусы Җў гихади⁺.

¹⁴Дансы хуоншон җочў җыншы вын чүнханди гуансы,

тади вифын йүнзун бу лансан⁺.

¹⁵Бянзы дэ пипин ги цунминдини,

мә тёёнхади вавасы мамади щюшы⁺.

¹⁶Натар бугундожынди җин да,
нэтарди гўнахар е да,

кәсы гундожын канҗяндини,
замуҗя бугундожынму дедини.

¹⁷Зыҗё эрзы, ни зу фонщин тани,

та җё ни гощинни⁺.

¹⁸Мәю Хўдади щянҗи * – жынму ба гәҗя дэбучў,

кәсы сый зунхў фалүдини, та дуәму гощин⁺.

¹⁹Лян хуа ба нў фәбудо,

дансы дунли, җуонди бу минбый.

²⁰Ба нэмуҗяди жын җянлимә,
сый мәсылёнди фә хуадини?

Да гуазышон дыйди пянйи хан дуәщер⁺.

²¹Дансы ба нў да суйди сыхур гуан,

җыгә хохор бу хачәр.

²²Чи дади җоди җё маҗонни,

пичи дади жын ган хошо гўнахарни⁺.

²³Гоножын ди туни,

гуэфонжын * дый миншынни⁺.

²⁴Сыйсы зыйди пын-ю, тасы гәҗяди дуйтў;

тинҗяндини, замуҗя җу зыйдини,
кәсы бу янчуан⁺.

²⁵Хэпа – җысы зэ жын мянчян щяхади вон,

ба щинфу Хўдади жын та дубушон.

²⁶Дуәйибанзы шыканди зэ хуоншон гынчян дый щинэни,

кәсы гуон Җў ги жынму пин гундони⁺.

²⁷Гундожынму җянбудый бугундоди,

бугундожынму җянбудый шыщинжынму.

30

Агурди хуа

30¹Җысы массаитжын Иакейди эрзы Агур фәхади хуа.

Ба җыщезы хуа та ги Итиил, Итиил дэ Укал фәли:

²«Дуйдини, вә би йиче жын ду мын,

вә мәю жынди эрлин,

³вә ба цунмин мә щүәха,

вә мә жыншы Шынди.

⁴Сый шондо тяншон кә халэли?

Сый ба фын зэ шуҗонни дэчўли?

Сый ба фи бодо йишон литули?

Сый ба диҗеди бянҗе җунчынли?

Тади минзысы са?

Тади эрзыди минзысы са?

Ни дансы җыдоли, ги вә фәги!

⁵Хўдади мый йигә хуа дусы ганҗинди;

ги зывон Тади жын Тасы Донпан *⁺.

⁶Ги Тади хуашон бә тян дуәйүди хуа;

були Та пипин нисы чәхуонки⁺.

⁷Вәди Җў! Да ни гынчян вә чито лёнгә дунщидини;

вә хан хуәди сыхур, ба вәди чито бә туйдёли:

⁸җё кун хуа дэ җя хуа да вәди кушон лийүан,

ги вә бә ги чүн дэ фу, ба вә чыди мәмә ги вә лёнги;

⁹җисы чыбо, җё вә бә тунхули, е бә фә:

„Җў – җысы сый?“

Хуэйҗәсы җисы чүнли, бә җё вә тули,

е бә дэцэ вә Хўдади минзыли⁺.

¹⁰Җонгуйди мянчян бә куй хуәҗи, бә җё та ба ни җудё,

були ни зу чынха ю зуйдини.

¹¹Юди жын җума фучиндини,

ги мучин е бу панвон хо хуа⁺.

¹²Юди жын ба гәҗя суандисы ганҗинди,

кәсы ба гәҗяди гуҗя хан мә щиҗин,⁺

¹³юди жын гоноди кандини,

ба канфа тэди гогорди,

¹⁴юди жынди я, зулян җян йиён,

якуон зущён җян до;

таму зэ жын литу ба чүнхан чыдини,

ба ёнетеди да дун-яшон җидини.

¹⁵Защеди чун ю лёнгә нүрни:

„Налэ, налэ!“

Сангә дунщи фанчон чыбубо,

ди сыгә зун бу фә:

„Гули!“:

¹⁶җысы нэгә дун-я,

бу нын сын-ён вавади дўзы,

ба фи хәбугуди димян зэмусы хуәян,

та йүнзун бу фә: „Гули!“

¹⁷Дансы нянҗин цыщё кан фучиндини,

ба мучин бу суан сыса,

лова ба та зэ танни досыни,

хийин ба та чышонни⁺.

¹⁸Сангә дунщи җё вә бусўщиндини *,

ба ди сыгә вә е бу дун:⁺

¹⁹тяншон хийинди лўфу,

шытушонди чончунди лўфу,

да хэни чуанди лўфу,

нанжын вон гўнён гынчян чиди лўфу.

²⁰Хўлон нүжынди лўфусы җымугә:

чыли, ба зуй йи ца фәдини:

„Йидяр ха сычин вә ду мә ган“.

²¹Ви сангә дунщи ди дундини,

ба ди сыгә е данбучў:

²²чынха хуоншонди нў,

чыбоди гуазы,⁺

²³җяли жынди җянбудыйди нүжын,

ба зыҗи тэтэди * вифын җаншонди нүхуәҗи.

²⁴Зэ димяншон ю сыгә щё хуәварни,

кәсы тамуди цунмин би йиче данлинди го:

²⁵майи – мәю личиди хуәвар,

кәсы ба чыхә да щятян зу зантуәли;⁺

²⁶саншонди лочў – будади хуәвар,

кәсы ба гәҗяди җя зэ шыту саншон тодини;

²⁷хуончун мәю хуоншон,

кәсы таму ду йигә гынди йигә фидини,

²⁸ба шәчунзы нын на шу җуачўни,

кәсы зэ хуоншонди җинлу-бодянни * та е юни.

²⁹Сангәрниди шынзы дуан,

ди сыгә бу тын лў:

³⁰есын җунҗянни җиндадисы сызы,

та ги сый ду бу тын лў;

³¹лин турди гунҗи, җүлү

зэмусы лин җүндуйди хуоншон.

³²Дансы ви гәҗяди гуа ни ба гәҗя щяндали,

дансы ба ха сылён мусуанхали –

лян шу ба гәҗяди зуй вучў,

³³йинцысы ба нэзы дансы җёли – ю чўлэни,

ба бизы дан дали – тон щени,

дансы чи шонлэли – зу маҗонни».

31

Лемуил хуоншонди хуа

31¹Җысы массаитжынди хуоншон Лемуилди хуа. Лян җыщезы хуа хуоншонди мучин зыҗёли тали:

²«Вәди эрзы-я, вәди дўлиди эрзы-я,

вәди вардэди эрзы-я!

³Ба ниди личи ги нүжынму бә гили,

ба гәҗяди лўфу ги хэ хуоншонмуди нүжынму бә фәли⁺.

⁴Лемуил! Хуоншонму бу нын,

хуоншонму бу нын хә хунҗю,

вонзыму е бу нын ги гәҗя зо быйҗю,⁺

⁵дансы таму зуйли – ба жынву зу вондёни

зэмусы ги шу зуйди жынму бу ги гундо.

⁶Ба быйҗю ги вучондыйди жын гиги,

ба хунҗю –
ги щинни ножынди
нэгә гиги;

⁷та хәшон – зу ба гәҗяди чүн вондёни,

ба гәҗяди кўнан е бу сылёнли.

⁸Ти нэгә жын фә, сый бу нын ви гәҗя фә,

ви нэ йиче жын, сый мәю харли;

⁹фәкэли җочў гундо фә,

каншу чүнхан дэ ёнетеди лийи»⁺.

Җыгўди щифузы

¹⁰Замуҗя ба җыгўди щифузы нын зоҗян?

Та би йичеди бошы гуйҗун,⁺

¹¹нанжынди щин щинфу тани,

лян та йидарни нанжын бу нын шәбын,

¹²зэ йиче хуәди жызы литу,

та бусы лян дэ, на хойи дощедини.

¹³Ба ёнмо хуэйҗәсы хўма нашон,

тади шуҗон фанчон зо хуәдини.

¹⁴Та, зулян мэмэди чуан йиён,

зэ йүанчўр зын чыхәдини.

¹⁵Хан хидини, та кәҗя челэли,

йинцысы ги җящя ё ги чыдини

зэмусы ги нүхуәҗиму ба хуә ё фынгини⁺.

¹⁶Канха йикуэ ди, ба та мэшон,

на гәҗя зынхади чян ба путо зэшондини.

¹⁷Тади куазышонди җин да,

шуни ю личини.

¹⁸Дансы канҗян мэмэ зуди хо –

тади дынзан йиванщи бу сы;

¹⁹тади шу гынди нянпан *,

зытузы ба гўлўр бу лё;

²⁰тади шуҗон дуйчў чүнхан чынкэдини,

шу е дуйчў ёнэтэди чынкэдини⁺.

²¹Тади җящя бу хэпа да щүә –

йиҗязы ду чуанди ху йишон;

²²ги гәҗя та е фын йишондини,

чуанди лян хўма дэ зыхун янсыйди бу фынхади йишон,

²³ба тади нанжын чынмын гынчян җыдони,

та лян бынди ложынму зэ йидарни зуәдини.

²⁴Җыгўди щифузы вончў мэ фынхади санзыдини,

ба ёниди дэзы ги мэмэжынму мэдини.

²⁵Тади дабансы җинҗон дэ миншын,

та ги минтян гощиндини;

²⁶тади куни – цунмин хуа,

шәяншонди йифусы щин ванди.

²⁷Кандини, җяниди сычин зуди замугә,

та быйкар мә чы мәмәди.

²⁸Ваму челэ зу ги та панвон ходини,

нанжын е бу тын куадини:

²⁹«Җыгўди щифузыму дуә,

кәсы ни ба таму йиман пингуәли!»

³⁰Канфасы җяди, җүнмый есы кунди,

кәсы куаҗён нэгә щифузы, сый пащён Җўдини;

³¹җочў тади ганбан ги та ги шонхо,

зэ чынмын гынчян куа тади ганбан!⁺

* 22:28 Җыще хуа зэ яхўти йүянди «Сульманэди цунмин хуа фу» литу мәюди, зэ данлинди фубынзы «Чунфу фалү» литу юни: 19:14.

+ 1:1 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 10:1, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 25:1,

+ 1:3 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 2:9

+ 1:4 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 8:5

+ 1:7 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 8:13, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 9:10, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:6

+ 1:8 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 6:20

+ 1:9 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 4:9

+ 1:10 Фалү 13:8, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:29

+ 1:12 Фур 16:32-33,

+ 1:15 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 4:14, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 24:1

+ 1:16 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 6:18,

+ 1:19 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 15:27

+ 1:20 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 8:1, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 9:3

+ 1:22 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 8:5, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 21:24

+ 2:1 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 1:8

+ 2:4 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 3:14

+ 2:5 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 1:7

+ 2:7 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 30:5

+ 2:9 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 1:3

+ 2:14 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 10:23, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 15:21,

+ 2:15 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 14:2

+ 2:16 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 6:24, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 7:5, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 23:27

+ 2:18 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 5:5, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 7:27

+ 2:22 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 10:30

+ 3:1 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 1:8

+ 3:2 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 3:16, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 4:10, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 9:11, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 10:27

+ 3:3 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 6:21, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 7:3

+ 3:6 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 11:5

+ 3:7 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 12:15,

+ 3:9 Җефон 23:19, Җефон 34:26, Фалү 26:2

+ 3:10 Фалү 28:8,

+ 3:12 Фалү 8:5,

+ 3:14 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 8:19, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:16

+ 3:15 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 8:11

+ 3:16 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 3:2, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 4:10, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 9:11, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 10:27, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 8:18, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 22:4

+ 3:18 Датур 2:9, Датур 3:22, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 11:30, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 13:12, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 15:4

+ 3:19 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 8:27,

+ 3:20 Датур 7:11,

+ 3:23 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 10:9, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 4:12

+ 3:28 Левит 19:13, Фалү 24:14-15

+ 3:31 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 23:17, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 24:1, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 24:19

+ 3:33 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 14:11

+ 4:1 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 1:8

+ 4:4 Левит 18:5,

+ 4:9 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 1:9

+ 4:10 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 3:2, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 3:16, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 9:11, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 10:27

+ 4:12 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 3:23

+ 4:13 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 3:18

+ 4:14 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 1:15

+ 4:22 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 14:30

+ 4:24 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 6:12

+ 4:27 Фалү 5:32, Фалү 28:14

+ 5:1 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 4:20

+ 5:3 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 2:16,

+ 5:5 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 2:18, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 7:27

+ 5:18 Фалү 24:5

+ 6:6 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 10:26, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 18:9

+ 6:8 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 30:25

+ 6:9 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:15

+ 6:11 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 13:4, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 24:33-34,

+ 6:12 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:27

+ 6:13 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 10:19

+ 6:16 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 30:18

+ 6:17 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:5, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 21:4, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 12:22, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 17:7, Фалү 19:10

+ 6:18 Датур 6:5, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 15:26, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 1:16,

+ 6:19 Җефон 20:16,

+ 6:20 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 1:8

+ 6:21 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 3:3

+ 6:23 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 10:17

+ 6:24 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 2:16

+ 6:31 Җефон 22:4

+ 6:32 Җефон 20:14

+ 6:34 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 27:4,

+ 7:1 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 2:1

+ 7:2 Левит 18:5, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 4:4

+ 7:3 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 3:3

+ 7:5 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 2:16

+ 7:7 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 1:4

+ 7:10 Датур 38:14-15

+ 7:12 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 23:28

+ 7:21 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 5:3, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 6:24

+ 7:27 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 2:18, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 5:5

+ 8:1 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 1:20-21, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 9:3

+ 8:5 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 1:4, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 1:22

+ 8:10 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 3:14

+ 8:11 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 3:15

+ 8:13 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 1:7, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 9:10, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:6, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 4:24, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 6:17

+ 8:18 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 3:16, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 22:4

+ 8:19 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 3:14, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:16

+ 8:27 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 3:19

+ 8:28 Датур 1:6

+ 8:29 Датур 1:9, Датур 1:10,

+ 8:35 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 3:18, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 4:22, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 18:22

+ 9:3 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 1:20, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 8:1

+ 9:10 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 1:7

+ 9:11 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 3:2, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 3:16, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 4:10, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 10:27

+ 9:13 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 7:11

+ 9:17 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 5:15, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 20:17

+ 10:1 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 1:1, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 25:1, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 15:20, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 29:3, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 17:21, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 17:25

+ 10:2 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 11:4, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 11:6

+ 10:3 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 13:25

+ 10:4 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 21:5

+ 10:9 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 3:23, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 28:18

+ 10:10 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 6:13

+ 10:11 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 13:14, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 14:27, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:22

+ 10:13 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:29, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 26:3

+ 10:14 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 18:7

+ 10:15 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 18:11

+ 10:16 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 11:19

+ 10:17 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 6:23

+ 10:19 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 17:27,

+ 10:23 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 2:14,

+ 10:25 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 12:3

+ 10:26 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 6:6

+ 10:27 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 3:2, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 3:16, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 4:10, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 9:11,

+ 10:28 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 11:7

+ 10:30 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 2:21-22

+ 10:31 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 15:28

+ 11:1 Левит 19:36, Фалү 25:13, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:11, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 20:10, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 20:23,

+ 11:2 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:18, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 18:12, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 29:23

+ 11:3 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 13:6

+ 11:4 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 10:2

+ 11:5 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 3:6,

+ 11:6 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 13:6

+ 11:7 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 10:28

+ 11:8 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 21:18

+ 11:10 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 29:2

+ 11:11 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 29:8

+ 11:13 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 20:19

+ 11:14 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 15:22, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 20:18, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 24:6

+ 11:19 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 10:16

+ 11:21 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:5,

+ 11:24 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 13:7,

+ 11:26 Датур 42:6

+ 11:27 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 26:27,

+ 11:30 Датур 2:9, Датур 3:22, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 3:18, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 13:12, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 15:4

+ 12:1 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 15:10

+ 12:3 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 10:25

+ 12:4 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 18:22, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 31:10, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 14:30

+ 12:6 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 14:3

+ 12:10 Фалү 25:4

+ 12:11 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 28:19

+ 12:13 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 18:7, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 21:23

+ 12:14 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 13:2, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 18:20,

+ 12:15 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 3:7

+ 12:16 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 29:11

+ 12:17 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 14:5

+ 12:18 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 4:22

+ 12:19 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:9

+ 12:22 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 6:17

+ 12:23 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 13:16

+ 13:1 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 1:22,

+ 13:2 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 12:14, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 18:20

+ 13:3 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 12:13, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 21:23

+ 13:4 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 6:9-11, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 21:25

+ 13:6 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 11:6, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 11:3, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:3

+ 13:7 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 11:24

+ 13:10 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 28:25

+ 13:12 Датур 2:9, Датур 3:22, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 3:18, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 11:30, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 15:4

+ 13:14 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 10:11

+ 13:17 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 25:13

+ 13:18 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 15:31-32,

+ 13:22 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 28:8

+ 13:24 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:18, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 22:15, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 23:13, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 29:17

+ 13:25 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 10:3

+ 14:2 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 2:15

+ 14:3 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 12:6

+ 14:5 Җефон 23:1, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 12:17

+ 14:6 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 15:14

+ 14:11 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 3:33

+ 14:12 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:25

+ 14:19 Датур 42:6,

+ 14:20 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:7, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:4

+ 14:21 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 29:7

+ 14:23 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 21:5

+ 14:27 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 10:11, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 13:14

+ 14:29 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 15:18, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:32, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:11,

+ 14:30 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 4:22, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 12:4

+ 14:31 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 17:5

+ 15:4 Датур 2:9, Датур 3:22, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 3:18, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 11:30, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 13:12

+ 15:8 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 21:27, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 28:9,

+ 15:10 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 12:1

+ 15:11 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 27:20,

+ 15:13 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 17:22, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 18:14

+ 15:14 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 14:6

+ 15:16 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:8,

+ 15:17 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 17:1

+ 15:18 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 28:25, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 29:22, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 14:29

+ 15:19 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:24, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 22:5, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 22:13

+ 15:20 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 10:1, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 29:3

+ 15:21 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 2:14, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 10:23,

+ 15:22 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 11:14, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 20:18, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 24:6

+ 15:23 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 25:11

+ 15:26 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 6:18, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:24

+ 15:27 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 1:19, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 23:4, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 17:23

+ 15:28 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 10:31

+ 15:30 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 25:25

+ 15:32 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 13:18,

+ 15:33 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 18:12, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 29:23

+ 16:1 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:9, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:21,

+ 16:2 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 21:2, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 24:12

+ 16:5 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 6:17, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 11:21, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 28:20

+ 16:7 Датур 26:28

+ 16:8 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 15:16

+ 16:9 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:1, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:21, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 20:24

+ 16:11 Левит 19:36, Фалү 25:13, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 11:1, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 20:10, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 20:23,

+ 16:12 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 25:5, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 29:14

+ 16:13 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 22:11

+ 16:14 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:12, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 20:2

+ 16:16 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 3:14, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 8:19

+ 16:18 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 11:2, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 18:12, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 29:23

+ 16:20 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:8,

+ 16:22 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 10:11, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 13:14, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 14:27

+ 16:24 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 15:26

+ 16:25 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 14:12

+ 16:27 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 6:12,

+ 16:28 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 26:20

+ 16:29 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 1:10

+ 16:31 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 20:29

+ 16:32 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 14:29

+ 17:1 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 15:17

+ 17:2 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:26

+ 17:3 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 27:21,

+ 17:5 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 14:31, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 24:18

+ 17:7 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 6:17

+ 17:8 Фалү 16:19, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 18:16, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 21:14

+ 17:14 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 20:3, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 25:8,

+ 17:15 Җефон 23:7, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 24:24,

+ 17:17 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 18:24, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 27:10

+ 17:19 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 29:23

+ 17:21 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 10:1, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:13

+ 17:22 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 15:13

+ 17:23 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 15:27,

+ 17:25 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 10:1

+ 17:27 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 10:19,

+ 18:4 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 20:5

+ 18:5 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 24:24, Фалү 1:17

+ 18:6 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 10:13, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:29, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 26:3

+ 18:7 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 10:14, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 12:13,

+ 18:8 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 26:22

+ 18:10 Җефон 34:5-7,

+ 18:11 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 10:15

+ 18:12 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 11:2, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:18, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 15:33, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 29:23

+ 18:14 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 15:13

+ 18:16 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 17:8

+ 18:20 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 12:14, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 13:2

+ 18:22 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 12:4, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:14, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 8:35

+ 18:24 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 17:17

+ 19:1 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 28:6

+ 19:2 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 21:5, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 28:20

+ 19:3 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 13:6

+ 19:4 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 14:20

+ 19:5 Җефон 20:16, Фалү 19:19, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 21:28, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 24:28, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 25:18

+ 19:6 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 29:26

+ 19:7 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 14:20

+ 19:8 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:20

+ 19:9 Җефон 20:16

+ 19:10 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 26:1,

+ 19:11 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 14:29

+ 19:12 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:14, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 20:2, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 28:15

+ 19:13 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 17:21, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 21:9, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 27:15

+ 19:14 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 12:4, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 18:22

+ 19:15 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 6:9, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 20:4, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 20:13

+ 19:16 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 13:13

+ 19:17 Фалү 15:7-8, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 22:9, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 28:27,

+ 19:18 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 13:24

+ 19:21 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:1, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:9,

+ 19:23 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 10:16, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 11:19

+ 19:24 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 15:19, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 22:13, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 26:15

+ 19:25 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 21:11

+ 19:26 Җефон 20:12

+ 19:29 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 10:13, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 18:6, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 26:3

+ 20:1 Датур 9:21, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 23:29-32, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 31:4,

+ 20:2 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:14, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:12

+ 20:4 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:15

+ 20:5 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 18:4

+ 20:10 Левит 19:36, Фалү 25:13, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 11:1, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:11, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 20:23,

+ 20:12 Җефон 4:11,

+ 20:13 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:15

+ 20:16 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 22:26-27, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 27:13

+ 20:17 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 9:17

+ 20:18 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 11:14, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 15:22, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 24:6

+ 20:19 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 11:13

+ 20:20 Җефон 21:17, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 30:11, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 30:17

+ 20:21 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 13:11

+ 20:22 Левит 19:18, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 24:29,

+ 20:23 Левит 19:36, Фалү 25:13, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 11:1, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:11, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 20:10,

+ 20:24 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:1, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:9, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:21

+ 20:29 Левит 19:32, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:31

+ 21:2 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:2, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 24:12,

+ 21:4 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 6:17

+ 21:5 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 14:23, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 10:4

+ 21:6 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 20:21

+ 21:9 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:13, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 21:9, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 25:24, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 27:15

+ 21:11 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:25

+ 21:14 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 17:8

+ 21:18 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 11:8

+ 21:19 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:13, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 25:24, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 27:15

+ 21:23 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 12:13, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 13:3

+ 21:24 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 1:22

+ 21:25 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 13:4

+ 21:26 Фалү 15:7-8,

+ 21:27 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 15:8,

+ 21:28 Җефон 20:16, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:5

+ 22:2 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 29:13

+ 22:3 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 27:12

+ 22:4 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 3:16, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 8:18

+ 22:5 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 15:19

+ 22:9 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:17

+ 22:10 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 26:20

+ 22:11 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:13

+ 22:13 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 15:19, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:24, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 26:13

+ 22:14 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 2:16, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 23:27,

+ 22:15 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 13:24

+ 22:16 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 28:22

+ 22:17 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 5:1, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 24:23

+ 22:22 Җефон 23:6,

+ 22:23 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 23:11

+ 22:27 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 20:16

+ 22:28 Фалү 19:14, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 23:10

+ 23:4 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 28:20,

+ 23:5 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 27:24,

+ 23:10 Фалү 19:14, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 22:28

+ 23:11 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:25, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 22:23

+ 23:13 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 13:24, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:18, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 22:15

+ 23:17 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 3:31, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 24:1

+ 23:18 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 24:14

+ 23:20 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 20:1,

+ 23:22 Җефон 20:12, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 1:8

+ 23:27 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 22:14, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 2:16,

+ 23:28 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 7:12

+ 23:31 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 20:1

+ 24:1 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 1:15, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 3:31, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 4:14, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 23:17, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 24:19

+ 24:5 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 21:22

+ 24:6 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 11:14, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 15:22, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 20:18

+ 24:9 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 3:34, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 21:24

+ 24:12 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:2, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 21:2,

+ 24:14 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 23:18

+ 24:18 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 17:5

+ 24:19 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 23:17, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 24:1

+ 24:20 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 13:9

+ 24:23 Левит 19:15, Фалү 1:17, Фалү 16:19, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 18:5, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 28:21

+ 24:24 Җефон 23:7, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 17:15,

+ 24:28 Җефон 20:16, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:5, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 25:18

+ 24:29 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 20:22

+ 24:34 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 6:10-11,

+ 25:1 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 1:1, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 10:1,

+ 25:2 Фалү 29:29

+ 25:5 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:12

+ 25:11 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 15:23

+ 25:13 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 13:17

+ 25:16 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 27:7

+ 25:18 Җефон 20:16, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 12:18, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:5, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 24:28

+ 25:24 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:13, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 21:9, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 21:19

+ 25:25 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 15:30

+ 26:1 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 17:7, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:10, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 26:8

+ 26:2 Фур 23:8, Фалү 23:5

+ 26:3 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 10:13, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:29

+ 26:8 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 26:1

+ 26:12 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 28:11, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 29:20

+ 26:13 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 22:13

+ 26:15 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 15:19, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:24

+ 26:20 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:28, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 22:10

+ 26:22 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 18:8

+ 27:4 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 6:34

+ 27:5 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 28:23

+ 27:7 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 25:16

+ 27:10 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 17:17

+ 27:12 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 22:3

+ 27:13 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 20:16

+ 27:15 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:13, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 21:9, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 25:24

+ 27:20 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 15:11,

+ 27:21 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 17:3

+ 27:24 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 23:5,

+ 28:1 Левит 26:17, Левит 26:8,

+ 28:6 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:1

+ 28:8 Җефон 22:25, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 13:22

+ 28:9 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 15:8

+ 28:10 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 26:27

+ 28:11 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 26:12

+ 28:12 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 11:10, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 28:28, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 29:2

+ 28:15 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:12

+ 28:17 Датур 4:12, Датур 9:6

+ 28:18 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 10:9

+ 28:19 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 12:11

+ 28:20 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:2, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 21:5, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 23:4

+ 28:21 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 18:5, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 24:23,

+ 28:22 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 22:16

+ 28:23 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 29:5, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 27:5

+ 28:24 Җефон 20:12

+ 28:25 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 13:10, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 15:18

+ 28:27 Фалү 15:7-8, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:17

+ 28:28 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 28:12

+ 29:1 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 1:25, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 6:15

+ 29:2 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 11:10, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 28:12, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 28:28

+ 29:3 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 10:1, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 15:20,

+ 29:5 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 28:23

+ 29:8 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 11:11

+ 29:10 Датур 4:5, Датур 4:8

+ 29:11 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 12:16

+ 29:13 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 22:2

+ 29:14 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:12

+ 29:15 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 10:1, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 17:25

+ 29:17 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 13:24

+ 29:18 Җефон 32:25

+ 29:20 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 26:12

+ 29:22 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 15:18

+ 29:23 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 11:2, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:18, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 18:12, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 15:33, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 18:12

+ 29:24 Левит 5:1,

+ 29:26 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:6

+ 30:5 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 2:7

+ 30:6 Фалү 4:2, Фалү 12:32,

+ 30:9 Фалү 8:12-14, Фалү 31:20,

+ 30:11 Җефон 21:17, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 20:20

+ 30:12 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:2

+ 30:17 Датур 9:22, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 20:20

+ 30:18 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 6:16

+ 30:22 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 19:10

+ 30:25 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 6:6-8

+ 31:3 Фалү 17:17, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 7:26

+ 31:4 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 20:1,

+ 31:9 Левит 19:15, Фалү 1:16, Фалү 16:18-19

+ 31:10 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 12:4, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 3:15

+ 31:15 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 20:13

+ 31:20 Фалү 15:7-8, СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 22:9

+ 31:31 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 11:16

Хуадян

Хуадян

А

Б

В

Г

Д

Е

Ж

Җ

З

И

Й

К

Л

М

Н

П

Р

С

Т

У

Ф

Х

Ц

Ч

Ш

Щ

Э

Ю

Я

Торати Китабу

Хуадян (торат)

АДАН – Хўда зохади ту йигә жын, йиче жынмуди зўщян.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

АМАЛИКЖЫНМУ – Җысы зэ Ханаан дифоншон җўхади йигә минжын. Йиху исраилжынму ба та җаншонли. Җысы зэ Сыхэди нанбонгә дэ дунбонгә җўди юҗуанжынму. Җисы исраилжынму да Египет чўлэ, амаликжынму пудо тамушонли. Зу да нэгә сыхур дашон ба таму суандисы исраилжынмуди дўшман. Хўда ги исраил минжын гиди фынфу җё ба амаликжынму ванчүан щёмедёни, кәсы исраилжынму мә ванчын җыгә фынфу (кан Ханаан, Хананейжынму).

Торати Китабу

Хуадян (торат)

АМИНЭ – Җыгә яхўти хуади йисысы «дуйди», «шызэди».

Торати Китабу

Хуадян (торат)

АММОНЖЫНМУ – Җысы Бен-Аммиди, Лут эрзы (Ибращимэди җыэрзы) дэ та щё нүзыди хубый (кан Датур 19:38). Аммонитжынму ги җя хўда Молох бэвонли. Таму зэ Иордан хәди дунбонгәди гуйҗяни җўли. (Җысы вуҗинди Иордания гуйҗя). Тамусы исраилжынмуди дўшман, филистимжынмуди лянмынҗя.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

АМОРЕЙЖЫНМУ – Җысы зэ Ханаан дифоншон җўхади йигә фур дуәди минжын. Йиху исраилжынму ба та җаншонли. Ю йибян «аморейжынму» хуа ги йиче зэ Ханаан димяншон нэгә сыхур җўхади минжын сыйүндини (кан Ханаан, Хананейжынму).

Торати Китабу

Хуадян (торат)

АНЛАХЎ ТОРЛЯ – «Анлахўсы Җў» – җысы Гуйҗун Китабу литуди Хўдади йигә минзы.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

АСТАРТА – Хананейжынму бэвонди йигә нүхўда. Хананейжынму сылёндисы Астарта ңүхўда ги жынму нын ба чынгун, щинэ дэ хо шучын налэ. Нүхўдади щёнҗынсы гуйҗун фулин. Лян бэвон нүхўда Астарта лянхәди нэгә сэбэбусы, хананейжынму зэ бэвон Астарта нүхўдади фонзыни лян бавэди нүжынму йидарни фиҗёдилэ. Таму сылёнди, дансы җымуҗя ган, тамуди нүхўда ги таму нын ги хо шучынни.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Ата-баба – җысы замуди зўщян.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

АХУНМУ – Зэ Хўдади гуйҗун җонфонни фусы Хўдади жынму. Нэтар таму ви йиче исраилжын ба гәён гўрбани ги Хўда җүгили (кан Гўрбани). Гуонсы таму нын җиндо Хўдади гуйҗун җонфонни. Таму хан ба исраилжынмуди данлин җёмынди куйчын дэ җечи фәгуанли. Йиче ахунсы Муса шынжын гәгәди Харунэ шынжынди хубый, Левийди хубый (Левий – җысы Ягўбэ шынжынди шы эргә эрзы литуди йигә). Ахунму ган гунсыди сыхур, левитжынму ги таму бонмонли (кан Левитжынму).

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Бими – җысы манцонхади, канбуҗянди, бусы миндаминди.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Бобый – жысы дин җун-ёди, дин гуйди дэ җылён годи дунщи.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Боҗын – җысы булүн ви данлинди сый дан җянзы.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

БОХЎҖЯ – Җысы Гуйҗун Китабу литуди Хўдади йигә минзы.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Бу җючон – на данлин хуа фәчи – җысы бу чонйүанди, гуонйин дуанди.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Бугундожын – җысы нэ гўнахарди, бу гў лянмянди, мәю щюди жын.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Буҗянди жын – җысы мәю җин-янди, йиха щинфуди.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Бусўщин – на данлин хуа фәчи – җысы җё җонха, җё чигуэди чинха.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Быйён-вугў – на данлин хуа фәчи – җысы быйкар.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

БЭ ГУЙҖУН МӘМӘДИ ҖУӘЗЫ – Җыгә на җин езы бочўди җуәзы зэ Хўдади гуйҗун җонфонди Гуйҗун вәршон зандини. Йиху ба та надо Иерусалим сынили. Зэ җуәзышон гәдисы ги Хўда җүха гўрбаниди гуйҗун мәмә.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Бэрэкэти – Хўдасы щинходи дэ щиншанди. Та щинэ жынму, йинви нэгә ги таму е цымин Зыҗиди бэрэкэтидини. Гуонсы Хўда ги жынму нын цымин бэрэкэти: җы есы дунщи, цэбый, җяниди пиннан-вусы хансы йүнчи.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ВААЛ – Хананейжынму бэвонди йигә җя хўда. Хананейжынму сылёнди, Ваал хўда (җыгә минзыди фанйисы «Җонгуйди») нын ги жынму ба чынгун дэ хо шучын гиги.

ВАРДЭ

Торати Китабу

Хуадян (торат)

– Ги Хўда гиди булүн зў сади щүян. Ги вардэди сыхур, читоди жын ба зыҗиди җыншы чито кангидини. Ви җё җыгә чын, та ги Анлахў Торля ба гәҗя хуэйҗәсы тади йилэзы дунщи щүдини.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

– җысы ги Хўда гиди булүн зў сади щүян. Ги вардэди сыхур, читоди жын ба зыҗиди җыншы чито кангидини. Ви җё җыгә чын, та ги Хўда ба гәҗя хуэйҗәсы тади йилэзы дунщи щүдини.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ВӘПЫНЗЫ ҖЕЧИ – Исраилжынму гуәди җёмын җечи. Ба җыгә җечи няннян да чийүә шыву до эршы йи ё гуәни (на яхўти хуа ба чийүә җёди «Тишри»; җыгә бонҗерсы замуди байүә хуэйҗәсы җюйүә). Җечишон йиче исраилжын ду ё зэ вәпынзы литу җўни, йинцысы җё тамуди хубый җихани: Хўда ба тамуди зўзў-быйбый да Египет линчўлэди йиху, таму җўдо вәпынзынили. Җы хансы шу путоди дэ ви шуха лёншы дощеди җечи. Вәпынзы җечи, ган данлин йиче җечи, дин гощинди дэ хунхуәди (кан Левит 23:32-43; Фур 29:12-40; Фалү 16:13-15).

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ВОН БЫЙНИ ЩИ ГЎНАХАРДИ ЖЫЗЫ – «Йом Киппур» (яхўти йүян). Ба җыгә жызы чийүә шы тянди нэйитян гуәдини (на яхўти хуа ба чийүә җёди «Тишри»; җыгә бонҗерсы замуди җюйүә хуэйҗәсы байүә). Зу җы йитян исраилжынму ду ё фынзэни, бу җун зў хуә. Вәё ба гәҗя дэ минжын да гўнахаршон щибый зэмусы ба Хўдади җонфон дэ шо гўрбаниди җуәзы даҗэҗин, да ахун ги Хўда ё җү гўрбанини. Да ахун ги Хўдади гўрбанишон налэди йигә гунҗүлү, ба тади ще надо Хўдади гуйҗун җонфон литу, лян та ба хәтун щёнзыди гэзы мәли. Йиху та ба гәҗяди шу гәдо ди эргә җүлүди тушон, фәли исраилжынмуди йиче гўнахар дэ зуйли. Зу җымуҗя та ба йиче пэдо җүлүшондини, йиху ба та вон савәни лёкэдини. Җыгә җёмынди куйчын ба фоншә жынмуди гўнахар зыдини (кан Левит 16:1-34; 23:26-32; Фур 29:7-11).

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Вонжын – җысы зудо нэгә дун-яшонди, дуанли чиди, вучонлиди жын.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Вуданщүан – җысы булүн да нагә хэпалалади, юхэди сышон хўди.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ВЭДОЖЫН – Бу щинфу луәмур Йигә Хўдади жын.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ГАЛИЛЕЯ – Палестинади быйбонгә дифон. Җиргә җыгә дифон зэ Исраил гуйҗяни.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ГЕРГЕСЕЙЖЫНМУ – Җысы зэ Ханаан димяншон җўхади жынму, йиху исраил минжын ба Ханаан җаншонли. Хощён җыбудо, зэ нагә Ханаанди вәршон гергесейжынму җўли (кан ХАНААН, ХАНАНЕЙЖЫНМУ).

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ГӘ МЫЙЗЫДИ ҖЕЧИ – Исраилжынму гуәди җёмын җечи. Ба җыгә җечи Пасхади вушы тянди нэйитян гуәдини. Җысы да мыйзы турди җечи. Жынму ги Хўда ба заён лищин, гўрбани дэ шухади щин мыйзы налэдини. Зэ Инҗил Китабу литу ба җыгә җечи җёдисы ди вушы тянди җечи (кан Левит 23:15-22; Фур 28:26-31; Фалү 16:9-12).

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Гәшы-гәёнди – на данлин хуа фәчи – җысы заёнди.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Ги минди фу – тади йисысы цунминжын, да цунминшон нын дый чонмин.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Гоно – җы есы шоншы. На данлин хуа фәчи – тасы жындади, нэ зыҗиди, цынди.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Гуазы – җысы аргили шоди, бу минбыйди, мәнорди жын.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Гуанмо – җысы хуоншон тушон дэди йүан чүанчүанзы.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Гуйҗи – җысы буходи, сон жынди дуанбян лян ха мущён.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ГУЙҖУН ВӘР – Җысы Хўда тәбеди вәр. Зэ Хўдади гуйҗун җонфон литу Гуйҗун вәр – җысы җонфонди йилэзы. Нэтар занди гә гуйҗун мәмәди җуәзы, гуйҗун юдынзан дэ шо гўрбаниди җин җуәзы. Йигә на хо мабу лян данчин, зыхун дэ хунлонлор янсыйди ёнмо зэмусы җүлүмо фынхади мынлянзы ба Гуйҗун вәр лян Дин гуйҗун вәр фынкэдини (кан ДИН ГУЙҖУН ВӘР). Зэ Гуйҗун вәршон ахунму фусы Хўдали.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ГУЙҖУН ҖОНФОН – Җысы йигә да җуанйиди җонфон. Йүанзы ба та чүанчўдини. Йида ги исраилжынму ба Муса шынжынди Фалү гиги, Анлахў Торля зэ нэтар җўли. Нэтар ю хәтун щёнзыни, шо гўрбаниди җуәзы дэ данлинди дунщи, ба са ахунму фусы Хўдади сыхур сыйүндини. Ба Хўдади Гуйҗун җонфонди готу лян лёнгә буди дэ лёнгә пизыди цынзы шанчўдини. Хўдади гуйҗун җонфон ю сангә буфынни: вэмянди йүанзы, Гуйҗун вәр дэ Дин гуйҗун вәр (кан җыщезы хуа). Вон йүанзыни йиче исраилжын нын җинчи, чо Гуйҗун вәршон – гуонсы ахунму, вон дин Гуйҗун вәршон – гуонсы да ахун. Сульманэ хуоншон фәгуанди сыхур, җыгә Хўдади гуйҗун җонфонди вифыншон чынха Иерусалим сыли.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ГУЙҖУН ҖОНФОНДИ ЙҮАНЗЫ – Җысы ги Хўдади гуйҗун җонфон гэхади йигә сыҗүәзыди йүанзы, ба та на люшыгә җўзы чүандёдини. Зэ җыще җўзышон гуади бу данзы; зэ йүанзыди мынкушон гуадигә сы янсыйди мынлянзы. Нэтар (йүанзыни) ю шо гўрбаниди җуәзы лян тади җясы дэ щи абдэзыди пынни.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ГУЙҖУН КИТАБУ – Ба Хўда җё Тади шынжынму ги жынму щехади фу йиман җёди Гуйҗун Китабу (Китабу Мукаддас). Җыще фусы Торати, Зэбур, Инҗил дэ данлинди.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ГУЙҖУН ЛИЩИН – Ба налэди заён гўрбаниди йилэр ахунму зэ Анлахў Торляди мянчян фэли (надо шуни зэ кунҗунни фэли). Зу җымуҗя фэхади гўрбаниди йилэр йиху чынха ахунмудини. Таму лян җящя ба җы йилэр нын зэ ганҗин вәршон чы. Зу җымуҗяди ахунмуди щиндун зыфәди жынму ги ахунму гихади нэ йилэзысы җыншы ги Хўда дуангиди гуйҗун лищин. Ба җыгә лищин Хўда йиху ги ахунму люхадини.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ГУЙҖУН МӘМӘ – Җысы шы эргә мәю җёмянди мәмә. Ба таму исраилди ахунму зэ Хўдади гуйҗун җонфонди Гуйҗун вәршонди бэ Гуйҗун мәмәди җуәзышон гәли. Йиху зэ Иерусалим сыни гәли. Ба җыще мәмә зэ җуәзышон гәли чи тян, йиху зэ тамуди вифышон ба шохади щинщүан мәмә гәгидини. Ба җыще мәмә да җуәзышон чүдёлиди йиху, гуонсы ахунму нын чы та (кан Левит 24:5-9). Җыще мәмә ги исраилжынму зыдини, гуон да Хўдашон таму дый лилён дэ чыхәдини.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ГУЙҖУН ЩЁН-Ю – Яхўтижынму ба булүн нагә жын лян гуйҗун щён-ю мәди сыхур, таму ги нэгә жынди тушон доли юли. Зу җымуҗя щён канги, ба нэгә жын ги тәбеди жынмуди гунсышон хуэйҗәсы фусы Хўдади сышон щүанҗүдини. Билүн, дансы булүн сый чынха хуоншон, ахун хуэйҗәсы шынжын зу җымуҗя ганли. Вәё җё шо гўрбаниди җуәзы чынха Җў җянчўлэди гуйҗун дунщи, ба та е лян гуйҗун щён-ю мәли.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ГУЙҖУН ЮДЫНЗАН – Хўда ги Муса шынжын гиди фынфу җё ги Хўдади гуйҗун җонфон зў йигә гуйҗун юдынзанни. Тасы на дин ходи җинзы зўхади. Та ю ганзыни, люгә җыҗызы лян чигә дыни.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ГУН-ЁН (жунгуә хуа) – Җы зусы мә шанхади ён хуэйҗәсы сохў ён. Зэ Гуйжун Китабу литу да гўдэди сыхуршон ба гун-ён суандисы дин ёжинди гўрбани. Җочў Мусади Фалү гуә Пасха җечиди сыхур яндин ги Хўда ё җү йисуйди гун-ёнгозыни (кан Җефон 12:3, 5) зэмусы ба та зэ данлин җёмын җечишон, тянтянди дэ бавэди гўрбанишон хан сыйүндини (кан Фур 6:14; 28:3-27; 29:2, 8, 13 дэ данл.).

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Гунзуәжын – җысы зэ булүн натар зў хуәди жын.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Гуэфонжын – җысы тин хуади, бу на җязыди, хо пичиди мяншан жын.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Гўдў – җысы жынмуди дэ сынлин шыншонди нин дунщи. Тасы гўдўҗяҗярди җун-ё буфын.

ГЎНАХАР

Торати Китабу

Хуадян (торат)

– Җысы бу тин Хўдади минлин, бу вонщён җочў Хўдади фынфу ганди.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

– җысы бу тин Хўдади минлинди, бу вонщён җочў Хўдади фынфу ганди.

ГЎРБАНИ

Торати Китабу

Хуадян (торат)

– Җысы ги Хўда җүхади заён сынлин дэ лёншыди гўрбани. Җү гўрбаниди җун-ё йисысы, җё ги Хўда до йиге ще; та ба җү гўрбани жынди җуншы ги Анлахў Торля зыдини. Хўда зэ Синай саншон ги Муса шынжын дэ исраилди минжын гилигә Фалү. Зэ җыгә Фалүшон тифәдини, ба замуҗяди гўрбани ё ги Хўда җүгини, ба тади фур дэ налэди җынли е зыгидини. Жун-ё гўрбаниди ёнзысы җымуҗяди: шоди гўрбани (Левит 1), мянди дэ лёншыди гўрбани (Левит 2), пиннанди гўрбани, дощеди гўрбани (Левит 3), вон быйни щи гўнахарди гўрбани (Левит 4:1 – 5:13) дэ вон быйни щи зуйди гўрбани (Левит 5:14 – 6:7). Җы вугә гўрбаниди ёнзы литу гуон йигә гўрбани мә җү сынлинди – җысы мянди дэ лёншыди гўрбани. Ба җыгә гўрбани ги шоди гўрбанишон хуәгидини (Левит 9:16,17). Ба йиче гўрбани исраилжынму щянчян вон Хўдади гуйҗун җонфон литу налэдини, йиху вон Иерусалим сыни.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

– җысы ги Хўда җүхади сынлин, фичин дэ дунщи.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Гынчянди жын – җы есы чинчин-лўҗян, есы пын-юму, есы линҗүму.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ДА АХУН – Җысы исраилжынмуди ахунди тузы. Җочў Мусади фалү, та зэ Хўдади гуйҗун җонфонни ба данлин ахун бу нын ганди сычин гандини. Няннян та йихуэй нын җин Хўдади гуйҗун җонфонниди (зэ Иерусалим сыди хуту) Дин гуйҗун вәрни; нэтар та ба ги Хўда җүгиди ню-ёнди ще садо хәтун щёнзыди сыгә гәшондини, зу җымуҗя Җў ба да ахун гәҗя дэ йиче исраилжынди гўнахар дэ зуй нын фоншәни.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Да банзы – тади йисысы лян җүә ба булүн са гушон ёбэйиха, мынмын занха.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Даву – җысы шынжын, Исраил гуйҗяди ди эргә хуоншон (та гуан гуйҗяди сыхур бонҗерсы замуди шыдэ зочянди 1010–970 няншон). Давусы щеха Зэбур Җинди шынжынму литуди йигә. Тасы Эрса Мэсихди зўщян.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ДАНЛИН ХЎДАМУДИ ЁНЗЫ – Җысы на заён цэлё (муту, җинзы, шыту дэ данлинди) зўхади җя хўдамуди ёнзы.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Дапә – җысы щёмедё, йиҗыдё.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Дасуанди нэйитян – җысы нэгә жызы, җисы Хўда ги до нэгә дун-яшонди мый йигә жын җочў та зэ димяншон зўхади сычин дэ ганбан дин зуйни.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Дачуй – жысы йиҗя ба йиҗя зэ ляншон хуэйҗәсы шыншон лян чуйту дади.

Торати Китабу

Дилитў

ДИЛИТЎ

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ДИН ГУЙҖУН ВӘР – Җысы Хўдади гуйҗун җонфон литуди йилэр. Нэтар занди хәтун щёнзы. Йигә на хо мабу лян данчин, зыхун дэ хунлонлор янсыйди ёнмо зэмусы җүлүмо фынхади мынлянзы ба Гуйҗун вәр лян Дин гуйҗун вәр фынкэдини. Җочў Муса шынжынди фалү, гуон да ахун нын җиндо Дин гуйҗун вәршон. Гуонсы вон быйни щи гўнахарди жызышон, йинян литу йибян та нын җиндо нэтар.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Динчян – тади йисысы дан йигә жын вын данлин жын җе чян, та ё ги нэгә жын ба динчян люхани. Йиху дансы та ба чян хуанбушонли, динчян зу шындо гиха чянди жын гынчянни. Динчян җы есы булүн са гуй дунщи, есы йишон, есы тугў.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Донпан – җысы Хўдади хан йигә минзы, йинцысы Та, зулян җүнжынди донпан йиён, бохў жынмудини.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Дудушын – җысы бәзышон дэди йи чуанзы, җынҗў-мано хуэйҗәсы данлинди бошы.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Дуәтуә – на данлин хуа фәчи – җысы ба гәҗя да булүн са данщүан лян дэдў сышон фонгўха.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Дуйту – җысы нэгә жын, сый җянбудый, хэхын булүн нагә жындини, ги та мущён хадини. На данлин хуа фәчи – җы есы дўшман, дижын.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Дўлижын – җысы нэгә жын, сый щён замуҗя ган, зу нэмуҗя гандини.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Дэ гомозы – җысы куа жынди, ба та вон гони цуди хуа.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Дэдў – җысы булүн са буходи, бухоканди, җы есы зэҗы, хухуэй, ниннин гў данлин жынди ха ганбан.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ДЭЦЭ ХЎДА – Зусы фә буходи, ма Хўдади хуа.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ЕВУСЕЙЖЫНМУ – Җысы зэ Ханаан җўхади йигә минжын. Йиху исраилжынму ба җыгә димян җаншонли. Евусейжынму зэ Иерусалим дэ тади туанйүарни җўли, гуәлищезы сыхур ба җыгә чынпу Даву шынжын дэ хуоншон җаншонли (кан ХАНААН, ХАНАНЕЙЖЫНМУ).

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Езекия – җысы Яхўти дифоншонди йигә хуоншон.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ЕНАКДИ ХУБЫЙ – Җысы Арба эрзыди Енакди хубый (Иса 14:15; 15:13). Тамусы го ханҗяди, җиндади жынму.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Етиму – җысы мәю нёнлозыди ваму.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ЕФОД – Җысы йигә бавэди дуан щюзыди чон хансанзы. Ба җыгә йишон яхўтиди да ахун чуанли.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Жәно – җысы хунхуә, гощин.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Җанҗан-папа – на данлин хуа фәчи – җысы хэпади.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Җён пичи – җысы нюнёр-мадиди, щён замуҗя ган, зу нэмуҗя ганди бинщин.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Җёфә – җысы ги жынму гиди җётё хуа, замуҗя җё таму зэ җыгә сынхуәшон ё ган булүн нагә сыюрни.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Җёщүә – на данлин хуа фәчи, та зусы щүә, щүәщи.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Җи чуди – җысы нэгә, сый бу вондё дэ бу фоншә шонцунха тади жын.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Җинвын – җысы буҗыншы дыйхади чян дэ данлинди дунщи.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Җинлу-бодян – җысы хуоншон дэ тади җящя җўди фонзы.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ҖИНШЫН – Җысы жынди дин ёҗинди йигә буфын; ба җыгә лян араб хуа хан җёди «рух». Җиншын бу щён жынди шынзы, ба та лян нянҗин канбуҗян; җиншын бу нын вучон, та йинавар хуәдини.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Җуа чир – ю йибян фәдисы җуа җир. Ви җешу булүн са җүәдин, ю йибян җуа чирдини. Чир ю җигә ёнзыни; җы есы шыту, есы бонбонзы. Зу җымуҗя фәдини – җы зусы җочў Хўдади вонщён йүхади сычин.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Җун данзы – җысы пинчон җунди, чылиди, данбучеди йигә куннан чинкуон хуэйҗәсы сычин.

ҖЎ

Торати Китабу

Хуадян (торат)

– «Җўжын», «Җонгуйди», зэ Гуйҗун Китабу литу – җысы Хўдади йигә минзы.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

– җысы Хўдади йигә минзы, йинцысы Та гуан йиче дун-я дэ жынмудини.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Җўжын – җысы ю булүн сади жын

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Җўйи – җысы ги жынму гиди, замуҗя җё таму ганди җёфә хуэйҗәсы минлин.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Җүлүгәр – җысы муҗүлүди вавазы.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Җыншы – җысы зэ җин-яншон дэ гуонйин жызышон цаканхади җын йиҗян.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Җышы – җысы нянли фу дыйхади җегуә, куәщүәди бодо.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Җюгуанзы – ба нэ хә җюди жынму җымуҗя җёдини.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Җян – җысы щищирди, чончорди гунгунзы, тади тутузысы җянди. Ба та зэ хэ минди сышон сыйүндини.
Шы җян
* – җысы ба җян вончў фон.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Җянчё – җысы хун жынди заён гуэ чичир дэ ганбан.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Җяншы – җысы җё жын нын дуйдур сыщёнди. На данлин хуа фәчи та хансы аргили, нолиди фаҗон.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ЗОНГУЙ – Җысы хахуэди гуй (девузы), та нын җин жынди кәлон литу, ба жын нын начў; тасы иблисди хуәҗи.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Зуәзоҗя – җысы Хўдади хан йигә минзы, йинцысы Та ба йиче дун-я, жынму, димяншонди хуәвар дэ цому зохали.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Зуйпизы – җысы зуй бянбянзыди шон-хади лёнгә хуәдунди җәҗәзы. Нүжынму ба та лян заён янсыйди жан зуйди ю мәдини.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ЗЎ – Җысы исраилжынмуди шы эргә зў, тамуди зўщянсы Ягўбэ шынжынди шы эргә эрзы.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Зўфан – чәхуонди вон бухони, вон будуйни фә.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Зыян – җысы зэ хуәшон дэ җин-яшон цаканди йинщён.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Зэчы – җысы буходи пәфан сычин. Та җё жын юцудини, шу җинкундини.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ИБРАЩИМЭ (ИБРАМЭ) – Шынжын, Исхар шынжынди дада, йиче яхўтижынди зэмусы данлин семитжынди зўщян. Хўда ги Ибращимэ гили фынфу, җё та ба гәҗяди зўгуй леха, гыншон Хўда зуни. Та ба Хўдади хуа зунди йимяр, Хўда ба та зўчын хошо минзўди дадали. Щинфу луәмур Йигә Хўдади жынму ду ба Ибращимэ җёди дада.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ИОРДАН ХӘ – Палестинади дин дади хә.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ИСМАИЛ, ИСМАИЛҖЯДИ ЖЫНМУ – Ибращимэ шынжынди эрзы, тади нүнў египетнүжын Агарь ба Исмаил сын-ёнхали. Тади хубыйсы зэ Аравия җўди исмаилҗяди жынму.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ИСРАИЛ – Ибращимэди сунзы, Исхарди эрзы, Ягўбэ шынжынди данлин минзы. Ба да ташон чўлэди минжын (тади хубый) е җёдисы исраилжынму.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ИСХАР – Шынжын, Ибращимэ шынжынди эрзы, Ягўбэ шынжынди дада.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Йиҗыди лўфу – җысы дуан лўфу.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Йиҗян – җысы сылёнхади хуа.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Йин – тади йисысы вон дуәни зў, вон куанни зў.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ЙИНПАН – Җысы заха вәпынзыди йигә чын, ба та зэ кэкэди вәршон (зэ тандони) гәдини. Нэтар йиче исраилжынди шы эргә зўди хубый йидарни җўли, мый йигә зэ гәҗяди вәршон. Да нэгә сыхур, җисы таму да Египет зули, до нэгә сыхур, җисы таму ба Палестина җаншонли. Ю йибян җыгә хуади йисысы җүнвуди йинпан.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Йитуәги – җысы ги булүн сый ба сыюр җёдэги.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Йифу – җыгә хуа щён җёфә, җётё, минлин. Җысы ю ёчуди дэ панвонди витуә.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

КЕНЕЙЖЫНМУ – Зэ Ханаан җўхади йигә минжын, йиху исраил минжын ба җыгә димян җаншонли (кан ХАНААН, ХАНАНЕЙЖЫНМУ).

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Киннамон – җысы ю цуан видоди фупи.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

КОНЗЫШОН ДЭДИ ЛЯНЛЯНЗЫ – Җысыгә тәбеди йишон, яхўтиди да ахун ба та зэ конзышон дэдини. Зэ җыгә лянлянзышон гәди гуйҗун урим дэ туммим (кан «Урим дэ туммим»). Вын Хўдади вонщёнди сыхур, исраилди ахунму сыйүн җыще дунщили.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Куә тади бянзы – тади йисысы җымуҗяди; дансы фә щянхуа – нэгә жын гәҗя хэ гәҗядини, зущён лян бянзы да тади йиён, шу кўни.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Куйвон – җысы байир вон бухони фә, бян щянхуа, дэцэ, мущён ха сыди.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Куян – җысы зуй.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Кўхо – җысы ю суй хуахуазыди, зущён куонкуонзы йиёнди, цо. Тади видо дадихын, чычи кўдихын.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

КЭРАМЭТИ – Хўда гәҗя ганхади хуэйҗәсы Тади шынжын ганхади чёчи сычин.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ЛАДАН ЩЁН – Җысы исраилжынму фусы Хўдади сыхур сыйүнди щёнцуан сунҗё. Ладансы гуйҗун щүнди (шоди) чынфын литуди йилэзы. Та хан зэ мәмә гўрбаниди чынфын литуни.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Ланганшу – ба та хан җёдисы ланжын, ланвон. Җысы мәщин зў сысади, бу нэ гункўди жын.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Ландый – җысы бу чищинди, бу нэ зў сысади, җянбудый гункўди. Ландыйсы жынди дин буходи бинщин.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ЛЕВИТЖЫНМУ – Ягўбэ шынжынди эрзы, Левийди хубый. Зэ Хўдади гуйҗун җонфонни (вонху зэ Иерусалим сыни) ахунму ги Хўда ган гунсыди сыхур, таму ги ахунму бонмонлэ. Левитжынму ё гон Хўдади гуйҗун җонфон лян нэтар сыйүнди йиче дунщини. Ба Левийди зў фынчын сангә җящядини. Тади сангә эрзыди җящясы: Гирсонди, Каафди дэ Мерариди.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ЛЁН ПЯН ШЫТУ – Зэ җы лён пян шытушон щеди Шыгә Датянмин (кан ШЫГӘ ДАТЯНМИН).

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ЛИВАН САН – Җысы Палестина быйбонгәди сан гуйҗя. Та лян зыҗиди щүәсунфуди фулин чўли минли.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Линфан – җысы ба са сы зозор нын канчўлэди, йиха минбыйди.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Лошы – на данлин хуа фәчи тасы җёйүан, тёёнҗя дэ линшу.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Лян эрлин җе чин – тади йисысы ё дый эрлинни, щищүә тани.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

МАДИАН, МАДИАНЖЫНМУ – Мадиан – җысы Ибращимэ шынжынди йигә эрзы. Ба та Ибращимэ шынжынди ди эргә щифузы сын-ёнхали. Мадианди хубыйсы мадианжынму. Җысы юҗуанди жынму, дуәди сыхур таму зэ савәни, зэ Акаб дунбонгәни хэван янзышон җўли. Лян Исмаилди хубый, Ибращимэ шынжынди данлин эрзы ю лянщиди йимяр, зэ Гуйҗун Китабушон мадианжынму дэ исмаиҗяди жынму кын ю йигә йисыни.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

МАННА ЛЁНШЫ – Ба җыгә лёншы Хўда ги исраилжынму да тяншон дафахалэли. Та зущён кориандрди җунзы, янсый быйбырди, видо зущён лян фынми луәхади бинзы йиён. Исраилжынму зэ савәни юҗуанди сыхур, да Египет чўлэлиди йиху зысы чыли маннали. Зэ натар минжын зали йинпанли, зу зэ нэтар та вонха дели; ба та шушон луәли мәмәли. Байир гуанзыни шухади лёнгә кило манна зэ Хўдади гуйҗун җонфонди хәтун щёнзы гынчян цундини. Җы тифәдисы Хўда Гәҗя зэ савәни ги исраилжынму гили чыдили.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

МАФЫНБИН – Зэ Гуйҗун Китабушон җы гуон бусы мафынбин, җы хансы жынди заён жупизышонди җун бин. Җочў Муса шынжынди фалү, ба дыйха мафынбинди жын да данлин жын гынчян щүанҗин ликэдини, җё та ги данлин жын бә жәгили зэмусы ба таму зэ Хўдади мянчян бә зўчын буганҗиндили. Дансы жынди бин холи, ахунму ё ба җыгә динхани. Йиху таму гиди кухуан җё та хуэйчини. Чўгуә җыгә зэ яхўтиди йүяншон мафынбинди («царат») хуади йисы е бёҗы заён ёнзыди мый, хуэдёди чыхә, дунщи хуэйҗәсы фонзыдини. Зэ Мусади Фалүшон ю хошо зыфәни, замуҗя да мыйшон дый туәни зэмусы ба гәҗяди фонзы зў ганҗинни.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Мәйирди – җысы тэ чонди, йинаварди.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Мәлёнщин – җысы бу цощин сади, бу гуанщян сысади.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

МӘЮ ЖЁМЯНДИ МӘМӘ ҖЕЧИ – Җысы исраилжынму гуәди җёмын җечи. Ба яхўтиди Пасха җечи гуәлиди йихў, лянчў чи тян гуә җыгә җечидини. Гуә җыгә җечиди сыхур, исраилжынму гуон ё чы мәю җёмянди мәмәни, бу чы ю җёмянди чыди. Зу җымуҗя исраилжынму җищёнли, замуҗя Хўда монмонди ба тамуди зўбый да Египет линчўлэли, да нэгә дифоншон, зэ натар таму донли нўли. Ту йитян дэ шукур җечиди нэйитян жынму шудо йидарни ги Хўда налэ заён гўрбанидини (кан Җефон 12:15-20; 13:3-10; Левит 23:6-8; Фур 28:17-25; Фалү 16:8).

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Мәю харли – җысы мәю җин, мәю лилён, фадихын.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Ми лў – җысы зобуҗуә лўли, ба лў хундёли.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Минйүн – на данлин хуа фәчи – җысы гуонйин жызыди зушу, бу ю жынди зыю гуәди чинкуон.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

МОАВЖЫНМУ – Җысы Моавди хубый. Моавсы Лутди эрзы, Ибращимэ шынжынди җыэрзы. Ба та Лутди да нүзы сын-ёнхали. Таму зэ Моав дифонни җўли. Җысы зэ Сыхэ дунбонгәди йигә чўчын ходи гуйҗя. Моавжынму зунхў Хамос җя-хўдали. Тамуди йүян зущён яхўти йүян. Тамусы исраилжынмуди дўшман.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

МОЛОХ – Җысы Ханаан дифонди жынму бэвонди йигә җя-хўда. Жынму, чүанпин аммонжынму, зунхў Молохли. Ги та ба гәҗяди ваму җүли гўрбанили.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

МУНАФИК – Җуонди хожын.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

МУСА – Вида шынжын (замуди шыдэ зочянди бонҗер 3400 няншон); Хўда җё та ба яхўти минжын да Египетди япыйшон җефончўлэли. Зэ Синай саншон Хўда ги Муса ба Тади шыгә фынфу зэмусы йиче данлин фалү дэ минлин гигили.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

МУСАДИ ФАЛҮ – җысы зэ Торати Китабу литу щехади йиче фынфу, минлин дэ фалү. Ба җыще фынфу Хўда чечў Муса шынжын ги яхўтижынму гигили, җё таму зунхўни.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Мэфу – җысы ги җуа чёр лян есын байир шелүхади дунщи.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

МЯНДИ ДЭ ЛЁНШЫДИ ГЎРБАНИ – Җочў Мусади Фалү, ба җыгә гўрбани да мәдаҗәхади хуэйҗәсы цохади мыйзышон, хуэйҗәсы да мыйзыди мяншон дэ да ташон шохади мәмәшон зўдини. Чўгуә җыгә ги мян литу ба чин-ю дэ шоди щён хуәгидини.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

НАЗОРЕЙЖЫН – Җыгә «назорейжын» хуа да яхўтиди назир – «ги Хўда җёгиди», «ги Хўда фынгиди» хуашон чўлэди. До исраилжынмушон мый йигә жын – нанжын хуэйҗәсы нүжын, сый вонщёнди ба гәҗя на динхади сыхур хуэйҗәсы ба йиче шуфу ги Хўда җүги, гиди вардэ чынха назорейжынни. Җочў җыгә вардэ, та бу нын хә путоҗю дэ быйҗю, бу нын чы сын хуэйҗәсы сэганди путо зэмусы да путошон зўхади йиче. Назорейжын бу нын ти туфа дэ гуа хўзы. Ба вардэ ванчынлиди йиху, назорейжын ё ба туфа тидё ги Хўда ба заён гўрбани налэни.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Нобон – җысы маҗон, шу фәди хў хан.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Нун – җысы жынди дэ сынлинди шыншон дэхади шон литу хуэйҗәсы куәкуәзышон фухади хуонлю-мыйсыйди чу фифизы.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Нүгуафу – җысы нэгә нүжын, сыйди нанжын вучонли.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Нын ганлё – җыгә хуади гынсы ган. Тади йисысы нын зўдё, нын чын.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Нэгә дун-я – жынму вучонлиди йиху до җыгә вәршонни, та зэ димянди дин шынчўрни. «Нэгә дун-я» бущён дуәзэхэ. Дансы зэ дуәзэхэ литу Хўда ги ю гўнахарди жынму динли зуйлиди йиху таму ду шу кўнанни, кәсы вон нэгә дун-я литу йиче жын дочидини – есы гундожын, есы ю гўнахарди.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

НЭГЭ ДУН-Я – На яхўти хуа җёди «Шеол». Жынму вучонлиди йиху до җыгә вәршондини. Суандисы, та зэ димянди дин шынчуәрни. «Шеол» бущён дуәзэхэ. Дансы зэ дуәзэхэ литу Хўда ги ю гўнахарди жынму динли зуйлиди йиху, таму шу кўнанни, кәсы вон Шеол литу йиче жын дочидини – есы гундожын, есы ю гўнахарди. Зэ Гуйҗун Китабу литу Шеол бёфәдисы вучон хуэйҗәсы фынкын.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Нянпан – җысы җы щянди җичи.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Нянщифур – җысы нянҗин донҗун литуди беберди йигә йүан дунщи. Ба та ё цощинди, щищирди кангўни, були нянҗин нын мадё.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ПАСХА ҖЕЧИ – Песах (яхўти йүян). Җысы исраилжынму гуәди ту йигә җёмын җечи. Ба җыгә җечи няннян җынйүә шы сы нэйитянди хушон гуәдини. На яхўти хуа ба җынйүә җёди «Авив»; җыгә бонҗерсы замуди сы йүә. Җыгә җечи зыфәдисы Хўда замуҗя ба яхўтижынму да Египетди япыйшон җефончўлэли. Җыгә җечишон исраилжынму ё зэ ёнгозыни дэ чыни (кан Җефон 12:1-13, 21-51; Левит 23:5; Фур 28:16-25; Фалү 6:1-7).

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Пащён Җў – җысы җочў Хўдади лўфу зу, зунхў Тади йиче фынфу.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ПИННАН ГЎРБАНИ – Җысы ги Хўда дощеди гўрбани. Ба җү гўрбаниди сынлин зэдёлиди йиху, ба тади дин ходи йилэзы ахун зэ шо гўрбаниди җуәзышон шодёдини. Ба ди эрлэзы җүха гўрбаниди жу тади җящя дэ ахун чышондини. Җыгә лянхә чыди чынха лян Хўда фәхәди гощин җечи дэ лян Хўда хуэйфу лэвонди щёнҗынли.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Пипин – җысы ги булүн нагә жын фәди та цуәди, бу занчынди, бу йүанйиди хуа.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

РЕФАИМЖЫНМУ – Җысы зэ Ханаан җўхади йигә минжын, йиху исраилжынму ба җыгә димян җаншонли. Зулян енакди хубый йиён, рефаимжынмусы го ханҗяди дэ җиндади жын.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Сан – жысы ги зуәнанди жынму ги чян хуэйҗәсы сун данлин лищин.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Санкын – тади йисысы зэ натар нын шәдёди данщүан вәр.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

СИНАЙ – Гуйҗун сан, ба та хан җёдисы Хорив. Зэ җыгә саншон Хўда ги Муса шынжын ба Гәҗяди Фалү гигили. Та зэ Египет Синайди банхэдонини.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Сон – җысы байир зўди җё булүн сый щюха, дэцэ, вон бухони фә.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Суйфу – җысы жынму хуәхади сыхур.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Сульманэ – җысы Даву шынжынди эрзы, Исраил гуйҗяди ди сангә хуоншон (замуди шыдэ зочянди 970–930 няншон).

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Сусугуй – җысы шу җинди жын. Да та гынчян ба сыса ду ёбучўлэ.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Сынза-кәвуди – җысы дин буходи, җянбудый жынди ганбан хуэйҗәсы дунщи.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Туту-мәмә – тади йисысы бу җё сысый җыдоди.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Тэпин – җысы пиннан-вусы.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Тэтэ – җысы нэгә нүжын, сый гуан булүн садини хуэйҗәсы сыйди шу диха жынму зў хуәдини.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Тян бу шу, ди бу ё – җыгә кугәр чүанпин ги нэщэ жын фәдини, сый бу хэпа сысади данзы фонда хў гандини, таму е бу зун гуйҗяди фалү, җящяди лўфу, тамуди гўнахар тэ дадихын. Хўда лян жынму җянбудый та.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ТЯНЩЯН – Хўда зохади мәю шынзыди, ю эргилиди хуәвар. Тянщян зэ тяншон җўдини, кәсы таму җочў Хўдади фынфу нын до диҗешон, ба Хўда җё таму ганди сычин ганни.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

УРИМ ДЭ ТУММИМ – Җысы лёнгә гуйҗун дунщи, ба таму зэ лянлянзыди кудэзыни гәдини. Вын Хўдади вонщёнди сыхур, яхўтиди да ахун ба таму зэ конзышон дэли. Данпа җы зущён җуа чирди йиён, җисы йигә дунщиди йисысы «зусы», данлинди – «бусы».

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Фалү – җысы гуйҗя динхади җүәдин, ба та йиче жынму ё зунни.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ФАЛҮ ФУ – Җыгә бёщян нын ба Хўда ги Муса шынжын гихади йиче Торати Китабу зыфәги. Та литу ю вугә фуни: Датур, Җефон, Левит, Фур дэ Чунфә фалү. Җыгә бёщян хан нын ба Торати Китабуди ди вугә фуди йилэзы канги (җысы Чунфә фалү фу), зэ натар щедисы гәёнди фалү, фынфу дэ минлин.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Фанпанжын – җысы бу җё нанвынди, чи сыфиди, кобучўди жын.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ФИЛИСТИМЖЫНМУ – Зэ Филистия җўхади минжын. Җыгә гуйҗя зэ Палестина димяншонди Диҗунхэди щи-нанди янзышонни. Ба филистимжынмуди чўшы хощён хан җыбудо; суандисы таму да щянзэди Греция бангуәлэди. Таму бущён зэ Ханаан җўди данлин минжын. Ю йибян ба таму җёдисы «мә зўха суннэтиди», йинцысы таму мә җочў җыгә куйчын зу, суйжан зэ Палестина җўди данлин минжынди җунҗянни җыгә куйчынсы җун-ёди (чуанфәкэди). Филистимжынму ги Палестинади вугә чын зали гынли – җысы Газа, Аскалон, Геф, Азот дэ Екрон. Җисы исраилжынму ба Ханаан гуйҗя җаншон, нэхур филистимжынму чынха тамуди дин дади дўшманли.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Фихади гункў – на данлин хуа фәчи – җысы зўха хуәди җегуә.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Фуҗү – җысы дый заён цэбыйди, сысашон ду мәю дуанбянди, ючянди, гуә хо гуонйин жызыди.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Фухан – җысы ю бушо чян дэ данлин цэбыйди жын. На данлин хуа фәчи, тасы ючянхан.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Фынфу – җысы гиди хын җигә сынхуәди җёмынди дэ жынйи-лийиди лўфу; вәё гуә хо, пиннан-вусыди дэ фуҗү гуонйин жызы, ё ган сани.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ХАЛДЕЙЖЫНМУ – Җысы зэ Тигр дэ Евфрат хәди хамянни дэ Персия хэван янзышон җўхади минжын. Йиху халдейжынмуди дифон бёҗытуә Вавилон гуйҗяли.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ХАМОС – Җысы моавжынму бэвонди йигә җя хўда.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ХАНААН (яхути хуа: Кенаан) – Җысы Палестинади йигә гўдэ минзы. Ю йибян ба җыгә минзы ги туанйүарди димян сыйүнли. Ба Финикия, Тир, Сидон дэ данлин чынпуди жынму е җёдисы хананейжынму.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ХАНАНЕЙЖЫНМУ – Җысы Ханаанди хубый, тасы Хамди эрзы, Нухди сунзы. Таму зочян зэ Палестина җўли, йиху исраилжынму ба җыгә димян җаншонли. Щянтян хананейжынму зэ хэянзышон дэ Иордан хәди щибонгә янзышонди чўчын ходи пинйүанни җўли. Дансы ба таму лян саншон җўди аморрейжынму фынщёкэ, хананейжынму чинчир зущён пинйүанди жынму вончў чўдини. Йиху хананейжынмуди минзы бёфәтуә зэ Палестина җўди йиче жынли. Хананейжынму щинфу чўчын ходи җя хўда Ваал дэ ю җинди, ги щинэди нүхўда Астартали.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ХАРАМ – Җыгә хуа на яхўти йүян фәдисы «херем», на араб йүян фәсы «харам». Җыгә хуа ю җигә йисыни. Билүн, җочў Хўдади фалү жынму бу нын ган гәёнди сычин (билүн, чы җўжу). Җыгә хуа хан нын бёфә Хўда йинавар юди фугуй. Җы зусы ги Хўда фынгиди бавэди дунщи, сынлин хуэйҗәсы жын; Хўда чынха җыгә дунщиди йинаварди Җонгуйдили. Ба җыгә дунщи бэвон Хўдади сыхур сыйүндини хуэйҗәсы ба та ё щёмедёни. Дансы ба булүн нагә дунщи, сынлин хуэйҗәсы жын җёчын «харам», җыгә бёфәдисы ба та да жынмуди шәхуэй литу ликэ, ба та ги Хўдади шуни җёдэги. Ба җымуҗяди жын, сынлин хуэйҗәсы дунщи щёмедёдини. Йинви нэгә ба таму суандисы ги Хўда җүгиди.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ХЕРУВИМ (яхўти хуа) – Җысы фусы Хўдади Тянщянму. Ба таму хуади зущён ю бонзыди, тамуди лянмян лян жынди йиён.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ХЕТТЕЙЖЫНМУ – Җысы Ханаан эрзыди Хетди хубый. (Ханаансы Хамди эрзы, Нухди сунзы (кан Датур 10:15). Зэ замуди шыдэ зочянди бонҗер 1200 няншон хеттейжынму юли хын дади гуйҗяли, тади җинчын зэ щянзэди Турция димяншонни. Җыгә гўйҗяди бянҗе до Ханаан димяншондини, йинви нэгә зэ гуйҗун Китабушон зыфәдини, хеттейжынму зэ Ханаан зочян җўли, йиху ба җыгә дифон исраилжынму җаншонли (кан ХАНААН, ХАНАНЕЙЖЫНМУ).

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Хәтун – җысы зэ зышон щехади вардэ, замуҗя йидарни ё гунзуәни. Зэ җыгә фубынзы литу хәтунди йисысы җымуҗяди: Хўда лян жынму зўли лянщили; Хўда ё каншу жынмуни, жынму ё бэвон дэ зунхў Тани.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ХӘТУН ЩЁНЗЫ – Җысы на җин езы бочўди муту щёнзы. Зэ та литу цундисы лён пян шыту, зэ шытушон щеди Шыгә Датянмин.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ХИВВЕЙЖЫНМУ – Җысы зэ Ханаан җўхади йигә минжын, йиху исраилжынму ба җыгә дифон җаншонли. Таму зэ гуйҗяди җунщин йилэр җўли (кан ХАНААН, ХАНАНЕЙЖЫНМУ).

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ХОРИВ – Җысы гуйҗун сан, ба та хан җёдисы Синай. Зэ җыгә саншон Хўда ги Муса шынжын ба Гәҗяди Фалү гигили. Та зэ Египет Синайди банхэдонини.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ХОРРЕЙЖЫНМУ – Җысы зэ Ханаан җўхади йигә минжын, йиху исраилжынму ба җыгә дифон җаншонли.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Хуачүан – җысы на заён хуар дэ еезы бянхади, тушон дэди йигә йүан чүанзы.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Хуәҗян – җысы дянҗуәди щи гунгунзы. Дансы хуәҗян нондо жынди шыншон хуэйҗәсы булүн данлин сашон, та зу җуәтуәни.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Хуон җин – җысы дин ходи, ю җылёнди җинзы.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ХЎДАДИ ГУЙҖУН ҖОНФОН – (кан ГУЙҖУН ҖОНФОН).

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ХЎДАДИ ШЫН ЛИН – Рохалхўдўс (араб йүян) зусы Хўда йинавар юди Лилён. Җисы Хўда зэ җыгә дун-яшон ган сыкэли, зэ Гуйҗун Китабу литу фәдисы Тади Шын Лин ганли җыгә йинщёнли.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Хўдади щянҗи – җысы Хўда ги жынму кангиди булүн са. Җы бусы вуҗин йүди сычин. Җысы җочў Хўдади вонщён йүхади сычин; данпа зэ фимындини жын мынҗянди, данпа быйтян-еванни жын канҗянди.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Хўшанҗя – җысы Хўдади йигә минзы, йинцысы Хўда бохў жынмудини.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Цохуазы – җысы мәю җяшәди, юҗуанди йигә жын.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Цунмин – җысы сынхуәди, йиче дунщи дэ щянҗиди годын минбый. Ба зыҗиди сынхуә лян җыгә минбый нын зў лянщи. Цунминсы җышыди зунхә.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Цў – җысы суан видоди фи, ба та, зулян суан-ла тёлё йиён, чы чыдиди сыхур сыйүндини.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Цўлўжын – җысы бущянхуэйди, бумяншанди, вынмин диди бынжын.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Цынзы – җысы хў чуонзы чянтуди бонбонзы.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Цыщёжын – җысы манхын вулиди, мәю щюди, җён зуйди, фә янчи хуади данда жын.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Чёнба – җысы бу чинйүан, гуэ зуй.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Чёхуа – на данлин хуа фәчи җы есы чёйү. Җысы вон минни фәхади хуэйҗәсы щехади җедуанди цунмин йиҗян.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Чәхуонки, чәхуонжын – җысы нэ бянхуади, бу фә шыхуади жын.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ЧУЙ ЛАБАДИ ҖЕЧИ – Ба җыгә җечи чи йүәди ту йитян гуәдини (на яхўти хуа ба чийүә җёди «Тишри»; җыгә бонҗерсы замуди җюйүә хуэйҗәсы байүә). Җы йитян исраилжынму бу нын зў сыса хуә. Ба чуй лабади шынчи тинҗян, таму ё шудо йидарни ги Хўда налэ гўрбанини (кан Левит 23:23-25; Фур 29:1-6).

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Чунйү – җысы чунтян санйүә до вуйүәни щяхади йү.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Чынмын – җы бусы җянданди мынку. Җысы нэгә вәр, зэ натар чынпуниди ложынму шудини. Зэ чынмын гынчян гуә заён банфадини: дин хәтун дэ бан мэмэ сычиндини, зуә хуэйдини, кан фагуанди сыюрдини.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Чынчён – җысы щюгэ ходи, лошыди вәр лян заён бохў гәҗяди гуншы.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ШАНБЭ – Шаббат (яхўти йүян) – җыгә хуади йисысы «нанвын, хуанха». Җочў Хўда гихади фалү җысы йигә гуйҗун йитян. Шыгә Датянмин литуди ди сыгә тянмин. Шанбэ җы йитян йиче исраилжын бу нын зў сыса хуә (да җўма хушон до шанбэ хушон). Җы йитян исраилжынму ё шудо йидарни куаҗён Анлахў Торляни, ги Хўда ган гунсыни. Ахунму налэ лёнгә шоди гўрбанидини, зэ гуйҗун вәршон ба цун зўхади щинщүан мәмә гәхадини.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ШЕКЕЛЬ ЙИНЧЯН – Зэ Хўдади гуйҗун җонфонни сыйүнди йинчянди фынлён. Йигә шекель йинчян литу бонҗер ю 11 граммни.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Шәбын – җысы ба булүн са лёдё.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ШО ГЎРБАНИДИ ҖУӘЗЫ – Җыгә, зущён да щёнзыди, на тун езы бочўди җуәзы зэ гуйҗун Хўдади җонфонди йүанзыни зандини. Зэ та готу ба налэди сынлин дэ лёншыди гўрбани шодини. Җуәзыди сыгә гуэзышон ю сыгә гәни: җы сыгә гәди ёнзы зущён ню тушонди гә йиён.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ШО ЩЁНДИ ҖУӘЗЫ – Җыгә на җин езы бочўди будади җуәзы зэ гуйҗун Хўдади җонфонди Гуйҗун вәршон зыдини. Та зэ чуонлянзыди чянмяннини, ба хәтун щёнзы гуанчўдини. Зулян шо гўрбаниди җуәзы йиён, җуәзыди сыгә гуэзышон ю сыгә гәни: җы сыгә гәди ёнзы зущён ню тушонди гә йиён. Яхўтиди да ахун мый йигә ганзо дэ хушон зэ та готу ба ги Хўда налэди шо щёнди гўрбани шодини. Ви ба шо щёнди җуәзы зў ганҗин, мый йинян ба тади гә лян җүха гўрбаниди ще мәдини.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ШОДИ ГЎРБАНИ – Җысы байир гўрбани, йинцысы ба җү гўрбаниди сынлин зэлиди йиху, ба тади йиче куэзы зэ шо гўрбаниди җуәзышон шодёдини. Зэ данлинди гўрбанишон ба сынлинди юди куэзы шодёдини, ба юди чыдёдини. Ба шоди гўрбани жынму ги гәҗя мә шынхади, та дусы Хўдади. Җыгә гўрбани зыфәдисы җү гўрбаниди жын шыщин-шыйи щинфу Анлахў Торлядини.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ШОДИ ЩЁН – Зэ зыҗиди сынхуәшон исраилжынму сыйүнли заён гуйҗунди цуан дунщили. Җы гуон бусы зэ тянтянди йүнтушон, хансы ви зунхў Хўда. Шоди щён литу ю оних, стакт, цуан халван дэ ладанни. Ба таму зўчын йиёнди хуәдёдини, җучын мянмянзыдини. Исраилди ахунму мый йигә ганзо дэ хушон зэ байир шо щёнди җуәзышон (кан ШО ЩЁНДИ ҖУӘЗЫ) зэ гуйҗун Хўдади җонфонни, йиху зэ Иерусалим сыни (кан Исх 30:7-9) ба налэди щён шоли. Шо щёнди куйчын ю фәхәди дэ каншуди җинни.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Шонхо – җысы ви булүн ганхади са хо сычин доще, дуан лищин.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Шонцун – җы есы нанви, шонщин, хэчи.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Шоншы – җы есы гоно. На данлин хуа фәчи – тасы жындади, нэ зыҗиди, цынди.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Шонян – җыгә хуади йисысы нянчинди сыхур хуэйҗәсы нянчинди жын.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ШУЩИН – Хухуэй, жын гәҗяди гўнахар зэмусы вонщён гэбян гәҗяди ганбан, вончян шәлүди зэ бу ган гўнахарли.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ШЫГӘ ДАТЯНМИН – Лён пян шытушон щехади Хўдади шыгә да фынфу (кан Җефон 21:1-17; Фалүди чунфә 5:1-21).

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Шызыкур – җысы нэгә вәр, зэ натар лёнгә лў ляншонди йиху, санкэ зудини.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Шыкан – җысы бу кан сыса нан вончян зу, зўди җё зыжиди вонщён чын.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Шын Җин (тон III-I) – на данлин хуа фәчи – җысы Китабу. Җысы Хўда ги жынму дафахалэди Зыҗиди Хуа. Ба Тади Хуа щедо фушонли. Щянзэ ба җыгә чынгәхади фу җёдисы Шын Җин. Зэ та литу ю лёнгә буфынни: Җю Хәтун дэ Щин Хәтунни. Җю Хәтун литу ю Торати, Лисы фу, Зэбур дэ Шынжынму щехади фуни. Щин Хәтун литу ю Инҗил лян манламу щехади фуни.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Шынди (тон III-I) – җысы Хўдади хан йигә минзы. Тади йисысы зэ данлин җунҗянни фынчўлэди, мәю гўнахарди. Билүн,
шынву
* (тон III-III).

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ШЫНЖЫН (наби – араб йүян) – Җыгә хуа зыфәдисы ба Хўдади хуа тинли йиху ба җыгә хуа ги жынму нын фәди сунщинжын. Шынжын җё жынму пащён Хўдани, ба Тади фынфу ганни зэмусы бу җё ган гўнахар. Шынжын ба йүди сычин нын җыдо.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ШЫТУ ҖЎЗЫ – Җысы йигә да шыту, Ханаан дифоншон җўди вэдожынму бэвон тали. Та зэ шо гўрбаниди җуәзы гынчян, зущён җўзы йиён, лилизы зандини. Җыще шыту жыншы җя хўда Ваал дэ нүхўда Астартадини.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ШЫЧИР – Җысы җочў Мусади фалү ги Хўда яндин фынгиди дунщи лян чянди шылэзы, йидяндяр щён зэкати.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Шыщинжын – җысы мәю гуә чичирди, шылэ-шычиди жын.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ЩЕ – Зэ Гуйҗун Китабу литу ще ю да йисыни. Ще гуонсы Хўдади, ба та суандисы җю минди дунщи. Йинви нэгә дансы ба булүн сый дасы, тади ще тондо димяншон, нэхур димян чынха буганҗиндили. Ви ба жынму хуэйҗәсы шо гўрбаниди җуәзы зў ганҗин, җү гўрбаниди сыхур е сыйүн щели.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Щемизы дыннянди – җысы ба нянҗин зў суй, ба нянҗин мичў кан жынди бинщин.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Щёме – җыгә хуади йисысы җё зэ буҗян, җё йинавар мәюдё.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Щитын бянзы – тади йисысы хэ эрзыдини, йинцысы ю йибян дансы вава бу тин хуали, ба та лян бянзы ё куәйихарни. Зу җымуҗя та зу җыдо ха-хони, дый җыгўди тёённи.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Щүанфыр – җысы мынмын фишон лэди, йиҗынзы-йиҗынзыди йүанчүанзыди фын.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Щүншу – җысы нэщему, сый хэ жынмуди миндини, ба таму вон сыни дадини.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Эрлин – җысы дый җышыди, ба саду щён җыдоди.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

Юцу – җысы пәфан.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ЯГЎБЭ – Шынжын, Исхар шынжынди эрзы, Ибращимэ шынжынди сунзы. Та ю шы эргә эрзыни, йиху таму чынха яхўтижынмуди шы эргә зўди зўщянли. Зэ Гуйҗун Китабу литу ба җы шы эргә зў җёдисы исраилжынму, йинцысы Ягўбэди данлин минзысы Исраил.

ЯХЎТИ

Торати Китабу

Хуадян (торат)

– Ягўбэ шынжынди шы эргә эрзы литуди йигә, яхўти зўди дэ йиче яхўтижынди зўщян. Инҗил Китабушон ба исраилжынму хан җёди яхўтижынму. Да Яхўти зўшон йиху йиче исраил дэ яхўтиди хуоншон зэмусы җынмуди Җюминҗя Эрса Мәсих чўли шыли.

Сульманэди Цунмин Хуа

Хуадян (цунмин Хуа)

– җысы Исраил гуйҗяди данлин минзы.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ЯХЎТИ ДИФОН – Яхўтижынмуди гуйҗя, та зэ Палестина дифонди нанбонгәни; яхўтижынмуди зўгуй. Тади дин дади чынпусы Иерусалим.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ЯХЎТИ ЙҮЯН – Исраилжынму вон Вавилон гуйҗя (җысы зэ заму шыдэ зочянди 586 няншон) банди щянтян, таму сыйүн җыгә йүянли. Исраилжынму да Вавилон хуэйлэди йиху, дуәйибанзы жын на арамей йүян фәтуә хуали. Гуйҗун Китабуди хын дуәди буфын на яхўти йүян щехади.

Торати Китабу

Хуадян (торат)

ЯХЎТИЖЫНМУ – Яхўти шынжынди йиче хубый, есы йиче исраилжынди данлин минзы.